अध्याय 45

सर्गः 45

दिखाएँ:
दृश्य:
rama sita sugriva
श्लोक 1
संस्कृत

सर्वांश्चाहूय सुग्रीवः प्लवगान् प्लवगर्षभः। समस्तानब्रवीद्भूयो रामकार्यर्थसिद्धये।।4.45.1।। एवमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम्।

अंग्रेज़ी

Summoning the entire body of vanaras, Sugriva, the bull among monkeys, said, 'Go to the places I have described and look for Sita in order to fulfil Rama's objective'.

हिन्दी

समस्त वानरसमूह को बुलाकर वानरश्रेष्ठ सुग्रीव ने कहा — 'मैंने जिन स्थानों का वर्णन किया है, वहाँ जाओ और राम का प्रयोजन पूरा करने के लिए सीता को खोजो।'

नेपाली

समस्त वानरसमूहलाई बोलाएर वानरश्रेष्ठ सुग्रीवले भने — 'मैले जुन ठाउँको वर्णन गरेको छु, त्यहाँ जाऊ र रामको प्रयोजन पूरा गर्न सीतालाई खोज।'

sugriva
श्लोक 2
संस्कृत

तदुग्रशासनं भर्तुर्विज्ञाय हरिपुङ्गवाः।।4.45.2।। शलभा इव सञ्छाद्य मेदिनीं सम्प्रतस्थिरे।

अंग्रेज़ी

Having understood Sugriva's strict orders, the forces of monkeys started moving. They spread like locusts all over the earth.

हिन्दी

सुग्रीव की कठोर आज्ञा समझकर वानरसेनाएँ चल पड़ीं। वे टिड्डियों के समान समस्त पृथ्वी पर फैल गईं।

नेपाली

सुग्रीवको कडा आज्ञा बुझेर वानरसेनाहरू हिँडे। तिनीहरू सलहझैँ समस्त पृथ्वीमा फैलिए।

rama sita lakshmana ravana
श्लोक 3
संस्कृत

रामः प्रस्रवणे तस्मिन्यवसत्सहलक्ष्मणः।।4.45.3।। प्रतीक्षमाणस्तं मासं यस्सीताधिगमे कृतः।

अंग्रेज़ी

Rama accompanied by Lakshmana stayed back at Prasravana mountain looking forward for the expiry of the month fixed for the monkeys to trace Sita's whereabouts.

हिन्दी

सीता का पता लगाने के लिए वानरों को दी गई एक मास की अवधि की समाप्ति की प्रतीक्षा करते हुए राम लक्ष्मण के साथ प्रस्रवण पर्वत पर ही रहे।

नेपाली

सीताको पत्ता लगाउन वानरहरूलाई दिइएको एक महिनाको अवधि सकिने प्रतीक्षा गर्दै राम लक्ष्मणसँग प्रस्रवण पर्वतमै रहनुभयो।

श्लोक 4
संस्कृत

उत्तरां तु दिशं रम्यां गिरिराजसमावृताम्।।4.45.4।। प्रतस्थे सहसा वीरो हरिश्शतवलिस्तदा।

अंग्रेज़ी

Then the monkey warrior Satavali departed for the north, surrounded by kings of mountains.

हिन्दी

तब वानरवीर शतबलि पर्वतराजों से घिरे हुए उत्तर दिशा की ओर चल पड़े।

नेपाली

त्यसपछि वानरवीर शतबलि पर्वतराजहरूले घेरिएर उत्तर दिशातिर हिँडे।

hanuman angada agastya
श्लोक 5
संस्कृत

पूर्वां दिशं प्रतिययौ विनतो हरियूथपः।।4.45.5।। ताराङ्गदादिसहितः प्लवङ्गो मारुतात्मजः। अगत्याचरितामाशां दक्षिणां हरियूथपः।।4.45.6।।

अंग्रेज़ी

Vinata, leader of the monkeys, set out for the eastern direction.The troop leader, son of the Windgod along with Angada and Tara left for the south inhabited by Agastya.

हिन्दी

वानरनायक विनत पूर्व दिशा की ओर निकले। दलनायक पवनपुत्र अङ्गद और तार के साथ अगस्त्य से बसी दक्षिण दिशा की ओर गए।

नेपाली

वानरनायक विनत पूर्व दिशातिर निस्के। दलनायक पवनपुत्र अङ्गद र तारसँगै अगस्त्यले भरिएको दक्षिण दिशातिर गए।

hanuman angada agastya
श्लोक 6
संस्कृत

पूर्वां दिशं प्रतिययौ विनतो हरियूथपः।।4.45.5।। ताराङ्गदादिसहितः प्लवङ्गो मारुतात्मजः। अगत्याचरितामाशां दक्षिणां हरियूथपः।।4.45.6।।

अंग्रेज़ी

Vinata, leader of the monkeys, set out for the eastern direction.The troop leader, son of the Windgod along with Angada and Tara left for the south inhabited by Agastya.

हिन्दी

वानरनायक विनत पूर्व दिशा की ओर निकले। दलनायक पवनपुत्र अङ्गद और तार के साथ अगस्त्य से बसी दक्षिण दिशा की ओर गए।

नेपाली

वानरनायक विनत पूर्व दिशातिर निस्के। दलनायक पवनपुत्र अङ्गद र तारसँगै अगस्त्यले भरिएको दक्षिण दिशातिर गए।

श्लोक 7
संस्कृत

पश्चिमां तु भृशं घोरां सुषेणः प्लवगेश्वरः। प्रतस्थे हरिशार्दूलो दिशं वरुणपालिताम्।।4.45.7।।

अंग्रेज़ी

'The chieftain Sushena, tiger among the monkeys, started quickly for the fearsome western direction ruled by Varuna.

हिन्दी

वानरश्रेष्ठ सेनानायक सुषेण वरुण द्वारा शासित भयंकर पश्चिम दिशा की ओर शीघ्रता से चल पड़े।

नेपाली

वानरश्रेष्ठ सेनानायक सुषेण वरुणद्वारा शासित भयंकर पश्चिम दिशातिर हतारिँदै हिँडे।

sugriva
श्लोक 8
संस्कृत

ततस्सर्वा दिशो राजा चोदयित्वा यथातथम्। कपिसेनापतीन्मुख्यान्मुमोद सुखितस्सुखम्।।4.45.8।।

अंग्रेज़ी

Sugriva, chief of the army of monkeys, having sent the leaders to all quarters felt relieved and rejoiced.

हिन्दी

वानरसेना के अधिपति सुग्रीव सब दिशाओं में नायकों को भेजकर निश्चिन्त हुए और आनन्दित हुए।

नेपाली

वानरसेनाका अधिपति सुग्रीव सबै दिशामा नायकहरू पठाएर निश्चिन्त भए र आनन्दित भए।

श्लोक 9
संस्कृत

एवं सम्बोधितास्सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः। स्वां स्वां दिशमभिप्रत्त्य त्वरिता सम्प्रतस्थिरे।।4.45.9।।

अंग्रेज़ी

Addressed thus by the king, all the monkeys departed quickly from there for their respective directions with all enthusiasm.

हिन्दी

राजा के इस प्रकार कहने पर सब वानर पूर्ण उत्साह के साथ अपनी-अपनी दिशाओं की ओर शीघ्रता से वहाँ से चल पड़े।

नेपाली

राजाले यसरी भनेपछि सबै वानर पूर्ण उत्साहका साथ आआफ्ना दिशातिर हतारिँदै त्यहाँबाट हिँडे।

श्लोक 10
संस्कृत

नदन्तश्चोन्नदन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः। क्ष्वेलन्तो धावमानाश्च विनदन्तो महाबलाः।।4.45.10।।

अंग्रेज़ी

The powerful monkeys went gallopping and chattering, leaping and screaming.

हिन्दी

बलवान् वानर उछलते-कूदते, किलकारियाँ भरते और चीखते हुए दौड़ पड़े।

नेपाली

बलवान् वानरहरू उफ्रँदै-हामफाल्दै, किलकारी मार्दै र चिच्याउँदै दौडिए।

sita ravana
श्लोक 11
संस्कृत

एवं सम्बोदितास्सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः। आनयिष्यामहे सीतां हनिष्यामश्च रावणम्।।4.45.11।।

अंग्रेज़ी

Thus addressed by the king, the leaders of the monkeys shouted, 'We will kill Ravana and get back Sita'.

हिन्दी

राजा के इस प्रकार कहने पर वानरनायक चिल्ला उठे — 'हम रावण का वध करेंगे और सीता को लौटा लाएँगे।'

नेपाली

राजाले यसरी भनेपछि वानरनायकहरू चिच्याए — 'हामी रावणको वध गर्नेछौँ र सीतालाई फर्काएर ल्याउनेछौँ।'

ravana janaka
श्लोक 12
संस्कृत

अहमेको हनिष्यामि रावणं प्राप्तमाहवे। ततश्चोन्मथ्य सहसा हरिष्ये जनकात्मजाम्।।4.45.12।।

अंग्रेज़ी

'I shall kill Ravana singlehanded in war and quickly get back Janaka's daughter churning (the enemy army).' (said one)

हिन्दी

(एक ने कहा) 'मैं युद्ध में अकेला ही रावण का वध करूँगा और (शत्रुसेना को) मथकर शीघ्र ही जनककुमारी को लौटा लाऊँगा।'

नेपाली

(एउटाले भन्यो) 'म युद्धमा एक्लै रावणको वध गर्नेछु र (शत्रुसेनालाई) मन्थन गरेर चाँडै जनककुमारीलाई फर्काएर ल्याउनेछु।'

sita
श्लोक 13
संस्कृत

वेपमानां श्रमेणाद्य भवद्भिः स्थीयतामिति। एक एवाहरिष्यामि पातालादपि जानकीम्।।4.45.13।।

अंग्रेज़ी

'I will alone restore Sita, exhausted and trembling (in fear), even from the nether world. Wait here' (said another leader).

हिन्दी

(दूसरे नायक ने कहा) 'मैं अकेला ही थकी हुई और (भय से) काँपती सीता को पाताल से भी लौटा लाऊँगा। तुम यहीं प्रतीक्षा करो।'

नेपाली

(अर्को नायकले भन्यो) 'म एक्लै थाकेकी र (भयले) काँपेकी सीतालाई पातालबाट पनि फर्काएर ल्याउनेछु। तिमीहरू यहीँ प्रतीक्षा गर।'

श्लोक 14
संस्कृत

वधिष्याम्यहं वृक्षान् दारयिष्याम्यहं गिरीन्। धरणीं दारयिष्यामि क्षोभयिष्यामि सागरान्।।4.45.14।।

अंग्रेज़ी

'I will smash trees, shatter mountains, cleave the earth and churn up the seas'. (said a another).

हिन्दी

(एक और ने कहा) 'मैं वृक्ष तोड़ डालूँगा, पर्वत चूर कर दूँगा, पृथ्वी विदीर्ण कर दूँगा और समुद्रों को मथ डालूँगा।'

नेपाली

(अर्को एउटाले भन्यो) 'म रूख तोडिदिनेछु, पर्वत चूर पारिदिनेछु, पृथ्वी चिरिदिनेछु र समुद्रलाई मन्थन गरिदिनेछु।'

श्लोक 15
संस्कृत

अहं योजनसङ्ख्यायाः प्लविता नात्र संशयः। शतं योजनसङ्ख्यायाश्शतं समधिकं ह्यहम्।।4.45.15।।

अंग्रेज़ी

'I can doubtless cross a distance of a hundred yojanas' said one. Another said,' I can leap a hundred yojanas more'.

हिन्दी

एक ने कहा — 'मैं निस्सन्देह सौ योजन की दूरी लाँघ सकता हूँ।' दूसरे ने कहा — 'मैं सौ योजन और छलाँग लगा सकता हूँ।'

नेपाली

एउटाले भन्यो — 'म निस्सन्देह सय योजनको दूरी नाघ्न सक्छु।' अर्कोले भन्यो — 'म सय योजन थप हामफाल्न सक्छु।'