अङ्ग्रेजी
1Sanjaya said The son of Rishyashringa, that fierce bowman resisted in battle Satyaki, who clad in mail was rushing towards Bhishma in battle.
2Thereupon, O king, he of Madhu's race, wrought up with rage, wounded the Rakshasa with nine shafts, as if smiling.
3So also, O king, the enraged Rakshasa with nine shafts afflicted the illustrious grandson of Shini of the race of Madhu.
4Then that slayer of hostile heroes that descendant of Madhu race viz., the grandson of Shini, excited to the highest pitch of fury, shot numerous shafts at the Rakshasa in battle.
5Then the mighty-armed Rakshasa, O you uf prowess incapable of being baffled, pierced Satyaki with sharp arrows and uttered aloud his war-cry.
6Then that powerful descendant of Madhu's race also, though deeply pierced by Rakshasa, depending on his own energy, smiled and uttered his war-cry.
7Then, Bhagadatta, wrought up with wrath in battle, pierced with whetted shafts that descendant of Madhu's race, like a guide piercing a huge elephant with a hook.
8Then leaving alone the Rakshasa in battle, that foremost of car-warriors namely the grandson of Shini, hurled dares of depressed knots against the ruler of the Pragjyotishas.
9Then the ruler of the Pragjyotishas with a sharp-edged broad headed shaft cut off the mighty bow of the descendant of Madhu's race, displaying great lightness of hand.
10Thereupon, that slayer of hostile heroes, taking up another bow of great toughness, pierced the enraged Bhagadatta with sharp shafts in battle.
11Thus deeply pierced, that mighty bow man, licking the corners of his mouth, hurled at Satyaki an iron lance decked with gold and lapises, of great toughness, and terrible like the mace of Death. Then Satyaki with his arrows cut off that lance, O king, that had been coursing swiftly towards him, being shot by the force of Bhagadatta's arm. Then that lance fell down with force on the ground like a large meteor shorn of its splendour.
12Beholding that lance to be baffled, your son, O ruler of men, checked him of Madhu's race, surrounding him with a large number of cars,
13Then seeing that mighty car-warrior of the Vrishni race thus surrounded, king Duryodhana highly excited with rage, thus spoke to his brothers.
14“Do you all so strive, O Kurus, that this Satyaki may not return back with his life from this mighty host of chariots.
15If he be slain, I may then consider the whole host of the Pandavas as nothing more than slain.” Then accepting his words by saying 'yea', the mighty car-warriors,
16Stationed in front of Bhishma began to fight with the grandson of Shini. Then the powerful ruler of the Kambojas checked, in battle, Abhimanyu who had been vigorously advancing against Bhishma. Then the son of Arjuna having pierced the king with arrows of depressed knots,
17Once more wounded the king with sixty four arrows. Thereupon Sudakshina also, desirous of saving Bhishma's life in battle, pierced Abhimanyu with five shafts and the latter's charioteer with nine arrows. Then the battle that ensued consequent upon the encounter of those two heroes, exceedingly pierce.
18Shikhandin that grinder of foes rushed against the son of Ganga. The two old mighty car-warriors, Draupada and Virata, inflamed with rage, rushed to fight with Bhishma, holding at bay the army of the Kauravas as was they advanced. Thereupon that foremost of carwarriors namely Ashvathama, wrought up with wrath confronted both those warriors in battle.
19Then, O Bharata, a dreadful fight ensued between him and the old heroes. ( afflicter of foes, with ten broad-headed shafts Virata wondered.
20The mighty bowman, the son of Drona, the ornament of the field of battle as he advanced with velocity towards them. Draupada also with his sharp arrows pierced Ashvathama.
21Then Ashvathama pierced with numerous shafts those two mighty warriors who having neared the son of the preceptor, had been wounding him with arrows.
22Still the heroes Virata and Draupada advanced towards Bhishma; we then beheld an admirable feat achieved by those two old warriors,
23In as much as they repulsed all the dreadful arrows shot by Drona's son. Then Kripa the son of Sharadvata rushed against the advancing Sahadeva,
24Like one infuriated elephants rushing against a compeer in the same state, in the woods. Then the heroic Kripa quickly pierced that mighty car-warrior the son of Madri with seventy shafts all decked with golden wings. Then the son of Madri burst his bow in twain with his strong shafts.
25Then the former pierced the latter whose bow has been cut asunder with nine shafts. The latter then taking up another bow capable of bearing great strain.
26And desirous of saving the life of Bhishma and excited with anger, struck cheerfully on the breast the son of Madri with ten shafts of exceeding sharpness.
27So also, O king, urged by the desire for slaying Bhishma, the son of Pandu also worked up with rage struck the wrathful son of Sharadvata on his breast.
28Then ensued a fierce fight of terrible aspect and capable of inspiring terror. Then that afflicter of foes viz., Vikarna, desirous of rescuing the grandsire, and waxed up with rage, pierced Nakula in battle with no less then sixty shafts. Thus deeply pierced by your highly intelligent son, Nakula also.
29Penetrated Vikarna with seven and sixty sharp arrows. Then for the sake of Bhishma, those two foremost of men, those two afflicters of foes,
30Those two heroes began to assail one another like two heifers among a herd of kine. Then for the sake of protecting Bhishma, the mighty Durmukha confronted the Rakshasa Ghatotkacha, who had been advancing to the fight slaying your troops. Then, O king, the son of Hidimba excited with wrath, struck that afflicter of foes viz., Durmukha on the breast with an arrow of straight knots. Then the heroes Durmukha, having cheerfully pierced Bhimasena's son with sixty keep-pointed arrows, uttered his war-cry, standing at the van of the army. Then that mighty car-warrior, the son of Hridika checked that foremost of carwarriors Dhrishtadyumna as he was advancing desirous of slaying Bhishma. Then the son of Prishata having pierced Hridika's son with five iron dares,
31Once more quickly struck him between his breasts with fifty shafts. Similarly, O king, Hridika's son pierced the son of Prishata with nine arrow's exceedingly sharp and effulgent and furnished with wings made of the feathers of Kanka birds. Then for the sake of Bhishma, a pierced battle raged between them,
32As they struck one another with great ardor, like that between Vritra and the great Indra. Bhurishravas speedily came upon the mighty Bhimasena who had been falling upon Bhishma. Then the son of Somadatta wounded Bhima in the centre of his chest,
33With a long shaft of great sharpness and golden wings. With that shaft struck on his breast, the puissant Bhimasena appeared beautiful,
34Like the Krauncha mountain, O foremost of kings, in the days of yore bearing the lance of Skanda. Then these two foremost of men, inflamed with fury, sped at one another, arrows of solar effulgence and burnished by the forgers themselves. Then Bhima desirous of slaying Bhishma fought with that mighty carwarrior viz., Somadatta's son,
35Similarly the latter longing for the victory if Bhishma, struggled with the former, both striving to counteract one another in his feats.
36The son of Bharadvaja held in check that son of Kunti, Yudhishthira, who was coming upon Bhishma, surrounded by his large division.
37Then, O king, hearing the clatter of Drona's chariot, that resembled the rumble of the raincloud Parjanya, the Prabhadrakas, O sire, quaked (with fear).
38Thus assailed by Drona that mighty division of the son of Pandu could not stir one step forward, though striving vigorously.
39Then your son Chitrasena, with a fearful expression, checked in battle Chekitana advancing, O ruler of men, against Bhishma.
40Then for the sake of Bhishma, that mighty car-warriors (Chitrasena) endued with prowess and a praiseworthy quickness of hand, fought, O Bharata, to the best of his abilities, with Chekitana;
41Similarly Chekitana also fought with him with equal ardor. Then fierce was the battle that commenced consequent upon their encountering each other.
42Then, O Bharata, Arjuna though resisted by your son, repulsed the latter's divisions and began to crush your troops.
43But Dushasana resisted Partha to the best of this powers, determined, O Bharata, that the latter might hot slay Bhishma.
44Thus the army of your son being thus slaughtered, the foremost of car-warriors began, O Bharata, to betray sings of agitation.
हिन्दी
1सञ्जय ने कहा — ऋष्यशृंग के पुत्र, उन उग्र धनुर्धर ने युद्ध में कवच धारण किए भीष्म की ओर दौड़ते सात्यकि का प्रतिरोध किया।
2तब, हे राजन्, क्रोध से भरे मधुवंशी ने मानो मुसकराते हुए उस राक्षस को नौ बाणों से घायल किया।
3हे राजन्, इसी प्रकार क्रुद्ध राक्षस ने भी मधुवंश के यशस्वी शिनिपौत्र को नौ बाणों से पीड़ित किया।
4तब शत्रुवीरों का संहार करने वाले उन मधुवंशी, अर्थात् शिनिपौत्र ने, क्रोध की पराकाष्ठा तक उत्तेजित होकर युद्ध में उस राक्षस पर अनेक बाण छोड़े।
5हे अप्रतिहत पराक्रम वाले, तब उस महाबाहु राक्षस ने तीक्ष्ण बाणों से सात्यकि को बींधा और उच्च स्वर से अपना युद्धघोष किया।
6तब राक्षस द्वारा गहरे बींधे जाने पर भी वे पराक्रमी मधुवंशी अपने ही तेज के भरोसे मुसकराए और अपना युद्धघोष किया।
7तब युद्ध में क्रोध से भरे भगदत्त ने उन मधुवंशी को तीक्ष्ण बाणों से इस प्रकार बींधा जैसे महावत अंकुश से विशाल हाथी को बींधता है।
8तब युद्ध में उस राक्षस को छोड़कर वे रथियों में श्रेष्ठ शिनिपौत्र प्राग्ज्योतिषराज पर निम्न गाँठों वाले तोमर फेंकने लगे।
9तब प्राग्ज्योतिषराज ने बड़ा हस्तलाघव दिखाते हुए एक तीक्ष्ण धार वाले भल्ल से उन मधुवंशी का विशाल धनुष काट डाला।
10तत्पश्चात् उन शत्रुवीरों के संहारक ने अत्यन्त दृढ़ दूसरा धनुष उठाकर युद्ध में क्रुद्ध भगदत्त को तीक्ष्ण बाणों से बींधा।
11इस प्रकार गहरे बींधे जाने पर उन महाधनुर्धर ने अपने मुख के कोने चाटते हुए सात्यकि पर सुवर्ण और नीलमणि से मण्डित, अत्यन्त दृढ़ और यमदण्ड के समान भयंकर एक लौह शक्ति फेंकी। तब, हे राजन्, भगदत्त की भुजा के बल से छोड़ी गई और वेग से अपनी ओर आती उस शक्ति को सात्यकि ने अपने बाणों से काट डाला। तब वह शक्ति अपनी आभा खो चुके किसी विशाल उल्कापिण्ड के समान वेग से पृथ्वी पर गिर पड़ी।
12उस शक्ति को व्यर्थ हुआ देखकर, हे नरेश्वर, आपके पुत्र ने बड़ी संख्या में रथों से घेरकर उन मधुवंशी को रोका।
13तब वृष्णिवंश के उन महारथी को इस प्रकार घिरा देखकर क्रोध से अत्यन्त उत्तेजित राजा दुर्योधन ने अपने भाइयों से इस प्रकार कहा —
14"हे कुरुओ, तुम सब ऐसा प्रयत्न करो कि यह सात्यकि रथों की इस विशाल सेना से जीवित लौटकर न जा सके।
15यदि यह मारा गया, तो मैं पाण्डवों की समस्त सेना को मारी गई ही समझूँगा।" तब 'तथास्तु' कहकर उनके वचनों को स्वीकार करके वे महारथी,
16भीष्म के सम्मुख स्थित होकर शिनिपौत्र से युद्ध करने लगे। तब कम्बोजों के पराक्रमी राजा ने युद्ध में उन अभिमन्यु को रोका जो प्रबल वेग से भीष्म की ओर बढ़ रहे थे। तब अर्जुन के पुत्र ने निम्न गाँठों वाले बाणों से उस राजा को बींधकर —
17एक बार फिर उस राजा को चौंसठ बाणों से घायल किया। तत्पश्चात् सुदक्षिण ने भी युद्ध में भीष्म के प्राणों की रक्षा की इच्छा से अभिमन्यु को पाँच बाणों से और उनके सारथि को नौ बाणों से बींधा। तब उन दोनों वीरों की भिड़न्त से जो युद्ध छिड़ा वह अत्यन्त घोर था।
18शत्रुओं को कुचलने वाले शिखण्डी गङ्गापुत्र पर टूट पड़े। क्रोध से प्रज्वलित दोनों वृद्ध महारथी द्रुपद और विराट भी भीष्म से युद्ध करने के लिए दौड़े और आगे बढ़ते हुए कौरवों की सेना को रोके रखा। तत्पश्चात् रथियों में श्रेष्ठ अश्वत्थामा ने क्रोध से भरकर उन दोनों योद्धाओं का युद्ध में सामना किया।
19तब, हे भरतवंशी, उनके और उन वृद्ध वीरों के बीच एक भयंकर युद्ध छिड़ा। हे शत्रुपीड़क, विराट ने दस भल्लों से —
20उन महाधनुर्धर, रणभूमि के आभूषण द्रोणपुत्र को घायल किया, जब वे वेग से उनकी ओर बढ़ रहे थे। द्रुपद ने भी अपने तीक्ष्ण बाणों से अश्वत्थामा को बींधा।
21तब अश्वत्थामा ने उन दोनों पराक्रमी योद्धाओं को अनेक बाणों से बींधा, जो आचार्यपुत्र के निकट पहुँचकर उन्हें बाणों से घायल कर रहे थे।
22फिर भी वीर विराट और द्रुपद भीष्म की ओर बढ़ते रहे; तब हमने उन दोनों वृद्ध योद्धाओं का एक प्रशंसनीय पराक्रम देखा —
23कि उन्होंने द्रोणपुत्र द्वारा छोड़े गए समस्त भयंकर बाणों को व्यर्थ कर दिया। तब शरद्वान् के पुत्र कृप आगे बढ़ते सहदेव पर टूट पड़े —
24जैसे वन में एक मदमत्त हाथी उसी अवस्था वाले अपने सजातीय पर टूट पड़ता है। तब वीर कृप ने शीघ्र ही सुवर्णमय पंखों से सजे सत्तर बाणों से माद्रीपुत्र उन महारथी को बींधा। तब माद्रीपुत्र ने अपने दृढ़ बाणों से उनका धनुष दो टुकड़ों में तोड़ दिया।
25तब उन्होंने (सहदेव ने) उन कृप को, जिनका धनुष कट चुका था, नौ बाणों से बींधा। तब उन्होंने (कृप ने) महान् तनाव सहने में समर्थ दूसरा धनुष उठाकर —
26और भीष्म के प्राणों की रक्षा की इच्छा से क्रोध में भरकर प्रसन्नतापूर्वक माद्रीपुत्र को वक्षःस्थल पर अत्यन्त तीक्ष्ण दस बाणों से मारा।
27हे राजन्, इसी प्रकार भीष्म के वध की इच्छा से प्रेरित पाण्डुपुत्र ने भी क्रोध से भरकर क्रुद्ध शरद्वान्पुत्र को उनके वक्षःस्थल पर मारा।
28तब भयानक स्वरूप वाला और भय उत्पन्न करने वाला एक घोर युद्ध छिड़ा। तब शत्रुपीड़क विकर्ण ने पितामह की रक्षा की इच्छा से क्रोध में भरकर युद्ध में नकुल को पूरे साठ बाणों से बींधा। आपके परम बुद्धिमान् पुत्र द्वारा इस प्रकार गहरे बींधे जाने पर नकुल ने भी —
29विकर्ण को सड़सठ तीक्ष्ण बाणों से बींधा। तब भीष्म के लिए वे दोनों नरश्रेष्ठ, वे दोनों शत्रुपीड़क,
30वे दोनों वीर एक-दूसरे पर इस प्रकार आक्रमण करने लगे जैसे गायों के झुण्ड में दो बछड़े। तब भीष्म की रक्षा के लिए पराक्रमी दुर्मुख ने राक्षस घटोत्कच का सामना किया, जो आपकी सेनाओं का वध करते हुए युद्ध की ओर बढ़ रहे थे। तब, हे राजन्, क्रोध से उत्तेजित हिडिम्बा के पुत्र ने उन शत्रुपीड़क दुर्मुख को सीधी गाँठों वाले एक बाण से वक्षःस्थल पर मारा। तब वीर दुर्मुख ने प्रसन्नतापूर्वक भीमसेन के पुत्र को साठ तीक्ष्ण नोक वाले बाणों से बींधकर सेना के अग्रभाग में खड़े होकर अपना युद्धघोष किया। तब महारथी हृदिकपुत्र ने रथियों में श्रेष्ठ उन धृष्टद्युम्न को रोका जो भीष्म का वध करने की इच्छा से आगे बढ़ रहे थे। तब पृषत के पुत्र ने हृदिकपुत्र को पाँच लौह तोमरों से बींधकर —
31एक बार फिर शीघ्र ही उन्हें वक्षःस्थल के बीच पचास बाणों से मारा। हे राजन्, इसी प्रकार हृदिकपुत्र ने पृषतपुत्र को कंक पक्षियों के पंखों से युक्त, अत्यन्त तीक्ष्ण और देदीप्यमान नौ बाणों से बींधा। तब भीष्म के लिए उनके बीच एक घोर युद्ध छिड़ा,
32क्योंकि वे बड़ी उत्कटता से एक-दूसरे पर प्रहार कर रहे थे, जैसे वृत्र और महेन्द्र के बीच हुआ था। भूरिश्रवा शीघ्र ही उन पराक्रमी भीमसेन पर आ पड़े जो भीष्म पर टूट रहे थे। तब सोमदत्त के पुत्र ने भीम को उनकी छाती के मध्य में घायल किया —
33अत्यन्त तीक्ष्ण और सुवर्णमय पंखों वाले एक लम्बे बाण से। अपने वक्षःस्थल पर लगे उस बाण के साथ पराक्रमी भीमसेन ऐसे सुशोभित हुए —
34हे राजाओं में श्रेष्ठ, जैसे प्राचीन काल में स्कन्द की शक्ति को धारण किए क्रौञ्च पर्वत। तब क्रोध से प्रज्वलित वे दोनों नरश्रेष्ठ सूर्य के समान तेजस्वी और स्वयं शस्त्रकारों द्वारा माँजे गए बाण एक-दूसरे पर छोड़ने लगे। तब भीष्म का वध करने के इच्छुक भीम ने उन महारथी सोमदत्तपुत्र से युद्ध किया,
35इसी प्रकार भीष्म की विजय के इच्छुक उन सोमदत्तपुत्र ने भी भीम से संघर्ष किया, और दोनों एक-दूसरे के पराक्रमों को व्यर्थ करने का प्रयत्न करते रहे।
36भरद्वाज के पुत्र ने कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर को रोका, जो अपनी विशाल सेना से घिरे भीष्म पर आ रहे थे।
37हे राजन्, तब वर्षामेघ पर्जन्य की गड़गड़ाहट के समान द्रोण के रथ की घरघराहट सुनकर, हे तात, प्रभद्रक (भय से) काँप उठे।
38इस प्रकार द्रोण द्वारा आक्रान्त होने पर पाण्डुपुत्र की वह विशाल सेना प्रबल प्रयत्न करके भी एक पग आगे न बढ़ सकी।
39तब, हे नरेश्वर, भयंकर मुद्रा वाले आपके पुत्र चित्रसेन ने युद्ध में भीष्म की ओर बढ़ते चेकितान को रोका।
40हे भरतवंशी, तब भीष्म के लिए पराक्रम और प्रशंसनीय हस्तलाघव से सम्पन्न उन महारथी ने अपनी पूरी सामर्थ्य से चेकितान से युद्ध किया;
41इसी प्रकार चेकितान ने भी उतनी ही उत्कटता से उनसे युद्ध किया। तब उनकी परस्पर भिड़न्त से जो युद्ध आरम्भ हुआ वह घोर था।
42तब, हे भरतवंशी, आपके पुत्र द्वारा रोके जाने पर भी अर्जुन ने उनकी सेनाओं को पीछे खदेड़ दिया और आपकी सेनाओं को कुचलना आरम्भ किया।
43किन्तु दुःशासन ने अपनी पूरी शक्ति से पार्थ का प्रतिरोध किया, हे भरतवंशी, इस निश्चय के साथ कि वे भीष्म का वध न कर सकें।
44इस प्रकार आपके पुत्र की सेना का संहार होते देखकर, हे भरतवंशी, वे श्रेष्ठ रथी विचलित होने के लक्षण दिखाने लगे।
नेपाली
1सञ्जयले भने — ऋष्यशृङ्गका पुत्र, ती उग्र धनुर्धरले युद्धमा कवच धारण गरेर भीष्मतिर दौडिरहेका सात्यकिको प्रतिरोध गरे।
2तब, हे राजन्, क्रोधले भरिएका मधुवंशीले मानौँ मुस्कुराउँदै त्यस राक्षसलाई नौ बाणले घाइते पारे।
3हे राजन्, त्यसै गरी क्रुद्ध राक्षसले पनि मधुवंशका यशस्वी शिनिपौत्रलाई नौ बाणले पीडित पारे।
4तब शत्रुवीरहरूको संहार गर्ने ती मधुवंशी, अर्थात् शिनिपौत्रले, क्रोधको पराकाष्ठासम्म उत्तेजित भई युद्धमा त्यस राक्षसमाथि अनेक बाण छोडे।
5हे अप्रतिहत पराक्रम भएका, तब त्यस महाबाहु राक्षसले तीक्ष्ण बाणले सात्यकिलाई छेडे र चर्को स्वरले आफ्नो युद्धघोष गरे।
6तब राक्षसद्वारा गहिरो छेडिए पनि ती पराक्रमी मधुवंशी आफ्नै तेजको भरमा मुस्कुराए र आफ्नो युद्धघोष गरे।
7तब युद्धमा क्रोधले भरिएका भगदत्तले ती मधुवंशीलाई तीक्ष्ण बाणले यसरी छेडे जसरी महावतले अङ्कुशले विशाल हात्तीलाई छेड्छ।
8तब युद्धमा त्यस राक्षसलाई छोडेर ती रथीहरूमा श्रेष्ठ शिनिपौत्रले प्राग्ज्योतिषराजमाथि तल्ला गाँठा भएका तोमर फ्याँक्न थाले।
9तब प्राग्ज्योतिषराजले ठूलो हस्तलाघव देखाउँदै एउटा तीक्ष्ण धार भएको भल्लले ती मधुवंशीको विशाल धनु काटिदिए।
10त्यसपछि ती शत्रुवीरहरूका संहारकले अत्यन्त दृढ अर्को धनु उठाएर युद्धमा क्रुद्ध भगदत्तलाई तीक्ष्ण बाणले छेडे।
11यसरी गहिरो छेडिएपछि ती महाधनुर्धरले आफ्नो मुखका कुना चाट्दै सात्यकिमाथि सुन र नीलमणिले मण्डित, अत्यन्त दृढ र यमदण्डजस्तै भयङ्कर एउटा फलामको शक्ति फ्याँके। तब, हे राजन्, भगदत्तको पाखुराको बलले छोडिएको र वेगले आफूतिर आइरहेको त्यस शक्तिलाई सात्यकिले आफ्ना बाणले काटिदिए। तब त्यो शक्ति आफ्नो आभा गुमाइसकेको कुनै विशाल उल्कापिण्डजस्तै वेगले पृथ्वीमा खस्यो।
12त्यस शक्तिलाई व्यर्थ भएको देखेर, हे नरेश्वर, तपाईंका पुत्रले ठूलो सङ्ख्यामा रथले घेरेर ती मधुवंशीलाई रोके।
13तब वृष्णिवंशका ती महारथीलाई यसरी घेरिएको देखेर क्रोधले अत्यन्त उत्तेजित राजा दुर्योधनले आफ्ना भाइहरूलाई यसरी भने —
14"हे कुरुहरू, तिमीहरू सबै यस्तो प्रयत्न गर कि यी सात्यकि रथहरूको यस विशाल सेनाबाट जीवित फर्केर जान नसकून्।
15यदि यिनी मारिए भने, म पाण्डवहरूको सम्पूर्ण सेनालाई मारिइसकेकै ठान्नेछु।" तब 'तथास्तु' भनेर उनका वचन स्वीकार गरेर ती महारथीहरू,
16भीष्मको सामु उभिएर शिनिपौत्रसँग युद्ध गर्न थाले। तब कम्बोजहरूका पराक्रमी राजाले युद्धमा ती अभिमन्युलाई रोके जो प्रबल वेगले भीष्मतिर बढिरहेका थिए। तब अर्जुनका पुत्रले तल्ला गाँठा भएका बाणले त्यस राजालाई छेडेर —
17एक पटक फेरि त्यस राजालाई चौंसठ्ठी बाणले घाइते पारे। त्यसपछि सुदक्षिणले पनि युद्धमा भीष्मका प्राणको रक्षा गर्ने इच्छाले अभिमन्युलाई पाँच बाणले र उनका सारथिलाई नौ बाणले छेडे। तब ती दुवै वीरको भिडन्तबाट जुन युद्ध छेडियो त्यो अत्यन्त घोर थियो।
18शत्रुहरूलाई कुल्चने शिखण्डी गङ्गापुत्रमाथि जाइलागे। क्रोधले प्रज्वलित दुवै वृद्ध महारथी द्रुपद र विराट पनि भीष्मसँग युद्ध गर्न दौडे र अगाडि बढ्दै कौरवहरूको सेनालाई रोकिराखे। त्यसपछि रथीहरूमा श्रेष्ठ अश्वत्थामाले क्रोधले भरिएर ती दुवै योद्धाको युद्धमा सामना गरे।
19तब, हे भरतवंशी, उनको र ती वृद्ध वीरहरूको बीचमा एउटा भयङ्कर युद्ध छेडियो। हे शत्रुपीडक, विराटले दस भल्लले —
20ती महाधनुर्धर, रणभूमिका आभूषण द्रोणपुत्रलाई घाइते पारे, जब उनी वेगले तिनीहरूतिर बढिरहेका थिए। द्रुपदले पनि आफ्ना तीक्ष्ण बाणले अश्वत्थामालाई छेडे।
21तब अश्वत्थामाले ती दुवै पराक्रमी योद्धालाई अनेक बाणले छेडे, जो आचार्यपुत्रको नजिक पुगेर उनलाई बाणले घाइते पार्दै थिए।
22तैपनि वीर विराट र द्रुपद भीष्मतिर बढिरहे; तब हामीले ती दुवै वृद्ध योद्धाको एउटा प्रशंसनीय पराक्रम देख्यौँ —
23कि उनीहरूले द्रोणपुत्रद्वारा छोडिएका सम्पूर्ण भयङ्कर बाण व्यर्थ पारिदिए। तब शरद्वान्का पुत्र कृप अगाडि बढ्दै गरेका सहदेवमाथि जाइलागे —
24जसरी वनमा एउटा मातेको हात्तीले त्यसै अवस्थाको आफ्नो जातिको हात्तीमाथि जाइलाग्छ। तब वीर कृपले चाँडै सुनौला प्वाँखले सजिएका सत्तरी बाणले माद्रीपुत्र ती महारथीलाई छेडे। तब माद्रीपुत्रले आफ्ना दृढ बाणले उनको धनु दुई टुक्रा पारिदिए।
25तब उनले (सहदेवले) ती कृपलाई, जसको धनु काटिइसकेको थियो, नौ बाणले छेडे। तब उनले (कृपले) महान् तनाव सहन सक्ने अर्को धनु उठाएर —
26र भीष्मका प्राणको रक्षा गर्ने इच्छाले क्रोधले भरिएर प्रसन्नतापूर्वक माद्रीपुत्रलाई छातीमा अत्यन्त तीक्ष्ण दस बाणले हाने।
27हे राजन्, त्यसै गरी भीष्मको वधको इच्छाले प्रेरित पाण्डुपुत्रले पनि क्रोधले भरिएर क्रुद्ध शरद्वान्पुत्रलाई उनको छातीमा हाने।
28तब भयानक स्वरूप भएको र भय उत्पन्न गर्ने एउटा घोर युद्ध छेडियो। तब शत्रुपीडक विकर्णले पितामहको रक्षा गर्ने इच्छाले क्रोधले भरिएर युद्धमा नकुललाई पूरै साठी बाणले छेडे। तपाईंका परम बुद्धिमान् पुत्रद्वारा यसरी गहिरो छेडिएपछि नकुलले पनि —
29विकर्णलाई सतसट्ठी तीक्ष्ण बाणले छेडे। तब भीष्मका लागि ती दुवै नरश्रेष्ठ, ती दुवै शत्रुपीडक,
30ती दुवै वीर एकअर्कामाथि यसरी आक्रमण गर्न थाले जसरी गाईहरूको बथानमा दुई बाच्छा। तब भीष्मको रक्षाका लागि पराक्रमी दुर्मुखले राक्षस घटोत्कचको सामना गरे, जो तपाईंका सेनाको वध गर्दै युद्धतिर बढिरहेका थिए। तब, हे राजन्, क्रोधले उत्तेजित हिडिम्बाका पुत्रले ती शत्रुपीडक दुर्मुखलाई सोझा गाँठा भएको एउटा बाणले छातीमा हाने। तब वीर दुर्मुखले प्रसन्नतापूर्वक भीमसेनका पुत्रलाई साठी तीक्ष्ण टुप्पा भएका बाणले छेडेर सेनाको अग्रभागमा उभिई आफ्नो युद्धघोष गरे। तब महारथी हृदिकपुत्रले रथीहरूमा श्रेष्ठ ती धृष्टद्युम्नलाई रोके जो भीष्मको वध गर्ने इच्छाले अगाडि बढिरहेका थिए। तब पृषतका पुत्रले हृदिकपुत्रलाई पाँच फलामे तोमरले छेडेर —
31एक पटक फेरि चाँडै उनलाई छातीको बीचमा पचास बाणले हाने। हे राजन्, त्यसै गरी हृदिकपुत्रले पृषतपुत्रलाई कङ्क चराका प्वाँखले युक्त, अत्यन्त तीक्ष्ण र देदीप्यमान नौ बाणले छेडे। तब भीष्मका लागि तिनीहरूबीच एउटा घोर युद्ध छेडियो,
32किनभने तिनीहरू ठूलो उत्कटताले एकअर्कामाथि प्रहार गरिरहेका थिए, जसरी वृत्र र महेन्द्रबीच भएको थियो। भूरिश्रवा चाँडै ती पराक्रमी भीमसेनमाथि आइपुगे जो भीष्ममाथि जाइलाग्दै थिए। तब सोमदत्तका पुत्रले भीमलाई उनको छातीको बीचमा घाइते पारे —
33अत्यन्त तीक्ष्ण र सुनौला प्वाँख भएको एउटा लामो बाणले। आफ्नो छातीमा लागेको त्यस बाणसहित पराक्रमी भीमसेन यसरी सुशोभित भए —
34हे राजाहरूमा श्रेष्ठ, जसरी प्राचीन कालमा स्कन्दको शक्ति धारण गरेको क्रौञ्च पर्वत। तब क्रोधले प्रज्वलित ती दुवै नरश्रेष्ठले सूर्यजस्तै तेजस्वी र स्वयं शस्त्रकारहरूले माझेका बाण एकअर्कामाथि छोड्न थाले। तब भीष्मको वध गर्न इच्छुक भीमले ती महारथी सोमदत्तपुत्रसँग युद्ध गरे,
35त्यसै गरी भीष्मको विजय चाहने ती सोमदत्तपुत्रले पनि भीमसँग सङ्घर्ष गरे, र दुवैले एकअर्काका पराक्रम व्यर्थ पार्ने प्रयत्न गरिरहे।
36भरद्वाजका पुत्रले कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरलाई रोके, जो आफ्नो विशाल सेनाले घेरिएर भीष्ममाथि आउँदै थिए।
37हे राजन्, तब वर्षाको बादल पर्जन्यको गडगडाहटजस्तै द्रोणको रथको घडघडाहट सुनेर, हे तात, प्रभद्रकहरू (भयले) काँपे।
38यसरी द्रोणद्वारा आक्रान्त हुँदा पाण्डुपुत्रको त्यो विशाल सेना प्रबल प्रयत्न गरेर पनि एक पाइला अगाडि बढ्न सकेन।
39तब, हे नरेश्वर, भयङ्कर मुद्रा भएका तपाईंका पुत्र चित्रसेनले युद्धमा भीष्मतिर बढ्दै गरेका चेकितानलाई रोके।
40हे भरतवंशी, तब भीष्मका लागि पराक्रम र प्रशंसनीय हस्तलाघवले सम्पन्न ती महारथीले आफ्नो पूरा सामर्थ्यले चेकितानसँग युद्ध गरे;
41त्यसै गरी चेकितानले पनि त्यत्तिकै उत्कटताले उनीसँग युद्ध गरे। तब तिनीहरूको आपसी भिडन्तबाट जुन युद्ध आरम्भ भयो त्यो घोर थियो।
42तब, हे भरतवंशी, तपाईंका पुत्रद्वारा रोकिए पनि अर्जुनले तिनका सेनालाई पछि लखेटिदिए र तपाईंका सेनालाई कुल्चन थाले।
43तर दुःशासनले आफ्नो पूरा शक्तिले पार्थको प्रतिरोध गरे, हे भरतवंशी, यस निश्चयका साथ कि उनले भीष्मको वध गर्न नसकून्।
44यसरी तपाईंका पुत्रको सेनाको संहार भइरहेको देखेर, हे भरतवंशी, ती श्रेष्ठ रथीहरूले विचलित हुने लक्षण देखाउन थाले।