अध्याय 35

राजधर्मानुशासन पर्व — पापका आवश्यक प्रायश्चित्त-कर्महरूको वर्णन

देखाउनुहोस्:
दृश्य:
vyasa
श्लोक 1
संस्कृत

व्यास उवाच तपसा कर्मणा चैव प्रदानेन च भारत। पुनाति पापं पुरुषः पुनश्चेन्न प्रवर्तते॥

अङ्ग्रेजी

Vyasa said ‘By penances, religious rites, and gifts, O Bharata, a man purify his sins if he does not commit them again.

हिन्दी

व्यास ने कहा — हे भरतवंशी, तपस्या, धार्मिक कर्म और दान से मनुष्य अपने पापों को शुद्ध कर लेता है, यदि वह उन्हें फिर से न करे।

नेपाली

व्यासले भने — हे भरतवंशी, तपस्या, धार्मिक कर्म र दानले मानिसले आफ्ना पाप शुद्ध पार्दछ, यदि उसले ती फेरि गर्दैन भने।

श्लोक 2
संस्कृत

एककालं तु भुञ्जीत चरन् भैक्ष्यं स्वकर्मकृत्। कपालपाणिः खट्वाङ्गी ब्रह्मचारी सदोत्थितः॥ अनसूयुरधःशायी कर्म लोके प्रकाशयन्। पूर्णीदशाभिर्वषैर्ब्रह्महा विप्रमुच्यते॥

अङ्ग्रेजी

By living upon only one meal a day, procured by begging, by doing all his acts himself, by going about begging with a human skull in one hand and a staff with a skull on it in another, by becoming a Brahmacharin and always ready for work, by renouncing all malice, by sleeping on the naked earth, by declaring his offence publicly, by doing all this for full twelve years, a person can cleanse himself from the sin of a Brahmanicide.

हिन्दी

दिन में केवल एक बार भिक्षा से प्राप्त अन्न खाकर, अपने समस्त कार्य स्वयं करके, एक हाथ में मनुष्य की खोपड़ी और दूसरे हाथ में खोपड़ी लगा दण्ड लेकर भिक्षा माँगते हुए विचरण करके, ब्रह्मचारी बनकर और सदा कर्म के लिए उद्यत रहकर, समस्त द्वेष त्यागकर, नंगी पृथ्वी पर सोकर, अपना अपराध सबके सम्मुख घोषित करके — पूरे बारह वर्ष तक यह सब करने से मनुष्य ब्रह्महत्या के पाप से शुद्ध हो सकता है।

नेपाली

दिनमा केवल एक पटक भिक्षाबाट प्राप्त अन्न खाएर, आफ्ना सम्पूर्ण कार्य आफैँ गरेर, एक हातमा मानिसको खोपडी र अर्को हातमा खोपडी जडिएको दण्ड लिएर भिक्षा माग्दै विचरण गरेर, ब्रह्मचारी बनेर र सधैँ कर्मका लागि उद्यत रहेर, सम्पूर्ण द्वेष त्यागेर, नाङ्गो पृथ्वीमा सुतेर, आफ्नो अपराध सबैका सामु घोषणा गरेर — पूरै बाह्र वर्षसम्म यो सबै गर्दा मानिस ब्रह्महत्याको पापबाट शुद्ध हुन सक्दछ।

श्लोक 3
संस्कृत

लक्ष्यः शस्त्रभृतां वा स्याद् विदुषामिच्छयाऽऽत्मनः। प्रास्येदात्मानमग्नौ वा समिद्धे त्रिरवाक्छिराः॥ जपन् वान्यतमं वेदं योजनानां शतं व्रजेत्। सर्वस्वं वा वेदविदे ब्राह्मणायोपपादयेत्॥ धनं वा जीवनायालं गृहं वा सपरिच्छदम्। मुच्यते ब्रह्महत्याया गोप्ता गोब्राह्मणस्य च॥

अङ्ग्रेजी

By perishing by the weapons of a person living by the use of arms, of one's own accords and upon the advice of persons read in the scriptures, or by throwing one's self down, for three times, with head downwards, upon a burning fire, or by walking a hundred Yojanas reciting the Vedas, or by presenting one's all to a Brahmana well read in the Vedas, or at least so much by which he would live comfortably for life, or a house properly furnished, and by protecting kine and Brahmanas, one may be purged of the sin of Brahmanicide.

हिन्दी

अपनी इच्छा से और शास्त्रज्ञ पुरुषों के परामर्श से शस्त्रजीवी किसी पुरुष के शस्त्रों से प्राण देकर, अथवा तीन बार सिर के बल जलती हुई अग्नि में गिरकर, अथवा वेदपाठ करते हुए सौ योजन चलकर, अथवा वेदों के अच्छे ज्ञाता किसी ब्राह्मण को अपना सर्वस्व देकर — या कम से कम इतना कि वह जीवन भर सुख से रह सके — अथवा भलीभाँति सुसज्जित एक घर देकर, तथा गौओं और ब्राह्मणों की रक्षा करके मनुष्य ब्रह्महत्या के पाप से शुद्ध हो सकता है।

नेपाली

आफ्नो इच्छाले र शास्त्रज्ञ पुरुषहरूको सल्लाहले शस्त्रजीवी कुनै पुरुषका शस्त्रले प्राण दिएर, अथवा तीन पटक टाउको तल पारेर बलिरहेको अग्निमा खसेर, अथवा वेदपाठ गर्दै सय योजन हिँडेर, अथवा वेदका राम्रा ज्ञाता कुनै ब्राह्मणलाई आफ्नो सर्वस्व दिएर — वा कम्तीमा त्यति जसले ऊ जीवनभर सुखले बस्न सकोस् — अथवा राम्ररी सुसज्जित एउटा घर दिएर, तथा गाई र ब्राह्मणहरूको रक्षा गरेर मानिस ब्रह्महत्याको पापबाट शुद्ध हुन सक्दछ।

श्लोक 4
संस्कृत

षड्भिर्वर्षेः कृच्छ्रभोजी ब्रह्महा पूयते नरः। मासे मासे समश्नंस्तु त्रिभिर्वर्षेः प्रमुच्यते॥

अङ्ग्रेजी

By living upon poor diet every day for six years. a person may be purged off that sin. By observing a more difficult vow about food one may be cleansed in three years.

हिन्दी

छह वर्ष तक प्रतिदिन रूखा-सूखा भोजन करके मनुष्य उस पाप से शुद्ध हो सकता है। भोजन के विषय में और भी कठिन व्रत का पालन करने से वह तीन वर्ष में शुद्ध हो सकता है।

नेपाली

छ वर्षसम्म दिनहुँ रूखो-सुखो भोजन गरेर मानिस त्यस पापबाट शुद्ध हुन सक्दछ। भोजनका विषयमा अझ कठिन व्रतको पालन गर्दा ऊ तीन वर्षमा शुद्ध हुन सक्दछ।

श्लोक 5
संस्कृत

संवत्सरेण मासाशी पूयते नात्र संशयः। तथैवोपवसन् राजन् स्वल्पेनापि प्रपूयते॥ क्रतुना चाश्वमेधेन पूयते नात्र संशयः। ये चाप्यवभृथस्नाताः केचिदेवंविधा नराः॥ ते सर्वे धूतपाप्मानो भवन्तीति परा श्रुतिः। ब्राह्मणार्थे हतो युद्धे मुच्यते ब्रह्महत्यया॥

अङ्ग्रेजी

By living upon one meal a month, one may be cleansed in a year. By an absolute fast, one may be cleansed within a very short time, one is again purified by a Horse-sacrifice. Men that have been guilty of Brahmanicide and who have succeeded in taking the final bath at the completion of the Horse-sacrifice, become washed off all their sins. This is highly authoritative injunction of the Shrutis. One again, by renouncing his life in a battle undertaking for a Brahmana, becomes cleansed of the sin of Brahmanicide.

हिन्दी

मास में केवल एक बार भोजन करके मनुष्य एक वर्ष में शुद्ध हो सकता है। पूर्ण उपवास से वह अत्यन्त थोड़े समय में ही शुद्ध हो सकता है। मनुष्य अश्वमेध यज्ञ से भी पुनः पवित्र होता है। जो मनुष्य ब्रह्महत्या के दोषी रहे हैं और जो अश्वमेध यज्ञ की समाप्ति पर अवभृथ स्नान कर पाते हैं, वे अपने समस्त पापों से धुल जाते हैं। यह श्रुतियों का परम प्रामाणिक विधान है। और फिर, किसी ब्राह्मण के लिए किए गए युद्ध में अपने प्राण त्यागकर भी मनुष्य ब्रह्महत्या के पाप से शुद्ध हो जाता है।

नेपाली

महिनामा केवल एक पटक भोजन गरेर मानिस एक वर्षमा शुद्ध हुन सक्दछ। पूर्ण उपवासले ऊ अत्यन्त थोरै समयमै शुद्ध हुन सक्दछ। मानिस अश्वमेध यज्ञबाट पनि पुनः पवित्र हुन्छ। जुन मानिसहरू ब्रह्महत्याका दोषी रहेका छन् र जसले अश्वमेध यज्ञको समाप्तिमा अवभृथ स्नान गर्न पाउँछन्, तिनीहरू आफ्ना सम्पूर्ण पापबाट पखालिन्छन्। यो श्रुतिहरूको परम प्रामाणिक विधान हो। र फेरि, कुनै ब्राह्मणका लागि गरिएको युद्धमा आफ्ना प्राण त्यागेर पनि मानिस ब्रह्महत्याको पापबाट शुद्ध हुन्छ।

श्लोक 6
संस्कृत

गवां शतसहस्रं तु पात्रेभ्यः प्रतिपादयेत्। ब्रह्महा विप्रमुच्येत सर्वपापेभ्य एव च।॥

अङ्ग्रेजी

By giving away a hundred thousand kine to deserving persons, one becomes cleansed of the sin of Brahmanicide as also of all other sins.

हिन्दी

योग्य पुरुषों को एक लाख गौएँ दान में देकर मनुष्य ब्रह्महत्या के पाप से तथा अन्य समस्त पापों से भी शुद्ध हो जाता है।

नेपाली

योग्य पुरुषहरूलाई एक लाख गाई दानमा दिएर मानिस ब्रह्महत्याको पापबाट तथा अन्य सम्पूर्ण पापबाट पनि शुद्ध हुन्छ।

kapila
श्लोक 7
संस्कृत

कपिलानां सहस्राणि यो दद्यात् पञ्चविंशतिम्। दोग्ध्रीणां स च पापेभ्यः सर्वेभ्यो विप्रमुच्यते॥

अङ्ग्रेजी

One that gives away twenty-five thousand kine of the Kapila breed all of them having calves becomes cleansed of all his sins.

हिन्दी

जो कपिला जाति की पच्चीस सहस्र गौएँ, जो सब बछड़ों सहित हों, दान में देता है, वह अपने समस्त पापों से शुद्ध हो जाता है।

नेपाली

जसले कपिला जातिका पच्चीस हजार गाई, जो सबै बाच्छासहित होऊन्, दानमा दिन्छ, ऊ आफ्ना सम्पूर्ण पापबाट शुद्ध हुन्छ।

श्लोक 8
संस्कृत

गोसहस्रं सवत्सानां दोग्ध्रीणां प्राणसंशये। साधुभ्यो वै दरिद्रेभ्यो दत्त्वा मुच्येत किल्बिषात्॥

अङ्ग्रेजी

One who, at the time of death, presents a thousand kine with calves to poor but deserving persons, becomes freed for sin.

हिन्दी

जो मृत्यु के समय निर्धन किन्तु योग्य पुरुषों को बछड़ों सहित एक सहस्र गौएँ भेंट करता है, वह पाप से मुक्त हो जाता है।

नेपाली

जसले मृत्युको समयमा निर्धन तर योग्य पुरुषहरूलाई बाच्छासहित एक हजार गाई भेटी दिन्छ, ऊ पापबाट मुक्त हुन्छ।

श्लोक 9
संस्कृत

शतं वै यस्तु काम्बोजान् ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति। नियतेभ्यो महीपाल स च पापात् प्रमुच्यते॥

अङ्ग्रेजी

That man, o king, who gives away a hundred horse of the Kamvoja breed to Brahmanas of regulated conduct, becomes freed from sin.

हिन्दी

हे राजन्, जो मनुष्य संयमित आचरण वाले ब्राह्मणों को काम्बोज जाति के सौ अश्व दान में देता है, वह पाप से मुक्त हो जाता है।

नेपाली

हे राजन्, जुन मानिसले संयमित आचरण भएका ब्राह्मणहरूलाई काम्बोज जातिका सय अश्व दानमा दिन्छ, ऊ पापबाट मुक्त हुन्छ।

श्लोक 10
संस्कृत

मनोरथं तु यो दद्यादेकस्मा अपि भारत। न कीर्तयेत दत्त्वा यः स च पापात् प्रमुच्यते॥

अङ्ग्रेजी

That man, O Bharata, who gives to even one man all that he asks for, and who, having given it, does not advertise his act, becomes freed from sin,

हिन्दी

हे भरतवंशी, जो मनुष्य एक ही व्यक्ति को भी वह सब कुछ दे देता है जो वह माँगे, और देकर अपने उस कर्म का ढिंढोरा नहीं पीटता, वह पाप से मुक्त हो जाता है।

नेपाली

हे भरतवंशी, जुन मानिसले एउटै व्यक्तिलाई पनि त्यो सबै दिइदिन्छ जो उसले माग्दछ, र दिएर आफ्नो त्यस कर्मको डङ्का पिट्दैन, ऊ पापबाट मुक्त हुन्छ।

श्लोक 11
संस्कृत

सुरापानं सकृत् कृत्वा योऽग्निवर्णां सुरां पिबेत्। स पावयत्यथात्मानमिह लोके परत्र च॥

अङ्ग्रेजी

If a person who has once taken wine, drinks hot water, he purifies himself both here and hereafter.

हिन्दी

यदि कोई पुरुष एक बार मदिरा पी लेने के पश्चात् तप्त जल पीता है, तो वह इस लोक और परलोक — दोनों में स्वयं को पवित्र कर लेता है।

नेपाली

यदि कुनै पुरुषले एक पटक मदिरा पिएपछि तातो पानी पिउँछ भने, उसले यस लोक र परलोक — दुवैमा आफूलाई पवित्र पार्दछ।

श्लोक 12
संस्कृत

मरुप्रपातं प्रपतन् ज्वलनं वा समाविशन्। महाप्रस्थानमातिष्ठन् मुच्यते सर्वकिल्विषैः॥

अङ्ग्रेजी

By falling from the summit of a mountain or entering a burning fire, or by going on journey for ever after renouncing the world, one is freed from all sins.

हिन्दी

पर्वत के शिखर से गिरकर, अथवा जलती हुई अग्नि में प्रवेश करके, अथवा संसार त्यागकर सदा के लिए यात्रा पर निकलकर मनुष्य समस्त पापों से मुक्त हो जाता है।

नेपाली

पर्वतको शिखरबाट खसेर, अथवा बलिरहेको अग्निमा प्रवेश गरेर, अथवा संसार त्यागेर सधैँका लागि यात्रामा निस्केर मानिस सम्पूर्ण पापबाट मुक्त हुन्छ।

brahma
श्लोक 13
संस्कृत

बृहस्पतिसवेनेष्ट्वा सुरापो ब्राह्मणः पुनः। समितिं ब्राह्मणो गच्छेदिति वै ब्रह्मणः श्रुतिः॥

अङ्ग्रेजी

By celebrating the sacrifice laid down by Brihaspati, a Brahmana who drinks wine may obtain the region of Brahmana this has been said by Brahma himself.

हिन्दी

बृहस्पति के बताए यज्ञ को करके मदिरा पीने वाला ब्राह्मण भी ब्रह्मलोक प्राप्त कर सकता है — यह स्वयं ब्रह्मा ने कहा है।

नेपाली

बृहस्पतिले बताएको यज्ञ गरेर मदिरा पिउने ब्राह्मणले पनि ब्रह्मलोक प्राप्त गर्न सक्दछ — यो स्वयं ब्रह्माले भनेका छन्।

श्लोक 14
संस्कृत

भूमिप्रदानं कुर्याद् यः सुरां पीत्वा विमत्सरः। पुनर्नच पिबेद् राजन् संस्कृतः स च शुद्ध्यति॥

अङ्ग्रेजी

If a person, after having drunk wine, becomes humble and makes a gift of land, and abstains himself from it ever afterwards he becomes purified and cleansed.

हिन्दी

यदि कोई पुरुष मदिरा पी लेने के पश्चात् विनम्र हो जाए और भूमि का दान करे तथा उसके पश्चात् सदा के लिए मदिरा से विरत रहे, तो वह पवित्र और शुद्ध हो जाता है।

नेपाली

यदि कुनै पुरुषले मदिरा पिएपछि विनम्र भई भूमिको दान गर्दछ र त्यसपछि सधैँका लागि मदिराबाट विरत रहन्छ भने, ऊ पवित्र र शुद्ध हुन्छ।

श्लोक 15
संस्कृत

गुरुतल्पी शिलां तप्तामायसीमभिसंविशेत्। अवकृत्यात्मनः शेर्फ प्रव्रजेदूर्ध्वदर्शनः॥

अङ्ग्रेजी

The person that has violated his preceptor's bed, should lie down on a sheet of heated iron, and having cut off the male organ, should leave the world and live in the woods, with eyes always turned upwards.

हिन्दी

जिसने अपने गुरु की शय्या दूषित की हो, उसे तप्त लोहे की चादर पर लेटना चाहिए, और अपना पुरुषेन्द्रिय काटकर संसार त्याग देना चाहिए तथा सदा दृष्टि ऊपर उठाए वन में रहना चाहिए।

नेपाली

जसले आफ्नो गुरुको शय्या दूषित पारेको छ, उसले तातो फलामको पातामा पल्टिनुपर्दछ, र आफ्नो पुरुषेन्द्रिय काटेर संसार त्याग्नुपर्दछ तथा सधैँ दृष्टि माथि उठाएर वनमा बस्नुपर्दछ।

श्लोक 16
संस्कृत

शरीरस्य विमोक्षेण मुच्यते कर्मणोऽशुभात्। कर्मभ्यो विप्रमुच्यन्ते यत्ताः संवत्सरं स्त्रियः॥

अङ्ग्रेजी

By renouncing one's body, one become cleansed of all his sins. Women, by leading a regular life for one year, becomes freed off of all their sins.

हिन्दी

अपना शरीर त्याग देने से मनुष्य अपने समस्त पापों से शुद्ध हो जाता है। स्त्रियाँ एक वर्ष तक नियमित जीवन बिताकर अपने समस्त पापों से मुक्त हो जाती हैं।

नेपाली

आफ्नो शरीर त्यागेर मानिस आफ्ना सम्पूर्ण पापबाट शुद्ध हुन्छ। स्त्रीहरू एक वर्षसम्म नियमित जीवन बिताएर आफ्ना सम्पूर्ण पापबाट मुक्त हुन्छन्।

श्लोक 17
संस्कृत

महाव्रतं चरेद् यस्तु दद्यात् सर्वस्वमेव तु। गुर्वर्थे वा हतो युद्धे स मुच्येत् कर्मणोऽशुभात्॥

अङ्ग्रेजी

The person who practises a very rigid vow, or gives away the whole of his wealth, or dies in a battle fought for the sake of his preceptor, becomes freed off of all his sins.

हिन्दी

जो पुरुष अत्यन्त कठोर व्रत का पालन करता है, अथवा अपना समस्त धन दान कर देता है, अथवा अपने गुरु के लिए लड़े गए युद्ध में मरता है, वह अपने समस्त पापों से मुक्त हो जाता है।

नेपाली

जुन पुरुषले अत्यन्त कठोर व्रतको पालन गर्दछ, अथवा आफ्नो सम्पूर्ण धन दान गरिदिन्छ, अथवा आफ्नो गुरुका लागि लडिएको युद्धमा मर्दछ, ऊ आफ्ना सम्पूर्ण पापबाट मुक्त हुन्छ।

श्लोक 18
संस्कृत

अनृतेनोपवर्ती चेत् प्रतिरोद्धा गुरोस्तथा। उपाहृत्य प्रियं तस्मै तस्मात् पापात् प्रमुच्यते॥

अङ्ग्रेजी

One who utters untruth before one's preceptor or acts against his wishes, becomes freed of that sin by doing something agreeable to one's preceptor.

हिन्दी

जो अपने गुरु के सम्मुख असत्य बोलता है अथवा उनकी इच्छा के विरुद्ध आचरण करता है, वह अपने गुरु को प्रिय लगने वाला कोई कार्य करके उस पाप से मुक्त हो जाता है।

नेपाली

जसले आफ्नो गुरुको सामु असत्य बोल्दछ अथवा उनको इच्छाविरुद्ध आचरण गर्दछ, ऊ आफ्नो गुरुलाई प्रिय लाग्ने कुनै कार्य गरेर त्यस पापबाट मुक्त हुन्छ।

श्लोक 19
संस्कृत

अवकीर्णिनिमित्तं तु ब्रह्महत्याव्रतं चरेत्। गोचर्मवासाः षण्मासांस्तथा मुच्येत किल्बिषात्॥

अङ्ग्रेजी

One who has deviated from the vow of celibacy may become freed of that sin by being clad in a hide of a cow for six months and observing the penances laid down for Brahmanicide.

हिन्दी

जो ब्रह्मचर्य के व्रत से च्युत हो गया हो, वह छह मास तक गौ के चर्म से ढका रहकर और ब्रह्महत्या के लिए विहित तपस्याओं का पालन करके उस पाप से मुक्त हो सकता है।

नेपाली

जो ब्रह्मचर्यको व्रतबाट च्युत भएको छ, ऊ छ महिनासम्म गाईको छालाले ढाकिएर बसी र ब्रह्महत्याका लागि विहित तपस्याको पालन गरेर त्यस पापबाट मुक्त हुन सक्दछ।

श्लोक 20
संस्कृत

परदारापहारी तु परस्यापहरन् वसु। संवत्सरं व्रती भूत्वा तथा मुच्येत किल्बिषात्॥

अङ्ग्रेजी

One who has been guilty of adultery or of theft, is purified by practising rigid vows for a year.

हिन्दी

जो व्यभिचार अथवा चोरी का दोषी हो, वह एक वर्ष तक कठोर व्रतों का पालन करके शुद्ध हो जाता है।

नेपाली

जो व्यभिचार अथवा चोरीको दोषी छ, ऊ एक वर्षसम्म कठोर व्रतको पालन गरेर शुद्ध हुन्छ।

श्लोक 21
संस्कृत

धनं तु यस्यापहरेत् तस्मै दद्यात् समं वसु। विविधेनाभ्युपायेन तदा मुच्येत किल्बिषात्॥

अङ्ग्रेजी

When one steals another's property, one should, by all means in his power, return to the said party another property of the value of what has been stolen. One may then be freed of the sin.

हिन्दी

जब कोई दूसरे की सम्पत्ति चुराता है, तब उसे अपनी सम्पूर्ण सामर्थ्य से उस पक्ष को चुराई गई वस्तु के मूल्य के बराबर दूसरी सम्पत्ति लौटानी चाहिए। तभी वह उस पाप से मुक्त हो सकता है।

नेपाली

जब कसैले अर्काको सम्पत्ति चोर्दछ, तब उसले आफ्नो सम्पूर्ण सामर्थ्यले त्यस पक्षलाई चोरिएको वस्तुको मूल्यबराबरको अर्को सम्पत्ति फर्काउनुपर्दछ। तबमात्र ऊ त्यस पापबाट मुक्त हुन सक्दछ।

श्लोक 22
संस्कृत

कृच्छ्राद् द्वादशरात्रेण संयतात्मा व्रते स्थितः। परिवेत्ता भवेत् पूतः परिवित्तिस्तथैव च॥

अङ्ग्रेजी

The younger brother who has married before his elder brother is married, as also the elder brother whose younger brother has married before him, becomes freed by observing a rigid vow, with controlled mind for twelve nights.

हिन्दी

जिस छोटे भाई ने अपने बड़े भाई के विवाह से पहले विवाह किया हो, तथा वह बड़ा भाई भी जिसके छोटे भाई ने उससे पहले विवाह कर लिया हो — दोनों बारह रात्रि तक संयत मन से कठोर व्रत का पालन करके मुक्त हो जाते हैं।

नेपाली

जुन भाइले आफ्नो दाजुको विवाहभन्दा पहिले विवाह गरेको छ, तथा त्यो दाजु पनि जसको भाइले उसभन्दा पहिले विवाह गरिसकेको छ — दुवै बाह्र रातसम्म संयत मनले कठोर व्रतको पालन गरेर मुक्त हुन्छन्।

श्लोक 23
संस्कृत

निवेश्यं तु पुनस्तेन सदा तारयता पितॄन्। न तु स्त्रिया भवेद् दोषो न तु सा तेन लिप्यते॥

अङ्ग्रेजी

The younger brother, however, should marry again for rescuing his departed manes. Upon such second marriage the first wife becomes purified and her husband himself would not commit sin by taking her.

हिन्दी

किन्तु छोटे भाई को अपने पितरों के उद्धार के लिए फिर से विवाह करना चाहिए। ऐसे दूसरे विवाह पर पहली पत्नी भी शुद्ध हो जाती है और उसका पति उसे स्वीकार करने से पाप का भागी नहीं होता।

नेपाली

तर भाइले आफ्ना पितृहरूको उद्धारका लागि फेरि विवाह गर्नुपर्दछ। यस्तो दोस्रो विवाहपछि पहिली पत्नी पनि शुद्ध हुन्छिन् र उनको पति उनलाई स्वीकार गर्दा पापको भागी हुँदैन।

श्लोक 24
संस्कृत

भोजनं ह्यन्तराशुद्धं चातुर्मास्ये विधीयते। स्त्रियस्तेन प्रशुध्यन्ति इति धर्मविदो विदुः॥

अङ्ग्रेजी

Men well read in the scriptures say that women may be freed of even the greatest sins by practising the vow of Chaturmasya living all the while upon restricted and pure diet.

हिन्दी

शास्त्रों के अच्छे ज्ञाता कहते हैं कि स्त्रियाँ चातुर्मास्य का व्रत करके तथा उस समय भर संयमित और पवित्र भोजन पर रहकर बड़े से बड़े पापों से भी मुक्त हो सकती हैं।

नेपाली

शास्त्रका राम्रा ज्ञाताहरू भन्दछन् कि स्त्रीहरू चातुर्मास्यको व्रत गरेर तथा त्यस अवधिभर संयमित र पवित्र भोजनमा रहेर ठूलाभन्दा ठूला पापबाट पनि मुक्त हुन सक्छन्।

श्लोक 25
संस्कृत

स्त्रियस्त्वाशङ्किताः पापा नोपगम्या विजानता। रजसा ता विशुध्यन्ते भस्मना भाजनं यथा॥

अङ्ग्रेजी

Persons well read in the scriptures take no notice of the sins that women may commit at heart. Whatever their sins may be they are cleaned by their menstrual course like a metallic plate that is cleansed with ashes.

हिन्दी

शास्त्रों के अच्छे ज्ञाता उन पापों पर ध्यान नहीं देते जो स्त्रियाँ मन में करती हैं। उनके पाप जो भी हों, वे उनके रजोधर्म से वैसे ही धुल जाते हैं जैसे धातु का पात्र राख से माँजने पर शुद्ध हो जाता है।

नेपाली

शास्त्रका राम्रा ज्ञाताहरूले ती पापमा ध्यान दिँदैनन् जो स्त्रीहरूले मनमा गर्दछन्। तिनका पाप जेसुकै भए पनि, ती तिनको रजोधर्मले त्यसै गरी पखालिन्छन् जसरी धातुको भाँडो खरानीले माझ्दा शुद्ध हुन्छ।

श्लोक 26
संस्कृत

पादजोच्छिष्टकांस्यं यद् गवा ध्रातमथापि वा। गण्डूषोच्छिष्टमपि वा विशुध्येद् दशभिस्तु तत्॥

अङ्ग्रेजी

Plates desercated by a Shudra eating off it, or a vessel of the same metal that has been smelt by a cow, or stained by a Brahmana's Gandusha, may be cleansed by the ten purifying substances.

हिन्दी

शूद्र के खाने से अपवित्र हुई थालियाँ, अथवा उसी धातु का वह पात्र जिसे गौ ने सूँघ लिया हो, अथवा जो ब्राह्मण के गण्डूष से दूषित हुआ हो — इन्हें दस शुद्धिकारक द्रव्यों से शुद्ध किया जा सकता है।

नेपाली

शूद्रले खाएर अपवित्र भएका थाल, अथवा त्यही धातुको त्यो भाँडो जसलाई गाईले सुँघेको होस्, अथवा जो ब्राह्मणको गण्डूषले दूषित भएको होस् — यिनलाई दस शुद्धिकारक द्रव्यले शुद्ध गर्न सकिन्छ।

श्लोक 27
संस्कृत

चतुष्पात् सकलो धर्मो ब्राह्मणस्य विधीयते। पादावकृष्टो राजन्ये तथा धर्मो विधीयते॥

अङ्ग्रेजी

It has been ordained that a Brahmana should acquire and practise all the virtues. For a Kshatriya it has been ordained that he should acquire and practise one fourth of all virtues.

हिन्दी

यह विधान किया गया है कि ब्राह्मण को समस्त सद्गुण अर्जित करने और उनका पालन करना चाहिए। क्षत्रिय के लिए विधान है कि वह समस्त सद्गुणों का चौथाई भाग अर्जित करे और उसका पालन करे।

नेपाली

यो विधान गरिएको छ कि ब्राह्मणले सम्पूर्ण सद्गुण अर्जित गर्नुपर्दछ र तिनको पालन गर्नुपर्दछ। क्षत्रियका लागि विधान छ कि उसले सम्पूर्ण सद्गुणको एक चौथाइ भाग अर्जित गरोस् र त्यसको पालन गरोस्।

श्लोक 28
संस्कृत

तथा वैश्ये च शूद्रे च पादः पादो विधीयते। विद्यादेवंविधेनैषां गुरुलाघवनिश्चयम्॥

अङ्ग्रेजी

So, a Vaishya should practise less (than a Kshatriya's) by a fourth, and a Shudra less (than a Vaishya's) for a fourth. The gravity or lightness of sins of each of the four orders, should thus be ascertained.

हिन्दी

इसी प्रकार वैश्य को (क्षत्रिय से) एक चौथाई कम और शूद्र को (वैश्य से) एक चौथाई कम पालन करना चाहिए। इन चारों वर्णों में से प्रत्येक के पापों की गुरुता अथवा लघुता इसी प्रकार निश्चित करनी चाहिए।

नेपाली

यसै गरी वैश्यले (क्षत्रियभन्दा) एक चौथाइ कम र शूद्रले (वैश्यभन्दा) एक चौथाइ कम पालन गर्नुपर्दछ। यी चारै वर्णमध्ये प्रत्येकका पापको गुरुता अथवा लघुता यसै प्रकारले निश्चित गर्नुपर्दछ।

श्लोक 29
संस्कृत

तिर्यग्योनिवधं कृत्वा दुमाश्छित्त्वेतरान् बहून्। त्रिरात्रं वायुभक्षः स्यात् कर्म च प्रथयन्नरः॥

अङ्ग्रेजी

Having killed a bird or an animal, or cut down living trees, a person should declare his sin publicly and fast for three nights.

हिन्दी

किसी पक्षी अथवा पशु का वध करके, अथवा जीवित वृक्षों को काटकर मनुष्य को अपना पाप सबके सम्मुख घोषित करना चाहिए और तीन रात्रि तक उपवास करना चाहिए।

नेपाली

कुनै पन्छी अथवा पशुको वध गरेर, अथवा जीवित रूखहरू काटेर मानिसले आफ्नो पाप सबैका सामु घोषणा गर्नुपर्दछ र तीन रातसम्म उपवास गर्नुपर्दछ।

श्लोक 30
संस्कृत

अगम्यागमने राजन् प्रायश्चित्तं विधीयते। । आर्द्रवस्त्रेण षण्मासान् विहार्य भस्मशायिना॥

अङ्ग्रेजी

By having intercourse with one whom intercourse is forbidden, the expiation consists in wandering in wet clothes and sleeping on a bed of ashes.

हिन्दी

जिसके साथ सङ्ग निषिद्ध है उसके साथ सङ्ग करने पर प्रायश्चित्त यह है कि भीगे वस्त्रों में विचरा जाए और राख की शय्या पर सोया जाए।

नेपाली

जोसँग सङ्ग निषिद्ध छ उसीसँग सङ्ग गर्दा प्रायश्चित्त यो हो कि भिजेका वस्त्रमा विचरण गरियोस् र खरानीको शय्यामा सुतियोस्।

श्लोक 31
संस्कृत

एष एव तु सर्वेषामकार्याणां विधिर्भवेत्। ब्राह्मणोक्तेन विधिना दृष्टान्तागमहेतुभिः॥

अङ्ग्रेजी

These, O king, are the expiations for sins, as laid down in scriptures and by Brahmana himself.

हिन्दी

हे राजन्, ये हैं पापों के वे प्रायश्चित्त जो शास्त्रों में तथा स्वयं ब्रह्मा के द्वारा विहित किए गए हैं।

नेपाली

हे राजन्, यी हुन् पापका ती प्रायश्चित्त जो शास्त्रमा तथा स्वयं ब्रह्माद्वारा विहित गरिएका छन्।

श्लोक 32
संस्कृत

सावित्रीमप्यधीयीत शुचौ देशे मिताशनः। अहिंसो मन्दकोऽजल्यो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः॥

अङ्ग्रेजी

A Brahmana may be freed off all sins by reciting the Gayatri in a sacred place, living all the while upon restricted fare, casting off malice, abandoning anger and hate, unaffected by praise and blame, and observing the vow of silence.

हिन्दी

ब्राह्मण किसी पवित्र स्थान में गायत्री का जप करके, उस समय भर संयमित आहार पर रहकर, द्वेष त्यागकर, क्रोध और घृणा छोड़कर, प्रशंसा और निन्दा से अविचलित रहकर तथा मौन का व्रत रखकर समस्त पापों से मुक्त हो सकता है।

नेपाली

ब्राह्मणले कुनै पवित्र स्थानमा गायत्रीको जप गरेर, त्यस अवधिभर संयमित आहारमा रहेर, द्वेष त्यागेर, क्रोध र घृणा छोडेर, प्रशंसा र निन्दाबाट अविचलित रहेर तथा मौनको व्रत राखेर सम्पूर्ण पापबाट मुक्त हुन सक्दछ।

श्लोक 33
संस्कृत

अहःसु सततं तिष्ठेदभ्याकाशं निशां स्वपन्। त्रिरह्नि त्रिर्निशायां च सवासा जलमाविशेत्॥

अङ्ग्रेजी

He should during the day be under shelter of the sky and should sleep in the same way at night, thrice during the day, and thrice during the night, he should also plunge with the clothes into a river or lake for performing his ablutions.

हिन्दी

उसे दिन में खुले आकाश के नीचे रहना चाहिए और रात्रि में भी वैसे ही सोना चाहिए। उसे दिन में तीन बार और रात्रि में तीन बार वस्त्रों सहित नदी अथवा सरोवर में डुबकी लगाकर स्नान करना चाहिए।

नेपाली

उसले दिनमा खुला आकाशमुनि बस्नुपर्दछ र रातमा पनि त्यसै गरी सुत्नुपर्दछ। उसले दिनमा तीन पटक र रातमा तीन पटक वस्त्रसहित नदी अथवा सरोवरमा डुबुल्की मारेर स्नान गर्नुपर्दछ।

श्लोक 34
संस्कृत

स्त्रीशूद्रं पतितं चापि नाभिभाषेद् व्रतान्वितः पापान्यज्ञानतः कृत्वा मुच्येदेवंव्रतो द्विजः॥

अङ्ग्रेजी

Practising rigid vows, he should abstain from speaking with women, Shudras, and degraded persons. A Brahmana by observing such rules may be freed off of all sins unconsciously committed by him.

हिन्दी

कठोर व्रतों का पालन करते हुए उसे स्त्रियों, शूद्रों तथा पतित पुरुषों से बात करने से बचना चाहिए। ऐसे नियमों का पालन करके ब्राह्मण अपने द्वारा अनजाने में किए गए समस्त पापों से मुक्त हो सकता है।

नेपाली

कठोर व्रतको पालन गर्दै उसले स्त्री, शूद्र तथा पतित पुरुषहरूसँग कुरा गर्नबाट जोगिनुपर्दछ। यस्ता नियमको पालन गरेर ब्राह्मण आफूले अन्जानमा गरेका सम्पूर्ण पापबाट मुक्त हुन सक्दछ।

श्लोक 35
संस्कृत

शुभाशुभफलं प्रेत्य लभते भूतसाक्षिकम्। अतिरिच्येत यो यत्र तत्कर्ता लभते फलम्॥

अङ्ग्रेजी

A person reaps in the next world the fruits, good or bad, of his acts here which are all seen by the elements. Proportionate to virtue or vice, one enjoys or suffers the consequences.

हिन्दी

मनुष्य यहाँ जो कर्म करता है, उनके भले या बुरे फल वह परलोक में भोगता है; और वे समस्त कर्म भूतों के द्वारा देखे जाते हैं। पुण्य अथवा पाप के अनुपात में ही वह उनके परिणाम भोगता या सहता है।

नेपाली

मानिसले यहाँ जुन कर्म गर्दछ, तिनका असल वा खराब फल उसले परलोकमा भोग्दछ; र ती सम्पूर्ण कर्म भूतहरूद्वारा देखिन्छन्। पुण्य अथवा पापको अनुपातमा नै उसले तिनका परिणाम भोग्दछ वा सहन्छ।

श्लोक 36
संस्कृत

तस्माद् दानेन तपसा कर्मणा च फलं शुभम्। वर्धयेदशुभं कृत्वा यथा स्यादतिरेकवान्॥

अङ्ग्रेजी

By knowledge, by penances, and by pious acts, therefore, one multiplies his happiness. One, therefore, may likewise increase his misery by committing sinful acts.

हिन्दी

इसलिए ज्ञान से, तपस्या से और पुण्यकर्मों से मनुष्य अपना सुख बढ़ाता है। इसी प्रकार पापकर्म करके वह अपना दुःख भी बढ़ा सकता है।

नेपाली

त्यसैले ज्ञानले, तपस्याले र पुण्यकर्मले मानिसले आफ्नो सुख बढाउँछ। यसै गरी पापकर्म गरेर उसले आफ्नो दुःख पनि बढाउन सक्दछ।

श्लोक 37
संस्कृत

कुर्याच्छुभानि कर्माणि निवर्तेत् पापकर्मणः। दद्यान्नित्यं च वित्तानि तथा मुच्येत किल्बिषात्॥

अङ्ग्रेजी

One should, therefore, perform righteous deeds and avoid altogether sinful ones.

हिन्दी

इसलिए मनुष्य को धर्मयुक्त कर्म करने चाहिए और पापकर्मों से पूर्णतः बचना चाहिए।

नेपाली

त्यसैले मानिसले धर्मयुक्त कर्म गर्नुपर्दछ र पापकर्मबाट पूर्णतः जोगिनुपर्दछ।

श्लोक 38
संस्कृत

अनुरूपं हि पापस्य प्रायश्चित्तमुदाहृतम्। महापातकवर्जं तु प्रायश्चित्तं विधीयते॥

अङ्ग्रेजी

I have now described what the expiations of the sins are. There is expiation for every sin except those that are (highly heinous.)

हिन्दी

अब मैंने बता दिया है कि पापों के प्रायश्चित्त कौन-से हैं। उन पापों को छोड़कर जो (अत्यन्त घोर) हैं, प्रत्येक पाप का प्रायश्चित्त है।

नेपाली

अब मैले बताइसकेको छु कि पापका प्रायश्चित्त के-के हुन्। ती पापबाहेक जो (अत्यन्त घोर) छन्, प्रत्येक पापको प्रायश्चित्त छ।

श्लोक 39
संस्कृत

भक्ष्याभक्ष्येषु चान्येषु वाच्यावाच्ये तथैव च। अज्ञानज्ञानयो राजन् विहितान्यनुजानतः॥

अङ्ग्रेजी

As regards sins regarding unclean food and the like, and improper speeches, etc., they are of two classes, viz., those committed knowingly and those that committed unconsciously.

हिन्दी

जहाँ तक अपवित्र भोजन आदि तथा अनुचित वचन आदि से सम्बन्धित पापों की बात है, वे दो प्रकार के होते हैं — अर्थात् जो जान-बूझकर किए जाते हैं और जो अनजाने में किए जाते हैं।

नेपाली

जहाँसम्म अपवित्र भोजन आदि तथा अनुचित वचन आदिसँग सम्बन्धित पापको कुरा छ, ती दुई प्रकारका हुन्छन् — अर्थात् जो जानीजानी गरिन्छन् र जो अन्जानमा गरिन्छन्।

श्लोक 40
संस्कृत

जानता तु कृतं पापं गुरु सर्वं भवत्युत। अज्ञानात् स्वल्पको दोषः प्रायश्चित्तं विधीयते॥

अङ्ग्रेजी

All sins that are committed knowingly are serious, while those that are committed unwittingly are light. there is expiation for both.

हिन्दी

जो पाप जान-बूझकर किए जाते हैं वे सब गुरुतर हैं, जबकि जो अनजाने में किए जाते हैं वे हलके हैं। दोनों का प्रायश्चित्त है।

नेपाली

जुन पाप जानीजानी गरिन्छन् ती सबै गुरुतर हुन्, जबकि जो अन्जानमा गरिन्छन् ती हलुका हुन्। दुवैको प्रायश्चित्त छ।

श्लोक 41
संस्कृत

शक्यते विधिनां पापं यथोक्तेन व्यपोहितुम्। आस्तिके श्रद्दधाने च विधिरेष विधीयते॥

अङ्ग्रेजी

Forsooth, sin is capable of being washed away by following the ordinances. Those ordinances, however, have been laid down only for them who have faith in God.

हिन्दी

निश्चय ही विधानों का पालन करके पाप धोया जा सकता है। किन्तु वे विधान केवल उन्हीं के लिए बनाए गए हैं जिनकी ईश्वर में श्रद्धा है।

नेपाली

निश्चय नै विधानको पालन गरेर पाप पखाल्न सकिन्छ। तर ती विधान केवल तिनैका लागि बनाइएका छन् जसको ईश्वरमा श्रद्धा छ।

श्लोक 42
संस्कृत

नास्तिकाश्रद्दधानेषु पुरुषेषु कदाचन। दम्भद्वेषप्रधानेषु विधिरेष न दृश्यते॥

अङ्ग्रेजी

They are not for atheists or those that have no faith, or those who are full of pride and malice.

हिन्दी

वे नास्तिकों के लिए नहीं हैं, न उनके लिए जिनमें श्रद्धा नहीं है, न उनके लिए जो अभिमान और द्वेष से भरे हैं।

नेपाली

ती नास्तिकहरूका लागि होइनन्, न तिनका लागि जसमा श्रद्धा छैन, न तिनका लागि जो अभिमान र द्वेषले भरिएका छन्।

श्लोक 43
संस्कृत

शिष्टाचारश्च शिष्टश्च धर्मो धर्मभृतां वर। सेवितव्यो नरव्याघ्र प्रेत्येह च सुखेप्सुना॥

अङ्ग्रेजी

A person, O foremost of men, who seeks well-being both here and hereafter should, O foremost of virtuous men, always follow virtue, hear the righteous, and satisfy the duties that have been ordained for him.

हिन्दी

हे पुरुषों में श्रेष्ठ, हे धर्मात्माओं में श्रेष्ठ, जो पुरुष इस लोक और परलोक दोनों में अपना कल्याण चाहता है, उसे सदा धर्म का अनुसरण करना चाहिए, धर्मात्माओं की बात सुननी चाहिए, तथा जो कर्तव्य उसके लिए विहित किए गए हैं उन्हें पूरा करना चाहिए।

नेपाली

हे पुरुषहरूमा श्रेष्ठ, हे धर्मात्माहरूमा श्रेष्ठ, जुन पुरुषले यस लोक र परलोक दुवैमा आफ्नो कल्याण चाहन्छ, उसले सधैँ धर्मको अनुसरण गर्नुपर्दछ, धर्मात्माहरूको कुरा सुन्नुपर्दछ, तथा जुन कर्तव्य उसका लागि विहित गरिएका छन् ती पूरा गर्नुपर्दछ।

श्लोक 44
संस्कृत

स राजन् मोक्ष्यसे पापात् तेन पूर्णेन हेतुना। प्राणार्थं वा धनेनैषामथवा नृपकर्मणा॥

अङ्ग्रेजी

Therefore, for the reasons already pointed out by me, you, O king, shall be freed off of all your sins, for you have slain your enemies in the discharge of your duties as a king and for the protection of your life and inheritance,

हिन्दी

इसलिए हे राजन्, जो कारण मैंने पहले ही बता दिए हैं उनके अनुसार तुम अपने समस्त पापों से मुक्त हो जाओगे, क्योंकि तुमने राजा के रूप में अपने कर्तव्य के निर्वाह में तथा अपने प्राण और अपने उत्तराधिकार की रक्षा के लिए अपने शत्रुओं का वध किया है।

नेपाली

त्यसैले हे राजन्, जुन कारण मैले पहिले नै बताइसकेको छु तीअनुसार तिमी आफ्ना सम्पूर्ण पापबाट मुक्त हुनेछौ, किनभने तिमीले राजाका रूपमा आफ्नो कर्तव्यको निर्वाहमा तथा आफ्नो प्राण र आफ्नो उत्तराधिकारको रक्षाका लागि आफ्ना शत्रुहरूको वध गरेका छौ।

श्लोक 45
संस्कृत

अथवा ते घृणा काचित् प्रायश्चित्तं चरिष्यसि। मा त्वेवानार्यजुष्टेन मन्युना निधनं गमः॥

अङ्ग्रेजी

Or, if despite it, you still consider yourself sinful, perform expiation. Do not cast away your life for such grief that does not become a wise man.'

हिन्दी

अथवा यदि इतने पर भी तुम स्वयं को पापी मानते हो, तो प्रायश्चित्त कर लो। ऐसे शोक के लिए अपने प्राण मत त्यागो जो किसी बुद्धिमान् के योग्य नहीं है।"

नेपाली

अथवा यदि यति भइसक्दा पनि तिमी आफूलाई पापी मान्दछौ भने, प्रायश्चित्त गरिहाल। यस्तो शोकका लागि आफ्ना प्राण नत्याग जो कुनै बुद्धिमान्को योग्य होइन।"

yudhishthira
श्लोक 46
संस्कृत

वैशम्पायन उवाच एवमुक्तो भगवता धर्मराजो युधिष्ठिरः। चिन्तयित्वा मुहूर्तेन प्रत्युवाच तपोधनम्॥

अङ्ग्रेजी

Vaishampayana said This accosted by the holy Rishi, king Yudhishthira the just, having thought for a short time, said these words to the sage.

हिन्दी

वैशम्पायन ने कहा — उन पूज्य ऋषि के द्वारा इस प्रकार सम्बोधित किए जाने पर धर्मराज युधिष्ठिर ने कुछ क्षण विचार करके उन मुनि से ये वचन कहे।

नेपाली

वैशम्पायनले भने — ती पूज्य ऋषिद्वारा यसरी सम्बोधन गरिएपछि धर्मराज युधिष्ठिरले केही क्षण विचार गरेर ती मुनिलाई यी वचन भने।