अध्याय 93

सर्गः 93

देखाउनुहोस्:
दृश्य:
ravana indrajit
श्लोक 1
संस्कृत

ततःपौलस्त्यसचिवा्श्रुत्वाचेन्द्रजितोवधम् । आचचक्षुरभिज्ञायदशग्रीवायसव्यथा: ।।6.93.1।।

अङ्ग्रेजी

Then, having known about the distressing fall of Indrajith, the ministers of Ravana reported to the tenheaded Ravana.

हिन्दी

तब इन्द्रजित् के व्यथाजनक पतन का समाचार जानकर रावण के मन्त्रियों ने दशमुख रावण को सूचित किया।

नेपाली

तब इन्द्रजित्को व्यथाजनक पतनको समाचार जानेर रावणका मन्त्रीहरूले दशमुख रावणलाई सूचित गरे।

lakshmana vibhishana
श्लोक 2
संस्कृत

युद्धेहतोमहाराजलक्ष्मणेनतवात्मजः । विभीषणसहायेनमिषतांनोमहाद्युतिः ।।6.93.2।।

अङ्ग्रेजी

"O King! Your glorious son was killed by Lakshmana with the assistance of Vibheeshana, as we were witnessing."

हिन्दी

'हे राजन्! आपका यशस्वी पुत्र विभीषण की सहायता से लक्ष्मण द्वारा मार डाला गया, जिसे हम देख रहे थे।'

नेपाली

'हे राजन्! तपाईंका यशस्वी पुत्र विभीषणको सहायताले लक्ष्मणद्वारा मारिए, जुन हामी हेरिरहेका थियौँ।'

lakshmana
श्लोक 3
संस्कृत

शूरंशूरेणसम्गम्यसम्युगेष्वपराजितः । लक्ष्मणेनहतश्शूरःपुत्रस्तेमहेन्द्रजित् ।।6.93.3।। गतस्सपरमान्लोकान्शरैस्सन्ताप्यलक्ष्मणम् ।

अङ्ग्रेजी

"Your son who has never been defeated in war, who won Indra, the ruler of gods, after fighting and fighting was killed by Lakshmana's arrows. He has ascended to the higher world."

हिन्दी

'आपका वह पुत्र, जो युद्ध में कभी पराजित नहीं हुआ, जिसने देवराज इन्द्र को भी जीता, बार-बार युद्ध करते हुए लक्ष्मण के बाणों से मारा गया। वह उच्चतर लोक को चला गया।'

नेपाली

'तपाईंका ती पुत्र, जो युद्धमा कहिल्यै पराजित भएनन्, जसले देवराज इन्द्रलाई पनि जिते, बारम्बार युद्ध गर्दागर्दै लक्ष्मणका बाणले मारिए। उनी उच्चतर लोकमा गए।'

ravana indrajit
श्लोक 4
संस्कृत

स तंप्रतिभयंश्रुत्वावधंपुत्रस्यदारुणम् ।।6.93.4।। घोरमिन्द्रजितःसङ्ख्येकश्मलंप्राविशन्महत् ।

अङ्ग्रेजी

On hearing about the enumeration of his son Indrajith's dreadful, frightening and ghastly end, Ravana gave way to swoon.

हिन्दी

अपने पुत्र इन्द्रजित् के भयङ्कर, त्रासदायक और वीभत्स अन्त का विवरण सुनकर रावण मूर्च्छित हो गया।

नेपाली

आफ्ना पुत्र इन्द्रजित्को भयङ्कर, त्रासदायी र वीभत्स अन्त्यको विवरण सुनेर रावण मूर्च्छित भयो।

ravana
श्लोक 5
संस्कृत

उपलभ्यचिरात्संज्ञां राजाराक्षसपुङ्गव ।।6.93.5।। पुत्रशोकाकुलोदीनोविललापाकुलेन्द्रियः ।

अङ्ग्रेजी

Coming to senses after a long time, the Rakshasa king Ravana, dejected with sorrow of his son's death, lost senses, lamented.

हिन्दी

दीर्घकाल के पश्चात् चेतना प्राप्त कर राक्षसराज रावण पुत्र की मृत्यु के शोक से खिन्न होकर, संज्ञा खोकर विलाप करने लगा।

नेपाली

दीर्घकालपछि चेतना प्राप्त गरी राक्षसराज रावण पुत्रको मृत्युको शोकले खिन्न भई, सुध गुमाएर विलाप गर्न थाल्यो।

lakshmana
श्लोक 6
संस्कृत

हाराक्षसचमूमुख्यममवत्समहाबल ।।6.93.6।। जित्वेन्द्रंकथमद्यत्वंलक्ष्मणस्यवशंगतः ।

अङ्ग्रेजी

'My son who was a chief of the Rakshasa army, a mighty one, who has won even Indra, how has he become a victim of Lakshmana'?

हिन्दी

'मेरा पुत्र, जो राक्षससेना का प्रमुख था, महाबली था, जिसने इन्द्र तक को जीता, वह लक्ष्मण का शिकार कैसे बन गया?'

नेपाली

'मेरो पुत्र, जो राक्षससेनाको प्रमुख थियो, महाबली थियो, जसले इन्द्रलाई पनि जित्यो, ऊ लक्ष्मणको सिकार कसरी बन्यो?'

lakshmana
श्लोक 7
संस्कृत

ननुत्वमिषुभिःक्रुद्धोभिन्द्याःकालान्तकावपि ।।6.93.7।। मन्दरस्यापिशृङ्गाणिकिंपुनर्लक्ष्मणंयुधि ।

अङ्ग्रेजी

'When angry, you could pierce with arrows even the time spirit or peak of Mandara mountain, why to speak of Lakshmana again'?

हिन्दी

'क्रुद्ध होने पर तुम कालस्वरूप को अथवा मन्दर पर्वत के शिखर को भी बाणों से बेध सकते थे; फिर लक्ष्मण की तो बात ही क्या?'

नेपाली

'क्रुद्ध हुँदा तिमीले कालस्वरूपलाई अथवा मन्दर पर्वतको शिखरलाई पनि बाणले बेध्न सक्थ्यौ; अनि लक्ष्मणको त कुरै के?'

श्लोक 8
संस्कृत

अद्यवैनस्वतोराजाभूयोबहुमतोमम ।।6.93.8।। येनाद्यत्वंमहाबाहो संयुक्तःकालधर्मणा ।

अङ्ग्रेजी

'O mighty armed! Today by virtue of time you have joined Yama and become esteemed King'.

हिन्दी

'हे महाबाहु! आज काल के प्रभाव से तुम यमराज से जा मिले और सम्मानित राजा बन गए।'

नेपाली

'हे महाबाहु! आज कालको प्रभावले तिमी यमराजसँग गएर मिल्यौ र सम्मानित राजा बन्यौ।'

श्लोक 9
संस्कृत

एषपन्थाःसुयोधानांसर्वामरगणेष्वपि ।।6.93.9।। यःकृतेहन्यतेभर्तुस्सपुमान्स्वर्गमृच्छति ।

अङ्ग्रेजी

'Killed in war for the cause of the king and treading the path of noble warriors, one attains the heaven. Even for a human it is desirable'.

हिन्दी

'राजा के लिए युद्ध में मारे जाकर श्रेष्ठ योद्धाओं के मार्ग पर चलकर मनुष्य स्वर्ग प्राप्त करता है। मनुष्य के लिए भी यह वाञ्छनीय है।'

नेपाली

'राजाका लागि युद्धमा मारिएर श्रेष्ठ योद्धाहरूको मार्गमा हिँडेर मानिसले स्वर्ग प्राप्त गर्छ। मानिसका लागि पनि यो वाञ्छनीय छ।'

indrajit
श्लोक 10
संस्कृत

अद्यदेवगणास्सर्वेलोकपालामहर्षयः ।।6.93.10।। हतमिन्द्रजितंदृष्टवासुखंस्वप्स्यन्तिनिर्भयाः ।

अङ्ग्रेजी

'Today, seeing Indrajith killed, Devatas in heaven, guardians of the worlds, great sages would be fearless and be happy and comfortable'.

हिन्दी

'आज इन्द्रजित् को मारा गया देखकर स्वर्ग के देवता, लोकपाल और महर्षि निर्भय होकर प्रसन्न और सुखी होंगे।'

नेपाली

'आज इन्द्रजित् मारिएको देखेर स्वर्गका देवता, लोकपाल र महर्षिहरू निर्भय भई प्रसन्न र सुखी हुनेछन्।'

indrajit
श्लोक 11
संस्कृत

अद्यलोकास्त्रय: कृत्स्नापृथिवी च सकानना ।।6.93.11।। एकेनेन्द्रजिताहीनाशून्येवप्रतिभातिमे ।

अङ्ग्रेजी

Today without Indrajith alone the three worlds (earth, heaven, and underworld) including forests are desolate, dark, and lustreless to me.

हिन्दी

'आज इन्द्रजित् के बिना अकेले मेरे लिए तीनों लोक (पृथ्वी, स्वर्ग और पाताल) वनों सहित उजाड़, अन्धकारमय और कान्तिहीन हैं।'

नेपाली

'आज इन्द्रजित्बिना एक्लो मेरा लागि तीनै लोक (पृथ्वी, स्वर्ग र पाताल) वनसहित उजाड, अन्धकारमय र कान्तिहीन छन्।'

श्लोक 12
संस्कृत

अद्यनैरृतकन्यानांश्रोष्याम्यन्तःपुरेरवम् ।।6.93.12।। करेणुसङ्घस्ययथानिनादंगिरिगह्वरे ।

अङ्ग्रेजी

'Today in the gynaecium we will hear the cries of Rakshasa maidens like the roaring of elephants in the cave'.

हिन्दी

'आज अन्तःपुर में हम राक्षसकन्याओं का क्रन्दन गुफा में हाथियों की चिंघाड़ के समान सुनेंगे।'

नेपाली

'आज अन्तःपुरमा हामी राक्षसकन्याहरूको क्रन्दन गुफामा हात्तीको चिच्याहटझैँ सुन्नेछौँ।'

श्लोक 13
संस्कृत

यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परन्तप ।।6.93.13।। मातरंमां च भार्याश्चक्वगतोऽसिविहायनः ।

अङ्ग्रेजी

'O Scourge of enemies! You have left giving up prince regent, Rakshasas, from Lanka, your mother, me, and your wife also. And went. Why'?

हिन्दी

'हे शत्रुसंहारक! तुम युवराज पद, राक्षसों, लङ्का, अपनी माता, मुझे और अपनी पत्नी को भी छोड़कर चले गए। क्यों?'

नेपाली

'हे शत्रुसंहारक! तिमीले युवराज पद, राक्षसहरू, लङ्का, आफ्नी माता, म र आफ्नी पत्नीलाई पनि छाडेर गयौ। किन?'

श्लोक 14
संस्कृत

ममनामत्वयावीरगतस्ययमसादनम् ।।6.93.14।। प्रेतकार्याणिकार्याणिविपरीतेहिवर्तसे ।

अङ्ग्रेजी

'O hero! My obsequies should have been done by you. It is peculiar that I have to perform'.

हिन्दी

'हे वीर! मेरी अन्त्येष्टि तुम्हारे द्वारा होनी चाहिए थी। यह विचित्र है कि अब मुझे तुम्हारी करनी पड़ रही है।'

नेपाली

'हे वीर! मेरो अन्त्येष्टि तिमीबाट हुनुपर्थ्यो। यो विचित्र छ कि अब मैले तिम्रो गर्नुपरेको छ।'

rama lakshmana sugriva
श्लोक 15
संस्कृत

स त्वंजीवतिसुग्रीवेलक्ष्मणेन च राघवे ।।6.93.15।। ममशल्यमनुद्धृत्यक्वगतोऽसिविहायनः ।

अङ्ग्रेजी

'While Sugriva is living, Lakshmana and Raghava also, deserting me, you have gone. Where have you gone'?

हिन्दी

'सुग्रीव जीवित है, लक्ष्मण और राघव भी; और तुम मुझे छोड़कर चले गए। तुम कहाँ चले गए?'

नेपाली

'सुग्रीव जीवित छ, लक्ष्मण र राघव पनि; अनि तिमी मलाई छाडेर गयौ। तिमी कहाँ गयौ?'

ravana
श्लोक 16
संस्कृत

एवमादिविलापार्तंरावणंराक्षसाधिपम् ।।6.93.16।। आविवेशमहान् कोपःपुत्रव्यसनसम्भवः ।

अङ्ग्रेजी

Distressed Ravana was lamenting in this way on account of his son deserting, as anger had taken over him.

हिन्दी

व्यथित रावण अपने पुत्र के छोड़ जाने के कारण इस प्रकार विलाप कर रहा था, क्योंकि क्रोध ने उसे अभिभूत कर लिया था।

नेपाली

व्यथित रावण आफ्नो पुत्रले छाडेर गएकाले यसरी विलाप गरिरहेको थियो, किनकि क्रोधले उसलाई अभिभूत गरिसकेको थियो।

श्लोक 17
संस्कृत

प्रकृत्याकोपनंह्येनंपुत्रस्यपुनराधयः ।।6.93.17।। दीप्तंसन्दीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिवरश्मयः ।

अङ्ग्रेजी

By nature, he is angry. Now with the loss of his son, he was glowing like the Sun that shines brighter by the rays in summer.

हिन्दी

वह स्वभाव से ही क्रोधी था। अब पुत्र की हानि से वह उस सूर्य के समान देदीप्यमान हो उठा जो ग्रीष्म में अपनी किरणों से और भी अधिक जलता है।

नेपाली

ऊ स्वभावले नै क्रोधी थियो। अब पुत्रको हानिले ऊ त्यस सूर्यझैँ देदीप्यमान भयो जुन ग्रीष्ममा आफ्ना किरणले अझ बढी जल्छ।

ravana
श्लोक 18
संस्कृत

ललाटेभ्रुकुटीभिश्चसङ्गताभिर्व्यरोचत ।।6.93.18।। युगान्तेसहनक्रैस्तुमहोर्मिभिरिवोदधिः ।

अङ्ग्रेजी

Ravana's eyebrows contracted on his forehead, he shone like the waves in the great ocean with crocodiles at the time of dissolution of the universe.

हिन्दी

रावण की भौंहें ललाट पर सिकुड़ गईं और वह प्रलयकाल में नक्रों सहित महासागर की तरङ्गों के समान लगा।

नेपाली

रावणका आँखीभौँ निधारमा खुम्चिए र ऊ प्रलयकालमा गोहीसहित महासागरका छालझैँ लाग्यो।

ravana
श्लोक 19
संस्कृत

कोपाद्विजृम्भमाणस्यवक्त्राद्व्यक्तमिवज्वलन् ।।6.93.19।। उत्पपातसधूमानगिर्वृत्रस्यवदनादिव ।

अङ्ग्रेजी

As Ravana yawned in anger, fire with smoke burst forth from his mouth like Vrtra'.

हिन्दी

जब रावण ने क्रोध में जँभाई ली, तब उसके मुख से वृत्रासुर के समान धूम सहित अग्नि निकल पड़ी।

नेपाली

जब रावणले क्रोधमा हाई गर्‍यो, तब उसको मुखबाट वृत्रासुरझैँ धूवाँसहित आगो निस्क्यो।

sita ravana
श्लोक 20
संस्कृत

स पुत्रवधसन्तप्तश्शूरःक्रोधवशंगतः ।।6.93.20।। समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यावैदेह्यारोचयद्वधम् ।

अङ्ग्रेजी

Pondering over the death of his asura son, Ravana was overtaken by fury, and reviwed thinking about the destruction of Vaidehi.

हिन्दी

अपने असुरतुल्य पुत्र की मृत्यु पर विचार करते हुए रावण क्रोध से अभिभूत हुआ और उसने वैदेही के विनाश का विचार पुनः किया।

नेपाली

आफ्ना असुरतुल्य पुत्रको मृत्युमाथि विचार गर्दै रावण क्रोधले अभिभूत भयो र उसले वैदेहीको विनाशको विचार फेरि गर्‍यो।

ravana
श्लोक 21
संस्कृत

तस्यप्रकृत्यारक्ते च रक्तेक्रोथानगिनापि च ।।6.93.21।। रावणस्यमहाघोरेदीप्तेनेत्रेबभूवतुः ।

अङ्ग्रेजी

By nature, Ravana's eyes are red, through the fire of anger it was even more red glowing and very dreadful.

हिन्दी

रावण के नेत्र स्वभाव से ही रक्तवर्ण थे; क्रोध की अग्नि से वे और भी अधिक लाल, देदीप्यमान और अत्यन्त भयङ्कर हो उठे।

नेपाली

रावणका आँखा स्वभावले नै रक्तवर्ण थिए; क्रोधको आगोले ती अझ बढी राता, देदीप्यमान र अत्यन्त भयङ्कर भए।

श्लोक 22
संस्कृत

घोरंप्रकृत्यारूपंतत्तस्यक्रोधाग्निमूर्छितम् ।।6.93.22।। बभूवरूपंक्रुद्धस्यरुद्रस्येवदुरासदम् ।

अङ्ग्रेजी

His eyes are naturally dreadful, deluded with fire of anger his form was like Rudra's and threatening.

हिन्दी

उसके नेत्र स्वभाव से ही भयङ्कर थे; क्रोध की अग्नि से मोहित होकर उसका रूप रुद्र के समान और भयावह हो गया।

नेपाली

उसका आँखा स्वभावले नै भयङ्कर थिए; क्रोधको आगोले मोहित भई उसको रूप रुद्रझैँ र भयावह भयो।

श्लोक 23
संस्कृत

तस्यक्रुद्धस्यनेत्राभ्यांप्रापतन्नाश्रृबिन्दवः ।।6.93.23।। दीपाभ्यामिवदीप्ताभ्यांसार्चिषस्स्नेहबिन्दवः ।

अङ्ग्रेजी

Just as drops of oil drop from flaming lamps, tears dropped from his enraged flaming eyes.

हिन्दी

जैसे जलते दीपकों से तेल की बूँदें टपकती हैं, वैसे ही उसके क्रुद्ध और जलते नेत्रों से अश्रु टपकने लगे।

नेपाली

जसरी बल्दा दीपबाट तेलका थोपा चुहिन्छन्, त्यसै गरी उसका क्रुद्ध र बल्दा आँखाबाट आँसु चुहिन थाले।

श्लोक 24
संस्कृत

दन्तावनिदशतस्तस्यश्रूयतेदशनस्वनः ।।6.93.24।। यन्त्रस्यावेष्ट्यमाणस्य महतो दानवैरिव ।

अङ्ग्रेजी

When he was biting on his teeth (enraged), the sound from his teeth resembled the sound of a grinder revolved round by Danavas.

हिन्दी

जब वह क्रोध में दाँत पीस रहा था, तब उसके दाँतों का शब्द दानवों द्वारा घुमाई जाती चक्की के शब्द के समान लगा।

नेपाली

जब ऊ क्रोधमा दाँत किट्दै थियो, तब उसका दाँतको शब्द दानवहरूले घुमाइएको जाँतोको शब्दझैँ लाग्यो।

ravana
श्लोक 25
संस्कृत

कालानगिरिवसङ्क्रुद्धोयांयांदिशमवैक्षत ।।6.93.25।। तस्यांतस्यांभयत्रस्ताराक्षसास्सन्विलियलिरे ।

अङ्ग्रेजी

Fearing Ravana who was enraged like the time of universal destruction, the Rakshasashid themselves in the very quarter he was looking.

हिन्दी

प्रलयकाल के समान क्रुद्ध रावण से भयभीत होकर राक्षस उसी दिशा में छिप जाते जिस ओर वह देखता।

नेपाली

प्रलयकालझैँ क्रुद्ध रावणसँग भयभीत भई राक्षसहरू त्यही दिशामा लुक्थे जता ऊ हेर्थ्यो।

ravana
श्लोक 26
संस्कृत

तमन्तकमिवक्रुद्धंचराचरचिखादिषुम् ।।6.93.26।। वीक्षमाणंदिशस्सर्वाराक्षसानोपचक्रमुः ।

अङ्ग्रेजी

The Rakshasas could not go near Ravana who was moving in anger in all directions like the moving and unmoving creations move when chased by the god of death.

हिन्दी

क्रोध में सब दिशाओं में घूमते रावण के समीप राक्षस वैसे ही न जा सके जैसे मृत्युदेव द्वारा खदेड़े जाने पर चर-अचर प्राणी भागते हैं।

नेपाली

क्रोधमा सबै दिशामा घुम्दै गरेको रावणको नजिक राक्षसहरू त्यसै गरी जान सकेनन् जसरी मृत्युदेवद्वारा खेदिँदा चर-अचर प्राणी भाग्छन्।

ravana
श्लोक 27
संस्कृत

ततःपरमसङ्क्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।।6.93.27।। अब्रवीद्रक्षसांमध्येसंस्तम्भयिषुराहवे ।

अङ्ग्रेजी

To provoke Rakshasas for battle, an angry Ravana, the king of Rakshasas, spoke as follows.

हिन्दी

राक्षसों को युद्ध के लिए उकसाने के लिए क्रुद्ध राक्षसराज रावण ने इस प्रकार कहा।

नेपाली

राक्षसहरूलाई युद्धका लागि उक्साउन क्रुद्ध राक्षसराज रावणले यसरी भन्यो।

श्लोक 28
संस्कृत

मयावर्षसहस्राणिचरित्वापरमंतपः ।।6.93.28।। तेषुतेष्ववकाशेषुस्वयम्भूःपरितोषितः ।

अङ्ग्रेजी

'I have done penance for thousands of years several times and am a pleased selfborn creator'.

हिन्दी

'मैंने सहस्रों वर्षों तक अनेक बार तपस्या की और स्वयम्भू सृष्टिकर्ता को प्रसन्न किया।'

नेपाली

'मैले हजारौँ वर्षसम्म अनेकपल्ट तपस्या गरेँ र स्वयम्भू सृष्टिकर्तालाई प्रसन्न पारेँ।'

श्लोक 29
संस्कृत

तस्यैवतपसोव्युष्ट्याप्रसादाच्छस्वयम्भुवः ।।6.93.29।। नासुरेभ्यो न देवेभ्योभयंममकदाचन ।

अङ्ग्रेजी

'By the power of the penancedone by me once, creator Brahma has given me reward, pleased with my penance. I have no fear of Asuras or Devas'.

हिन्दी

'मेरे द्वारा एक बार की गई तपस्या के बल से मेरी तपस्या से प्रसन्न होकर सृष्टिकर्ता ब्रह्मा ने मुझे वरदान दिया। मुझे असुरों अथवा देवताओं से कोई भय नहीं।'

नेपाली

'मैले एकपल्ट गरेको तपस्याको बलले मेरो तपस्याबाट प्रसन्न भई सृष्टिकर्ता ब्रह्माले मलाई वरदान दिए। मलाई असुर अथवा देवताहरूसँग कुनै भय छैन।'

श्लोक 30
संस्कृत

कवचंब्रह्मदत्तंमेयदादित्यसमप्रभम् ।।6.93.30।। देवासुरविमर्धेषु न भिन्नंवज्रमुष्टिभिः ।

अङ्ग्रेजी

'I was given a shield by Brahma, effulgent like the Sun which the Devas or Danavas could not break with their thunderbolt fists'.

हिन्दी

'ब्रह्मा ने मुझे सूर्य के समान देदीप्यमान कवच दिया, जिसे देव अथवा दानव अपने वज्रतुल्य मुष्टिप्रहारों से भी तोड़ न सके।'

नेपाली

'ब्रह्माले मलाई सूर्यझैँ देदीप्यमान कवच दिए, जुन देव अथवा दानवले आफ्ना वज्रतुल्य मुड्कीका प्रहारले पनि भाँच्न सकेनन्।'

श्लोक 31
संस्कृत

तेनमामद्यसम्युक्तंरथस्थमिहसम्युगे ।।6.93.31।। प्रतीयात्कोऽद्यमामाजौसाक्षादपिपुरन्दरः ।

अङ्ग्रेजी

'Today if I, with that shield mounted the chariot go for battle, who can dare to withstand me openly? Even Indra can't'.

हिन्दी

'आज यदि मैं उस कवच सहित रथ पर आरूढ़ होकर युद्ध को जाऊँ, तो खुले रूप में मेरा सामना करने का साहस कौन कर सकता है? इन्द्र भी नहीं कर सकते।'

नेपाली

'आज यदि म त्यस कवचसहित रथमा आरूढ भई युद्धमा जाऊँ भने, खुला रूपमा मेरो सामना गर्ने साहस कसले गर्न सक्छ? इन्द्रले पनि सक्दैनन्।'

rama lakshmana
श्लोक 32
संस्कृत

त्तदातिप्रसन्नेनसशरंकार्मुकंमहत् ।।6.93.32।। देवासुरविमर्धेषुममदत्तंस्वयम्भुवा । अद्यतूर्यशतैर्भीमंधनुरुत्थाप्यतांमम ।।6.93.33।। रामलक्ष्मणयोरेववधायपरमाहवे ।

अङ्ग्रेजी

'Let that supreme bow and the great arrows bestowed to me, by Brahma the creator who was pleased, when I fought in battle between Devas and Asuras, be brought to destroy Rama and Lakshmana today accompanied by hundreds of trumpets.'

हिन्दी

'देवों और असुरों के युद्ध में जब मैं लड़ा था, तब प्रसन्न होकर सृष्टिकर्ता ब्रह्मा ने मुझे जो श्रेष्ठ धनुष और महान् बाण प्रदान किए थे, वे आज सैकड़ों तूर्यनादों सहित राम और लक्ष्मण के विनाश के लिए लाए जाएँ।'

नेपाली

'देव र असुरहरूको युद्धमा जब म लडेको थिएँ, तब प्रसन्न भई सृष्टिकर्ता ब्रह्माले मलाई जुन श्रेष्ठ धनु र महान् बाण प्रदान गरेका थिए, ती आज सयौँ तूर्यनादसहित राम र लक्ष्मणको विनाशका लागि ल्याइयून्।'

rama lakshmana
श्लोक 33
संस्कृत

त्तदातिप्रसन्नेनसशरंकार्मुकंमहत् ।।6.93.32।। देवासुरविमर्धेषुममदत्तंस्वयम्भुवा । अद्यतूर्यशतैर्भीमंधनुरुत्थाप्यतांमम ।।6.93.33।। रामलक्ष्मणयोरेववधायपरमाहवे ।

अङ्ग्रेजी

'Let that supreme bow and the great arrows bestowed to me, by Brahma the creator who was pleased, when I fought in battle between Devas and Asuras, be brought to destroy Rama and Lakshmana today accompanied by hundreds of trumpets.'

हिन्दी

'देवों और असुरों के युद्ध में जब मैं लड़ा था, तब प्रसन्न होकर सृष्टिकर्ता ब्रह्मा ने मुझे जो श्रेष्ठ धनुष और महान् बाण प्रदान किए थे, वे आज सैकड़ों तूर्यनादों सहित राम और लक्ष्मण के विनाश के लिए लाए जाएँ।'

नेपाली

'देव र असुरहरूको युद्धमा जब म लडेको थिएँ, तब प्रसन्न भई सृष्टिकर्ता ब्रह्माले मलाई जुन श्रेष्ठ धनु र महान् बाण प्रदान गरेका थिए, ती आज सयौँ तूर्यनादसहित राम र लक्ष्मणको विनाशका लागि ल्याइयून्।'

sita ravana
श्लोक 34
संस्कृत

स पुत्रवधसन्तप्तःक्रूरःक्रोधवशंगतः ।।6.93.34।। समीक्ष्यरावणोबुद्ध्यासीतांहन्तुंव्यवस्यत ।

अङ्ग्रेजी

Feeling very sad about the death of his son, cruel Ravana overpowered by anger went thinking to destroy Sita.

हिन्दी

अपने पुत्र की मृत्यु पर अत्यन्त दुःखी क्रूर रावण क्रोध से अभिभूत होकर सीता का विनाश करने का विचार करता हुआ चला।

नेपाली

आफ्नो पुत्रको मृत्युमा अत्यन्त दुःखी क्रूर रावण क्रोधले अभिभूत भई सीताको विनाश गर्ने विचार गर्दै हिँड्यो।

ravana
श्लोक 35
संस्कृत

प्रत्यवेक्ष्यताम्राक्षस्सुघोरोघोरदर्शनः ।।6.93.35।। दीनोदीनस्वरान्सर्वांस्तानुवाचनिशाचरान् ।

अङ्ग्रेजी

Redeyed Ravana, looking dreadful with a frightening face, desperate, spoke in a low voice to all Rakshasas as follows.

हिन्दी

रक्तवर्ण नेत्रों वाला रावण, जो भयङ्कर मुख से भयावह दिखता था, निराश होकर सब राक्षसों से मन्द स्वर में इस प्रकार बोला।

नेपाली

रक्तवर्ण आँखा भएको रावण, जो भयङ्कर अनुहारले भयावह देखिन्थ्यो, निराश भई सबै राक्षससँग मन्द स्वरमा यसरी बोल्यो।

sita
श्लोक 36
संस्कृत

माययाममवत्सेनवञ्चनार्थंवनौकसाम् ।।6.93.36।। किञ्चिदेवहतंतत्रसीतेयमितिदर्शितम् ।

अङ्ग्रेजी

'My son showed the Vanaras there something which had been killed there to hoodwink as Sita."

हिन्दी

'मेरे पुत्र ने वानरों को छलने के लिए वहाँ कुछ ऐसा दिखाया जिसे सीता के रूप में वहाँ मारा गया था।'

नेपाली

'मेरो पुत्रले वानरहरूलाई छल्न त्यहाँ केही यस्तो देखायो जसलाई सीताका रूपमा त्यहाँ मारिएको थियो।'

rama sita
श्लोक 37
संस्कृत

तदिदंतथ्यमेवाहंकरिष्येप्रियमात्मनः ।।6.93.37।। वैदेहींनाशयिष्यामिक्षत्रबन्धुमनुव्रताम् । इत्येवमुक्त्वासचिवान्खङ्गमाशुपरामृशत् ।।6.93.38।।

अङ्ग्रेजी

"I myself will rejoice now in the same way (as Indarjith had done for cheating) making it true. I will destroy that lowly kshatriya, Rama's very dear Vaidehi". Having spoken like that to the ministers he took up the sword."

हिन्दी

'अब मैं स्वयं उसी प्रकार (जैसे इन्द्रजित् ने छल के लिए किया था) हर्ष प्राप्त करूँगा, किन्तु उसे सत्य बनाकर। मैं उस नीच क्षत्रिय राम की अत्यन्त प्रिय वैदेही का विनाश करूँगा।' मन्त्रियों से इस प्रकार कहकर उसने खड्ग उठा लिया।

नेपाली

'अब म आफैँ त्यसै गरी (जसरी इन्द्रजित्ले छलका लागि गरेको थियो) हर्ष प्राप्त गर्नेछु, तर त्यसलाई सत्य बनाएर। म त्यस नीच क्षत्रिय रामकी अत्यन्त प्रिय वैदेहीको विनाश गर्नेछु।' मन्त्रीहरूसँग यसरी भनेर उसले खड्ग उठायो।

rama sita
श्लोक 38
संस्कृत

तदिदंतथ्यमेवाहंकरिष्येप्रियमात्मनः ।।6.93.37।। वैदेहींनाशयिष्यामिक्षत्रबन्धुमनुव्रताम् । इत्येवमुक्त्वासचिवान्खङ्गमाशुपरामृशत् ।।6.93.38।।

अङ्ग्रेजी

"I myself will rejoice now in the same way (as Indarjith had done for cheating) making it true. I will destroy that lowly kshatriya, Rama's very dear Vaidehi". Having spoken like that to the ministers he took up the sword."

हिन्दी

'अब मैं स्वयं उसी प्रकार (जैसे इन्द्रजित् ने छल के लिए किया था) हर्ष प्राप्त करूँगा, किन्तु उसे सत्य बनाकर। मैं उस नीच क्षत्रिय राम की अत्यन्त प्रिय वैदेही का विनाश करूँगा।' मन्त्रियों से इस प्रकार कहकर उसने खड्ग उठा लिया।

नेपाली

'अब म आफैँ त्यसै गरी (जसरी इन्द्रजित्ले छलका लागि गरेको थियो) हर्ष प्राप्त गर्नेछु, तर त्यसलाई सत्य बनाएर। म त्यस नीच क्षत्रिय रामकी अत्यन्त प्रिय वैदेहीको विनाश गर्नेछु।' मन्त्रीहरूसँग यसरी भनेर उसले खड्ग उठायो।

श्लोक 39
संस्कृत

उत्प्लुत्यगुणसम्पन्नंविमलाम्बरवर्चसम् । निष्पपात स वेगेनसभार्यःसचिवैर्वृतः ।।6.93.39।। रावणःपुत्रशोकेनभृशमाकुलचेतनः । सङ्क्रुद्धःखडगमादायसहसायत्रमैथिली ।।6.93.40।।

अङ्ग्रेजी

In a totally confused state on account of the death of his son, he went to Mythili taking the excellent sword, which was shining resembling pure sky, feeling enraged, accompanied by his wife, and surrounded by the ministers.

हिन्दी

अपने पुत्र की मृत्यु के कारण पूर्णतया विक्षिप्त अवस्था में वह उत्तम खड्ग लेकर, जो निर्मल आकाश के समान देदीप्यमान था, क्रोध से भरकर, अपनी पत्नी सहित और मन्त्रियों से घिरकर मैथिली के पास गया।

नेपाली

आफ्नो पुत्रको मृत्युका कारण पूर्णतया विक्षिप्त अवस्थामा ऊ उत्तम खड्ग लिएर, जुन निर्मल आकाशझैँ देदीप्यमान थियो, क्रोधले भरिएर, आफ्नी पत्नीसहित र मन्त्रीहरूले घेरिएर मैथिलीकहाँ गयो।

श्लोक 40
संस्कृत

उत्प्लुत्यगुणसम्पन्नंविमलाम्बरवर्चसम् । निष्पपात स वेगेनसभार्यःसचिवैर्वृतः ।।6.93.39।। रावणःपुत्रशोकेनभृशमाकुलचेतनः । सङ्क्रुद्धःखडगमादायसहसायत्रमैथिली ।।6.93.40।।

अङ्ग्रेजी

In a totally confused state on account of the death of his son, he went to Mythili taking the excellent sword, which was shining resembling pure sky, feeling enraged, accompanied by his wife, and surrounded by the ministers.

हिन्दी

अपने पुत्र की मृत्यु के कारण पूर्णतया विक्षिप्त अवस्था में वह उत्तम खड्ग लेकर, जो निर्मल आकाश के समान देदीप्यमान था, क्रोध से भरकर, अपनी पत्नी सहित और मन्त्रियों से घिरकर मैथिली के पास गया।

नेपाली

आफ्नो पुत्रको मृत्युका कारण पूर्णतया विक्षिप्त अवस्थामा ऊ उत्तम खड्ग लिएर, जुन निर्मल आकाशझैँ देदीप्यमान थियो, क्रोधले भरिएर, आफ्नी पत्नीसहित र मन्त्रीहरूले घेरिएर मैथिलीकहाँ गयो।

ravana
श्लोक 41
संस्कृत

व्रजन्तंराक्षसंप्रेक्ष्यसिंहनादंविचक्रुशुः । ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्यसङ्क्रुद्धंप्रेक्ष्यराक्षसम् ।।6.93.41।।

अङ्ग्रेजी

( As Ravana marched) the Rakshasas in the abode roared like a lion seeing enraged Ravana and embraced each other (thinking of Ravana's victory) and spoke to one another.

हिन्दी

(जब रावण चला) तब भवन के राक्षस क्रुद्ध रावण को देखकर सिंह के समान गर्जे, एक-दूसरे का आलिङ्गन किया (रावण की विजय का विचार करते हुए) और परस्पर बोले।

नेपाली

(जब रावण हिँड्यो) तब भवनका राक्षसहरू क्रुद्ध रावणलाई देखेर सिंहझैँ गर्जे, एकअर्कालाई अङ्गाले (रावणको विजयको विचार गर्दै) र परस्पर बोले।

ravana
श्लोक 42
संस्कृत

अद्यैनंतावुभौदृष्टवाभ्रातरौप्रव्यधिष्यतः । लोकपालाहिचत्वारःक्रुद्धेनानेनतर्जिताः ।।6.93.42।। बहवःशत्रवश्चान्येसम्युगेष्वभिपातिताः ।

अङ्ग्रेजी

"Seeing Ravana, the two brothers will tremble. By Ravana's fury all the four rulers of the world (Indra, Yama, Varuna, Kubera), would have disappeared. He has struck down many other enemies in wars."

हिन्दी

'रावण को देखकर वे दोनों भाई काँप उठेंगे। रावण के क्रोध से चारों लोकपाल (इन्द्र, यम, वरुण, कुबेर) भी अन्तर्धान हो जाते। उसने युद्धों में अनेक अन्य शत्रुओं को भी गिराया है।'

नेपाली

'रावणलाई देखेर ती दुवै भाइ काँप्नेछन्। रावणको क्रोधले चारै लोकपाल (इन्द्र, यम, वरुण, कुबेर) पनि अन्तर्धान हुन्थे। उसले युद्धमा अनेक अन्य शत्रुलाई पनि ढालेको छ।'

ravana
श्लोक 43
संस्कृत

त्रिषुलोकेषुरत्नानिभुङक्तेचाहृत्यरावणः ।।6.93.43।। विक्रमे च बलेचैवनास्त्यस्यसदृशोभुवि ।

अङ्ग्रेजी

"Ravana has collected gems from the three worlds as tax. There is none equal to him in might and prowess in this world."

हिन्दी

'रावण ने तीनों लोकों से कर के रूप में रत्न एकत्र किए हैं। इस संसार में बल और पराक्रम में उसके तुल्य कोई नहीं।'

नेपाली

'रावणले तीनै लोकबाट करका रूपमा रत्न जम्मा गरेको छ। यस संसारमा बल र पराक्रममा उसको तुल्य कोही छैन।'

sita ravana
श्लोक 44
संस्कृत

तेषांसञ्जल्पमानामशोकवनिकांगताम् ।।6.93.44।। अभिदुद्राववैदेहींरावणःक्रोधमूर्छितः ।

अङ्ग्रेजी

As the Rakshasas were talking in that manner, Ravana, deluded with anger, went fast to Vaidehi in Ashoka grove.

हिन्दी

जब राक्षस इस प्रकार बातें कर रहे थे, तब क्रोध से मोहित रावण अशोकवाटिका में वैदेही के पास शीघ्रता से गया।

नेपाली

जब राक्षसहरू यसरी कुरा गर्दै थिए, तब क्रोधले मोहित रावण अशोकवाटिकामा वैदेहीकहाँ शीघ्रतापूर्वक गयो।

ravana
श्लोक 45
संस्कृत

वार्यमाणःसुसङ्क्रुद्धःसुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः ।।6.93.45।। अभ्यधावतसङ्क्रुद्धःखेग्रहोरोहिणीमिव ।

अङ्ग्रेजी

Highly enraged Ravana, darted just as planet Mars rushed to Rohini in the sky, even while his wellwishers were obstructing.

हिन्दी

अत्यन्त क्रुद्ध रावण वैसे ही झपटा जैसे आकाश में मङ्गल ग्रह रोहिणी की ओर झपटता है, यद्यपि उसके हितैषी उसे रोक रहे थे।

नेपाली

अत्यन्त क्रुद्ध रावण त्यसै गरी झम्ट्यो जसरी आकाशमा मङ्गल ग्रह रोहिणीतिर झम्टिन्छ, यद्यपि उसका हितैषीहरू उसलाई रोकिरहेका थिए।

janaka
श्लोक 46
संस्कृत

मैथिलीरक्ष्यमाणातुराक्षसीरनिन्दिता ।।6.93.46।। ददर्शराक्षसंक्रुद्धंनिस्त्रिंशवरधारिणम् । तंनिशाम्यसविस्त्रिंशंव्यथिताजनकात्मजा ।।6.93.47।। निवार्यमाणंबहुशःसुहृद्भिरनिवर्तिनम् ।

अङ्ग्रेजी

While irreproachable Mythili was being guarded by rakshasi women, she saw him bearing an excellent sword and crossing. When he was repeatedly stopped by friends and obstructed, he was not receding and reaching Janaka's daughter.

हिन्दी

जब निर्दोष मैथिली राक्षसियों द्वारा रक्षित थीं, तब उन्होंने उसे उत्तम खड्ग धारण किए आते देखा। मित्रों द्वारा बार-बार रोके और अवरुद्ध किए जाने पर भी वह पीछे न हटा और जनकपुत्री के समीप पहुँचा।

नेपाली

जब निर्दोष मैथिली राक्षसीहरूद्वारा रक्षित थिइन्, तब उनले उसलाई उत्तम खड्ग धारण गरी आउँदै गरेको देखिन्। मित्रहरूले बारम्बार रोक्दा र अवरोध गर्दा पनि ऊ पछि हटेन र जनकपुत्रीको नजिक पुग्यो।

janaka
श्लोक 47
संस्कृत

मैथिलीरक्ष्यमाणातुराक्षसीरनिन्दिता ।।6.93.46।। ददर्शराक्षसंक्रुद्धंनिस्त्रिंशवरधारिणम् । तंनिशाम्यसविस्त्रिंशंव्यथिताजनकात्मजा ।।6.93.47।। निवार्यमाणंबहुशःसुहृद्भिरनिवर्तिनम् ।

अङ्ग्रेजी

While irreproachable Mythili was being guarded by rakshasi women, she saw him bearing an excellent sword and crossing. When he was repeatedly stopped by friends and obstructed, he was not receding and reaching Janaka's daughter.

हिन्दी

जब निर्दोष मैथिली राक्षसियों द्वारा रक्षित थीं, तब उन्होंने उसे उत्तम खड्ग धारण किए आते देखा। मित्रों द्वारा बार-बार रोके और अवरुद्ध किए जाने पर भी वह पीछे न हटा और जनकपुत्री के समीप पहुँचा।

नेपाली

जब निर्दोष मैथिली राक्षसीहरूद्वारा रक्षित थिइन्, तब उनले उसलाई उत्तम खड्ग धारण गरी आउँदै गरेको देखिन्। मित्रहरूले बारम्बार रोक्दा र अवरोध गर्दा पनि ऊ पछि हटेन र जनकपुत्रीको नजिक पुग्यो।

sita
श्लोक 48
संस्कृत

सीतादुःखसमाविष्टाविलपन्तीदमब्रवीत् ।।6.93.48।। यथायंमामभिक्रुद्धःसमभिद्रवतिस्वयम् । वधिष्यतिसनाथांमामनाथामिवदुर्मतिः ।।6.93.49।।

अङ्ग्रेजी

Thus spoke Sita filled with sorrow crying," This evil minded angry one is coming to me to kill me as though I am an orphan even though I have a protector."

हिन्दी

शोक से भरी सीता रोते हुए इस प्रकार बोलीं — 'यह दुर्बुद्धि क्रुद्ध होकर मेरा वध करने आ रहा है, मानो मैं अनाथ हूँ, यद्यपि मेरा रक्षक है।'

नेपाली

शोकले भरिएकी सीता रुँदै यसरी बोलिन् — 'यो दुर्बुद्धि क्रुद्ध भई मेरो वध गर्न आउँदै छ, मानौँ म अनाथ छु, यद्यपि मेरो रक्षक छ।'

sita
श्लोक 49
संस्कृत

सीतादुःखसमाविष्टाविलपन्तीदमब्रवीत् ।।6.93.48।। यथायंमामभिक्रुद्धःसमभिद्रवतिस्वयम् । वधिष्यतिसनाथांमामनाथामिवदुर्मतिः ।।6.93.49।।

अङ्ग्रेजी

Thus spoke Sita filled with sorrow crying," This evil minded angry one is coming to me to kill me as though I am an orphan even though I have a protector."

हिन्दी

शोक से भरी सीता रोते हुए इस प्रकार बोलीं — 'यह दुर्बुद्धि क्रुद्ध होकर मेरा वध करने आ रहा है, मानो मैं अनाथ हूँ, यद्यपि मेरा रक्षक है।'

नेपाली

शोकले भरिएकी सीता रुँदै यसरी बोलिन् — 'यो दुर्बुद्धि क्रुद्ध भई मेरो वध गर्न आउँदै छ, मानौँ म अनाथ छु, यद्यपि मेरो रक्षक छ।'

ravana
श्लोक 50
संस्कृत

बहुशश्चोदयामासभर्तारंमामनुव्रताम् । भार्याभवरमस्वेतिप्रत्याख्यातोध्रुवंमया ।।6.93.50।। सोऽयंमामनुपस्थानेव्यक्तंनैराश्यमागतः । क्रोधमोहसमाविष्टोनिहन्तुंमांसमुद्यतः ।।6.93.51।।

अङ्ग्रेजी

'I who am devoted to my husband and this Ravana wanted me to revel with him. He has been entreated by me several times. Surely, he, having been rejected by me is dejected, filled with anger and infatuation, intends to kill me, is evident'.

हिन्दी

'मैं अपने पति के प्रति समर्पित हूँ और यह रावण चाहता था कि मैं उसके साथ रमण करूँ। मैंने उससे अनेक बार प्रार्थना की। निश्चय ही मेरे द्वारा अस्वीकृत होकर वह खिन्न, क्रोध और मोह से भरकर मेरा वध करना चाहता है — यह स्पष्ट है।'

नेपाली

'म आफ्ना पतिप्रति समर्पित छु र यो रावण चाहन्थ्यो कि म उससँग रमण गरूँ। मैले उससँग अनेकपल्ट प्रार्थना गरेँ। निश्चय नै मबाट अस्वीकृत भई ऊ खिन्न, क्रोध र मोहले भरिएर मेरो वध गर्न चाहन्छ — यो स्पष्ट छ।'

ravana
श्लोक 51
संस्कृत

बहुशश्चोदयामासभर्तारंमामनुव्रताम् । भार्याभवरमस्वेतिप्रत्याख्यातोध्रुवंमया ।।6.93.50।। सोऽयंमामनुपस्थानेव्यक्तंनैराश्यमागतः । क्रोधमोहसमाविष्टोनिहन्तुंमांसमुद्यतः ।।6.93.51।।

अङ्ग्रेजी

'I who am devoted to my husband and this Ravana wanted me to revel with him. He has been entreated by me several times. Surely, he, having been rejected by me is dejected, filled with anger and infatuation, intends to kill me, is evident'.

हिन्दी

'मैं अपने पति के प्रति समर्पित हूँ और यह रावण चाहता था कि मैं उसके साथ रमण करूँ। मैंने उससे अनेक बार प्रार्थना की। निश्चय ही मेरे द्वारा अस्वीकृत होकर वह खिन्न, क्रोध और मोह से भरकर मेरा वध करना चाहता है — यह स्पष्ट है।'

नेपाली

'म आफ्ना पतिप्रति समर्पित छु र यो रावण चाहन्थ्यो कि म उससँग रमण गरूँ। मैले उससँग अनेकपल्ट प्रार्थना गरेँ। निश्चय नै मबाट अस्वीकृत भई ऊ खिन्न, क्रोध र मोहले भरिएर मेरो वध गर्न चाहन्छ — यो स्पष्ट छ।'

rama lakshmana ravana
श्लोक 52
संस्कृत

अथवातौनरव्याघ्रौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ । मन्निमित्तमनार्येणसमरेऽद्यनिपातितौ ।।6.93.52।।

अङ्ग्रेजी

'Or else, have the two brothers Rama and Lakshmana fallen to unworthy Ravana on my account'?

हिन्दी

'अथवा क्या मेरे कारण दोनों भाई राम और लक्ष्मण उस अयोग्य रावण के हाथों गिर गए?'

नेपाली

'अथवा के मेरा कारण दुवै भाइ राम र लक्ष्मण त्यस अयोग्य रावणका हातबाट ढले?'

श्लोक 53
संस्कृत

भैरवोहिमहान्नादोराक्षसानांश्रुतोमया । बहूनामिहहृष्टानांतथाविक्रोशतांप्रियम् ।।6.93.53।।

अङ्ग्रेजी

Many Rakshasas rejoiced, calling out their loved ones loudly, making huge noise, were heard.

हिन्दी

अनेक राक्षस हर्षित होकर अपने प्रियजनों को उच्च स्वर से पुकारते और महान् कोलाहल करते सुनाई पड़े।

नेपाली

अनेक राक्षस हर्षित भई आफ्ना प्रियजनलाई उच्च स्वरले बोलाउँदै र महान् कोलाहल गर्दै सुनिए।

rama lakshmana
श्लोक 54
संस्कृत

अहोधिङ्मन्निमित्तोऽयंविनाशोराजपुत्रयोः । अथवापुत्रशोकेनअहत्यारामलक्ष्मणौ ।।6.93.54।। विधमिष्यतिमांरौद्रोराक्षसःपापनिश्चयः ।

अङ्ग्रेजी

Wow! Has the destruction of the two brothers brought about on account of the grief of the death of his son or on my account? Not able to kill Rama and Lakshmana, has this fierce Rakshasa who does not hesitate, resolved to kill me?

हिन्दी

'हाय! क्या दोनों भाइयों का विनाश उसके पुत्र की मृत्यु के शोक के कारण हुआ अथवा मेरे कारण? राम और लक्ष्मण का वध न कर पाकर क्या इस उग्र और सङ्कोचहीन राक्षस ने मेरा वध करने का निश्चय किया है?'

नेपाली

'हाय! के दुवै भाइको विनाश उसको पुत्रको मृत्युको शोकका कारण भयो अथवा मेरा कारण? राम र लक्ष्मणको वध गर्न नसकेर के यस उग्र र नहिच्किचाउने राक्षसले मेरो वध गर्ने निश्चय गरेको छ?'

hanuman
श्लोक 55
संस्कृत

हनूमतस्तुतद्वाक्यं न कृतंक्षुद्रयामया ।।6.93.55।। यद्यहंतस्यपृष्ठेवतदायासमनिर्जिता । नाद्यैवमनुशोचेयंभर्तुरङ्कगतासती ।।6.93.56।।

अङ्ग्रेजी

'I am a foolish woman. I did not follow Hanuman's advice and had I left mounted on his back, no doubt I would be on my husband 's lap. I did not think in this way'.

हिन्दी

'मैं मूढ़ स्त्री हूँ। मैंने हनुमान् का परामर्श नहीं माना; यदि मैं उनकी पीठ पर आरूढ़ होकर चली गई होती, तो निःसन्देह अब अपने पति की गोद में होती। मैंने इस प्रकार विचार नहीं किया।'

नेपाली

'म मूढ स्त्री हुँ। मैले हनुमान्को परामर्श मानिनँ; यदि म उनको पिठ्युँमा आरूढ भई गएकी भए, निःसन्देह अहिले आफ्ना पतिको काखमा हुन्थेँ। मैले यसरी विचार गरिनँ।'

hanuman
श्लोक 56
संस्कृत

हनूमतस्तुतद्वाक्यं न कृतंक्षुद्रयामया ।।6.93.55।। यद्यहंतस्यपृष्ठेवतदायासमनिर्जिता । नाद्यैवमनुशोचेयंभर्तुरङ्कगतासती ।।6.93.56।।

अङ्ग्रेजी

'I am a foolish woman. I did not follow Hanuman's advice and had I left mounted on his back, no doubt I would be on my husband 's lap. I did not think in this way'.

हिन्दी

'मैं मूढ़ स्त्री हूँ। मैंने हनुमान् का परामर्श नहीं माना; यदि मैं उनकी पीठ पर आरूढ़ होकर चली गई होती, तो निःसन्देह अब अपने पति की गोद में होती। मैंने इस प्रकार विचार नहीं किया।'

नेपाली

'म मूढ स्त्री हुँ। मैले हनुमान्को परामर्श मानिनँ; यदि म उनको पिठ्युँमा आरूढ भई गएकी भए, निःसन्देह अहिले आफ्ना पतिको काखमा हुन्थेँ। मैले यसरी विचार गरिनँ।'

kausalya
श्लोक 57
संस्कृत

मन्येतुहृदयंतस्याःकौसल्यायाःफलिष्यति । एकपुत्रायदापुत्रंविनष्टंश्रोष्यतेयुधि ।।6.93.57।।

अङ्ग्रेजी

'Kausalya will think her only son has been killed in the battle. I think her heart would break'.

हिन्दी

'कौसल्या सोचेंगी कि उनका एकमात्र पुत्र युद्ध में मारा गया। मैं समझती हूँ कि उनका हृदय फट जाएगा।'

नेपाली

'कौसल्याले सोच्नेछिन् कि उनको एउटै पुत्र युद्धमा मारियो। म ठान्छु उनको हृदय फुट्नेछ।'

श्लोक 58
संस्कृत

साहिजन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः । धर्मकार्याणिरूपं च रुदतीसंस्मरिष्यति ।।6.93.58।।

अङ्ग्रेजी

'She will be crying and keep remembering his birth, childhood, youth, and his rightful actions, and his charm'.

हिन्दी

'वे रोती रहेंगी और उनके जन्म, बाल्यकाल, यौवन, उनके धर्मपूर्ण कर्मों और उनके सौन्दर्य का स्मरण करती रहेंगी।'

नेपाली

'उनी रोइरहनेछिन् र उनको जन्म, बाल्यकाल, यौवन, उनका धर्मपूर्ण कर्म र उनको सौन्दर्यको स्मरण गरिरहनेछिन्।'

kausalya
श्लोक 59
संस्कृत

निराशानिहतेपुत्रेदत्त्वाश्राद्धमचेतना । अग्निमावेक्ष्यतेनूनमापोवापिप्रवेक्ष्यति ।।6.93.59।।

अङ्ग्रेजी

'Son killed, Kausalya will be disappointed, lost sentience will be offering obsequies, surely and enter fire or water and drown'.

हिन्दी

'पुत्र के मारे जाने पर कौसल्या निराश होकर, संज्ञा खोकर निश्चय ही अन्त्येष्टि करेंगी और अग्नि में प्रवेश करेंगी अथवा जल में डूब जाएँगी।'

नेपाली

'पुत्र मारिएपछि कौसल्या निराश भई, सुध गुमाएर निश्चय नै अन्त्येष्टि गर्नेछिन् र आगोमा प्रवेश गर्नेछिन् अथवा जलमा डुब्नेछिन्।'

kausalya
श्लोक 60
संस्कृत

धिगस्तुकुब्जामसतींमन्थरांपापनिश्चयाम् । यन्निमित्तमिमंशोकंकौसल्याप्रतिपत्स्यते ।।6.93.60।।

अङ्ग्रेजी

'Because of the sinful resolve of hunch back Mandara, this grief has come to Kausalya surely. Let her be burnt'.

हिन्दी

'कुबड़ी मन्थरा के पापपूर्ण संकल्प के कारण ही कौसल्या को निश्चय यह शोक प्राप्त हुआ। वह भस्म हो जाए।'

नेपाली

'कुप्री मन्थराको पापपूर्ण सङ्कल्पकै कारण कौसल्यालाई निश्चय यो शोक प्राप्त भयो। त्यो जलोस्।'

ravana
श्लोक 61
संस्कृत

इत्येवंमैथिलींदृष्टवाविलपन्तींतपस्विनीम् । रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशंगताम् ।।6.93.61।। एतस्मिन्नन्तरेतस्यअमात्यःशीलवान् शुचिः । सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंरक्षसेश्वरम् ।।6.93.62।। निवार्यमाणःसचिवैरिदंवचनमब्रवीत् ।

अङ्ग्रेजी

Seeing Mythili in this manner grieving, just as Rohini fell under the sway of the Mars planet in the absence of the moon, being away from her husband, Suparsva, an upright minister of Ravana who was pure and wise spoke these words of advice to the Lord of Rakshasas in spite of other ministers trying to stop him.

हिन्दी

जैसे चन्द्रमा की अनुपस्थिति में रोहिणी मङ्गल ग्रह के वश में पड़ जाए, वैसे ही अपने पति से दूर शोक करती मैथिली को इस प्रकार देखकर रावण के एक सज्जन, पवित्र और बुद्धिमान् मन्त्री सुपार्श्व ने अन्य मन्त्रियों के रोकने पर भी राक्षसपति से ये परामर्श के वचन कहे।

नेपाली

जसरी चन्द्रमाको अनुपस्थितिमा रोहिणी मङ्गल ग्रहको वशमा पर्छिन्, त्यसै गरी आफ्ना पतिबाट टाढा शोक गर्दै गरेकी मैथिलीलाई यसरी देखेर रावणका एक सज्जन, पवित्र र बुद्धिमान् मन्त्री सुपार्श्वले अन्य मन्त्रीहरूले रोक्दा पनि राक्षसपतिसँग यी परामर्शका वचन भने।

ravana
श्लोक 62
संस्कृत

इत्येवंमैथिलींदृष्टवाविलपन्तींतपस्विनीम् । रोहिणीमिवचन्द्रेणविनाग्रहवशंगताम् ।।6.93.61।। एतस्मिन्नन्तरेतस्यअमात्यःशीलवान् शुचिः । सुपार्श्वोनाममेधावीरावणंरक्षसेश्वरम् ।।6.93.62।। निवार्यमाणःसचिवैरिदंवचनमब्रवीत् ।

अङ्ग्रेजी

Seeing Mythili in this manner grieving, just as Rohini fell under the sway of the Mars planet in the absence of the moon, being away from her husband, Suparsva, an upright minister of Ravana who was pure and wise spoke these words of advice to the Lord of Rakshasas in spite of other ministers trying to stop him.

हिन्दी

जैसे चन्द्रमा की अनुपस्थिति में रोहिणी मङ्गल ग्रह के वश में पड़ जाए, वैसे ही अपने पति से दूर शोक करती मैथिली को इस प्रकार देखकर रावण के एक सज्जन, पवित्र और बुद्धिमान् मन्त्री सुपार्श्व ने अन्य मन्त्रियों के रोकने पर भी राक्षसपति से ये परामर्श के वचन कहे।

नेपाली

जसरी चन्द्रमाको अनुपस्थितिमा रोहिणी मङ्गल ग्रहको वशमा पर्छिन्, त्यसै गरी आफ्ना पतिबाट टाढा शोक गर्दै गरेकी मैथिलीलाई यसरी देखेर रावणका एक सज्जन, पवित्र र बुद्धिमान् मन्त्री सुपार्श्वले अन्य मन्त्रीहरूले रोक्दा पनि राक्षसपतिसँग यी परामर्शका वचन भने।

sita
श्लोक 63
संस्कृत

कथंनामदशग्रीव साक्षद्वैश्रवणानुज ।।6.93.63।। हन्तुमिच्छसिवैदेहींक्रोधाद्धर्ममपास्य च ।

अङ्ग्रेजी

"You being the direct brother of Kubera (one of the guardians of the world), ten head Lord desires to seek Vaidehi in fury and kill her casting righteousness?"

हिन्दी

'हे दशमुख स्वामी! आप कुबेर (लोकपालों में से एक) के सगे भ्राता होकर क्रोध में धर्म को त्यागकर वैदेही को खोजकर उनका वध करना चाहते हैं?'

नेपाली

'हे दशमुख स्वामी! तपाईं कुबेर (लोकपालहरूमध्ये एक) का सहोदर भाइ भएर क्रोधमा धर्म त्यागी वैदेहीलाई खोजेर उनको वध गर्न चाहनुहुन्छ?'

ravana
श्लोक 64
संस्कृत

वेदविद्याव्रतस्नातःस्वकर्मनिरतस्तथा ।।6.93.64।। स्त्रियःकस्माद्वधंवीरमन्यसेराक्षसेश्वर ।

अङ्ग्रेजी

"O Hero! Lord of Rakshasas! You made a vow of celibacy essential for Vedic study, so also engaged in your obligatory duties. Do you think of killing a woman?"

हिन्दी

'हे वीर राक्षसपति! आपने वेदाध्ययन के लिए आवश्यक ब्रह्मचर्य का व्रत लिया और अपने नित्यकर्मों में भी लगे रहे। क्या आप स्त्री का वध करने का विचार करते हैं?'

नेपाली

'हे वीर राक्षसपति! तपाईंले वेदाध्ययनका लागि आवश्यक ब्रह्मचर्यको व्रत लिनुभयो र आफ्ना नित्यकर्ममा पनि लागिरहनुभयो। के तपाईं स्त्रीको वध गर्ने विचार गर्नुहुन्छ?'

rama sita
श्लोक 65
संस्कृत

मैथिलींरूपसम्पन्नांप्रत्यवेक्षस्वपार्थिव ।।6.93.65।। तस्मिन्नेवसहास्माभिराहेवक्रोधमुत्सृज ।

अङ्ग्रेजी

"O King! Mythili is endowed with charm. Your anger may be exhibited on Rama in battle (not Sita)'."

हिन्दी

'हे राजन्! मैथिली सौन्दर्य से सम्पन्न हैं। आपका क्रोध युद्ध में राम पर प्रकट होना चाहिए (सीता पर नहीं)।'

नेपाली

'हे राजन्! मैथिली सौन्दर्यले सम्पन्न छिन्। तपाईंको क्रोध युद्धमा राममाथि प्रकट हुनुपर्छ (सीतामाथि होइन)।'

श्लोक 66
संस्कृत

अभ्युत्थानंत्वमद्यैवकृष्णपक्षचतुर्धशीम् ।।6.93.66।। कृत्वानिर्याह्यमावास्यांविजयायबलैर्वृतः ।

अङ्ग्रेजी

"Today being the fourteenth day of the dark fortnight, start on the next day that is the fifteenth dark day surrounded by the army and win."

हिन्दी

'आज कृष्णपक्ष की चतुर्दशी है; अगले दिन, अर्थात् कृष्णपक्ष की पञ्चदशी को सेना से घिरकर प्रस्थान कीजिए और विजय प्राप्त कीजिए।'

नेपाली

'आज कृष्णपक्षको चतुर्दशी हो; अर्को दिन, अर्थात् कृष्णपक्षको पञ्चदशीमा सेनाले घेरिएर प्रस्थान गर्नुहोस् र विजय प्राप्त गर्नुहोस्।'

sita dasharatha
श्लोक 67
संस्कृत

शूरःधीमान् रथीखडगीरथप्रवमास्थितः ।।6.93.67।। हत्वादाशरथिंरामंभवान् प्राप्स्यसिमैथिलीम् ।

अङ्ग्रेजी

"Shrewd carwarrior, you are wise. Seated in the foremost chariot with your sword, kill Dasharatha's son and attain Sita."

हिन्दी

'आप कुशल रथयोद्धा हैं, आप बुद्धिमान् हैं। श्रेष्ठ रथ में अपने खड्ग सहित बैठकर दशरथपुत्र का वध कीजिए और सीता को प्राप्त कीजिए।'

नेपाली

'तपाईं कुशल रथयोद्धा हुनुहुन्छ, तपाईं बुद्धिमान् हुनुहुन्छ। श्रेष्ठ रथमा आफ्नो खड्गसहित बसेर दशरथपुत्रको वध गर्नुहोस् र सीतालाई प्राप्त गर्नुहोस्।'