अध्याय 167

अर्जुन र युधिष्ठिरको संवाद

देखाउनुहोस्:
दृश्य:
krishna indra
श्लोक 1
संस्कृत

वैशम्पायन उवाच यथागतं गते शक्रे भ्रातृभिः सह सङ्गतः। कृष्णया चैव बीभत्सुर्धर्मपुत्रमपूजयत्॥

अङ्ग्रेजी

Vaishampayana said : Sakra having left for his own abode. Vivatsu together with (his) brothers and Krishna paid homage to the son of Dharma.

हिन्दी

वैशम्पायन ने कहा — शक्र के अपने धाम को चले जाने पर विवत्सु (अर्जुन) ने (अपने) भाइयों और कृष्णा सहित धर्मपुत्र को प्रणाम किया।

नेपाली

वैशम्पायनले भने — शक्र आफ्नो धामतिर गएपछि विवत्सु (अर्जुन) ले (आफ्ना) भाइहरू र कृष्णासहित धर्मपुत्रलाई प्रणाम गरे।

arjuna
श्लोक 2
संस्कृत

अभिवादयमानं तं मूर्युपाघ्राय पाण्डवम्। हर्षगद्गदया वाचा प्रहृष्टोऽर्जुनमब्रवीत्॥

अङ्ग्रेजी

Having smelt the head of the Pandava Arjuna who was bowing down to him, (the son of Dharma), highly glad, addressed (him) in words, broken on account of joy, thus

हिन्दी

अपने चरणों में प्रणत पाण्डव अर्जुन का मस्तक सूँघकर (धर्मपुत्र) अत्यन्त हर्षित हुए और हर्ष के कारण गद्गद वाणी में इस प्रकार बोले —

नेपाली

आफ्ना चरणमा प्रणत पाण्डव अर्जुनको शिर सुँघेर (धर्मपुत्र) अत्यन्त हर्षित भए र हर्षका कारण गद्गद वाणीमा यसरी बोले —

arjuna
श्लोक 3
संस्कृत

कथमर्जुन कालोऽयं स्वर्गे व्यतिगतस्तव। कथं चास्त्राण्यवाप्तानि देवराजश्च तोषितः॥

अङ्ग्रेजी

"O Arjuna, how have you spent this period in heaven? And how have you obtained the weapons and pleased the king of the gods?

हिन्दी

"हे अर्जुन, तुमने स्वर्ग में यह अवधि किस प्रकार बिताई? और तुमने अस्त्र कैसे प्राप्त किए तथा देवराज को कैसे प्रसन्न किया?

नेपाली

"हे अर्जुन, तिमीले स्वर्गमा यो अवधि कसरी बितायौ? र तिमीले अस्त्र कसरी प्राप्त गर्‍यौ तथा देवराजलाई कसरी प्रसन्न पार्‍यौ?

shiva
श्लोक 4
संस्कृत

सम्यग् वा ते गृहीतानि कच्चिदस्त्राणि पाण्डव। कच्चित् सुराधिपः प्रीतो रुद्रो वास्त्राण्यदाद् तव॥

अङ्ग्रेजी

O Pandava, have you thoroughly secured the weapons? Have the king of the gods and Rudra cheerfully given you the weapons?

हिन्दी

हे पाण्डव, क्या तुमने अस्त्र पूर्ण रूप से प्राप्त कर लिए? क्या देवराज और रुद्र ने तुम्हें प्रसन्नतापूर्वक अस्त्र दिए?

नेपाली

हे पाण्डव, के तिमीले अस्त्र पूर्ण रूपमा प्राप्त गर्‍यौ? के देवराज र रुद्रले तिमीलाई प्रसन्नतापूर्वक अस्त्र दिए?

indra shiva
श्लोक 5
संस्कृत

यथा दृष्टश्च ते शक्रो भगवान् वा पिनाकधृक्। यथैवास्त्राण्यवाप्तानि यथैवाराधितश्च ते॥

अङ्ग्रेजी

How did you see the divine Sakra and the wielder of the Pinaka (Shiva) and how did you obtain the weapons and how did you worship (them),

हिन्दी

तुमने दिव्य शक्र और पिनाकधारी (शिव) को किस प्रकार देखा, और अस्त्र कैसे प्राप्त किए तथा (उनकी) पूजा कैसे की,

नेपाली

तिमीले दिव्य शक्र र पिनाकधारी (शिव) लाई कसरी देख्यौ, र अस्त्र कसरी प्राप्त गर्‍यौ तथा (उनको) पूजा कसरी गर्‍यौ,

श्लोक 6
संस्कृत

यथोक्तवांस्त्वां भगवान् शतक्रतुररिंदम। कृतप्रियस्त्वयास्मीति तस्य ते किं प्रियं कृतम्॥

अङ्ग्रेजी

And what good service you rendered to that tormentor of foes the worshipful performer of hundred sacrifices that he said "I have been pleased with you,”

हिन्दी

और तुमने उन शत्रुतापन पूजनीय शतक्रतु की ऐसी कौन-सी सेवा की कि उन्होंने कहा — "मैं तुमसे प्रसन्न हूँ"?

नेपाली

र तिमीले ती शत्रुतापन पूजनीय शतक्रतुको यस्तो कुन सेवा गर्‍यौ कि उनले भने — "म तिमीसँग प्रसन्न छु"?

shiva
श्लोक 7
संस्कृत

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महाद्युते। यथा तुष्टो महादेवो देवराजस्तथानघ॥

अङ्ग्रेजी

All this, O you of brilliant lustre, I am desirous of hearing in detail. O pure one, how Mahadeva and the king of the gods were pleased (with you).

हिन्दी

हे देदीप्यमान कान्तिवाले, यह सब मैं विस्तार से सुनने का इच्छुक हूँ। हे पवित्र, महादेव और देवराज तुमसे किस प्रकार प्रसन्न हुए।

नेपाली

हे देदीप्यमान कान्ति भएका, यो सबै म विस्तारमा सुन्न इच्छुक छु। हे पवित्र, महादेव र देवराज तिमीसँग कसरी प्रसन्न भए।

arjuna
श्लोक 8
संस्कृत

यच्चापि वज्रपाणेस्तु प्रियं कृतमरिंदम। एतदाख्याहि मे सर्वमखिलेनधनंजय॥

अङ्ग्रेजी

What good (service) you rendered to the wielder of the thunderbolt-the tormentor of foes, O Dhananjaya, relate to me (all) this fully"

हिन्दी

हे धनंजय, तुमने उन शत्रुतापन वज्रधारी की कौन-सी सेवा की — यह सब मुझे पूर्ण रूप से सुनाओ।"

नेपाली

हे धनञ्जय, तिमीले ती शत्रुतापन वज्रधारीको कुन सेवा गर्‍यौ — यो सबै मलाई पूर्ण रूपमा सुनाऊ।"

arjuna shiva
श्लोक 9 अर्जुन उवाच · अर्जुन भन्छन्
संस्कृत

अर्जुन उवाच शृणु हन्त महाराज विधिना येन दृष्टवान्। शतक्रतुमहं देवं भगवन्तं च शङ्करम्॥

अङ्ग्रेजी

Arjuna rcplied Listen, O great king, in what manner I beheld the divine performer of hundred sacrifices and worshipful Shankara.

हिन्दी

अर्जुन ने उत्तर दिया — हे महाराज, सुनिए, मैंने दिव्य शतक्रतु और पूजनीय शंकर को किस प्रकार देखा।

नेपाली

अर्जुनले उत्तर दिए — हे महाराज, सुन्नुहोस्, मैले दिव्य शतक्रतु र पूजनीय शङ्करलाई कसरी देखेँ।

श्लोक 10
संस्कृत

विद्यामधीत्य तां राजस्त्वयोक्तामरिमर्दन। भवता च समादिष्टस्तपसे प्रस्थितो वनम्॥

अङ्ग्रेजी

O destroyer of foes, having studied that (branch of) learning as directed by you, I repaired to the forest at your command for practicing asceticism.

हिन्दी

हे शत्रुनाशक, आपके निर्देश के अनुसार उस विद्या का अध्ययन करके मैं आपकी आज्ञा से तपस्या करने के लिए वन को गया।

नेपाली

हे शत्रुनाशक, तपाईंको निर्देशअनुसार त्यस विद्याको अध्ययन गरेर म तपाईंको आज्ञाले तपस्या गर्न वनतिर गएँ।

श्लोक 11
संस्कृत

भृगुतुङ्गमथो गत्वा काम्यकादास्थितस्तपः। एकरात्रोषितः कञ्चिदपश्यं ब्राह्मणं पथि॥

अङ्ग्रेजी

Having repaired from Kamyaktua Brigutunga and having spent there one night in practicing asceticism I met a Brahmana on the way.

हिन्दी

काम्यक से भृगुतुंग जाकर और वहाँ एक रात्रि तपस्या में बिताकर मैं मार्ग में एक ब्राह्मण से मिला।

नेपाली

काम्यकबाट भृगुतुङ्ग गएर र त्यहाँ एक रात तपस्यामा बिताएर म बाटोमा एउटा ब्राह्मणसँग भेटेँ।

kunti
श्लोक 12
संस्कृत

स मामपृच्छत् कौन्तेय क्वासि गन्ता ब्रवीहि मे। तस्मा अवितथं सर्वमब्रुवं कुरुनन्दन॥

अङ्ग्रेजी

He asked me 'O son of Kunti, tell me where you will go' O son of Kuru, thereupon, I related to him everything faithfully.

हिन्दी

उन्होंने मुझसे पूछा — "हे कुन्तीपुत्र, बताओ तुम कहाँ जाओगे?" हे कुरुनन्दन, तब मैंने उन्हें सब कुछ यथार्थ रूप से बताया।

नेपाली

उनले मलाई सोधे — "हे कुन्तीपुत्र, भन तिमी कहाँ जान्छौ?" हे कुरुनन्दन, तब मैले उनलाई सबै कुरा यथार्थ रूपमा बताएँ।

श्लोक 13
संस्कृत

स तथ्यं मम तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो राजसत्तम। अपूजयत मां राजन् प्रीतिमांश्चाभवन्मयि॥

अङ्ग्रेजी

O best of kings, hearing me narrate faithfully (everything) that Brahmana became well disposed towards me and, O king, greeted me.

हिन्दी

हे राजश्रेष्ठ, मुझे यथार्थ रूप से (सब कुछ) कहते सुनकर वे ब्राह्मण मुझ पर प्रसन्न हो गए और, हे राजन्, उन्होंने मेरा अभिवादन किया।

नेपाली

हे राजश्रेष्ठ, मलाई यथार्थ रूपमा (सबै कुरा) भनेको सुनेर ती ब्राह्मण मसँग प्रसन्न भए र, हे राजन्, उनले मेरो अभिवादन गरे।

श्लोक 14
संस्कृत

ततो मामब्रवीत् प्रीतस्तप आतिष्ठ भारत। तपस्वी नचिरेण त्वं द्रक्ष्यसे विबुधाधिपम्॥

अङ्ग्रेजी

And being pleased, he said to me "practice asceticism. By asceticism you will soon behold the lord of the gods.'

हिन्दी

और प्रसन्न होकर उन्होंने मुझसे कहा — "तपस्या करो। तपस्या से तुम शीघ्र ही देवेश्वर के दर्शन पाओगे।"

नेपाली

र प्रसन्न भई उनले मलाई भने — "तपस्या गर। तपस्याले तिमीले चाँडै नै देवेश्वरको दर्शन पाउनेछौ।"

श्लोक 15
संस्कृत

ततोऽहं वचनात् तस्य गिरिमारुह्य शैशिरम्। तपोऽतप्यं महाराज मासं मूलफलाशनः॥

अङ्ग्रेजी

Then, following his instructions I ascended the mountain Saisira (Himalayas) and began to practice asceticism, living on fruits and roots in the (first) month.

हिन्दी

तब उनके उपदेश के अनुसार मैं शैशिर पर्वत (हिमालय) पर चढ़ा और तपस्या करने लगा; (प्रथम) मास में फल और मूल पर जीवन बिताया।

नेपाली

तब उनको उपदेशअनुसार म शैशिर पर्वत (हिमालय) मा चढेँ र तपस्या गर्न थालेँ; (पहिलो) महिनामा फल र मूलमा जीवन बिताएँ।

श्लोक 16
संस्कृत

द्वितीयश्चापि मे मासो जलं भक्षयतो गतः। निराहारस्तृतीयेऽथ मासे पाण्डवनन्दन॥

अङ्ग्रेजी

(And), O son of Pandu, I spent the second month living on water only and in the third I ate nothing at all.

हिन्दी

(और) हे पाण्डुपुत्र, दूसरा मास मैंने केवल जल पर बिताया और तीसरे में मैंने कुछ भी नहीं खाया।

नेपाली

(र) हे पाण्डुपुत्र, दोस्रो महिना मैले केवल जलमा बिताएँ र तेस्रोमा मैले केही पनि खाइनँ।

श्लोक 17
संस्कृत

अर्श्वबाहुश्चतुर्थं तु मासमस्मि स्थितस्तदा। न च मे हीयते प्राणस्तदद्भुतमिवाभवत्॥

अङ्ग्रेजी

In the fourth month I remained with upraised arms; and it is a wonder that my strength did not diminish.

हिन्दी

चौथे मास में मैं भुजाएँ ऊपर उठाए खड़ा रहा; और यह आश्चर्य ही है कि मेरा बल घटा नहीं।

नेपाली

चौथो महिनामा म पाखुरा माथि उठाएर उभिइरहेँ; र यो आश्चर्य नै हो कि मेरो बल घटेन।

श्लोक 18
संस्कृत

पञ्चमे त्वथ सम्प्राप्ते प्रथमे दिवसे गते। वराहसंस्थितं भूतं मत्समीपं समागमत्॥

अङ्ग्रेजी

And when the first day of the fifth month had passed away, there appeared before me a being having the appearance of a boar,

हिन्दी

और जब पाँचवें मास का प्रथम दिन बीत गया, तब मेरे सम्मुख वराह के रूप वाला एक प्राणी प्रकट हुआ,

नेपाली

र जब पाँचौँ महिनाको पहिलो दिन बित्यो, तब मेरो सामु वराहको रूप भएको एउटा प्राणी प्रकट भयो,

श्लोक 19
संस्कृत

निघ्नन् प्रोथेन पृथिवीं विलिखंचरणैरपि। सम्मार्जञ्जठरेणोर्वी विवर्तश्च मुहुर्मुहुः॥

अङ्ग्रेजी

Ploughing the earth with his mouth, striking (it) with his feet, rubbing the ground with his belly and roving constantly to and fro in a frightful manner.

हिन्दी

जो मुख से पृथ्वी को खोदता, पैरों से (उसे) प्रहार करता, पेट से भूमि को रगड़ता और भयंकर रूप से निरन्तर इधर-उधर विचरता था।

नेपाली

जसले मुखले पृथ्वीलाई खोस्रँदै, खुट्टाले (त्यसमा) प्रहार गर्दै, पेटले भूमिलाई रगड्दै र भयङ्कर रूपमा निरन्तर यताउति विचरण गर्दै थियो।

श्लोक 20
संस्कृत

अनु तस्यापरं भूतं महत् कैरातसंस्थितम्। धनुर्बाणासिमत् प्राप्तं स्त्रीगणानुगतं तदा॥

अङ्ग्रेजी

He was followed by another great being, in the shape of a hunter, armed with bow, arrows and sword and accompanied by females.

हिन्दी

उसके पीछे एक और महान् प्राणी था, जो व्याध के वेश में धनुष, बाण और खड्ग धारण किए हुए था और स्त्रियों से युक्त था।

नेपाली

त्यसको पछाडि अर्को एउटा महान् प्राणी थियो, जो व्याधको भेषमा धनु, बाण र खड्ग धारण गरेको थियो र स्त्रीहरूसँग थियो।

श्लोक 21
संस्कृत

ततोऽहंधनुरादाय तथाक्षय्ये महेषुधी। अताडयं शरेणाथ तद् भूतं लोमहर्षणम्॥

अङ्ग्रेजी

Then, taking up my bow and two inexhaustible quivers, I pierced that creature, causing the hair stand on the end, with an arrow.

हिन्दी

तब अपना धनुष और दोनों अक्षय तूणीर उठाकर मैंने उस रोमांचकारी जीव को एक बाण से बेधा।

नेपाली

तब आफ्नो धनु र दुवै अक्षय तरकश उठाएर मैले त्यस रोमाञ्चकारी जीवलाई एउटा बाणले बेधेँ।

श्लोक 22
संस्कृत

युगपत् तं किरातस्तु विकृष्य बलवद्धनुः। अभ्याजने दृढतरं कम्पयत्रिव मे मनः॥

अङ्ग्रेजी

The hunter too, drawing his strong bow simultaneously (with me), wounded him more efficiently, as if making my mind tremble.

हिन्दी

उस व्याध ने भी मेरे साथ ही अपना दृढ़ धनुष खींचकर उसे और भी अधिक कुशलता से घायल किया, मानो मेरे मन को कँपा देना चाहता हो।

नेपाली

त्यस व्याधले पनि मसँगै आफ्नो दृढ धनु तानेर त्यसलाई अझ बढी कुशलतापूर्वक घाइते बनायो, मानौँ मेरो मनलाई कँपाउन चाहन्थ्यो।

श्लोक 23
संस्कृत

स तु मामब्रवीद् राजन् मम पूर्वपरिग्रहः। मृगयाधर्ममुत्सृज्य किमर्थं ताडितस्त्वया॥

अङ्ग्रेजी

And he said to me, O King, "why have you, disregarding the rules of hunting aimed at the animal first struck by me?

हिन्दी

और, हे राजन्, उसने मुझसे कहा — "आखेट के नियमों की अवहेलना करके तुमने उस पशु पर निशाना क्यों साधा जिसे पहले मैंने मारा था?

नेपाली

र, हे राजन्, उसले मलाई भन्यो — "आखेटका नियमको अवहेलना गरेर तिमीले त्यस पशुमा किन निशाना साध्यौ जसलाई पहिले मैले हानेको थिएँ?

श्लोक 24
संस्कृत

एष ते निशितैर्बाणैर्दप॑ हन्मि स्थिरो भव। सधनुष्मान् महाकायस्ततो मामभ्यभाषत॥

अङ्ग्रेजी

Stay (awhile), I will destroy your pride with these sharpened arrows." Then that hugebodied being taking up his bow rushed against me.

हिन्दी

ठहरो (क्षण भर), मैं इन तीक्ष्ण बाणों से तुम्हारा अभिमान चूर कर दूँगा।" तब वह विशालकाय प्राणी अपना धनुष उठाकर मुझ पर टूट पड़ा।

नेपाली

पर्ख (एकछिन), म यी तीखा बाणले तिम्रो अभिमान चूर पारिदिनेछु।" तब त्यो विशालकाय प्राणी आफ्नो धनु उठाएर ममाथि जाइलाग्यो।

श्लोक 25
संस्कृत

ततो गिरिमिवात्यर्थमावृणोन्मां महाशरैः। तं चाहं शरवर्षेण महता समवाकिरम्॥

अङ्ग्रेजी

He then cnveloped me entirely with mighty arrows (just) as a mountain (is covered with a mighty shower). I too, surrounded him with a mighty shower of shafts.

हिन्दी

तब उसने मुझे प्रचण्ड बाणों से पूर्णतः ढँक दिया, (ठीक) जैसे पर्वत (प्रबल वृष्टि से ढँक जाता है)। मैंने भी उसे बाणों की प्रबल वर्षा से घेर लिया।

नेपाली

तब उसले मलाई प्रचण्ड बाणले पूर्ण रूपमा ढाकिदियो, (ठीक) जसरी पर्वत (प्रबल वर्षाले ढाकिन्छ)। मैले पनि उसलाई बाणको प्रबल वर्षाले घेरेँ।

श्लोक 26
संस्कृत

ततः शरैर्दीप्तमुखैर्यन्त्रितैरनुमन्त्रितैः। प्रत्यविध्यमहं तं तु वजैरिव शिलोच्चयम्॥

अङ्ग्रेजी

Then I pierced him with steady arrows of blazing points and inspired with mantras (just) as a mountain is pierced by a thunderbolt.

हिन्दी

तब मैंने उसे मन्त्रों से अभिमन्त्रित, प्रज्वलित नोकों वाले स्थिर बाणों से बेधा, (ठीक) जैसे पर्वत वज्र से बेधा जाता है।

नेपाली

तब मैले उसलाई मन्त्रले अभिमन्त्रित, प्रज्वलित टुप्पा भएका स्थिर बाणले बेधेँ, (ठीक) जसरी पर्वत वज्रले बेधिन्छ।

श्लोक 27
संस्कृत

तस्य तच्छतधा रूपमभवच्च सहस्रधा। तानि चास्य शरीराणि शरैरहमताडयम्॥

अङ्ग्रेजी

Thereupon his body became multiplied a hundred and a thousand times. (But) I pierced all his bodies with arrows.

हिन्दी

तदनन्तर उसका शरीर सौ और सहस्र गुना हो गया। (किन्तु) मैंने उसके समस्त शरीरों को बाणों से बेध दिया।

नेपाली

त्यसपछि उसको शरीर सय र हजार गुणा भयो। (तर) मैले उसका सम्पूर्ण शरीर बाणले बेधिदिएँ।

श्लोक 28
संस्कृत

पुनस्तानि शरीराणि एकीभूतानि भारत। अदृश्यन्त महाराज तान्यहं व्यधमं पुनः॥

अङ्ग्रेजी

Again, O Bharata, O great king, seeing that all his bodies became merged into one, 1 struck at it a second time.

हिन्दी

हे भरत, हे महाराज, पुनः जब मैंने देखा कि उसके समस्त शरीर एक में मिल गए हैं, तब मैंने दूसरी बार उस पर प्रहार किया।

नेपाली

हे भरत, हे महाराज, पुनः जब मैले देखेँ कि उसका सम्पूर्ण शरीर एउटैमा मिसिए, तब मैले दोस्रो पटक उसमाथि प्रहार गरेँ।

श्लोक 29
संस्कृत

अणुवृहच्छिरा भूत्वा बृहच्चाणुशिराः पुनः। एकीभूतस्तदा राजन् सोऽभ्यवर्तत मां युधि॥

अङ्ग्रेजी

He now assumed a diminutive body with large head and then a large body with a small head. And again assuming his former shape, he came before me to fight.

हिन्दी

अब उसने विशाल सिर वाला छोटा शरीर धारण किया और फिर छोटे सिर वाला विशाल शरीर। और फिर अपना पूर्व रूप धारण करके वह युद्ध के लिए मेरे सम्मुख आया।

नेपाली

अब उसले विशाल शिर भएको सानो शरीर धारण गर्‍यो र फेरि सानो शिर भएको विशाल शरीर। र फेरि आफ्नो पूर्व रूप धारण गरेर ऊ युद्धका लागि मेरो सामु आयो।

श्लोक 30
संस्कृत

यदाभिभवितुं बाणैर्न च शक्नोमि तं रणे। ततो महास्त्रमातिष्ठं वायव्यं भरतर्षभ॥

अङ्ग्रेजी

When, O most exalted of the Bharatas, I could not crush him with arrows in the combat, I aimed (at him) the mighty weapon presided over by the wind god.

हिन्दी

हे भरतश्रेष्ठ, जब मैं उस संग्राम में उसे बाणों से चूर न कर सका, तब मैंने (उस पर) वायुदेव के अधिष्ठान वाला महान् अस्त्र चलाया।

नेपाली

हे भरतश्रेष्ठ, जब म त्यस सङ्ग्राममा उसलाई बाणले चूर पार्न सकिनँ, तब मैले (उसमाथि) वायुदेवको अधिष्ठान भएको महान् अस्त्र चलाएँ।

श्लोक 31
संस्कृत

न चैनमशकं हन्तुं तदद्भुतमिवाभवत्। तस्मिन् प्रतिहते चास्त्रे विस्मयो मे महानभूत्॥

अङ्ग्रेजी

(But) it was a wonder (to me) that I could not hurt him (even with that). And when that weapon produced no effect I was lost in great wonder.

हिन्दी

(किन्तु) यह मेरे लिए आश्चर्य की बात थी कि (उससे भी) मैं उसे हानि न पहुँचा सका। और जब उस अस्त्र का कोई प्रभाव न हुआ, तब मैं महान् आश्चर्य में डूब गया।

नेपाली

(तर) यो मेरा लागि आश्चर्यको कुरा थियो कि (त्यसले पनि) मैले उसलाई हानि पुर्‍याउन सकिनँ। र जब त्यस अस्त्रको कुनै प्रभाव भएन, तब म महान् आश्चर्यमा डुबेँ।

श्लोक 32
संस्कृत

भूय एव महाराज सविशेषमहं ततः। अस्त्रपूगेन महता रणे भूतमवाकिरम्॥

अङ्ग्रेजी

Again O king, with a vigorous effort I covered him, in that encounter, with numerous mighty weapons.

हिन्दी

हे राजन्, पुनः मैंने प्रबल प्रयत्न से उस भिड़न्त में उसे अनेक महान् अस्त्रों से आच्छादित कर दिया।

नेपाली

हे राजन्, पुनः मैले प्रबल प्रयत्नले त्यस भिडन्तमा उसलाई अनेक महान् अस्त्रले आच्छादित गरिदिएँ।

श्लोक 33
संस्कृत

स्थूणाकर्णभयो जालं शरवर्षमथोल्बणम्। शलभास्त्रमश्मवर्ष समास्थायाहमभ्ययाम्॥

अङ्ग्रेजी

I then discharged at him. Sthunakarna, Varuna, Saravarsa, Ulvana, Salava and Asmavarsa weapons.

हिन्दी

तब मैंने उस पर स्थूणाकर्ण, वारुण, शरवर्ष, उल्बण, शलभ और अश्मवर्ष अस्त्र छोड़े।

नेपाली

तब मैले उसमाथि स्थूणाकर्ण, वारुण, शरवर्ष, उल्बण, शलभ र अश्मवर्ष अस्त्र छाडेँ।

brahma
श्लोक 34
संस्कृत

जग्रास प्रसभं तानि सर्वाण्यस्त्राणि मे नृप। तेषु सर्वेषु जग्धेषु ब्रह्मास्त्रं महदादिशम्॥

अङ्ग्रेजी

But, O king, he instantly devoured all those weapons discharged by me. And when all those had been swallowed up, I aimed (at him) the weapon presided over by Brahma.

हिन्दी

किन्तु, हे राजन्, उसने मेरे द्वारा छोड़े गए वे समस्त अस्त्र तत्काल निगल लिए। और जब वे सब निगल लिए गए, तब मैंने (उस पर) ब्रह्मा के अधिष्ठान वाला अस्त्र चलाया।

नेपाली

तर, हे राजन्, उसले मैले छाडेका ती सम्पूर्ण अस्त्र तत्कालै निलिदियो। र जब ती सबै निलिए, तब मैले (उसमाथि) ब्रह्माको अधिष्ठान भएको अस्त्र चलाएँ।

श्लोक 35
संस्कृत

ततः प्रज्वलितैर्बाणैः सर्वतः सोपचीयते। उपचीयमानश्च मया महास्त्रेण व्यवर्धत।॥

अङ्ग्रेजी

He was then completely covered with flaming arrows (issuing from that weapon) and when thus covered with that mighty weapon his body began to expand.

हिन्दी

तब वह (उस अस्त्र से निकले) ज्वलित बाणों से पूर्णतः ढँक गया, और उस महान् अस्त्र से इस प्रकार आच्छादित होने पर उसका शरीर फैलने लगा।

नेपाली

तब ऊ (त्यस अस्त्रबाट निस्केका) ज्वलित बाणले पूर्ण रूपमा ढाकियो, र त्यस महान् अस्त्रले यसरी आच्छादित हुँदा उसको शरीर फैलिन थाल्यो।

श्लोक 36
संस्कृत

तत: संतापिता लोका मत्प्रसूतेन तेजसा। क्षणेन हि दिशः खं च सर्वतो हि विदीपितम्॥

अङ्ग्रेजी

Then on account of the energy of that weapon discharged by me, all the world became oppressed and all the points and the firmament became suddenly illuminated.

हिन्दी

तब मेरे द्वारा छोड़े गए उस अस्त्र के तेज से समस्त संसार पीड़ित हो उठा और समस्त दिशाएँ तथा आकाश सहसा प्रकाशित हो गए।

नेपाली

तब मैले छाडेको त्यस अस्त्रको तेजले सम्पूर्ण संसार पीडित भयो र सम्पूर्ण दिशा तथा आकाश अचानक प्रकाशित भए।

brahma
श्लोक 37
संस्कृत

तदप्यस्त्रं महातेजाः क्षणेनैव व्यशातयत्। ब्रह्मास्त्रे तु हते राजन् भयं मां महदाविशत्॥

अङ्ग्रेजी

(But) that highly-energetic being instantly baffled even that weapon. And, O king, that weapon presided over by Brahma being destroyed, I was seized with a terrible fear.

हिन्दी

(किन्तु) उस परम तेजस्वी प्राणी ने उस अस्त्र को भी तत्काल व्यर्थ कर दिया। और, हे राजन्, ब्रह्मा के अधिष्ठान वाले उस अस्त्र के नष्ट हो जाने पर मैं भयंकर भय से ग्रस्त हो गया।

नेपाली

(तर) त्यस परम तेजस्वी प्राणीले त्यस अस्त्रलाई पनि तत्कालै व्यर्थ पारिदियो। र, हे राजन्, ब्रह्माको अधिष्ठान भएको त्यस अस्त्र नष्ट भएपछि म भयङ्कर भयले ग्रस्त भएँ।

श्लोक 38
संस्कृत

ततोऽहंधनुरादाय तथाक्षय्ये महेषुधी। सहसाभ्यहनं भूतं तान्यप्यस्त्राण्यभक्षयत्॥

अङ्ग्रेजी

Thereupon instantly taking up my bow and the inexhaustible quivers, I aimed at him, (but) that being devoured those weapons also.

हिन्दी

तदनन्तर तत्काल अपना धनुष और अक्षय तूणीर उठाकर मैंने उस पर निशाना साधा, (किन्तु) उस प्राणी ने वे अस्त्र भी निगल लिए।

नेपाली

त्यसपछि तत्कालै आफ्नो धनु र अक्षय तरकश उठाएर मैले उसमाथि निशाना साधेँ, (तर) त्यस प्राणीले ती अस्त्र पनि निलिदियो।

श्लोक 39
संस्कृत

हतेष्वस्त्रेषु सर्वेषु भक्षितेष्वायुधेषु च। मम तस्य च भूतस्य बाहुयुद्धमवर्तत॥

अङ्ग्रेजी

All the weapons being (thus) baffled and devoured, that being and myself became engaged in a wrestling.

हिन्दी

(इस प्रकार) समस्त अस्त्रों के व्यर्थ और निगल लिए जाने पर वह प्राणी और मैं मल्लयुद्ध में जुट गए।

नेपाली

(यसरी) सम्पूर्ण अस्त्र व्यर्थ भई निलिएपछि त्यो प्राणी र म मल्लयुद्धमा भिड्यौँ।

श्लोक 40
संस्कृत

व्यायाम मुष्टिभिः कृत्वा तलैरपि समागतैः। अपारयंश्च तद् भूतं निश्चेष्टमगमं महीम्॥

अङ्ग्रेजी

At first we dealt blows and then gave slaps; but unable to crush him, I (at last) fell down on the ground deprived of sensation.

हिन्दी

पहले हमने मुक्के चलाए और फिर थप्पड़ मारे; किन्तु उसे परास्त करने में असमर्थ होकर मैं (अन्ततः) संज्ञाहीन होकर पृथ्वी पर गिर पड़ा।

नेपाली

पहिले हामीले मुक्का चलायौँ र त्यसपछि थप्पड हान्यौँ; तर उसलाई परास्त गर्न असमर्थ भई म (अन्ततः) संज्ञाहीन भई पृथ्वीमा ढलेँ।

श्लोक 41
संस्कृत

ततः प्रहस्य तद् भूतं तत्रैवान्तरधीयत। सह स्त्रीभिर्महाराज पश्यतो मेऽद्धृतोपमम्॥

अङ्ग्रेजी

Then, O great king, that being, giving forth a laugh, vanished with the women even at that very spot. And this struck me with wonder.

हिन्दी

तब, हे महाराज, वह प्राणी हँसते हुए उन स्त्रियों सहित उसी स्थान पर अन्तर्धान हो गया। और इसने मुझे आश्चर्यचकित कर दिया।

नेपाली

तब, हे महाराज, त्यो प्राणी हाँस्दै ती स्त्रीहरूसहित त्यही स्थानमा अन्तर्धान भयो। र यसले मलाई आश्चर्यचकित पार्‍यो।

श्लोक 42
संस्कृत

एवं कृत्वा स भगवांस्ततोऽन्यद् रूपमास्थितः। दिव्यमेव महाराज वसानोऽद्भुतमम्बरम्॥

अङ्ग्रेजी

That divine being, having done this great king, appeared in another divine form, wearing a wonderful garment.

हिन्दी

हे महाराज, वह दिव्य प्राणी यह करके अद्भुत वस्त्र धारण किए एक अन्य दिव्य रूप में प्रकट हुआ।

नेपाली

हे महाराज, त्यो दिव्य प्राणी यो गरेर अद्भुत वस्त्र धारण गरी अर्को दिव्य रूपमा प्रकट भयो।

श्लोक 43
संस्कृत

हित्वा किरातरूपं च भगवांस्त्रिदशेश्वरः। स्वरूपं दिव्यमास्थाय तस्थौ तत्र महेश्वरः॥

अङ्ग्रेजी

(Then) that divine lord of the gods, Maheshvara, giving up the from of hunter, ance.

हिन्दी

(तब) देवेश्वर उन महेश्वर ने व्याध का वह रूप त्याग दिया।

नेपाली

(तब) देवेश्वर ती महेश्वरले व्याधको त्यो रूप त्यागिदिए।

श्लोक 44
संस्कृत

अदृश्यत ततः साक्षाद् भगवान् गोवृषध्वजः। उमासहायो व्यालधृग् बहुरूपः पिनाकधूक्॥

अङ्ग्रेजी

(Then) that very divine being, the wielder of the Pinaka, capable of assuming many shapes, having the bull for his emblem and bearing serpents, appeared before me with Uma.

हिन्दी

(तब) अनेक रूप धारण करने में समर्थ, वृषभचिह्न वाले और सर्पों को धारण किए वे ही दिव्य पिनाकधारी उमा सहित मेरे सम्मुख प्रकट हुए।

नेपाली

(तब) अनेक रूप धारण गर्न समर्थ, वृषभचिह्न भएका र सर्पहरू धारण गरेका तिनै दिव्य पिनाकधारी उमासहित मेरो सामु प्रकट भए।

श्लोक 45
संस्कृत

स मामभ्येत्य समरे तथैवाभिमुखं स्थितम्। शूलपाणिरथोवाच तुष्टोऽस्मीति परंतप॥

अङ्ग्रेजी

He with the trident in his hand, coming up to me and seeing me ready for fight, O tormentor of foes, said "I am pleased (with you)."

हिन्दी

हाथ में त्रिशूल लिए वे मेरे समीप आए और मुझे युद्ध के लिए उद्यत देखकर, हे शत्रुतापन, बोले — "मैं तुमसे प्रसन्न हूँ।"

नेपाली

हातमा त्रिशूल लिएर उनी मेरो नजिक आए र मलाई युद्धका लागि तयार देखेर, हे शत्रुतापन, भने — "म तिमीसँग प्रसन्न छु।"

श्लोक 46
संस्कृत

ततस्तद्धनुरादाय तूणौ चाक्षय्यसायको। प्रादान्ममैव भगवान्धारयस्वेति चाव्रवीत्॥

अङ्ग्रेजी

Then, holding (my) bow and the two arrowcase furnished with inexhaustible shafts, that divine one returned them to me saying "crave some boon.

हिन्दी

तब (मेरा) धनुष और अक्षय बाणों से भरे वे दोनों तूणीर लेकर उन दिव्य देव ने यह कहते हुए मुझे लौटा दिए — "कोई वर माँगो।

नेपाली

तब (मेरो) धनु र अक्षय बाणले भरिएका ती दुवै तरकश लिएर ती दिव्य देवले यसो भन्दै मलाई फर्काइदिए — "कुनै वर माग।

kunti
श्लोक 47
संस्कृत

तुष्टोऽस्मि तव कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते। यत् ते मनोगतं वीर तद् ब्रूहि वितराम्यहम्॥

अङ्ग्रेजी

O son of Kunti, I am pleased (with you). Say what I shall do for you. Tell me, O hero, what is your wish. I will fulfill it.

हिन्दी

हे कुन्तीपुत्र, मैं तुमसे प्रसन्न हूँ। कहो, मैं तुम्हारे लिए क्या करूँ। हे वीर, बताओ तुम्हारी क्या इच्छा है। मैं उसे पूर्ण करूँगा।

नेपाली

हे कुन्तीपुत्र, म तिमीसँग प्रसन्न छु। भन, म तिम्रा लागि के गरूँ। हे वीर, भन तिम्रो के इच्छा छ। म त्यो पूरा गर्नेछु।

श्लोक 48
संस्कृत

अमरत्वमपाहाय ब्रूहि यत् ते मनोगतम्। ततः प्राञ्जलिरेदाहमस्त्रेषु गतमानसः॥

अङ्ग्रेजी

Tell me what it is that you cherish in your mind if it be not immortality." Thereupon with joined hands and with my mind bent on obtaining weapons,

हिन्दी

बताओ, अमरत्व के अतिरिक्त और जो कुछ तुम अपने मन में सँजोए हो, वह क्या है।" तदनन्तर हाथ जोड़कर और मन को अस्त्रप्राप्ति में लगाकर —

नेपाली

भन, अमरत्वबाहेक अरू जे-जति तिमीले आफ्नो मनमा सँगालेका छौ, त्यो के हो।" त्यसपछि हात जोडेर र मनलाई अस्त्रप्राप्तिमा लगाएर —

श्लोक 49
संस्कृत

प्रणम्य मनसा शर्वं ततो वचनमाददे। भगवान् मे प्रसन्नश्चेदीप्सितोऽयं वरो मम॥

अङ्ग्रेजी

And adòring him inwardly, I said these words “O god, if you are pleased with me, I crave this boon, (viz.).

हिन्दी

और मन ही मन उनकी अर्चना करते हुए मैंने ये वचन कहे — "हे देव, यदि आप मुझसे प्रसन्न हैं, तो मैं यह वर माँगता हूँ, (अर्थात्) —

नेपाली

र मनमनै उनको अर्चना गर्दै मैले यी वचन भनेँ — "हे देव, यदि तपाईं मसँग प्रसन्न हुनुहुन्छ भने, म यो वर माग्दछु, (अर्थात्) —

श्लोक 50
संस्कृत

अस्त्राणीच्छाम्यहं ज्ञातुं यानि देवेषु कानिचित्। ददानीत्येव भगवानब्रवीत् त्र्यम्बकश्च माम्॥

अङ्ग्रेजी

I am to have a knowledge of all the weapons presided over by the gods.” Then the god, Traymbaka, said to me" I will give (them).

हिन्दी

मुझे देवताओं के अधिष्ठान वाले समस्त अस्त्रों का ज्ञान प्राप्त हो।" तब देव त्र्यम्बक ने मुझसे कहा — "मैं (वे) दूँगा।

नेपाली

मलाई देवताहरूको अधिष्ठान भएका सम्पूर्ण अस्त्रको ज्ञान प्राप्त होस्।" तब देव त्र्यम्बकले मलाई भने — "म (ती) दिनेछु।

shiva
श्लोक 51
संस्कृत

रौद्रमस्त्रं मदीयं त्वामुपस्थास्यति पाण्डव। प्रददौ च मम प्रीत: सोऽस्त्रं पाशुपतं महत्॥

अङ्ग्रेजी

O Pandava, my own weapon, Rudra, shall ever be present to you.” (And) being satisfied (with me) he granted that mighty weapon, Pashupatha.

हिन्दी

हे पाण्डव, मेरा अपना अस्त्र रुद्र सदा तुम्हारे समीप उपस्थित रहेगा।" (और) मुझसे सन्तुष्ट होकर उन्होंने वह महान् अस्त्र पाशुपत प्रदान किया।

नेपाली

हे पाण्डव, मेरो आफ्नै अस्त्र रुद्र सधैँ तिम्रो समीप उपस्थित रहनेछ।" (र) मसँग सन्तुष्ट भई उनले त्यो महान् अस्त्र पाशुपत प्रदान गरे।

shiva
श्लोक 52
संस्कृत

उवाच च महादेवो दत्त्वा मेऽस्त्रं सनातनम्। न प्रयोज्यं भवेदेतन्मानुषेषु कथञ्चन॥

अङ्ग्रेजी

Having bestowed upon me that eternal weapon, Mahadeva said “this (weapon) shall by no means be discharged against men.

हिन्दी

मुझे वह सनातन अस्त्र देकर महादेव ने कहा — "यह (अस्त्र) मनुष्यों पर किसी भी प्रकार नहीं छोड़ा जाना चाहिए।

नेपाली

मलाई त्यो सनातन अस्त्र दिएर महादेवले भने — "यो (अस्त्र) मानिसहरूमाथि कुनै पनि प्रकारले छाड्नुहुँदैन।

श्लोक 53
संस्कृत

जगद् विनिर्दहेदेवमल्पतेजसि पातितम्। पीड्यमानेन बलवत् प्रयोज्यं स्याद्धनंजय॥

अङ्ग्रेजी

If hurled at a being of small energy it will burn up the universe. This powerful weapon can be discharged only when you will be hard pressed.

हिन्दी

यदि यह अल्प तेज वाले किसी प्राणी पर चलाया गया, तो यह समस्त विश्व को जला डालेगा। यह शक्तिशाली अस्त्र तभी चलाया जा सकता है जब तुम अत्यन्त संकट में पड़ो।

नेपाली

यदि यो अल्प तेज भएको कुनै प्राणीमाथि चलाइयो भने, यसले सम्पूर्ण विश्वलाई जलाइदिनेछ। यो शक्तिशाली अस्त्र तब मात्र चलाउन सकिन्छ जब तिमी अत्यन्त सङ्कटमा पर्छौ।

श्लोक 54
संस्कृत

अस्त्राणां प्रतिघाते च सर्वथैव प्रयोजयेत्। तदप्रतिहतं दिव्यं सर्वास्त्रप्रतिषेधनम्॥

अङ्ग्रेजी

This celestials weapon, as baffling all the weapons, can at all times be discharged in order to ward off other weapons.

हिन्दी

समस्त अस्त्रों को व्यर्थ कर देने वाला यह दिव्य अस्त्र अन्य अस्त्रों को निवारण करने के लिए सदा ही चलाया जा सकता है।"

नेपाली

सम्पूर्ण अस्त्रलाई व्यर्थ पारिदिने यो दिव्य अस्त्र अन्य अस्त्रलाई निवारण गर्नका लागि सधैँ नै चलाउन सकिन्छ।"

श्लोक 55
संस्कृत

मूर्तिमन्मे स्थितं पार्श्वे प्रसन्ने गोवृषध्वजे। उत्सादनममित्राणां परसेनानिकर्तनम्॥

अङ्ग्रेजी

The god Vrishadhvaja (one having the bull for his emblem) being thus pleased, there remained manifest by my side that (weapon) capable of annihilating enemies and destroying the hostile forces,

हिन्दी

देव वृषध्वज (वृषभचिह्न वाले) के इस प्रकार प्रसन्न होने पर वह (अस्त्र) मेरे पास प्रकट रूप में स्थित हो गया, जो शत्रुओं का संहार करने और विपक्षी सेनाओं का विनाश करने में समर्थ था —

नेपाली

देव वृषध्वज (वृषभचिह्न भएका) यसरी प्रसन्न भएपछि त्यो (अस्त्र) मेरो नजिक प्रकट रूपमा स्थित भयो, जो शत्रुहरूको संहार गर्न र विपक्षी सेनाहरूको विनाश गर्न समर्थ थियो —

श्लोक 56
संस्कृत

दुरासदं दुष्प्रसह सुरदानवराक्षसैः। अनुज्ञातस्त्वहं तेन तत्रैव समुपाविशम्॥

अङ्ग्रेजी

Unrivalled and difficult to be endured by the gods, the Danavas and the Rakshasas. Commanded by him, I then sat down there,

हिन्दी

अनुपम और देवताओं, दानवों तथा राक्षसों के लिए भी दुःसह। उनकी आज्ञा पाकर मैं तब वहीं बैठ गया,

नेपाली

अनुपम र देवता, दानव तथा राक्षसहरूका लागि पनि दुःसह। उनको आज्ञा पाएर म तब त्यहीँ बसेँ,

श्लोक 57
संस्कृत

प्रेक्षतश्चैव मे देवस्तत्रैवान्तरधीयत॥

अङ्ग्रेजी

(And) in my very sight he disappeared at that very spot.

हिन्दी

(और) मेरे देखते-देखते वे उसी स्थान पर अन्तर्धान हो गए।

नेपाली

(र) मैले हेर्दाहेर्दै उनी त्यही स्थानमा अन्तर्धान भए।