गदायुद्ध पर्व — इन्द्रतीर्थको कथा
खण्ड 6 — कर्ण, शल्य, सौप्तिक र स्त्री पर्व · अध्याय 144
संस्कृत
1वैशम्पायन उवाच ततस्तीर्थवरं रामो ययौ बदरपाचनम्। तपस्विसिद्धचरितं यत्र कन्या धृतव्रता॥ भरद्वाजस्य दुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि। श्रुतावती नाम विभो कुमारी ब्रह्मचारिणी॥
2तपश्चचार साऽत्युग्रं नियमैर्बहुभिर्वृता। भर्ता मे देवराजः स्यादिति निश्चित्य भामिनी॥
3समास्तस्या व्यतिक्रान्ता बह्वयः कुरुकुलोद्वह। चरन्त्या नियमांस्तांस्तां स्त्रीभिस्तीवान् सुदुश्चरान्॥४
4तस्यास्तु तेन वृत्तेन तपसा च विशाम्पते। भक्त्या च भगवान् प्रीतः परया पाकशासनः॥
5आजगामाश्रमं तस्यास्त्रिदशाधिपतिः प्रभुः। आस्थाय रूपं विप्रर्वसिष्ठस्य महात्मनः॥
6सा तं दृष्ट्वोग्रतपसं वसिष्ठं तपतां वरम्। आचारैर्मुनिभिर्दृष्टैः पूजयामास भारत।॥
7उवाच नियमज्ञा च कल्याणी सा प्रियंवदा। भगवन् मुनिशार्दूल किमाज्ञापयसि प्रभो॥
8सर्वमद्य यथाशक्ति तव दास्यामि सुव्रता शक्रभक्त्या च ते पाणिं न दास्यामि कथंचन॥
9व्रतैश्च नियमैश्चैव तपसा च तपोधन। शक्रस्तोषयितव्यो वै मया त्रिभुवनेश्वरः॥
10इत्युक्तो भगवान् देवः स्मयन्निव निरीक्ष्य ताम्। उवाच नियमं ज्ञात्वा सांत्वयन्निव भारत॥ उग्रं तपश्चरसि वै विदिता मेऽसि सुव्रते। यदर्थमयमारम्भस्तव कल्याणि हृद्गतः॥
11तच सर्वं यथाभूतं भविष्यति वरानने। तपसा लभ्यते सर्वं यथाभूतं भविष्यति॥ यथा स्थानानि दिव्यानि विबुधानां शुभानने। तपसा तानि प्राप्याणि तपोमूलं महत् सुखम्॥
12इति कृत्वा तपो घोरं देहं संन्यस्य मानवाः। देवत्वं यान्ति कल्याणि शृणुष्वैकं वचो मम॥
13पञ्च चैतानि सुभगे बदराणि शुभव्रते। पचेत्युक्त्वा तु भगवाञ्जगाम बलसूदनः॥ आमन्त्रय तां तु कल्याणी ततो जप्यं जजाप सः। अविदूरे ततस्तस्मादाश्रमात् तीर्थमुत्तमम्॥ इन्द्रतीर्थेति विख्यातं त्रिषु लोकेषु मानद।
14तस्या जिज्ञासनार्थं स भगवान् पाकशासनः॥ बरदाणामपचनं चकार विबुधाधिपः।
15ततः प्रतप्ता सा राजन् वाग्यता विगतकमा॥ तत्परा शुचिसंवीता पावके समधिश्रयत्।
16अपचद् राजशार्दूल बदराणि महाव्रता॥ तस्याः पतन्त्याः सुमहान् कालोऽगात् पुरुषर्षभ।
17न च स्म तान्यपच्यन्त दिनं च क्षयमभ्यगात्॥ हुताशनेन दग्धश्च यस्तस्याः काष्ठसंचयः।
18अकाष्ठमग्निं सा दृष्ट्वा स्वशरीरमथादहत्॥ पादौ प्रक्षिष्य सा पूर्वं पावके चारुदर्शना। दग्धौ दग्धौ पुनः पादावुपावर्तयतानघ॥
19चरणौ दह्यमानौ च नाचिन्तयदनिन्दिता। कुर्वाणा दुष्करं कर्म महर्षिप्रियकाम्यया॥
20न वैमनस्यं तस्यास्तु मुखभेदोऽथवाभवत्। शरीरमग्निनादीप्य जलमध्येऽव वहर्पिता॥
21तथास्या वचनं नित्यमवर्तद्धृदि भारता सर्वथा बदराण्येव पक्तव्यानीति कन्यका॥
22सा तन्मनसि कृत्वैव महर्षेर्वचनं शुभा। अपचद् बदराण्येव न चापच्यन्त भारत॥
23तस्यास्तु चरणौ वह्निर्ददाह भगवान् स्वयम्। न च तस्या मनो दुःखं स्वल्पमप्यभवत् तदा॥
24अथ तत् कर्म दृष्ट्वास्याः प्रीतिस्त्रिभुवनेश्वरः। ततः संदर्शयामास कन्यायै रूपमात्मनः॥
25उवाच च सुरश्रेष्ठस्तां कन्यां सुदृढव्रताम्। प्रीतोऽस्मि ते शुभे भक्त्या तपसा नियमेन च॥
26तस्माद् योऽभिमतः कामः स ते सम्पत्स्यते शुभे। देहं त्यक्त्वा महाभागे त्रिदिवे मयि वत्स्यसि॥
27इदं च ते तीर्थवरं स्थिरं लोके भविष्यति। सर्वपापापहं सुभ्र नाम्ना बदरपाचनम्॥ विख्यातं त्रिषु लोकेषु ब्रह्मर्षिभिरभिप्लुतम्।
28अस्मिन् खलु महाभागे शुभे तीर्थवरेऽनघे॥ त्यक्त्वा सप्तर्षयो जग्मुहिमवन्तमरुन्धतीम्।
29ततस्ते वै महाभागा गत्वा तत्र सुसंशिताः॥ वृत्त्यर्थं फलमूलानि समाहर्तुं ययुः किल
30तेषां वृत्यर्थिना तत्र वसतां हिमवद्वने॥ अनावृष्टिरनुप्राप्ता तदा द्वादशवार्षिकी।
31ते कृत्वा चाश्रमं तत्र न्यवसन्त तपस्विनः॥ अरुन्धत्यपि कल्याणी तपोनित्याभवत् तदा।
32अरुन्धतीं ततो दृष्ट्वा तीव्र नियममास्थिताम्॥ अथागमत् त्रिनयन: सुप्रीतो वरदस्तदा।
33ब्रामं रूपं ततः कृत्वा महादेवो महायशाः॥ तामभ्येत्याब्रवीद् देवो भिक्षामिच्छाम्यहं शुभे।
34रत्युवाच ततः सा तं ब्राह्मणं चारुदर्शना॥ क्षीणाऽन्नसंचयो विप्र बदराणीह भक्षय।
35ततोऽब्रवीन्महादेवः पचस्वैतानि सुव्रते॥ इत्युक्ता साऽपचत् तानि ब्राह्मणप्रियकाम्यया। ा
36अधिश्रित्य समिद्धेऽग्नौ बदराणि यशस्विनी॥ दिव्या मनोरमाः पुण्याः कथाः शुश्राव सा तदा। अतीता सा त्वनावृष्टि?रा द्वादशवार्षिकी।॥
37अनश्नन्त्याः पचन्त्याश्च शृण्वन्त्याश्च कथाः शुभाः। दिनोपमः स तस्याथ कालोऽतीतः सुदारुणः॥
38ततस्तु मुनयः प्राप्ताः फलान्यादाय पर्वतात्। ततः स भगवान् प्रीतः प्रोवाचारुन्धतीं ततः॥ उपसर्गस्व धर्मज्ञे यथापूर्वमिमानृषीन्। प्रीतोऽस्मि तव धर्मज्ञे तपसा नियमेन त॥
39ततः संदर्शयामास स्वरूपं भगवान् हरः। ततोऽब्रवीत् तदा तेभ्यस्तस्याश्च चरितं महत्॥
40भवद्भिर्हिमवत्पृष्ठे यत् तपः समुपार्जितम्। अस्याश्च यत् तपो विप्रा न समं तन्मतं मम॥
41अनया हि तपस्विन्या तपस्तप्तं सुदुश्चरम्। अनश्नन्या पचन्त्या च समा द्वादश पारिताः॥
42ततः प्रोवाच भगवांस्तामेवारुन्धती पुनः। वरं वृणीष्व कल्याणि यत् तेऽभिलषितं हृदि॥
43साऽब्रवीत् पृथुताम्राक्षी देवं सप्तर्षिसंसदि। भगवान् यदि मे प्रीतस्तीर्थं स्यादिदमद्भुतम्॥ सिद्धदेवर्षिदयितं नाम्ना बरदपाचनम्। तथास्मिन् देवदेवेश त्रिरात्रमुषितः शुचिः॥
44प्राप्नुयादुपवासेन फलं द्वादशवार्षिकम्। एवमस्त्विति तां देवः प्रत्युवाच तपस्विनीम्॥
45सप्तर्षिभिः स्तुतो देवस्ततो लोकं ययौ तदा। ऋषयो विस्मयं जग्मुस्तां दृष्ट्वा चाप्यरुन्धतीम्॥
46अश्रान्तां चाविवर्णां च क्षुत्पिपासासमायुताम्। एवं सिद्धिः परा प्राप्ता अरुन्धत्या विशुद्धया॥
47यथा त्वया महाभागे मदर्थं संशितव्रते। विशेषो हि त्वया भद्रे व्रते ह्यस्मिन् समर्पितः॥
48तथा चेदं ददाम्यद्य नियमेन सुतोषितः। विशेषं तव कल्याणि प्रयच्छामि वरं वरे॥ अरुन्धत्या वरस्तस्या यो दत्तो वै महात्मना। तस्य चाहं प्रभावेण तव कल्याणि तेजसा॥ प्रवक्ष्यामि परं भूयो वरमत्र यथाविधि। यस्त्वेका रजनी तीर्थे वत्स्यते सुसमाहितः॥ स स्नात्वा प्राप्स्यते लोकान् देहन्यासात् सुदुर्लभान्।
49इत्युक्त्वा भगवान् देवः सहस्राक्षः प्रतापवान्॥ श्रुतावतीं तत: पुण्यां जगाम त्रिदिवं पुनः।
50गते वज्रधरे राजंस्तत्र वर्षं पपात ह।६०॥ पुष्पाणां भरतश्रेष्ठ दिव्यानां पुण्यगन्धिनाम्।
51देवदुन्दुभयश्चापि नेदुस्तत्र महास्वनाः॥ मारुतश्च ववौ पुण्यः पुण्यगन्धो विशाम्पते।
52उत्सृज्य तु शुभा देहं जगामास्य च भार्यताम्॥ तपसोग्रेण तं लब्ध्वा तेन रेमे सहाच्युत।
53जनमेजय उवाच का तस्या भगवन् माता क्व संवृद्धा च शोभना। श्रोतुमिच्छाम्यहं विप्र परं कौतूहलं हि मे॥
54वैशम्पायन उवाच भरद्वाजस्य विप्रर्षेः स्कन्नं रेतो महात्मनः॥ दृष्ट्वाऽप्सरसभायान्तीं घृताचीं पृथुलोचनाम्।
55स तु जग्राह तद्रेत: करेण जपतां वरः॥ तदाऽपतत् पर्णपुटे तत्र सा समभवत् सुता।
56तस्यास्तु जातकर्मादि कृत्वा सर्वं तपोधनः॥ नाम चास्याः स कृतवान् भरद्वाजो महामुनिः।
57श्रुतावतीति धर्मात्मा देवर्षिगणसंसदि। स्वे च तामाश्रमे न्यस्य जगाम हिमवद्वनम्॥
58तत्राप्युपस्पृश्य महानुभावो वसूनि दत्त्वा च महाद्विजेभ्यः। जगाम तीर्थं सुसमाहितात्मा शक्रस्य वृष्णिप्रवरस्तदानीम्॥
अङ्ग्रेजी
1Vaishampayana said Rama then proceeded to the Tirtha called Vadarapachana where dwell many ascetics and Siddhas, there the daughter of Bharadvaja on was of a peerless Earth for beauty, named Shruvavati, practised severe austerities. She maiden who led the life Brahmacharini.
2That beautiful damsel, observing various kinds of vows, practised the austerest of penances, moved by the desire of obtaining the Lord of the celestials for her husband.
3Many years passed away, O chief of Kuru's race, during which that damsel continually practised those various kinds of vows exceedingly difficult for women to practise.
4The worshipful chastiser of Paka at last became pleased with her, for her penances and reverence shown to him.
5The powerful Lord of the celestials then came to that hermitage, having assumed the form of the great Rishi Vashishtha.
6Seeing that best of ascetics, viz., Vashishtha, of the austerest penances, she adored him, O Bharata, according to the rites observed by ascetics.
7Conversant with vows, the auspicious and sweet-speeched damsel addressed him, saying-"O worshipful one, O foremost of ascetics, tell me your commands, O lord.
8O you of excellent vows, I shall serve you, as much as I can. I will, however, not be able to marry you, for I seek Shakra.
9I am propitiating Shakra, the lord of the three worlds, with vows and rigid observances and ascetic penances.'
10Thus addressed by her, the illustrious god, smiling as he looked at her and knowing her observances, addressed her sweetly, saying "Your practices of penances is known to me, O you of excellent vows, the object cherished in your heart, for which you have been trying your best, O auspicious one, shall, be accomplished. Everything attained by penances. Everything depends on penances.
11All those sacred regions, O you beautiful damsel, that belong to the gods can be obtained by penances. Penances are the root of great happiness.
12Those men that renounce their bodies after having practised austere penances, obtain the status of gods, O auspicious one. Remember these words of mine.
13Do you now, O blessed damsel, boil these five jujubes, O you of excellent vows.' Having said these words, the worshipful slayer of Vala went away, taking leave, to recite mentally certain mantras at an excellent Tirtha not far from that herinitage. That Tirtha passed in the three worlds after the name of Indra, O giver of honours.
14Indeed, It was for testing the damsel's devotion that the king of the celestials acted in that way for obstructing the boiling of the jujubes.
15The damsel, O king, having purified himself, began her task; restraining speech and with fixed attention, she sat to her task, without experiencing the least fatigue.
16Thus that damsel of high vows, O best of kings, began to boil those jujubes. As she sat cmployed in her work, O foremost of men, day was almost gone, yet those jujubes showed no signs of softening.
17The fuel she had there was all consumed. Seeing the fire about to extinguish owing to want of fuel, she began to burn her own limbs.
18The beautiful maiden first dropped her feet into the fire. The innocent damsel sat still while her feet began to be consumed.
19The beautiful girl did not at all mind her burning feet. Though it was a hard work, she did it from desire of doing good to the Rishi that had been her guest.
20Her face did not at all change its colour under its agony, nor did she fell sorrow for it. Having thrust her limbs into the fire, she felt as much joy as if she had put them into cool water.
21The words of the Rishi, viz.-Cook these jujubes well-were remembered by her, O Bharata.
22The auspicious damsel, recollecting those words of the great Rishi, began to cook those jujubes although the latter, O king, showed no signs of softening.
23The worshipful Agni himself consumed her feet. For this, however, the maiden did not feel the slightest pain.
24Beholding this act of her, the lord of the three worlds, became highly pleased. He then appeared in his own proper form before the damsel.
25The king of the celestials then addressed that maiden of very austere vows, saying-"I am pleased with your devotion, penances and VOWS.
26Your wish, therefore, O auspicious one, shall be accomplished. Renouncing body, O blessed one, you shall in heaven live with me,
27This hermitage, again, shall become the foremost of Tirthas in the world, capable of cleansing from every sin. O you of fair eyebrows and shall pass by the name of Vadarapachana. It shall be celebrated in the three worlds and shall be lauded by great Rishis.
28In this very Tirtha, O auspicious, sinless and highly blessed one, the seven Rishis had once left Arundhati (the wife of one of them) while they went to Himavat.
29Those regenerate ones, of very rigid vows, had gone there for collecting fruits and roots for their sustenance.
30While they thus lived in a forest of Himavat for procuring their food, a drought took place extending for twelve years.
31Those ascetics, having made a hermitage for themselves, continued to live there. Meanwhile Arundhati devoted herself to ascetic penances.
32Beholding Arundhati practising the austerest of vows, the boon-giving and threecyed deity Mahadeva, highly gratified, came there.
33Assuming the form of a Brahmana, the illustrious Mahadeva, came to her and said-I desire almas, O auspicious one!
34The beautiful Arundhati said to him-Our food has been exhausted, O Brahmana. Do thou eat jujubes.
35Mahadeva replied-Cook these jujubes, O you of excellent vows. After these words, she began to cook those jujubes for pleasing that Brahmana,
36Placing those jujubes on the fire, the celebrated Arundhati listened to to various excellent and sound and sacred discourses (from the lips of Mahadeva). That twelve years, drought then passed away.
37Without food and employed in cooking and listening to those sacred topics, that terrible period passed away as if like a single day.
38Having collected fruits from the mountain, the seven Rishis returned there. The wonderful Mahadeva, highly pleased with Arundhati, said to her-Approach, as formerly, these Rishis, O righteous one! I have been satisfied with your penances and vows.
39The adorable Hara appeared there in his own form. Pleased, he spoke to them about the noble conduct of Arundhati (in these words).
40The ascetic merit, you Rishis, that this lady has acquired, is, I think, much greater than what you have earned on the breast of Himavat!
41The penances practised by this lady have been highly austere, for she passed twelve years in cooking, herself fasting all the time.
42Then, addressing Arundhati, Mahadeva said, Pray for any boon, O auspicious dame, you like.
43Then that lady of large and red eyes addressed that god in the midst of the seven Rishis, saying-If, O divine one, you are pleased with me, then let this place be an excellent Tirtha. Let it be known by the name of Vadarapachana and let it be the favorite resort of Siddhas and celestial Rishis!
44May he, O god of gods, who observes a fast livre and lives for three nights after having purified himself, obtain the fruit of a twelve years fast.
45The gods answered her, saying-Let it be so. Lauded by the seven Rishis, the god then went to heaven.
46Indeed, the Rishis has been stricken with wonder on seeing the god and the chaste Arundhati herself as hale and hearty and capable of bearing hunger and thirst.
47Thus the pure-souled Arundhati, formerly, obtained the highest success, like you, O highly blessed lady, for my sake, O damsel of rigid Vows!
48O amiable maiden, you have practised severer penances. Gratified with your vows, I shall also grant you this especial boon, O auspicious one, a boon that is superior to what was granted to Arundhati. Through the power of the great god who had granted that boon to Arundhati and through your own energy, O amiable one, I shall duly grant you another boon now, viz., that the person who will live in this Tirtha for only one night and bathe here with his mind concentrated, will, after renouncing his body, obtain many blissful regions that are difficult of acquisition.
49Having said these words of the pure Shrutavati, the thousand-eyed Shakra then went back to heaven.
50After the wielder of the thunderbolt, O king, had gone, a shower of celestial flowers of sweet fragrance fell there, O Bharata's chief.
51Celestial kettle-drums also, of loud sound, were beat there. Auspicious and perfumed breezes also blew there, O king.
52The auspicious Shrutavati then renouncing her body, became the wife of Indra. Obtaining that dignity through austere penances, she began to pass her time, sporting with him."
53Janamejaya said "Who was the mother of Shrutavati and how was that fair damsel brought up. I desire to hear this, O Brahmana, for great is my curiosity."
54Vaishampayana said "The vital seed of the great Rishi Bharadvaja fell upon beholding the large eyed Apsara Ghritachi as the latter was passing by at one time.
55That foremost of ascetics thereupon held it in his hand. It was then kept in a cup made of the Icaves of a tree. In that cup was born the girl Shruvavati.
56Having performed the usual birth rites, the great ascetic Bharadvaja, gave her a name.
57The name the pious Rishi gave her on the presence of the gods and Rishis was Shruvavati. Leaving the girl in his hermitage, Bharadvaja went to the forest of Himavat.
58That best of the Yadus, the heroic Baladeva, of great dignity, having bathed in that Tirtha and distributed much wealth amongst the Brahmanas, then went with a concentrated mind to the Tirtha of Shakra.'
हिन्दी
1वैशम्पायन ने कहा — तदनन्तर राम बदरपाचन नामक तीर्थ को गए, जहाँ बहुत-से तपस्वी और सिद्ध निवास करते हैं। वहाँ भरद्वाज की पुत्री श्रुतावती ने, जो पृथ्वी पर सौन्दर्य में अनुपम थी, कठोर तपस्या की थी। वह कन्या ब्रह्मचारिणी का जीवन बिताती थी।
2नाना प्रकार के व्रतों का पालन करती हुई उस सुन्दरी कन्या ने देवराज को पति रूप में प्राप्त करने की इच्छा से कठोरतम तपस्या की।
3हे कुरुश्रेष्ठ, अनेक वर्ष बीत गए, जिनमें वह कन्या स्त्रियों के लिए अत्यन्त कठिन उन नाना व्रतों का निरन्तर पालन करती रही।
4अन्ततः पूजनीय पाकशासन (इन्द्र) उसकी तपस्या और अपने प्रति दिखाए गए आदर से प्रसन्न हो गए।
5तब देवताओं के पराक्रमी स्वामी महर्षि वसिष्ठ का रूप धारण करके उस आश्रम में आए।
6हे भारत, कठोरतम तप वाले उन तपस्वीश्रेष्ठ वसिष्ठ को देखकर उसने तपस्वियों द्वारा पालित विधि के अनुसार उनकी पूजा की।
7व्रतों की ज्ञाता उस मङ्गलमयी और मधुरभाषिणी कन्या ने उनसे कहा — "हे पूजनीय, हे तपस्वियों में श्रेष्ठ, हे प्रभु, मुझे अपनी आज्ञा दीजिए।
8हे उत्तम व्रत वाले, मैं जितनी सेवा कर सकती हूँ, उतनी आपकी सेवा करूँगी। किन्तु मैं आपसे विवाह नहीं कर सकूँगी, क्योंकि मैं शक्र को चाहती हूँ।
9मैं व्रतों, कठोर नियमों और तपस्याओं से तीनों लोकों के स्वामी शक्र को प्रसन्न कर रही हूँ।"
10उसके द्वारा इस प्रकार सम्बोधित किए जाने पर वे यशस्वी देव उसकी ओर देखते हुए मुसकराए और उसके नियमों को जानते हुए मधुर वाणी में बोले — "हे उत्तम व्रत वाली, तुम्हारी तपस्या मुझे ज्ञात है। हे कल्याणी, तुम्हारे हृदय में संजोया हुआ जो अभीष्ट है, जिसके लिए तुम भरसक प्रयत्न करती रही हो, वह पूर्ण होगा। सब कुछ तपस्या से ही प्राप्त होता है। सब कुछ तपस्या पर ही निर्भर है।
11हे सुन्दरी कन्ये, देवताओं के जो भी पवित्र लोक हैं, वे सब तपस्या से प्राप्त किए जा सकते हैं। तपस्या ही महान् सुख की जड़ है।
12हे कल्याणी, जो मनुष्य कठोर तपस्या करके अपने शरीर का त्याग करते हैं, वे देवत्व प्राप्त करते हैं। मेरे इन वचनों को स्मरण रखना।
13हे भाग्यशालिनी कन्ये, हे उत्तम व्रत वाली, अब तुम इन पाँच बेरों को पका दो।" ये वचन कहकर पूजनीय वलसंहारक विदा लेकर वहाँ से चले गए, ताकि उस आश्रम से दूर नहीं, एक उत्तम तीर्थ में मन ही मन कुछ मन्त्रों का जप कर सकें। हे मानदाता, वह तीर्थ तीनों लोकों में इन्द्र के नाम से प्रसिद्ध हुआ।
14सचमुच देवराज ने बेरों के पकने में विघ्न डालने के लिए उस कन्या की भक्ति की परीक्षा लेने के उद्देश्य से ही ऐसा किया था।
15हे राजन्, उस कन्या ने स्वयं को शुद्ध करके अपना कार्य आरम्भ किया; वाणी को संयत करके और एकाग्र चित्त से वह अपने कार्य में बैठ गई और उसे तनिक भी थकान का अनुभव नहीं हुआ।
16हे राजाओं में श्रेष्ठ, इस प्रकार उस उच्च व्रत वाली कन्या ने उन बेरों को पकाना आरम्भ किया। हे नरश्रेष्ठ, वह अपने कार्य में लगी बैठी रही, दिन लगभग बीत गया, फिर भी उन बेरों के नरम होने का कोई लक्षण दिखाई नहीं दिया।
17वहाँ जो ईंधन था, वह सब समाप्त हो गया। ईंधन के अभाव में अग्नि को बुझने के निकट देखकर वह अपने ही अङ्गों को जलाने लगी।
18उस सुन्दरी कन्या ने पहले अपने पाँव अग्नि में डाल दिए। जब उसके पाँव जलने लगे, तब भी वह निर्दोष कन्या शान्त बैठी रही।
19उस सुन्दरी बाला ने अपने जलते हुए पाँवों की तनिक भी चिन्ता नहीं की। यद्यपि यह कठिन कार्य था, तथापि उसने अपने अतिथि बने हुए उन ऋषि का हित करने की इच्छा से ही यह किया।
20उस पीड़ा में भी उसके मुख का रंग तनिक नहीं बदला, न उसने इसके लिए शोक ही किया। अपने अङ्गों को अग्नि में डालकर उसने ऐसा आनन्द अनुभव किया मानो उन्हें शीतल जल में रखा हो।
21हे भारत, ऋषि के वे वचन — "इन बेरों को अच्छी तरह पका देना" — उसे स्मरण थे।
22हे राजन्, उन महर्षि के उन वचनों का स्मरण करते हुए वह मङ्गलमयी कन्या उन बेरों को पकाती रही, यद्यपि उनके नरम होने का कोई लक्षण दिखाई नहीं देता था।
23पूजनीय अग्नि ने स्वयं उसके पाँव भस्म कर दिए। किन्तु इससे उस कन्या को तनिक भी पीड़ा नहीं हुई।
24उसका यह कर्म देखकर तीनों लोकों के स्वामी अत्यन्त प्रसन्न हुए। तब वे उस कन्या के सम्मुख अपने वास्तविक रूप में प्रकट हुए।
25तब देवराज ने अत्यन्त कठोर व्रत वाली उस कन्या से कहा — "मैं तुम्हारी भक्ति, तपस्या और व्रतों से प्रसन्न हूँ।
26हे कल्याणी, इसलिए तुम्हारी कामना पूर्ण होगी। हे भाग्यशालिनी, शरीर त्यागकर तुम स्वर्ग में मेरे साथ निवास करोगी।
27हे सुन्दर भौंहों वाली, और यह आश्रम संसार का सर्वश्रेष्ठ तीर्थ बनेगा, जो समस्त पापों का नाश करने में समर्थ होगा और बदरपाचन के नाम से प्रसिद्ध होगा। यह तीनों लोकों में विख्यात होगा और महर्षियों द्वारा प्रशंसित होगा।
28हे कल्याणी, हे निष्पाप, हे परम भाग्यशालिनी, इसी तीर्थ में पूर्वकाल में सप्तर्षियों ने हिमवान् को जाते समय अरुन्धती को (जो उनमें से एक की पत्नी थीं) छोड़ दिया था।
29अत्यन्त कठोर व्रत वाले वे द्विजगण अपने जीवन-निर्वाह के लिए फल और कन्दमूल एकत्र करने वहाँ गए थे।
30जब वे अपना आहार जुटाने के लिए इस प्रकार हिमवान् के वन में रह रहे थे, तब बारह वर्षों तक चलने वाला एक अकाल पड़ा।
31वे तपस्वी अपने लिए एक आश्रम बनाकर वहीं रहते रहे। इसी बीच अरुन्धती ने अपने को तपस्या में लगा दिया।
32अरुन्धती को कठोरतम व्रतों का पालन करते देखकर वरदायी त्रिनेत्र देव महादेव अत्यन्त प्रसन्न होकर वहाँ आए।
33ब्राह्मण का रूप धारण करके यशस्वी महादेव उनके पास आए और बोले — "हे कल्याणी, मैं भिक्षा चाहता हूँ!"
34सुन्दरी अरुन्धती ने उनसे कहा — "हे ब्राह्मण, हमारा अन्न समाप्त हो चुका है। आप बेर खाइए।"
35महादेव ने उत्तर दिया — "हे उत्तम व्रत वाली, इन बेरों को पका दो।" इन वचनों के पश्चात् उन्होंने उस ब्राह्मण को प्रसन्न करने के लिए वे बेर पकाना आरम्भ किया।
36उन बेरों को अग्नि पर चढ़ाकर विख्यात अरुन्धती (महादेव के मुख से) नाना उत्तम, सारगर्भित और पवित्र प्रवचन सुनती रहीं। तब वह बारह वर्षों का अकाल बीत गया।
37अन्न के बिना, पकाने के कार्य में लगी रहकर और उन पवित्र विषयों को सुनते हुए वह भयङ्कर अवधि उन्हें एक ही दिन के समान बीत गई।
38पर्वत से फल एकत्र करके सप्तर्षि वहाँ लौट आए। अरुन्धती से अत्यन्त प्रसन्न होकर अद्भुत महादेव ने उनसे कहा — "हे धर्मात्मे, पहले की भाँति इन ऋषियों के पास जाओ! मैं तुम्हारी तपस्या और व्रतों से सन्तुष्ट हूँ।"
39पूजनीय हर वहाँ अपने वास्तविक रूप में प्रकट हुए। प्रसन्न होकर उन्होंने उनसे अरुन्धती के उत्तम आचरण के विषय में (ये वचन) कहे।
40"हे ऋषियो, इस देवी ने जो तपोबल अर्जित किया है, वह, मेरे विचार से, हिमवान् के वक्षःस्थल पर तुम लोगों द्वारा अर्जित तपोबल से कहीं अधिक है!
41इस देवी ने जो तपस्या की है, वह अत्यन्त कठोर रही है, क्योंकि इसने बारह वर्ष पकाने में बिताए और सारे समय स्वयं उपवास किया।"
42तदनन्तर अरुन्धती को सम्बोधित करते हुए महादेव ने कहा — "हे कल्याणी, तुम्हें जो वर अभीष्ट हो, वह माँगो।"
43तब बड़े-बड़े और लाल नेत्रों वाली उन देवी ने सप्तर्षियों के बीच उन देव से कहा — "हे देव, यदि आप मुझ पर प्रसन्न हैं, तो यह स्थान एक उत्तम तीर्थ बने। यह बदरपाचन के नाम से प्रसिद्ध हो और सिद्धों तथा देवर्षियों का प्रिय आश्रयस्थल बने!
44हे देवाधिदेव, जो मनुष्य यहाँ शुद्ध होकर उपवास करे और तीन रात्रि निवास करे, वह बारह वर्ष के उपवास का फल प्राप्त करे।"
45उस देव ने उन्हें उत्तर दिया — "ऐसा ही हो।" सप्तर्षियों द्वारा स्तुति किए जाने पर वे देव तब स्वर्ग को चले गए।
46सचमुच वे ऋषि उन देव को देखकर और साध्वी अरुन्धती को स्वस्थ, प्रसन्न तथा भूख-प्यास सहने में समर्थ देखकर विस्मय से भर गए थे।
47हे कठोर व्रत वाली कन्ये, इस प्रकार पूर्वकाल में शुद्धात्मा अरुन्धती ने परम सिद्धि प्राप्त की थी, जैसे, हे परम भाग्यशालिनी देवी, तुमने मेरे लिए प्राप्त की है!
48हे प्रिय कन्ये, तुमने और भी कठोर तपस्या की है। हे कल्याणी, तुम्हारे व्रतों से प्रसन्न होकर मैं तुम्हें एक विशेष वर भी दूँगा — ऐसा वर जो अरुन्धती को दिए गए वर से भी श्रेष्ठ है। हे प्रिये, अरुन्धती को वह वर देने वाले महादेव की शक्ति से और तुम्हारे अपने तेज से मैं अब तुम्हें विधिपूर्वक एक और वर देता हूँ — कि जो मनुष्य इस तीर्थ में केवल एक रात्रि निवास करेगा और एकाग्र मन से यहाँ स्नान करेगा, वह शरीर त्यागने के पश्चात् अनेक ऐसे आनन्दमय लोक प्राप्त करेगा जो दुर्लभ हैं।
49पवित्र श्रुतावती से ये वचन कहकर सहस्रनेत्र शक्र तब स्वर्ग को लौट गए।
50हे भरतश्रेष्ठ, हे राजन्, वज्रधारी के चले जाने के पश्चात् वहाँ मधुर सुगन्ध वाले दिव्य पुष्पों की वर्षा हुई।
51वहाँ उच्च स्वर वाले दिव्य दुन्दुभि भी बजाए गए। हे राजन्, वहाँ मङ्गलमय और सुगन्धित वायु भी बही।
52तदनन्तर मङ्गलमयी श्रुतावती अपना शरीर त्यागकर इन्द्र की पत्नी बनीं। कठोर तपस्या से वह पद प्राप्त करके वे उनके साथ विहार करती हुई अपना समय बिताने लगीं।
53जनमेजय ने कहा — श्रुतावती की माता कौन थीं और वह सुन्दरी कन्या किस प्रकार पली-बढ़ी? हे ब्राह्मण, मैं यह सुनना चाहता हूँ, क्योंकि मेरी उत्कण्ठा बड़ी है।
54वैशम्पायन ने कहा — एक बार विशाल नेत्रों वाली अप्सरा घृताची को पास से जाते देखकर महर्षि भरद्वाज का वीर्य स्खलित हो गया।
55तदनन्तर उन तपस्वीश्रेष्ठ ने उसे अपने हाथ में ले लिया। तब उसे एक वृक्ष के पत्तों से बने दोने में रख दिया गया। उसी दोने में श्रुतावती नामक कन्या का जन्म हुआ।
56जातकर्म आदि सामान्य संस्कार सम्पन्न करके महातपस्वी भरद्वाज ने उसका नामकरण किया।
57देवताओं और ऋषियों की उपस्थिति में उन धर्मात्मा ऋषि ने उसका जो नाम रखा, वह श्रुतावती था। उस कन्या को अपने आश्रम में छोड़कर भरद्वाज हिमवान् के वन को चले गए।
58यदुश्रेष्ठ, परम गौरवशाली वीर बलदेव उस तीर्थ में स्नान करके और ब्राह्मणों में बहुत धन बाँटकर तदनन्तर एकाग्र मन से शक्र के तीर्थ को गए।
नेपाली
1वैशम्पायनले भने — त्यसपछि राम बदरपाचन नामक तीर्थमा गए, जहाँ धेरै तपस्वी र सिद्ध बस्छन्। त्यहाँ भरद्वाजकी छोरी श्रुतावतीले, जो पृथ्वीमा सौन्दर्यमा अनुपम थिइन्, कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। ती कन्या ब्रह्मचारिणीको जीवन बिताउँथिन्।
2नाना प्रकारका व्रत पालन गर्दै ती सुन्दरी कन्याले देवराजलाई पतिका रूपमा प्राप्त गर्ने इच्छाले कठोरतम तपस्या गरिन्।
3हे कुरुश्रेष्ठ, अनेक वर्ष बिते, जसमा ती कन्याले स्त्रीहरूका लागि अत्यन्त कठिन ती नाना व्रत निरन्तर पालन गरिरहिन्।
4अन्ततः पूजनीय पाकशासन (इन्द्र) उनको तपस्या र आफूप्रति देखाइएको आदरले प्रसन्न भए।
5तब देवताहरूका पराक्रमी स्वामी महर्षि वसिष्ठको रूप धारण गरेर त्यस आश्रममा आए।
6हे भारत, कठोरतम तप गर्ने ती तपस्वीश्रेष्ठ वसिष्ठलाई देखेर उनले तपस्वीहरूद्वारा पालित विधिअनुसार उनको पूजा गरिन्।
7व्रतकी ज्ञाता ती मङ्गलमयी र मधुरभाषिणी कन्याले उनलाई भनिन् — "हे पूजनीय, हे तपस्वीहरूमा श्रेष्ठ, हे प्रभु, मलाई आफ्नो आज्ञा दिनुहोस्।
8हे उत्तम व्रत भएका, म जति सेवा गर्न सक्छु, त्यति तपाईंको सेवा गर्नेछु। तर म तपाईंसँग विवाह गर्न सक्दिनँ, किनभने म शक्रलाई चाहन्छु।
9म व्रत, कठोर नियम र तपस्याले तीनै लोकका स्वामी शक्रलाई प्रसन्न पार्दै छु।"
10उनीद्वारा यसरी सम्बोधन गरिएपछि ती यशस्वी देव उनीतर्फ हेर्दै मुस्कुराए र उनका नियम जान्दै मधुर वाणीमा बोले — "हे उत्तम व्रत भएकी, तिम्रो तपस्या मलाई थाहा छ। हे कल्याणी, तिम्रो हृदयमा सँगालेको जुन अभीष्ट छ, जसका लागि तिमी भरमग्दुर प्रयत्न गरिरहेकी छ्यौ, त्यो पूरा हुनेछ। सबै कुरा तपस्याबाटै प्राप्त हुन्छ। सबै कुरा तपस्यामै निर्भर छ।
11हे सुन्दरी कन्ये, देवताहरूका जुनसुकै पवित्र लोक छन्, ती सबै तपस्याले प्राप्त गर्न सकिन्छन्। तपस्या नै महान् सुखको जरा हो।
12हे कल्याणी, जुन मानिसले कठोर तपस्या गरेर आफ्नो शरीर त्याग्छन्, तिनीहरूले देवत्व प्राप्त गर्छन्। मेरा यी वचन सम्झना राख।
13हे भाग्यशालिनी कन्ये, हे उत्तम व्रत भएकी, अब तिमी यी पाँच बयर पकाइदेऊ।" यी वचन भनेर पूजनीय वलसंहारक बिदा लिएर त्यहाँबाट गए, ताकि त्यस आश्रमबाट टाढा नभएको एउटा उत्तम तीर्थमा मनमनै केही मन्त्र जप्न सकून्। हे मानदाता, त्यो तीर्थ तीनै लोकमा इन्द्रको नामले प्रसिद्ध भयो।
14साँच्चै देवराजले बयर पाक्नमा विघ्न पार्नका लागि ती कन्याको भक्तिको परीक्षा लिने उद्देश्यले नै त्यसो गरेका थिए।
15हे राजन्, ती कन्याले आफूलाई शुद्ध पारेर आफ्नो काम सुरु गरिन्; वाणी संयत गरेर र एकाग्र चित्तले उनी आफ्नो काममा बसिन् र उनलाई अलिकति पनि थकानको अनुभव भएन।
16हे राजाहरूमा श्रेष्ठ, यसरी ती उच्च व्रत भएकी कन्याले ती बयर पकाउन थालिन्। हे नरश्रेष्ठ, उनी आफ्नो काममा लागेर बसिरहिन्, दिन लगभग बित्यो, तैपनि ती बयर नरम हुने कुनै लक्षण देखिएन।
17त्यहाँ जुन दाउरा थियो, त्यो सबै सकियो। दाउराको अभावमा अग्नि निभ्न लागेको देखेर उनी आफ्नै अङ्ग जलाउन थालिन्।
18ती सुन्दरी कन्याले पहिले आफ्ना खुट्टा अग्निमा हालिन्। जब उनका खुट्टा जल्न थाले, तब पनि ती निर्दोष कन्या शान्त बसिरहिन्।
19ती सुन्दरी बालिकाले आफ्ना जलिरहेका खुट्टाको अलिकति पनि चिन्ता गरिनन्। यद्यपि यो कठिन काम थियो, तथापि उनले आफ्ना अतिथि बनेका ती ऋषिको हित गर्ने इच्छाले नै यो गरिन्।
20त्यस पीडामा पनि उनको मुखको रङ अलिकति फेरिएन, न उनले यसका लागि शोक नै गरिन्। आफ्ना अङ्ग अग्निमा हालेर उनले यस्तो आनन्द अनुभव गरिन् मानौँ ती शीतल जलमा राखेकी हुन्।
21हे भारत, ऋषिका ती वचन — "यी बयर राम्ररी पकाइदेऊ" — उनलाई सम्झना थियो।
22हे राजन्, ती महर्षिका ती वचन सम्झँदै ती मङ्गलमयी कन्या ती बयर पकाइरहिन्, यद्यपि तिनी नरम हुने कुनै लक्षण देखिँदैनथ्यो।
23पूजनीय अग्निले आफैँले उनका खुट्टा भस्म पारिदिए। तर यसबाट ती कन्यालाई अलिकति पनि पीडा भएन।
24उनको यो कर्म देखेर तीनै लोकका स्वामी अत्यन्त प्रसन्न भए। तब उनी ती कन्याको सामु आफ्नो वास्तविक रूपमा प्रकट भए।
25तब देवराजले अत्यन्त कठोर व्रत भएकी ती कन्यालाई भने — "म तिम्रो भक्ति, तपस्या र व्रतले प्रसन्न छु।
26हे कल्याणी, त्यसैले तिम्रो कामना पूरा हुनेछ। हे भाग्यशालिनी, शरीर त्यागेर तिमी स्वर्गमा मसँग निवास गर्नेछ्यौ।
27हे सुन्दर भौँ भएकी, र यो आश्रम संसारको सर्वश्रेष्ठ तीर्थ बन्नेछ, जो सम्पूर्ण पापको नाश गर्न समर्थ हुनेछ र बदरपाचनको नामले प्रसिद्ध हुनेछ। यो तीनै लोकमा विख्यात हुनेछ र महर्षिहरूद्वारा प्रशंसित हुनेछ।
28हे कल्याणी, हे निष्पाप, हे परम भाग्यशालिनी, यसै तीर्थमा पूर्वकालमा सप्तर्षिहरूले हिमवान्तर्फ जाँदा अरुन्धतीलाई (जो तीमध्ये एककी पत्नी थिइन्) छाडेका थिए।
29अत्यन्त कठोर व्रत भएका ती द्विजगण आफ्नो जीवन निर्वाहका लागि फल र कन्दमूल जम्मा गर्न त्यहाँ गएका थिए।
30जब उनीहरू आफ्नो आहार जुटाउन यसरी हिमवान्को वनमा बसिरहेका थिए, तब बाह्र वर्षसम्म चल्ने एउटा अनिकाल पर्यो।
31ती तपस्वीहरू आफ्ना लागि एउटा आश्रम बनाएर त्यहीँ बसिरहे। यसै बीच अरुन्धतीले आफूलाई तपस्यामा लगाइन्।
32अरुन्धतीलाई कठोरतम व्रत पालन गरिरहेको देखेर वरदायी त्रिनेत्र देव महादेव अत्यन्त प्रसन्न भई त्यहाँ आए।
33ब्राह्मणको रूप धारण गरेर यशस्वी महादेव उनीकहाँ आए र भने — "हे कल्याणी, म भिक्षा चाहन्छु!"
34सुन्दरी अरुन्धतीले उनलाई भनिन् — "हे ब्राह्मण, हाम्रो अन्न सकिइसकेको छ। तपाईं बयर खानुहोस्।"
35महादेवले उत्तर दिए — "हे उत्तम व्रत भएकी, यी बयर पकाइदेऊ।" यी वचनपछि उनले ती ब्राह्मणलाई प्रसन्न पार्न ती बयर पकाउन थालिन्।
36ती बयर अग्निमा चढाएर विख्यात अरुन्धती (महादेवको मुखबाट) नाना उत्तम, सारगर्भित र पवित्र प्रवचन सुनिरहिन्। तब त्यो बाह्र वर्षको अनिकाल बित्यो।
37अन्नविना, पकाउने काममा लागिरहेर र ती पवित्र विषय सुन्दै त्यो भयङ्कर अवधि उनलाई एकै दिनजस्तै बित्यो।
38पर्वतबाट फल जम्मा गरेर सप्तर्षि त्यहाँ फर्के। अरुन्धतीसँग अत्यन्त प्रसन्न भई अद्भुत महादेवले उनलाई भने — "हे धर्मात्मे, पहिलेझैँ यी ऋषिहरूकहाँ जाऊ! म तिम्रो तपस्या र व्रतले सन्तुष्ट छु।"
39पूजनीय हर त्यहाँ आफ्नो वास्तविक रूपमा प्रकट भए। प्रसन्न भई उनले उनीहरूलाई अरुन्धतीको उत्तम आचरणको विषयमा (यी वचन) भने।
40"हे ऋषिहरू हो, यी देवीले जुन तपोबल आर्जन गरिन्, त्यो, मेरो विचारमा, हिमवान्को छातीमा तिमीहरूले आर्जन गरेको तपोबलभन्दा कता हो कता बढी छ!
41यी देवीले जुन तपस्या गरिन्, त्यो अत्यन्त कठोर रह्यो, किनभने यिनले बाह्र वर्ष पकाउनमा बिताइन् र सारा समय आफैँ उपवास गरिन्।"
42त्यसपछि अरुन्धतीलाई सम्बोधन गर्दै महादेवले भने — "हे कल्याणी, तिमीलाई जुन वर अभीष्ट छ, त्यो माग।"
43तब ठूला-ठूला र राता आँखा भएकी ती देवीले सप्तर्षिहरूको बीचमा ती देवलाई भनिन् — "हे देव, यदि तपाईं ममाथि प्रसन्न हुनुहुन्छ भने यो स्थान एउटा उत्तम तीर्थ बनोस्। यो बदरपाचनको नामले प्रसिद्ध होस् र सिद्ध तथा देवर्षिहरूको प्रिय आश्रयस्थल बनोस्!
44हे देवाधिदेव, जुन मानिसले यहाँ शुद्ध भई उपवास गरोस् र तीन रात बसोस्, उसले बाह्र वर्षको उपवासको फल प्राप्त गरोस्।"
45ती देवले उनलाई उत्तर दिए — "त्यस्तै होस्।" सप्तर्षिहरूद्वारा स्तुति गरिएपछि ती देव तब स्वर्गतर्फ गए।
46साँच्चै ती ऋषिहरू ती देवलाई देखेर र साध्वी अरुन्धतीलाई स्वस्थ, प्रसन्न तथा भोक-तिर्खा सहन समर्थ देखेर विस्मयले भरिएका थिए।
47हे कठोर व्रत भएकी कन्ये, यसरी पूर्वकालमा शुद्धात्मा अरुन्धतीले परम सिद्धि प्राप्त गरेकी थिइन्, जसरी, हे परम भाग्यशालिनी देवी, तिमीले मेरा लागि प्राप्त गरेकी छ्यौ!
48हे प्रिय कन्ये, तिमीले अझ कठोर तपस्या गरेकी छ्यौ। हे कल्याणी, तिम्रा व्रतले प्रसन्न भई म तिमीलाई एउटा विशेष वर पनि दिनेछु — यस्तो वर जो अरुन्धतीलाई दिइएको वरभन्दा पनि श्रेष्ठ छ। हे प्रिये, अरुन्धतीलाई त्यो वर दिने महादेवको शक्तिले र तिम्रो आफ्नै तेजले म अब तिमीलाई विधिपूर्वक अर्को वर दिन्छु — कि जुन मानिसले यस तीर्थमा केवल एक रात बस्नेछ र एकाग्र मनले यहाँ स्नान गर्नेछ, उसले शरीर त्यागेपछि अनेक यस्ता आनन्दमय लोक प्राप्त गर्नेछ जो दुर्लभ छन्।
49पवित्र श्रुतावतीलाई यी वचन भनेर सहस्रनेत्र शक्र तब स्वर्गमा फर्के।
50हे भरतश्रेष्ठ, हे राजन्, वज्रधारी गएपछि त्यहाँ मधुर सुगन्ध भएका दिव्य पुष्पको वर्षा भयो।
51त्यहाँ उच्च स्वर भएका दिव्य दुन्दुभि पनि बजाइए। हे राजन्, त्यहाँ मङ्गलमय र सुगन्धित वायु पनि बह्यो।
52त्यसपछि मङ्गलमयी श्रुतावतीले आफ्नो शरीर त्यागेर इन्द्रकी पत्नी बनिन्। कठोर तपस्याले त्यो पद प्राप्त गरेर उनी उनीसँगै विहार गर्दै आफ्नो समय बिताउन थालिन्।
53जनमेजयले भने — श्रुतावतीकी आमा को थिइन् र ती सुन्दरी कन्या कसरी हुर्किन्? हे ब्राह्मण, म यो सुन्न चाहन्छु, किनभने मेरो उत्कण्ठा ठूलो छ।
54वैशम्पायनले भने — एक पटक विशाल आँखा भएकी अप्सरा घृताचीलाई नजिकबाट जाँदै गरेको देखेर महर्षि भरद्वाजको वीर्य स्खलित भयो।
55त्यसपछि ती तपस्वीश्रेष्ठले त्यसलाई आफ्नो हातमा लिए। तब त्यसलाई एउटा रूखका पातले बनेको टपरीमा राखियो। त्यसै टपरीमा श्रुतावती नामक कन्याको जन्म भयो।
56जातकर्म आदि सामान्य संस्कार सम्पन्न गरेर महातपस्वी भरद्वाजले उनको नामकरण गरे।
57देवता र ऋषिहरूको उपस्थितिमा ती धर्मात्मा ऋषिले उनको जुन नाम राखे, त्यो श्रुतावती थियो। ती कन्यालाई आफ्नो आश्रममा छाडेर भरद्वाज हिमवान्को वनतर्फ गए।
58यदुश्रेष्ठ, परम गौरवशाली वीर बलदेव त्यस तीर्थमा स्नान गरेर र ब्राह्मणहरूमा धेरै धन बाँडेर त्यसपछि एकाग्र मनले शक्रको तीर्थमा गए।