अध्याय 7

सर्गः 7

दिखाएँ:
दृश्य:
kaikeyi
श्लोक 1
संस्कृत

ज्ञातिदासी यतो जाता कैकेय्यास्तु सहोषिता। प्रासादं चन्द्रसङ्काशमारुरोह यदृच्छया।।2.7.1।।

अंग्रेज़ी

The family maid (Manthara) of Kaikeyi who had been living with her since her (Kaikeyi's) birth casually ascended the palace gleaming white like the Moon.

हिन्दी

कैकेयी की वह कुलदासी (मन्थरा), जो उनके (कैकेयी के) जन्म से ही उनके साथ रहती आई थी, यों ही चन्द्रमा के समान श्वेत चमकते प्रासाद पर चढ़ गई।

नेपाली

कैकेयीकी त्यो कुलदासी (मन्थरा), जो उनको (कैकेयीको) जन्मदेखि नै उनीसँग बस्दै आएकी थिई, यसै चन्द्रमासमान सेतो चम्किने प्रासादमा चढी।

श्लोक 2
संस्कृत

सिक्तराजपथां कृत्स्नां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम्। अयोध्यां मन्थरा तस्मात्प्रासादादन्ववैक्षत।।2.7.2।।

अंग्रेज़ी

Manthara beheld from that palace the whole of Ayodhya with its highways sprinkled with water and strewn with a lot of flowers.

हिन्दी

मन्थरा ने उस प्रासाद से सम्पूर्ण अयोध्या को देखा, जिसके राजमार्गों पर जल छिड़का गया था और प्रचुर पुष्प बिछाए गए थे।

नेपाली

मन्थराले त्यस प्रासादबाट सम्पूर्ण अयोध्या देखी, जसका राजमार्गमा जल छर्किएको थियो र प्रचुर पुष्प ओछ्याइएका थिए।

श्लोक 3
संस्कृत

पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम्। वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम्।।2.7.3।। माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्। शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम्।।2.7.4।। सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम्। प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्।।2.7.5।। प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्। अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता।।2.7.6।।

अंग्रेज़ी

The city of Ayodhya was decorated with costly banners and pennants. The labyrinthine roads were crowded with people who had (finished) their headbath and were wandering at will. The temples with their doors painted white were reverberating with the chanting from the Vedas by the best of brahmins holding garlands and sweetmeats in their hands and with sounds of all kinds of musical instruments. The city was filled with spirited horses and elephants. The bulls were bellowing and the cows were lowing. The citizens with great joy raised the penants encircling the city of Ayodhya. All this left Manthara astonished.

हिन्दी

अयोध्या नगरी बहुमूल्य ध्वजाओं और पताकाओं से सजाई गई थी। घुमावदार मार्ग उन लोगों से भरे थे जिन्होंने शिरःस्नान (कर लिया था) और जो स्वेच्छा से विचरण कर रहे थे। श्वेत रंगे द्वारों वाले देवालय हाथों में मालाएँ और मिष्टान्न लिए श्रेष्ठ ब्राह्मणों के वेदपाठ तथा सब प्रकार के वाद्ययन्त्रों के स्वरों से गूँज रहे थे। वह नगरी उत्साही अश्वों और हाथियों से भरी थी। वृषभ हुँकार रहे थे और गौएँ रँभा रही थीं। नागरिकों ने महान हर्ष से अयोध्या नगरी को घेरती पताकाएँ फहराई थीं। यह सब देखकर मन्थरा विस्मित रह गई।

नेपाली

अयोध्या नगरी बहुमूल्य ध्वजा र पताकाले सजाइएको थियो। घुमाउरा मार्गहरू ती मानिसले भरिएका थिए जसले शिरःस्नान (गरिसकेका थिए) र जो स्वेच्छाले विचरण गरिरहेका थिए। सेतो रङ लगाइएका ढोका भएका देवालय हातमा माला र मिष्टान्न लिएका श्रेष्ठ ब्राह्मणहरूको वेदपाठ तथा सबै प्रकारका वाद्ययन्त्रका स्वरले गुञ्जिरहेका थिए। त्यो नगरी उत्साही घोडा र हात्तीले भरिएको थियो। साँढेहरू हुँकारिरहेका थिए र गाईहरू कराइरहेका थिए। नागरिकहरूले महान् हर्षले अयोध्या नगरीलाई घेर्ने पताका फहराएका थिए। यो सबै देखेर मन्थरा विस्मित भई।

श्लोक 4
संस्कृत

पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम्। वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम्।।2.7.3।। माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्। शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम्।।2.7.4।। सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम्। प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्।।2.7.5।। प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्। अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता।।2.7.6।।

अंग्रेज़ी

The city of Ayodhya was decorated with costly banners and pennants. The labyrinthine roads were crowded with people who had (finished) their headbath and were wandering at will. The temples with their doors painted white were reverberating with the chanting from the Vedas by the best of brahmins holding garlands and sweetmeats in their hands and with sounds of all kinds of musical instruments. The city was filled with spirited horses and elephants. The bulls were bellowing and the cows were lowing. The citizens with great joy raised the penants encircling the city of Ayodhya. All this left Manthara astonished.

हिन्दी

अयोध्या नगरी बहुमूल्य ध्वजाओं और पताकाओं से सजाई गई थी। घुमावदार मार्ग उन लोगों से भरे थे जिन्होंने शिरःस्नान (कर लिया था) और जो स्वेच्छा से विचरण कर रहे थे। श्वेत रंगे द्वारों वाले देवालय हाथों में मालाएँ और मिष्टान्न लिए श्रेष्ठ ब्राह्मणों के वेदपाठ तथा सब प्रकार के वाद्ययन्त्रों के स्वरों से गूँज रहे थे। वह नगरी उत्साही अश्वों और हाथियों से भरी थी। वृषभ हुँकार रहे थे और गौएँ रँभा रही थीं। नागरिकों ने महान हर्ष से अयोध्या नगरी को घेरती पताकाएँ फहराई थीं। यह सब देखकर मन्थरा विस्मित रह गई।

नेपाली

अयोध्या नगरी बहुमूल्य ध्वजा र पताकाले सजाइएको थियो। घुमाउरा मार्गहरू ती मानिसले भरिएका थिए जसले शिरःस्नान (गरिसकेका थिए) र जो स्वेच्छाले विचरण गरिरहेका थिए। सेतो रङ लगाइएका ढोका भएका देवालय हातमा माला र मिष्टान्न लिएका श्रेष्ठ ब्राह्मणहरूको वेदपाठ तथा सबै प्रकारका वाद्ययन्त्रका स्वरले गुञ्जिरहेका थिए। त्यो नगरी उत्साही घोडा र हात्तीले भरिएको थियो। साँढेहरू हुँकारिरहेका थिए र गाईहरू कराइरहेका थिए। नागरिकहरूले महान् हर्षले अयोध्या नगरीलाई घेर्ने पताका फहराएका थिए। यो सबै देखेर मन्थरा विस्मित भई।

श्लोक 5
संस्कृत

पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम्। वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम्।।2.7.3।। माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्। शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम्।।2.7.4।। सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम्। प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्।।2.7.5।। प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्। अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता।।2.7.6।।

अंग्रेज़ी

The city of Ayodhya was decorated with costly banners and pennants. The labyrinthine roads were crowded with people who had (finished) their headbath and were wandering at will. The temples with their doors painted white were reverberating with the chanting from the Vedas by the best of brahmins holding garlands and sweetmeats in their hands and with sounds of all kinds of musical instruments. The city was filled with spirited horses and elephants. The bulls were bellowing and the cows were lowing. The citizens with great joy raised the penants encircling the city of Ayodhya. All this left Manthara astonished.

हिन्दी

अयोध्या नगरी बहुमूल्य ध्वजाओं और पताकाओं से सजाई गई थी। घुमावदार मार्ग उन लोगों से भरे थे जिन्होंने शिरःस्नान (कर लिया था) और जो स्वेच्छा से विचरण कर रहे थे। श्वेत रंगे द्वारों वाले देवालय हाथों में मालाएँ और मिष्टान्न लिए श्रेष्ठ ब्राह्मणों के वेदपाठ तथा सब प्रकार के वाद्ययन्त्रों के स्वरों से गूँज रहे थे। वह नगरी उत्साही अश्वों और हाथियों से भरी थी। वृषभ हुँकार रहे थे और गौएँ रँभा रही थीं। नागरिकों ने महान हर्ष से अयोध्या नगरी को घेरती पताकाएँ फहराई थीं। यह सब देखकर मन्थरा विस्मित रह गई।

नेपाली

अयोध्या नगरी बहुमूल्य ध्वजा र पताकाले सजाइएको थियो। घुमाउरा मार्गहरू ती मानिसले भरिएका थिए जसले शिरःस्नान (गरिसकेका थिए) र जो स्वेच्छाले विचरण गरिरहेका थिए। सेतो रङ लगाइएका ढोका भएका देवालय हातमा माला र मिष्टान्न लिएका श्रेष्ठ ब्राह्मणहरूको वेदपाठ तथा सबै प्रकारका वाद्ययन्त्रका स्वरले गुञ्जिरहेका थिए। त्यो नगरी उत्साही घोडा र हात्तीले भरिएको थियो। साँढेहरू हुँकारिरहेका थिए र गाईहरू कराइरहेका थिए। नागरिकहरूले महान् हर्षले अयोध्या नगरीलाई घेर्ने पताका फहराएका थिए। यो सबै देखेर मन्थरा विस्मित भई।

श्लोक 6
संस्कृत

पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम्। वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम्।।2.7.3।। माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्। शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम्।।2.7.4।। सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम्। प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्।।2.7.5।। प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्। अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता।।2.7.6।।

अंग्रेज़ी

The city of Ayodhya was decorated with costly banners and pennants. The labyrinthine roads were crowded with people who had (finished) their headbath and were wandering at will. The temples with their doors painted white were reverberating with the chanting from the Vedas by the best of brahmins holding garlands and sweetmeats in their hands and with sounds of all kinds of musical instruments. The city was filled with spirited horses and elephants. The bulls were bellowing and the cows were lowing. The citizens with great joy raised the penants encircling the city of Ayodhya. All this left Manthara astonished.

हिन्दी

अयोध्या नगरी बहुमूल्य ध्वजाओं और पताकाओं से सजाई गई थी। घुमावदार मार्ग उन लोगों से भरे थे जिन्होंने शिरःस्नान (कर लिया था) और जो स्वेच्छा से विचरण कर रहे थे। श्वेत रंगे द्वारों वाले देवालय हाथों में मालाएँ और मिष्टान्न लिए श्रेष्ठ ब्राह्मणों के वेदपाठ तथा सब प्रकार के वाद्ययन्त्रों के स्वरों से गूँज रहे थे। वह नगरी उत्साही अश्वों और हाथियों से भरी थी। वृषभ हुँकार रहे थे और गौएँ रँभा रही थीं। नागरिकों ने महान हर्ष से अयोध्या नगरी को घेरती पताकाएँ फहराई थीं। यह सब देखकर मन्थरा विस्मित रह गई।

नेपाली

अयोध्या नगरी बहुमूल्य ध्वजा र पताकाले सजाइएको थियो। घुमाउरा मार्गहरू ती मानिसले भरिएका थिए जसले शिरःस्नान (गरिसकेका थिए) र जो स्वेच्छाले विचरण गरिरहेका थिए। सेतो रङ लगाइएका ढोका भएका देवालय हातमा माला र मिष्टान्न लिएका श्रेष्ठ ब्राह्मणहरूको वेदपाठ तथा सबै प्रकारका वाद्ययन्त्रका स्वरले गुञ्जिरहेका थिए। त्यो नगरी उत्साही घोडा र हात्तीले भरिएको थियो। साँढेहरू हुँकारिरहेका थिए र गाईहरू कराइरहेका थिए। नागरिकहरूले महान् हर्षले अयोध्या नगरीलाई घेर्ने पताका फहराएका थिए। यो सबै देखेर मन्थरा विस्मित भई।

श्लोक 7
संस्कृत

प्रहर्षोत्फुल्लनयनां पाण्डुरक्षौमवासिनीम्। अविदूरे स्थितां दृष्ट्वा धात्रीं पप्रच्छ मन्थरा।।2.7.7।।

अंग्रेज़ी

Seeing a royal maid clad in white silk garment and standing not very far with her eyes expanded in delight Manthara enquired:

हिन्दी

श्वेत रेशमी वस्त्र पहने और हर्ष से नेत्र फैलाए अधिक दूर न खड़ी एक राजदासी को देखकर मन्थरा ने पूछा:

नेपाली

सेतो रेशमी वस्त्र लगाएकी र हर्षले आँखा फैलाएकी धेरै टाढा नउभिएकी एक राजदासीलाई देखेर मन्थराले सोधी:

rama
श्लोक 8
संस्कृत

उत्तमेनाभिसंयुक्ता हर्षेणार्थपरा सती। राममाता धनं किन्नु जनेभ्यस्सम्प्रयच्छति।।2.7.8।।

अंग्रेज़ी

Why is Rama's mother, forever interested in the accumulation of money gifting away her wealth to men with great joy?

हिन्दी

"राम की माता, जो सदा धन के संचय में रुचि रखती हैं, आज महान हर्ष से लोगों को अपना धन क्यों बाँट रही हैं?

नेपाली

"रामकी माता, जो सधैँ धनको सञ्चयमा रुचि राख्छिन्, आज महान् हर्षले मानिसहरूलाई आफ्नो धन किन बाँडिरहेकी छिन्?

श्लोक 9
संस्कृत

अतिमात्रप्रहर्षोऽयं किं जनस्य च शंस मे। कारयिष्यति किं वापि सम्प्रहृष्टो महीपतिः।।2.7.9।।

अंग्रेज़ी

Why do the people look exceedingly happy? Tell me, what the king with great delight is proposing to do?

हिन्दी

लोग इतने अत्यधिक प्रसन्न क्यों दिखाई देते हैं? बताओ, राजा महान हर्ष से क्या करने का प्रस्ताव कर रहे हैं?"

नेपाली

मानिसहरू यति धेरै प्रसन्न किन देखिन्छन्? भन, राजाले महान् हर्षले के गर्ने प्रस्ताव गर्दै हुनुहुन्छ?"

rama
श्लोक 10
संस्कृत

विदीर्यमाणा हर्षेण धात्री तु परया मुदा। आचचक्षेऽथ कुब्जायै भूयसीं राघव श्रियम्।।2.7.10।।

अंग्रेज़ी

Bursting with great joy, the royal maid related to the hunchback the great fortune awaiting the son of the Raghus (Rama).

हिन्दी

महान हर्ष से भरी उस राजदासी ने उस कुब्जा को रघुवंशी (राम) की प्रतीक्षा करते महान सौभाग्य का समाचार सुनाया।

नेपाली

महान् हर्षले भरिएकी त्यस राजदासीले त्यस कुब्जालाई रघुवंशी (राम) को प्रतीक्षा गरिरहेको महान् सौभाग्यको समाचार सुनाई।

rama dasharatha
श्लोक 11
संस्कृत

श्वः पुष्येण जितक्रोधं यौवराज्येन राघवम्। राजा दशरथो राममभिषेचयिताऽनघम्।।2.7.11।।

अंग्रेज़ी

Tomorrow under the spell of the Pushya star, king Dasaratha will consecrate blameless Rama born in the race of Raghu as heirapparent (the maid said).

हिन्दी

"कल पुष्य नक्षत्र के योग में राजा दशरथ रघुवंश में उत्पन्न निष्कलंक राम को युवराज के पद पर अभिषिक्त करेंगे" (दासी ने कहा)।

नेपाली

"भोलि पुष्य नक्षत्रको योगमा राजा दशरथले रघुवंशमा जन्मेका निष्कलङ्क रामलाई युवराजको पदमा अभिषिक्त गर्नुहुनेछ" (दासीले भनी)।

श्लोक 12
संस्कृत

धात्र्यास्तु वचनं शृत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षिता। कैलासशिखराकारा त्प्रासादादवरोहत।।2.7.12।।

अंग्रेज़ी

Having heard these words of the royal maid, the hunchback became furious and speedily descended from that palace resembling the peak of mount Kailasa.

हिन्दी

राजदासी के ये वचन सुनकर वह कुब्जा क्रोध से भर उठी और कैलास पर्वत के शिखर के समान उस प्रासाद से शीघ्रता से उतर आई।

नेपाली

राजदासीका ती वचन सुनेर त्यो कुब्जा क्रोधले भरिई र कैलास पर्वतको शिखरसमान त्यस प्रासादबाट हतारिँदै ओर्ली।

kaikeyi
श्लोक 13
संस्कृत

सा दह्यमाना कोपेन मन्थरा पापदर्शिनी। शयानामेत्य कैकेयीमिदं वचनमब्रवीत्।।2.7.13।।

अंग्रेज़ी

The malevolent Manthara on fire with fury reached Kaikeyi lying upon her couch and said:

हिन्दी

क्रोध से जलती दुष्ट मन्थरा अपनी शय्या पर लेटी कैकेयी के पास पहुँची और बोली:

नेपाली

क्रोधले जलिरहेकी दुष्ट मन्थरा आफ्नो ओछ्यानमा पल्टिएकी कैकेयीकहाँ पुगी र भनी:

श्लोक 14
संस्कृत

उत्तिष्ठ मूढे किं शेषे भयं त्वामभिवर्तते। उपप्लुतामौघेन किमात्मानं न बुध्यसे।।2.7.14।।

अंग्रेज़ी

O senseless one, why are you lying down? Get up A great fear is gripping you. Why don't you realise that you are floating in a sea of perils.

हिन्दी

"हे मूढ़े! तू क्यों लेटी है? उठ! एक महान भय तुझे घेर रहा है। तू क्यों नहीं समझती कि तू विपत्तियों के समुद्र में बह रही है?"

नेपाली

"हे मूढे! तँ किन पल्टिरहेकी छस्? उठ्! एउटा महान् भयले तँलाई घेरिरहेको छ। तँ किन बुझ्दिनस् कि तँ विपत्तिको समुद्रमा बगिरहेकी छस्?

श्लोक 15
संस्कृत

अनिष्टे सुभगाकारे सौभाग्येन विकत्थसे। चलं हि तव सौभाग्यं नद्यास्स्रोत इवोष्णगे।।2.7.15।।

अंग्रेज़ी

Though you appear to be your husband's darling, in reality he dislikes you. The good fortune you boast of indeed is unstable like the stream of a river in summer.

हिन्दी

यद्यपि तू अपने पति की प्रिया प्रतीत होती है, वास्तव में वे तुझसे विमुख हैं। जिस सौभाग्य पर तू गर्व करती है वह वास्तव में ग्रीष्म में नदी की धारा के समान अस्थिर है।

नेपाली

यद्यपि तँ आफ्ना पतिकी प्रिया देखिन्छेस्, वास्तवमा उनी तँबाट विमुख छन्। जुन सौभाग्यमा तँ गर्व गर्छेस् त्यो वास्तवमा ग्रीष्ममा नदीको धारासमान अस्थिर छ।"

kaikeyi
श्लोक 16
संस्कृत

एवमुक्ता तु कैकेयी रुष्टया परुषं वचः। कुब्जया पापदर्शिन्या विषादमगमत्परम्।।2.7.16।।

अंग्रेज़ी

At these harsh words of the furious, evileyed hunchback Kaikeyi fell into great despondency.

हिन्दी

क्रोध से भरी उस कुटिलदृष्टि कुब्जा के इन कठोर वचनों से कैकेयी गहन विषाद में डूब गईं।

नेपाली

क्रोधले भरिएकी त्यस कुटिलदृष्टि कुब्जाका यी कठोर वचनले कैकेयी गहिरो विषादमा डुबिन्।

kaikeyi
श्लोक 17
संस्कृत

कैकेयी त्वब्रवीत्कुब्जां कच्चित्क्षेमं नु मन्थरे। विषण्णवदनां हि त्वां लक्षये भृशदुःखिताम्।।2.7.17।।

अंग्रेज़ी

Kaikeyi said to the hunchback, O Manthara isn't all well with you? I can mark it from your dejected face how greatly distressed you feel, indeed.

हिन्दी

कैकेयी ने उस कुब्जा से कहा, "हे मन्थरा! क्या तेरा सब कुशल नहीं है? मैं तेरे उदास मुख से यह जान सकती हूँ कि तू निश्चय ही कितनी अधिक व्यथित अनुभव कर रही है।"

नेपाली

कैकेयीले त्यस कुब्जालाई भनिन्, "हे मन्थरा! के तेरो सबै कुशल छैन? म तेरो उदास मुखबाट यो जान्न सक्छु कि तँ निश्चय नै कति धेरै व्यथित अनुभव गरिरहेकी छस्।"

kaikeyi
श्लोक 18
संस्कृत

मन्थरा तु वच श्श्रुत्वा कैकेय्या मधुराक्षरम्। उवाच क्रोधसंयुक्ता वाक्यं वाक्यविशारदा।।2.7.18।।

अंग्रेज़ी

Hearing the words of Kaikeyi uttered in a gentle voice, wrathful Manthara skilled in speech, said:

हिन्दी

कोमल स्वर में कहे गए कैकेयी के वचन सुनकर वाणी में निपुण क्रुद्ध मन्थरा ने कहा:

नेपाली

कोमल स्वरमा भनिएका कैकेयीका वचन सुनेर वाणीमा निपुण क्रुद्ध मन्थराले भनी:

rama kaikeyi
श्लोक 19
संस्कृत

सा विषण्णतरा भूत्वा कुब्जा तस्या हितैषिणी। विषादयन्ती प्रोवाच भेदयन्ती च राघवम्।।2.7.19।।

अंग्रेज़ी

That hunchback feeling still more depressed in her (Kaikeyi's) interest and intending to cause in her despondency and distance Rama from her spoke out:

हिन्दी

उनके (कैकेयी के) हित में और भी अधिक व्यथित अनुभव करती तथा उनमें विषाद उत्पन्न करने और राम को उनसे दूर करने के अभिप्राय से उस कुब्जा ने कहा:

नेपाली

उनको (कैकेयीको) हितमा अझ बढी व्यथित अनुभव गर्दै तथा उनमा विषाद उत्पन्न गर्न र रामलाई उनीबाट टाढा पार्ने अभिप्रायले त्यस कुब्जाले भनी:

rama dasharatha
श्लोक 20
संस्कृत

अक्षय्यं सुमहद्देवि प्रवृत्तं त्वद्विनाशनम्। रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति।।2.7.20।।

अंग्रेज़ी

O queen, your end is approaching, and it has no end and it is overwhelming. King Dasaratha is crowning Rama as heirapparent.

हिन्दी

"हे रानी! तेरा अन्त निकट आ रहा है, और इसका कोई अन्त नहीं और यह अभिभूत कर देने वाला है। राजा दशरथ राम को युवराज बना रहे हैं।

नेपाली

"हे रानी! तेरो अन्त्य नजिकिँदै छ, र यसको कुनै अन्त्य छैन र यो अभिभूत पार्ने खालको छ। राजा दशरथले रामलाई युवराज बनाउँदै हुनुहुन्छ।

श्लोक 21
संस्कृत

साऽस्म्यगाधे भये मग्ना दुःखशोकसमन्विता। दह्यमानाऽनलेनेव त्वद्धितार्थमिहागता।।2.7.21।।

अंग्रेज़ी

Plunged in unfathomable fear and stricken with grief and tears I am here seeking your wellbeing and yet consumed as though by fire.

हिन्दी

अथाह भय में डूबी तथा शोक और अश्रुओं से पीड़ित मैं यहाँ तेरा कल्याण चाहती हुई आई हूँ और फिर भी मानो अग्नि से जल रही हूँ।

नेपाली

अथाह भयमा डुबेकी तथा शोक र आँसुले पीडित म यहाँ तेरो कल्याण चाहँदै आएकी छु र तापनि मानौँ अग्निले जलिरहेकी छु।

kaikeyi
श्लोक 22
संस्कृत

तव दुःखेन कैकेयि मम दुःखं महद्भवेत्। त्वद्वृद्धौ मम वृद्धिश्च भवेदत्र न संशयः।।2.7.22।।

अंग्रेज़ी

O Kaikeyi, your sorrow will augment my sorrow. Your prosperity would mean my prosperity. There is no doubt about this.

हिन्दी

हे कैकेयी! तेरा शोक मेरा शोक बढ़ाएगा। तेरी समृद्धि ही मेरी समृद्धि होगी। इसमें कोई सन्देह नहीं।

नेपाली

हे कैकेयी! तेरो शोकले मेरो शोक बढाउनेछ। तेरो समृद्धि नै मेरो समृद्धि हुनेछ। यसमा कुनै सन्देह छैन।

श्लोक 23
संस्कृत

नराधिपकुले जाता महिषी त्वं महीपतेः। उग्रत्वं राजधर्माणां कथं देवि न बुध्यसे।।2.7.23।।

अंग्रेज़ी

O queen, born in the royal family and being a king's consort why don't you realise the ruthless ways of statecraft?

हिन्दी

हे रानी! राजकुल में उत्पन्न होकर और राजा की पत्नी होकर भी तू राजनीति के निर्मम मार्गों को क्यों नहीं समझती?

नेपाली

हे रानी! राजकुलमा जन्मेर र राजाकी पत्नी भएर पनि तँ राजनीतिका निर्मम मार्ग किन बुझ्दिनस्?

श्लोक 24
संस्कृत

धर्मावादी शठो भर्ता श्लक्ष्णवादी च दारुणः। शुद्धभावे न जानीषे तेनैव मतिसन्धिता।।2.7.24।।

अंग्रेज़ी

Your husband speaks morals publicly but in private he is deceitful. He speaks gently but acts cruelly. Because of your innocent nature you are beguiled by him. You do not understand this.

हिन्दी

तेरे पति सार्वजनिक रूप से नीति की बात करते हैं किन्तु एकान्त में कपटी हैं। वे कोमलता से बोलते हैं किन्तु क्रूरता से आचरण करते हैं। अपने भोले स्वभाव के कारण तू उनसे छली जा रही है। तू यह नहीं समझती।

नेपाली

तेरा पति सार्वजनिक रूपमा नीतिको कुरा गर्छन् तर एकान्तमा कपटी छन्। उनी कोमलताले बोल्छन् तर क्रूरताले आचरण गर्छन्। आफ्नो भोलो स्वभावका कारण तँ उनीबाट छलिँदै छेस्। तँ यो बुझ्दिनस्।

kausalya
श्लोक 25
संस्कृत

उपस्थितः प्रयुञ्जानस्त्वयि सान्त्वमनर्थकम्। अर्थेनैवाद्य ते भर्ता कौसल्यां योजयिष्यति।।2.7.25।।

अंग्रेज़ी

When your husband approaches you he swears in meaningless, appeasing words. But today he is going to bestow benefit on Kausalya only.

हिन्दी

जब तेरे पति तेरे पास आते हैं तब वे व्यर्थ के, मन बहलाने वाले वचनों की शपथ खाते हैं। किन्तु आज वे केवल कौसल्या को ही लाभ पहुँचाने जा रहे हैं।

नेपाली

जब तेरा पति तँकहाँ आउँछन् तब उनी व्यर्थका, मन बहलाउने वचनको शपथ खान्छन्। तर आज उनी केवल कौसल्यालाई मात्र लाभ पुर्‍याउन लागेका छन्।

rama bharata
श्लोक 26
संस्कृत

उपवाह्य स दुष्टात्मा भरतं तव बन्धुषु। काल्ये स्थापयिता रामं राज्ये निहतकण्टके।।2.7.26।।

अंग्रेज़ी

That evilminded one, having sent Bharata away to your relations house, is going to install Rama unhindered in the kingdom at dawn tomorrow.

हिन्दी

उस दुर्बुद्धि ने भरत को तेरे मायके भेजकर कल प्रभात में निर्विघ्न राम को राज्य पर अभिषिक्त करने का विचार बना लिया है।

नेपाली

त्यस दुर्बुद्धिले भरतलाई तेरो माइती पठाएर भोलि प्रभातमा निर्विघ्न रामलाई राज्यमा अभिषिक्त गर्ने विचार बनाइसकेको छ।

श्लोक 27
संस्कृत

शत्रुः पतिप्रवादेन मात्रेव हितकाम्यया। आशीविष इवाङ्केन बाले परिधृतस्त्वया।।2.7.27।।

अंग्रेज़ी

O innocent lady with the intention of doing good like a mother to your husband who is your enemy, you are holding on your lap a venomous serpent.

हिन्दी

हे भोली स्त्री! अपने शत्रु अपने पति का माता के समान हित करने के अभिप्राय से तू अपनी गोद में विषधर सर्प धारण किए हुए है।

नेपाली

हे भोली स्त्री! आफ्नो शत्रु आफ्ना पतिको मातासमान हित गर्ने अभिप्रायले तैँले आफ्नो काखमा विषालु सर्प राखेकी छेस्।

dasharatha
श्लोक 28
संस्कृत

यथा हि कुर्यात्सर्पो वा शत्रुर्वा प्रत्युपेक्षितः। राज्ञा दशरथेनाद्य सपुत्रा त्वं तथा कृता।।2.7.28।।

अंग्रेज़ी

King Dasaratha has done to you and to your son the same thing as a snake or an enemy would do when ignored.

हिन्दी

राजा दशरथ ने तेरे और तेरे पुत्र के साथ वही किया है जो उपेक्षित सर्प अथवा शत्रु करता है।

नेपाली

राजा दशरथले तँसँग र तेरो पुत्रसँग त्यही गरेका छन् जुन उपेक्षित सर्प वा शत्रुले गर्छ।

rama dasharatha
श्लोक 29
संस्कृत

पापेनानृतसान्त्वेन बाले नित्यसुखोचिते। रामं स्थापयता राज्ये सानुबन्धा हता ह्यसि।।2.7.29।।

अंग्रेज़ी

O senseless lady, you are always accustomed to comfort. With deceitful words of appeasement that vicious one (King Dasaratha) is going to install Rama in the kingdom. You along with your son have been surely ruined.

हिन्दी

हे मूढ़े! तू सदा सुख-सुविधा की अभ्यस्त रही है। कपटपूर्ण मन बहलाने वाले वचनों से वह दुष्ट (राजा दशरथ) राम को राज्य पर अभिषिक्त करने जा रहा है। तू अपने पुत्र सहित निश्चय ही नष्ट हो चुकी है।

नेपाली

हे मूढे! तँ सधैँ सुखसुविधाकी अभ्यस्त रहिस्। कपटपूर्ण मन बहलाउने वचनले त्यो दुष्ट (राजा दशरथ) रामलाई राज्यमा अभिषिक्त गर्न लागेको छ। तँ आफ्नो पुत्रसहित निश्चय नै नष्ट भइसकेकी छेस्।

kaikeyi
श्लोक 30
संस्कृत

सा प्राप्तकालं कैकेयि क्षिप्रं कुरु हितं तव। त्रायस्व पुत्रमात्मानं मां च विस्मयदर्शने।।2.7.30।।

अंग्रेज़ी

O enchantingeyed Kaikeyi, that appropriate time has come. Act quickly for your own wellbeing. Save yourself, your son and me too.

हिन्दी

हे मनोहर नेत्रों वाली कैकेयी! वह उपयुक्त समय आ गया है। अपने कल्याण के लिए शीघ्र कर्म कर। अपनी, अपने पुत्र की और मेरी भी रक्षा कर।"

नेपाली

हे मनोहर आँखा भएकी कैकेयी! त्यो उपयुक्त समय आइसकेको छ। आफ्नो कल्याणका लागि छिट्टै कर्म गर्। आफ्नो, आफ्नो पुत्रको र मेरो पनि रक्षा गर्।"

kaikeyi
श्लोक 31
संस्कृत

मन्थाराया वचश्श्रुत्वा शयाना सा शुभानना। उत्तस्थौ हर्षसम्पूर्णा चन्द्रलेखेव शारदी।।2.7.31।।

अंग्रेज़ी

Hearing the words of Manthara, Kaikeyi of charming countenance lying in her couch rose, full of joy, like the autumnal streak of the Moon's crescent.

हिन्दी

मन्थरा के वचन सुनकर मनोहर मुख वाली कैकेयी अपनी शय्या से हर्ष से भरकर शरत्कालीन चन्द्रमा की कला के समान उठ बैठीं।

नेपाली

मन्थराका वचन सुनेर मनोहर मुख भएकी कैकेयी आफ्नो ओछ्यानबाट हर्षले भरिएर शरत्कालीन चन्द्रमाको कलासमान उठिन्।

kaikeyi
श्लोक 32
संस्कृत

अतीव सा तु संहृष्टा कैकेयी विस्मयान्विता। एकमाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रददौ शुभम्।।2.7.32।।

अंग्रेज़ी

Filled with immense joy and wonder (at the news), Kaikeyi gifted a beauthful ornament to that hunchback.

हिन्दी

(इस समाचार पर) अपार हर्ष और विस्मय से भरकर कैकेयी ने उस कुब्जा को एक सुन्दर आभूषण भेंट किया।

नेपाली

(यस समाचारमा) अपार हर्ष र विस्मयले भरिएर कैकेयीले त्यस कुब्जालाई एउटा सुन्दर आभूषण उपहार दिइन्।

kaikeyi
श्लोक 33
संस्कृत

दत्वा त्वाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रमदोत्तमा। कैकेयी मन्थरां दृष्ट्वा पुनरेवाब्रवीदिदम्।।2.7.33।।

अंग्रेज़ी

Kaikeyi, the best among the beauties, having given the ornament to Manthara, the hunchback, looked at her and said these words again:

हिन्दी

सुन्दरियों में श्रेष्ठ कैकेयी ने कुब्जा मन्थरा को वह आभूषण देकर उसकी ओर देखा और पुनः ये वचन कहे:

नेपाली

सुन्दरीहरूमध्ये श्रेष्ठ कैकेयीले कुब्जा मन्थरालाई त्यो आभूषण दिएर उसतर्फ हेरिन् र पुनः यी वचन भनिन्:

श्लोक 34
संस्कृत

इदं तु मन्थरे मह्यमाख्यासि परमं प्रियम्। एतन्मे प्रियमाख्यातुः किं वा भूयः करोमि ते।।2.7.34।।

अंग्रेज़ी

O Manthara, the news you have brought me is exceedingly pleasant. What more can I do for you? Here is the gift for one who brings good tidings.

हिन्दी

"हे मन्थरा! तू जो समाचार मेरे लिए लाई है वह अत्यन्त प्रिय है। मैं तेरे लिए और क्या कर सकती हूँ? यह शुभ समाचार लाने वाले के लिए उपहार है।

नेपाली

"हे मन्थरा! तैँले जुन समाचार मेरा लागि ल्याइस् त्यो अत्यन्तै प्रिय छ। म तेरा लागि अरू के गर्न सक्छु? यो शुभ समाचार ल्याउनेका लागि उपहार हो।

rama bharata
श्लोक 35
संस्कृत

रामे वा भरते वाऽहं विशेषं नोपलक्षये। तस्मात्तुष्टाऽस्मि यद्राजा रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति।।2.7.35।।

अंग्रेज़ी

I do not see any distinction between Rama and Bharata as such. I am contented with Rama's consecration in the kingdom.

हिन्दी

मुझे राम और भरत में कोई भेद दिखाई नहीं देता। राम के राज्याभिषेक से मैं संतुष्ट हूँ।

नेपाली

मलाई राम र भरतमा कुनै भेद देखिँदैन। रामको राज्याभिषेकबाट म सन्तुष्ट छु।

valmiki
श्लोक 36
संस्कृत

न मे परं किञ्चिदितस्त्वया पुनः प्रियं प्रियार्हे सुवचं वचःपरम्। तथा ह्यवोचस्त्वमतः प्रियोत्तरं वरं परं ते प्रददामि तं वृणु।।2.7.36।।

अंग्रेज़ी

O woman worthy of affection for me there is nothing greater and dearer than this news. I will grant you another reward better than this. Just ask for it. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तमस्सर्गः।। Thus ends the seventh sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

हिन्दी

हे स्नेह के योग्य स्त्री! मेरे लिए इस समाचार से बढ़कर और प्रियतर कुछ नहीं है। मैं तुझे इससे भी उत्तम एक और पुरस्कार दूँगी। बस माँग ले।" इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के अयोध्याकाण्ड का सप्तम सर्ग समाप्त हुआ।

नेपाली

हे स्नेहयोग्य स्त्री! मेरा लागि यस समाचारभन्दा बढी र प्रियतर केही छैन। म तँलाई यसभन्दा पनि उत्तम अर्को पुरस्कार दिनेछु। बस माग्।" यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको अयोध्याकाण्डको सातौँ सर्ग समाप्त भयो।