खण्ड 8 — शान्ति पर्व (2)

मोक्षधर्म — मुक्तिको उपदेश

महाकाव्यको सबैभन्दा विस्तृत दार्शनिक भाग: सांख्य र योग, आत्माको स्वरूप, संन्यास, र मोक्षको मार्गमा भीष्मले भनेका अनेक कथाहरू।

संस्कृतअङ्ग्रेजीहिन्दीनेपाली

अध्यायहरू

1 63 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — धर्मको वर्णन
2 39 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मृत्यु नजिक आउँदा मानिसका कर्तव्य
3 23 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सुख र दुःखको मूल
4 49 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सुखको मूल; मंकिको कथा
5 12 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — धनको महत्त्व; विविध उपदेश
6 37 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सफलताको मूल; प्रह्लादको कथा
7 50 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आफन्त, कर्म, धन र बुद्धि — यीमध्ये कसको आश्रय लिने
8 21 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — दान, यज्ञ, तप र गुरु-सेवाबाट ज्ञान तथा आनन्द मिल्छ कि मिल्दैन
9 38 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — जगत्को उत्पत्ति; सृष्टिकर्ता र जीव
10 16 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — जगत्को सृष्टि
11 40 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — पञ्च महाभूत
12 17 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — अग्नि र वायुको कार्य
13 14 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — वायुको कार्य
14 30 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मृत्यु केवल रूपको परिवर्तन हो
15 19 श्लोक

प्रजापतिहरूको सृष्टि; धर्म, सत्य, तप आदि; वर्णहरूमा भेद छैन
16 16 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — चारै वर्णका लक्षण
17 16 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सत्य र असत्य
18 18 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — चार आश्रम
19 25 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यही विषय
20 32 श्लोक

आचार सम्बन्धी विधान
21 61 श्लोक

अध्यात्म-विद्या
22 19 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — योगका चार प्रकार
23 21 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — जपका नियम
24 13 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — पाठकहरूको गति
25 7 श्लोक

त्यही विषय
26 123 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सावित्रीद्वारा यस विषयको विवेचन
27 30 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — विरूपलाई ब्राह्मणको उत्तर
28 27 श्लोक

ज्ञानयोगको फल
29 23 श्लोक

भूतहरूको उत्पत्ति र शरीरहरूको निर्माण
30 23 श्लोक

आत्मा र तीन गुण
31 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यही विषय
32 26 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शारीरिक र मानसिक शोकको निरर्थकता; बुद्धिको महत्त्व
33 32 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — भगवान् विष्णु
34 48 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सृष्टिकर्ताको वर्णन
35 24 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — प्रजापतिगण
36 32 श्लोक

विष्णुका विविध नाम
37 43 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सृष्टि — ब्रह्मा
38 17 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आत्मा, बुद्धि र मन
39 32 श्लोक

कर्म र ज्ञान
40 20 श्लोक

परमात्माको ज्ञान
41 29 श्लोक

इन्द्रिय-जयका उपाय
42 23 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यही विषय
43 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — योगीले निद्राको त्याग गर्नुपर्छ
44 37 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — परब्रह्मको ज्ञान
45 47 श्लोक

जनकको मोक्ष-प्राप्ति
46 52 श्लोक

पञ्चशिख र राजा जनकको संवाद
47 17 श्लोक

सुख र दुःखको प्राप्ति
48 17 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — के उपवास तप हो
49 33 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — के मानिस नै शुभ-अशुभ कर्मको कर्ता हो
50 29 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — समृद्धिमा जन्मेको राजाले कुन बुद्धिको आश्रय लिई पृथ्वीमा बस्ने
51 55 श्लोक

यस विषयमा इन्द्र र बलिको संवाद
52 37 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यही विषय
53 23 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नमुचिका वचन
54 104 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मित्र र राज्यको नाशले दुःखी मानिसका लागि के श्रेयस्कर छ
55 93 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — भावी उत्कर्ष र पतनका लक्षण
56 24 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मानिसले ब्रह्मलाई कसरी प्राप्त गर्छ
57 22 श्लोक

सर्वप्रिय पुरुषको विषयमा कृष्ण र उग्रसेनको संवाद
58 28 श्लोक

सम्पूर्ण प्राणीहरूको उत्पत्ति र अन्त्य
59 40 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — ब्रह्माको वर्णन
60 19 श्लोक

ब्रह्माका दिन र रात
61 37 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — ब्राह्मणका धर्म
62 27 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यही विषय
63 30 श्लोक

ज्ञान कसरी प्राप्त गर्ने
64 24 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यो ज्ञान जसबाट जन्म-मृत्युबाट छुटकारा मिल्छ
65 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — वेद
66 33 श्लोक

ब्रह्मलाई जान्ने उपाय
67 30 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — योग-दर्शनअनुसार ज्ञानको सिद्धान्त
68 15 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — ज्ञान र कर्म सम्बन्धी विधान
69 27 श्लोक

त्यही विषय
70 25 श्लोक

त्यही विषय
71 23 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — वानप्रस्थ आश्रमका धर्म
72 36 श्लोक

परम प्राप्तव्यको प्राप्तिका साधन
73 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — विविध तत्त्व
74 24 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — विविध भूत, अहंकार र बुद्धि
75 23 श्लोक

मन र बुद्धि
76 13 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आत्माको ज्ञान
77 23 श्लोक

सम्पूर्ण धर्ममध्ये श्रेष्ठ धर्म
78 24 श्लोक

यथार्थ योगीको वर्णन
79 12 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — अध्यात्मको विषय; भूतहरूको निर्माण
80 14 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आत्माको वर्णन
81 15 श्लोक

कामना-वृक्ष
82 11 श्लोक

तत्त्वहरूको गणना
83 20 श्लोक

मृत्यु के हो
84 19 श्लोक

मृत्युको सृष्टि
85 37 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मृत्यु र ब्रह्माको संवाद
86 26 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सदाचारको वर्णन
87 19 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — धर्म र कर्तव्यमाथि युधिष्ठिरको प्रश्न
88 50 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — तुलाधार र जाजलिको कथा
89 49 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यही विषय
90 39 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यही विषय
91 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — त्यही विषय
92 12 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — यज्ञको विषयमा राजा विचखनुको कथा
93 77 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नित्य कर्मको निर्णय
94 32 श्लोक

राजाले कसैलाई हानि नपुर्‍याई प्रजाको रक्षा कसरी गर्ने; द्युमत्सेन र सत्यवान्को संवाद
95 32 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — प्रवृत्ति-धर्म र मोक्ष-धर्म
96 62 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — कपिलद्वारा वर्णित विविध धर्म-कर्म
97 33 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — वेद र वैदिक कर्महरूको महत्त्व
98 55 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — धर्म, अर्थ र काम — यीमध्ये कुन श्रेष्ठ छ; कुण्डधारको उपदेश
99 17 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — धर्मका लागि गरिएको यज्ञ
100 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मोक्ष, संन्यास, पाप र पुण्यको वर्णन
101 16 श्लोक

मोक्ष-प्राप्तिका साधन
102 37 श्लोक

सृष्टिको विषयमा नारद र असित देवलको संवाद
103 14 श्लोक

धनको तृष्णा कसरी हट्छ; जनक र माण्डव्यको संवाद
104 27 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आयु छिटो बित्छ — यो जानेर मानिसको कर्तव्य; पिता र छोराको संवाद
105 21 श्लोक

मानिसले ब्रह्मलाई कसरी प्राप्त गर्ने
106 29 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — युधिष्ठिर सोध्छन् कि उनले कहिले राज्य त्यागी संन्यास लिने
107 67 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — विष्णुको महिमाको वर्णन
108 40 श्लोक

वृत्रको पराजय
109 54 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — वृत्रको वध
110 50 श्लोक

ज्वरको उत्पत्ति
111 178 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — महादेवद्वारा दक्ष-यज्ञको विध्वंस
112 42 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सम्पूर्ण अध्यात्म-विद्याको उद्गम र स्वरूप
113 21 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मृत्यु र शोकबाट कसरी बच्ने; नारद र समंगको संवाद
114 56 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शास्त्रबाट अपरिचित मानिसको कल्याण केबाट हुन्छ
115 47 श्लोक

शोकबाट कसरी बच्ने र सुख कसरी भोग्ने; सगर र अरिष्टनेमिको संवाद
116 37 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — उशना (शुक्राचार्य) को कथा
117 24 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — इहलोक र परलोक दुवैमा परम श्रेय पाउने उपाय
118 22 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — पराशरको कर्म र पाप-प्रायश्चित्तमाथि उपदेश
119 21 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — धर्म र अर्थमाथि उपदेश; ब्राह्मण तथा क्षत्रियका कर्तव्य
120 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शूद्रहरूका धर्म; ब्राह्मणहरूलाई दान
121 29 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — ब्राह्मणहरूका धर्म
122 38 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — पराशरद्वारा वर्णित तप सम्बन्धी विधान
123 33 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — विविध वर्णमा भेदको उत्पत्ति; अनेक जातिहरूको जन्म
124 38 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — क्षत्रिय-धर्म र मृत्युमाथि उपदेश
125 47 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — कल्याण केबाट हुन्छ? श्रेष्ठ मार्ग कुन हो? त्यो कर्म कुन हो जो कहिल्यै नष्ट हुँदैन? त्यो पद कुन हो जहाँबाट फर्कनु पर्दैन? — पराशरका उत्तर
126 45 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सत्य, संयम, क्षमा र बुद्धिको महिमा
127 49 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सांख्य र योग दर्शनको भेद
128 53 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सांख्य-दर्शनका सिद्धान्त
129 41 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — यो जगत् कसरी नष्ट हुन्छ; त्यो जो न कहिल्यै नष्ट भयो न हुनेछ
130 25 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आत्माको स्वरूप
131 8 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आत्माको जन्म-जन्मान्तरमा गमन
132 34 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — जीवात्मा, प्रकृति र परमात्मा
133 45 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — योगको साधना र परमात्माको स्वरूप
134 44 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व
135 47 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — परमात्मा र जीवात्मा
136 25 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — इहलोक र परलोकमा मानिसको परम श्रेय के हो — वसुमान् र ब्राह्मणको संवाद
137 21 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सांख्य-सिद्धान्तका तत्त्वहरूको उत्पत्ति
138 18 श्लोक

परम पुरुषको काल-मान
139 16 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — जगत्को प्रलय
140 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आध्यात्मिक र आधिभौतिक तत्त्व
141 16 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — प्रकृतिका तीन गुण
142 19 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — सगुण के हो र निर्गुण के
143 23 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — योगीहरूको विद्या
144 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मृतकहरूको गति
145 93 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — याज्ञवल्क्यको ज्ञान-प्राप्ति; उनले व्यक्त र अव्यक्तको वर्णन गर्छन्
146 15 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मानिस मृत्यु र जराबाट कसरी बाँच्ने; पञ्चशिखको आख्यान
147 185 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — मोक्षको श्रेष्ठता; गृहस्थ रहेर पनि त्यो पाउन सकिन्छ; जनक र सुलभाको संवाद
148 93 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शुकदेव कसरी संन्यासतर्फ प्रवृत्त भए
149 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — दान, यज्ञ र तपको महिमा
150 27 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शुकदेवको कथा
151 26 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शुकदेवको कथा
152 40 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शुकदेवको कथा
153 48 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शुकदेव र सनकको संवाद
154 44 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आत्माद्वारा आत्माको अनुसन्धान
155 47 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — वेदहरूको लोप; व्यासका शिष्यहरू तिनको विभाजनका लागि जान्छन्
156 53 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नारदको शुकदेवलाई उपदेश
157 30 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नारदले योग र आत्मज्ञानको महिमा बताउँछन्
158 63 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शोक-रहित सनातन पद; शुकदेवले घर त्याग्छन्
159 26 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — शुकदेवको योगाभ्यास
160 40 श्लोक

शुकदेव पर्वत भेदेर मन्दाकिनीतर्फ जान्छन्; व्यास उनको पछि लाग्छन्; महादेवले शुकको उत्पत्ति बताई उनलाई सान्त्वना दिन्छन्
161 40 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — देवहरूका देव को हुन्; यस विषयमा नारद र नारायण ऋषिको संवाद
162 48 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नारद धर्मको घरमा अवतीर्ण नारायणको दर्शन गर्न जान्छन्; मुक्त पुरुषका लक्षण
163 58 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — बृहस्पतिको जन्म; श्वेतद्वीपको वर्णन
164 36 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — यज्ञमा अज-बलि उचित छ कि छैन — यसमा विवाद; राजा वसुको पतन
165 4 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — श्वेतद्वीपमा नारदले नारायणको उपासना गर्छन्
166 118 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नारायणले नारदलाई दर्शन दिई भन्छन् कि उनमा अनन्य श्रद्धा राख्नेहरू मुक्त हुन्छन्; उनका विविध अवतारको वर्णन
167 106 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — रुद्रहरू आदिको सृष्टि; निवृत्ति-धर्म
168 49 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नारायणका नाम
169 94 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — अग्नि र सोमको एकरूपता; देवता, मनु आदिको उत्पत्ति
170 48 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नारदलाई नारायणको दर्शन किन भयो? उनी नर-नारायणको दर्शनमा किन गए
171 24 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नर र नारायणले नारदलाई भन्छन् कि उनको भक्तिले महादेवले उनलाई दर्शन दिए
172 23 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — पिण्डको उत्पत्ति
173 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — बृहस्पतिको जन्म; श्वेतद्वीपको वर्णन
174 85 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — विष्णुको वर्णन
175 76 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नारायण-भक्तहरूको आचरण
176 64 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — व्यास नारायणका पुत्र थिए — यो कथा
177 24 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आत्माको वर्णन
178 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — आत्माको स्वरूप र कर्म
179 11 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — विविध आश्रमका धर्म
180 9 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — विविध आश्रमका धर्म
181 15 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — गृहस्थका धर्म
182 11 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
183 8 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
184 14 श्लोक

नागराज पद्मको कथा
185 13 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
186 14 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
187 20 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
188 15 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
189 18 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
190 6 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
191 10 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा
192 8 श्लोक

मोक्षधर्म पर्व — नागराज पद्मको कथा