सर्गः 46
अरण्यकाण्ड · अध्याय 46
संस्कृत
1तया परुषमुक्तस्तु कुपितो राघवानुजः। स विकाङ्क्षन्भृशं रामं प्रतस्थे नचिरादिव।।3.46.1।।
2तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रमन्तरमास्थितः। अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक्।।3.46.2।।
3श्लक्ष्णकाषायसंवीतश्शिखी छत्री उपानही। वामे चांसेऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमण्डलू।।3.46.3।। परिव्राजकरूपेण वैदेहीमन्वपद्यत।
4तामाससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने।।3.46.4।। रहितां चन्द्रसूर्याभ्यां सन्ध्यामिव महत्तमः।
5तामपश्यत्ततो बालां रामपत्नीं यशस्विनीम्।।3.46.5।। रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद्भृशदारुणः।
6तमुग्रतेजःकर्माणं जनस्थानरूहा द्रुमाः।।3.46.6।। समीक्ष्य सम्प्रकम्पन्ते न प्रवाति च मारुतः।
7शीघ्रस्रोताश्च तं दृष्ट्वा वीक्षन्तं रक्तलोचनम्।।3.46.7।। स्तिमितं गन्तुमारेभे भयाद्गोदावरी नदी।
8रामस्य त्वन्तरप्रेप्सुर्दशग्रीवस्तदन्तरे।।3.46.8।। उपतस्थे च वै देहीं भिक्षुरूपेण रावणः।
9अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारमनुशोचतीम्।।3.46.9।। अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्रामिव शनैश्चरः।
10स पापो भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः।।3.46.10।। अतिष्ठत्प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्निं यशस्विनीम्।
11शुभां रुचिरदन्तोष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।।3.46.11।। आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम्। स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम्।।3.46.12।। अभ्यगच्छत वैदेहीं दुष्टचेता निशाचरः।
12शुभां रुचिरदन्तोष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।।3.46.11।। आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम्। स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम्।।3.46.12।। अभ्यगच्छत वैदेहीं दुष्टचेता निशाचरः।
13स मन्मथशराविष्टो ब्रह्मघोषमुदीरयन्।।3.46.13।। अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः।
14तामुत्तमां स्त्रियं लोके पद्महीनामिव श्रियम्।।3.46.14।। विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह।
15का त्वं काञ्चनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि।।3.46.15।। कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव हि बिभ्रती।
16ह्रीः कीर्तिः श्रीश्शुभा लक्ष्मीरप्सरा वा शुभानने।।3.46.16।। भूतिर्वा त्वं वरारोहे रतिर्वा स्वैरचारिणी।
17समाश्शिखरिणस्स्निग्धाः पाण्डुरा दशनास्तव।।3.46.17।। विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्णतारके।
18विशालं जघनं पीनमूरू करिकरोपमौ।।3.46.18।। एतावुपचितौ वृत्तौ संहतौ सम्प्रवल्गितौ। पीनोन्नतमुखौ कान्तौ स्निग्धौ तालफलोपमौ।।3.46.19।। मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ।
19विशालं जघनं पीनमूरू करिकरोपमौ।।3.46.18।। एतावुपचितौ वृत्तौ संहतौ सम्प्रवल्गितौ। पीनोन्नतमुखौ कान्तौ स्निग्धौ तालफलोपमौ।।3.46.19।। मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ।
20चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि।।3.46.20।। मनो हरसि मे कान्ते नदी कूलमिवाम्भसा। करान्तमितमध्यासि सुकेशी संहतस्तनी।।3.46.21।।
21चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि।।3.46.20।। मनो हरसि मे कान्ते नदी कूलमिवाम्भसा। करान्तमितमध्यासि सुकेशी संहतस्तनी।।3.46.21।।
22नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी। नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले।।3.46.22।।
23रूपमग्र्यं च लोकेषु सौकुमार्यं वयश्चते। इह वासश्च कान्तारे चित्तमुन्मादयन्ति मे।।3.46.23।।
24सा प्रतिक्राम भद्रं ते नैवं वस्तुमिहार्हसि। राक्षसानामयं वासो घोराणां कामरूपिणाम्।।3.46.24।।
25प्रासादाग्राणि रम्याणि नगरोपवनानि च। सम्पन्नानि सुगन्धीनि युक्तान्याचरितुं त्वया।।3.46.25।।
26वरं माल्यं वरं भोज्यं वरं वस्त्रं च शोभने। भर्तारं च वरं मन्ये त्वद्युक्तमसितेक्षणे।।3.46.26।।
27का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा वरानने। वसूनां वा वरावोहे देवता प्रतिभासि मे।।3.46.27।।
28नेह गच्छन्ति गन्धर्वा न देवा न च किन्नराः। राक्षसानामयं वासः कथं नु त्वमिहागता।।3.46.28।।
29इह शाखामृगास्सिंहा द्वीपिव्याघ्रमृगास्तथा। ऋक्षास्तरक्षवः कङ्काः कथं तेभ्यो न बिभ्यसि।।3.46.29।।
30मदान्वितानां घोराणां कुञ्जराणां तरस्विनाम्। कथमेका महारण्ये न बिभेषि वरानने।।3.46.30।।
31कासि कस्य कुतश्चित्त्वं किं निमित्तं च दण्डकान्। एका चरसि कल्याणि घोरान्राक्षससेवितान्।।3.46.31।।
32इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन दुरात्मना। द्विजातिवेशेण हि तं दृष्ट्वा रावणमागतम्।।3.46.32।। सर्वैरतिथिसत्कारैः पूजयामास मैथिली।
33उपनीयासनं पूर्वं पाद्येनाभिनिमन्त्र्य च।।3.46.33।। अब्रवीत्सिद्धमित्येव तदा तं सौम्यदर्शनम्।
34द्विजातिवेषेण समीक्ष्य मैथिली समागतं पात्रकुसुम्भधारिणम्। अशक्यमुद्वेष्टुमपायदर्शनम् न्यमन्त्रयद्ब्राह्मणवत्तदाङ्गना।।3.46.34।।
35इयं बृसी ब्राह्मण काममास्यतामिदं च पाद्यं प्रतिगृह्यतामिति। इदं च सिद्धं वनजातमुत्तमं त्वदर्थमव्यग्रमिहोपभुज्यताम्।।3.46.35।।
36निमन्त्र्यमाणः प्रतिपूर्णभाषिणीं नरेन्द्रपत्नीं प्रसमीक्ष्य मैथिलीम्। प्रसह्य तस्याहरणे धृतं मनः समर्पयत्स्वात्मवधाय रावणः।।3.46.36।।
37ततः सुवेषं मृगयागतं पतिं प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा। विवीक्षमाणा हरितं ददर्श तन्महद्वनं नैव तु रामलक्ष्णौ।।3.46.37।।
अंग्रेज़ी
1Lakshmana, brother of Rama, hurt by the harsh words of Sita, hastened with Rama's wellbeing in mind.
2The tenheaded Ravana who was in hiding assumed the guise of a wandering mendicant and approached Sita.
3And then Ravana wearing fine orange robes, with hair knotted on the head, carrying a parasol, wearing sandals, hanging a kamandalu (waterpot), and a staff on the auspicious left shoulder walked towards Vaidehi like a mendicant.
4Mighty Ravana approached Sita deprived of both the brothers, Like darkness encompasses the evening twilight in the absence of the Sun and the Moon.
5The extremely cruel Ravana saw the illustrious young wife of Rama just as Ketu looks at Rohini star in the absence of the Moon.
6Seeing the ferocious Ravana, the huge trees at Janasthana shook vidently. Even the wind ceased to blow.
7Seeing Ravana with his bloodred eyes, the swiftflowing river Godavari slowed down out of fear.
8The tenheaded Ravana who was waiting for Rama's absence now got it. Disguised as a mendicant he stepped toward to where Sita was.
9The evilminded Ravana in the guise of a holy man, like Saturn moves towards Chitra star, came close to Sita who was brooding over her husband.
10Just like a well is concealed by an overgrowth of grass, Ravana guised as a holy man stood looking at illustrious Sita, the wife of Rama.
11The wicked demon came close to that auspicious princess from Videha sitting in the cottage Her face was like the full moon. Her teeth and lips were lovely. She was clad in yellow silk. Her eyes were like lotus petals tormented by tears of grief.
12The wicked demon came close to that auspicious princess from Videha sitting in the cottage Her face was like the full moon. Her teeth and lips were lovely. She was clad in yellow silk. Her eyes were like lotus petals tormented by tears of grief.
13Struck by the arrows of the god of love, that lord of the demons, chanting verses from the Vedas, humbly spoke these words to her in a solitary spot.
14Sita was the most lovely lady of the world shining in beauty. She was like the goddess of wealth (Laxmi) without her lotus. Ravana praised her thus:
15Who are you with a golden complexion, clad in yellow silk, and looking like a lotuspond and wearing an auspicious lotus garland?
16O lady with a beautiful face, with lovely thighs, are you 'hri', shyness personified? Are you the auspicious lovely Lakshmi, the goddess of wealth? Are you the goddess of fame? Are you an apsara? Are you Bhuti, the goddess of fortune? Or are you Rati, the goddess of love moving at your free will ?
17Your teeth are even and pointed, white and beautiful.Your eyes are large and clear and sparkling with dark pupils with a red tinge at the corner.
18Your big hips are stout and strong, Your smooth thighs are like the trunk of an elephant, your breasts adorned with gems, are round and robust like palm fruits and drooping with heaviness with projected stiff nipples, shining and delightful, adding beauty.
19Your big hips are stout and strong, Your smooth thighs are like the trunk of an elephant, your breasts adorned with gems, are round and robust like palm fruits and drooping with heaviness with projected stiff nipples, shining and delightful, adding beauty.
20O lady with an elegant smile, beautiful teeth, lovely eyes you are enticing.Your slender waist can be compassed by my fist.Your hair is beautiful and your large breasts are rubbing against each other.You are capturing my mind just as the flow of water in a river touches its banks.
21O lady with an elegant smile, beautiful teeth, lovely eyes you are enticing.Your slender waist can be compassed by my fist.Your hair is beautiful and your large breasts are rubbing against each other.You are capturing my mind just as the flow of water in a river touches its banks.
22O beautiful lady I have not seen such a beauty earlier either among goddesses or among gandharavis, or yakshis or even among kinneris.
23You are the most beautiful among women in the world. With all your tenderness and youth you are living in this forlorn forest. This maddens my heart.
24It is not safe for a lady like you to reside here. Move out at once. This is only fit for the dwelling of horrible demons who can change their form at will.
25You deserve to stroll in the terraces of palaces, in beautiful, luxurious and fragrant city gardens.
26O beautiful, blackeyed lady, I think you deserve the best of garlands, best of food, and clothes and a suitable husband.
27O best of women O lady with beautiful buttocks can you be one of the Rudras or Maruts or Vasus? To me, you appear like a goddess.
28Neither gandharvas, nor kinnaras, nor gods move here. This is only a dwelling place for the demons. How did you come here ?
29There are monkeys, lions, panthers, tigers, hyenas, bears, kanka birds and other wild animals here. How is it that you are not afraid of them?
30O Charming lady how is it that although alone you are not afraid of the dreadful, swift, powerful wild animals like elephants in rut ?
31Who are you, O auspicious lady ? Who are your people? Why are you here? From where have you come? For what reason are you going about alone in this fierce Dandaka tract, inhabited by demons?
32Seeing Ravana, a villain in the guise of a brahmin praising her, Sita, the princess of Videha, honoured him with all hospitality.
33She offered the handsome guest a seat first and then water for washing his feet with, and then invited him for food.
34Sita, being a lady, was unable to doubt him since he came in the guise of a brahmin, holding a bottlegourd and a begging bowl. Without knowing his illintention she invited him in, mistaking him for a brahmin.
35O brahmin, here is the seat for you. Feel free to sit. Here is water to wash your feet with. This is the best of food for you collected from the forest. Please partake this without hesitation.
36Ravana was observing the princess from Mithila, wife of a king inviting him and speaking to him in cordial manner. Looking at her, he resolved to abduct her forcibly, inviting his own death.
37Sita looked out for the beautiful figure of Rama who had gone to hunt the deer along with Lakshmana. Waiting eagerly for her husband, she only saw the vast stretch of green forest but not Rama and Lakshmana. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः।। Thus ends the fortysixth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
हिन्दी
1सीता के कठोर वचनों से आहत राम के भ्राता लक्ष्मण राम के कल्याण का ध्यान करते हुए शीघ्रता से चल पड़े।
2छिपकर बैठे दशमुख रावण ने परिव्राजक भिक्षु का वेश धारण किया और सीता के समीप आया।
3और तब उत्तम गेरुए वस्त्र पहने, सिर पर जटा बाँधे, छत्र लिए, खड़ाऊँ पहने, कमण्डलु और दण्ड मंगलमय बाएँ कन्धे पर टाँगे रावण भिक्षु के समान वैदेही की ओर चला।
4बलशाली रावण दोनों भ्राताओं से रहित सीता के समीप उसी प्रकार आया जैसे सूर्य और चन्द्रमा की अनुपस्थिति में अन्धकार सन्ध्या को घेर लेता है।
5अत्यन्त क्रूर रावण ने राम की यशस्विनी युवा पत्नी को उसी प्रकार देखा जैसे चन्द्रमा की अनुपस्थिति में केतु रोहिणी नक्षत्र को देखता है।
6उस भयंकर रावण को देखकर जनस्थान के विशाल वृक्ष प्रचण्ड रूप से काँप उठे। वायु भी बहना बन्द हो गई।
7रक्त के समान लाल नेत्रों वाले रावण को देखकर वेग से बहती गोदावरी नदी भय से मन्द हो गई।
8राम की अनुपस्थिति की प्रतीक्षा कर रहे दशमुख रावण को अब वह अवसर मिल गया। भिक्षु के वेश में वह वहाँ बढ़ा जहाँ सीता थीं।
9साधु के वेश में दुर्बुद्धि रावण अपने पति का चिन्तन करती सीता के समीप उसी प्रकार आया जैसे शनि चित्रा नक्षत्र की ओर बढ़ता है।
10जैसे उगी हुई घास से कुआँ ढका रहता है, वैसे ही साधु के वेश में रावण राम की यशस्विनी पत्नी सीता को देखता खड़ा रहा।
11वह दुष्ट राक्षस कुटी में बैठी विदेह की उस मंगलमयी राजकुमारी के समीप आया। उनका मुख पूर्ण चन्द्रमा के समान था। उनके दाँत और ओष्ठ मनोहर थे। वे पीत रेशमी वस्त्र पहने थीं। उनके नेत्र शोक के आँसुओं से पीड़ित कमलदल के समान थे।
12वह दुष्ट राक्षस कुटी में बैठी विदेह की उस मंगलमयी राजकुमारी के समीप आया। उनका मुख पूर्ण चन्द्रमा के समान था। उनके दाँत और ओष्ठ मनोहर थे। वे पीत रेशमी वस्त्र पहने थीं। उनके नेत्र शोक के आँसुओं से पीड़ित कमलदल के समान थे।
13कामदेव के बाणों से आहत उस राक्षसराज ने वेदमन्त्रों का उच्चारण करते हुए उस एकान्त स्थान में उनसे विनम्रता से ये वचन कहे।
14सीता संसार की परम मनोहर स्त्री थीं, सौन्दर्य से देदीप्यमान। वे कमल के बिना लक्ष्मी के समान थीं। रावण ने उनकी इस प्रकार प्रशंसा की:
15स्वर्ण के वर्ण वाली, पीत रेशम पहने, कमलसरोवर के समान दिखती और मंगलमय कमलमाला धारण किए तुम कौन हो?
16हे सुन्दर मुख और मनोहर जंघाओं वाली! क्या तुम साक्षात् लज्जा हो? क्या तुम मंगलमयी, मनोहर धनदात्री लक्ष्मी हो? क्या तुम कीर्ति की देवी हो? क्या तुम अप्सरा हो? क्या तुम भूति, सौभाग्य की देवी हो? अथवा क्या तुम स्वेच्छाचारिणी रति, प्रेम की देवी हो?
17तुम्हारे दाँत सम और नुकीले, श्वेत और सुन्दर हैं। तुम्हारे नेत्र विशाल और निर्मल हैं, श्याम पुतलियों से चमकते और कोनों पर रक्तिम आभा लिए।
18तुम्हारे विशाल नितम्ब पुष्ट और दृढ़ हैं। तुम्हारी चिकनी जंघाएँ हाथी की सूँड़ के समान हैं। रत्नों से अलंकृत तुम्हारे स्तन ताड़ के फलों के समान गोल और पुष्ट हैं, भार से झुके, उभरे कठोर चूचुकों वाले, चमकते और मनोहर, शोभा बढ़ाने वाले।
19तुम्हारे विशाल नितम्ब पुष्ट और दृढ़ हैं। तुम्हारी चिकनी जंघाएँ हाथी की सूँड़ के समान हैं। रत्नों से अलंकृत तुम्हारे स्तन ताड़ के फलों के समान गोल और पुष्ट हैं, भार से झुके, उभरे कठोर चूचुकों वाले, चमकते और मनोहर, शोभा बढ़ाने वाले।
20हे सुन्दर मुस्कान, सुन्दर दाँतों और मनोहर नेत्रों वाली! तुम मोहक हो। तुम्हारी पतली कटि मेरी मुट्ठी में समा सकती है। तुम्हारे केश सुन्दर हैं और तुम्हारे विशाल स्तन एक-दूसरे से रगड़ खाते हैं। तुम मेरा मन उसी प्रकार मोह रही हो जैसे नदी का जलप्रवाह अपने तटों को स्पर्श करता है।
21हे सुन्दर मुस्कान, सुन्दर दाँतों और मनोहर नेत्रों वाली! तुम मोहक हो। तुम्हारी पतली कटि मेरी मुट्ठी में समा सकती है। तुम्हारे केश सुन्दर हैं और तुम्हारे विशाल स्तन एक-दूसरे से रगड़ खाते हैं। तुम मेरा मन उसी प्रकार मोह रही हो जैसे नदी का जलप्रवाह अपने तटों को स्पर्श करता है।
22हे सुन्दरी! ऐसा सौन्दर्य मैंने पहले न देवियों में देखा, न गन्धर्वियों में, न यक्षिणियों में, न किन्नरियों में ही।
23तुम संसार की स्त्रियों में सर्वाधिक सुन्दर हो। अपनी समस्त सुकुमारता और यौवन के साथ तुम इस उजाड़ वन में रह रही हो। यह मेरे हृदय को उन्मत्त कर देता है।
24तुम्हारे जैसी स्त्री के लिए यहाँ रहना सुरक्षित नहीं। तत्काल यहाँ से चलो। यह तो केवल उन भयंकर राक्षसों के निवास के योग्य है जो इच्छानुसार रूप बदल सकते हैं।
25तुम प्रासादों की छतों पर, सुन्दर, विलासपूर्ण और सुगन्धित नगर-उद्यानों में विचरण करने योग्य हो।
26हे सुन्दरी, श्यामनयनी! मैं समझता हूँ कि तुम सर्वोत्तम मालाओं, सर्वोत्तम भोजन और वस्त्रों तथा उपयुक्त पति के योग्य हो।
27हे स्त्रियों में श्रेष्ठ! हे सुन्दर नितम्बों वाली! क्या तुम रुद्रों, मरुतों अथवा वसुओं में से कोई हो? मुझे तो तुम देवी प्रतीत होती हो।
28यहाँ न गन्धर्व आते हैं, न किन्नर, न देवता। यह केवल राक्षसों का निवासस्थान है। तुम यहाँ कैसे आईं?
29यहाँ वानर, सिंह, चीते, व्याघ्र, लकड़बग्घे, भालू, कंक पक्षी और अन्य वन्य पशु हैं। यह कैसे कि तुम उनसे भयभीत नहीं होतीं?
30हे मनोहर स्त्री! यह कैसे कि अकेली होकर भी तुम मदमत्त हाथियों जैसे भयंकर, वेगवान्, शक्तिशाली वन्य पशुओं से भयभीत नहीं होतीं?
31हे मंगलमयी! तुम कौन हो? तुम्हारे स्वजन कौन हैं? तुम यहाँ क्यों हो? तुम कहाँ से आई हो? किस कारण से तुम राक्षसों से बसे इस उग्र दण्डकप्रदेश में अकेली घूम रही हो?
32ब्राह्मण के वेश में उस दुष्ट रावण को अपनी प्रशंसा करते देखकर विदेहराजकुमारी सीता ने पूर्ण आतिथ्य से उसका सम्मान किया।
33उन्होंने उस सुन्दर अतिथि को पहले आसन दिया, फिर पाद प्रक्षालन के लिए जल, और तब उसे भोजन के लिए आमन्त्रित किया।
34स्त्री होने के कारण सीता उस पर सन्देह न कर सकीं, क्योंकि वह तुम्बी और भिक्षापात्र लिए ब्राह्मण के वेश में आया था। उसका दुरभिप्राय न जानते हुए उन्होंने उसे ब्राह्मण समझकर भीतर आमन्त्रित किया।
35हे ब्राह्मण! यह रहा आपके लिए आसन। निःसंकोच बैठिए। यह रहा पाद प्रक्षालन के लिए जल। यह वन से एकत्र किया गया आपके लिए उत्तम भोजन है। कृपया बिना संकोच इसे ग्रहण कीजिए।
36रावण मिथिला की उस राजकुमारी, एक राजा की पत्नी को उसे आमन्त्रित करते और सौहार्दपूर्वक बोलते देख रहा था। उन्हें देखकर उसने अपनी ही मृत्यु को आमन्त्रित करते हुए उनका बलपूर्वक अपहरण करने का निश्चय किया।
37सीता लक्ष्मण सहित मृग का आखेट करने गए राम की सुन्दर आकृति की प्रतीक्षा में देख रही थीं। अपने पति की उत्सुकता से प्रतीक्षा करती उन्हें केवल हरे वन का विशाल विस्तार दिखा, राम और लक्ष्मण नहीं। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के अरण्यकाण्ड का षट्चत्वारिंश सर्ग समाप्त हुआ।
नेपाली
1सीताका कठोर वचनले आहत रामका भाइ लक्ष्मण रामको कल्याणको ध्यान गर्दै हतारसाथ हिँडे।
2लुकेर बसेको दशमुख रावणले परिव्राजक भिक्षुको भेष धारण गर्यो र सीताको छेउमा आयो।
3अनि तब उत्तम गेरुवा वस्त्र लगाएर, शिरमा जटा बाँधेर, छाता लिएर, खडाउँ लगाएर, कमण्डलु र दण्ड मंगलमय देब्रे काँधमा झुन्ड्याएर रावण भिक्षुसमान वैदेहीतर्फ हिँड्यो।
4बलशाली रावण दुवै दाजुभाइविहीन सीताको छेउमा त्यसै गरी आयो जसरी सूर्य र चन्द्रमाको अनुपस्थितिमा अन्धकारले साँझलाई घेर्छ।
5अत्यन्तै क्रूर रावणले रामकी यशस्विनी युवा पत्नीलाई त्यसै गरी देख्यो जसरी चन्द्रमाको अनुपस्थितिमा केतुले रोहिणी नक्षत्रलाई हेर्छ।
6त्यस भयंकर रावणलाई देखेर जनस्थानका विशाल रूख प्रचण्ड रूपमा काँपे। वायु पनि बहन बन्द भयो।
7रगतसमान राता आँखा भएको रावणलाई देखेर वेगले बग्ने गोदावरी नदी भयले मन्द भई।
8रामको अनुपस्थितिको प्रतीक्षा गरिरहेको दशमुख रावणले अब त्यो अवसर पायो। भिक्षुको भेषमा ऊ त्यहाँ बढ्यो जहाँ सीता थिइन्।
9साधुको भेषमा दुर्बुद्धि रावण आफ्ना पतिको चिन्तन गरिरहेकी सीताको छेउमा त्यसै गरी आयो जसरी शनि चित्रा नक्षत्रतर्फ बढ्छ।
10जसरी उम्रेको घाँसले इनार ढाकिन्छ, त्यसै गरी साधुको भेषमा रावण रामकी यशस्विनी पत्नी सीतालाई हेर्दै उभिइरह्यो।
11त्यो दुष्ट राक्षस कुटीमा बसेकी विदेहकी त्यस मंगलमयी राजकुमारीको छेउमा आयो। उनको मुख पूर्ण चन्द्रमासमान थियो। उनका दाँत र ओठ मनोहर थिए। उनी पहेँलो रेशमी वस्त्र लगाएकी थिइन्। उनका आँखा शोकका आँसुले पीडित कमलदलसमान थिए।
12त्यो दुष्ट राक्षस कुटीमा बसेकी विदेहकी त्यस मंगलमयी राजकुमारीको छेउमा आयो। उनको मुख पूर्ण चन्द्रमासमान थियो। उनका दाँत र ओठ मनोहर थिए। उनी पहेँलो रेशमी वस्त्र लगाएकी थिइन्। उनका आँखा शोकका आँसुले पीडित कमलदलसमान थिए।
13कामदेवका बाणले आहत त्यस राक्षसराजले वेदमन्त्रको उच्चारण गर्दै त्यस एकान्त ठाउँमा उनलाई विनम्रतापूर्वक यी वचन भन्यो।
14सीता संसारकी परम मनोहर स्त्री थिइन्, सौन्दर्यले देदीप्यमान। उनी कमलविनाकी लक्ष्मीसमान थिइन्। रावणले उनको यसरी प्रशंसा गर्यो:
15सुनको वर्ण भएकी, पहेँलो रेशम लगाएकी, कमलपोखरीसमान देखिने र मंगलमय कमलमाला धारण गरेकी तिमी को हौ?
16हे सुन्दर मुख र मनोहर तिघ्रा भएकी! के तिमी साक्षात् लज्जा हौ? के तिमी मंगलमयी, मनोहर धनदात्री लक्ष्मी हौ? के तिमी कीर्तिकी देवी हौ? के तिमी अप्सरा हौ? के तिमी भूति, सौभाग्यकी देवी हौ? वा के तिमी स्वेच्छाचारिणी रति, प्रेमकी देवी हौ?
17तिम्रा दाँत सम र चुच्चा, सेता र सुन्दर छन्। तिम्रा आँखा विशाल र निर्मल छन्, काला नानीले चम्कने र कुनामा रातो आभा लिएका।
18तिम्रा विशाल नितम्ब पुष्ट र दृढ छन्। तिम्रा चिल्ला तिघ्रा हात्तीको सुँडसमान छन्। रत्नले अलङ्कृत तिम्रा स्तन ताडका फलसमान गोला र पुष्ट छन्, भारले निहुरिएका, उठेका कडा चुचुरा भएका, चम्कने र मनोहर, शोभा बढाउने।
19तिम्रा विशाल नितम्ब पुष्ट र दृढ छन्। तिम्रा चिल्ला तिघ्रा हात्तीको सुँडसमान छन्। रत्नले अलङ्कृत तिम्रा स्तन ताडका फलसमान गोला र पुष्ट छन्, भारले निहुरिएका, उठेका कडा चुचुरा भएका, चम्कने र मनोहर, शोभा बढाउने।
20हे सुन्दर मुस्कान, सुन्दर दाँत र मनोहर आँखा भएकी! तिमी मोहक छ्यौ। तिम्रो पातलो कम्मर मेरो मुठ्ठीमा अटाउन सक्छ। तिम्रा कपाल सुन्दर छन् र तिम्रा विशाल स्तन एकअर्कासँग घोटिन्छन्। तिमीले मेरो मन त्यसै गरी मोहिरहेकी छ्यौ जसरी नदीको जलप्रवाहले आफ्ना किनार छुन्छ।
21हे सुन्दर मुस्कान, सुन्दर दाँत र मनोहर आँखा भएकी! तिमी मोहक छ्यौ। तिम्रो पातलो कम्मर मेरो मुठ्ठीमा अटाउन सक्छ। तिम्रा कपाल सुन्दर छन् र तिम्रा विशाल स्तन एकअर्कासँग घोटिन्छन्। तिमीले मेरो मन त्यसै गरी मोहिरहेकी छ्यौ जसरी नदीको जलप्रवाहले आफ्ना किनार छुन्छ।
22हे सुन्दरी! यस्तो सौन्दर्य मैले पहिले न देवीहरूमा देखेँ, न गन्धर्वीहरूमा, न यक्षिणीहरूमा, न किन्नरीहरूमा नै।
23तिमी संसारका स्त्रीहरूमा सर्वाधिक सुन्दर छ्यौ। आफ्नो समस्त सुकुमारता र यौवनसहित तिमी यस उजाड वनमा बसिरहेकी छ्यौ। यसले मेरो हृदय उन्मत्त पारिदिन्छ।
24तिमीजस्ती स्त्रीका लागि यहाँ बस्नु सुरक्षित छैन। तत्कालै यहाँबाट हिँड। यो त केवल ती भयंकर राक्षसहरूको निवासयोग्य छ जसले इच्छाअनुसार रूप बदल्न सक्छन्।
25तिमी प्रासादका छतमा, सुन्दर, विलासपूर्ण र सुगन्धित नगर-उद्यानमा विचरण गर्नयोग्य छ्यौ।
26हे सुन्दरी, कालो आँखा भएकी! म ठान्छु कि तिमी सर्वोत्तम माला, सर्वोत्तम भोजन र वस्त्र तथा उपयुक्त पतिको योग्य छ्यौ।
27हे स्त्रीहरूमा श्रेष्ठ! हे सुन्दर नितम्ब भएकी! के तिमी रुद्र, मरुत् वा वसुमध्ये कोही हौ? मलाई त तिमी देवी प्रतीत हुन्छ्यौ।
28यहाँ न गन्धर्व आउँछन्, न किन्नर, न देवता। यो केवल राक्षसहरूको निवासस्थान हो। तिमी यहाँ कसरी आयौ?
29यहाँ वाँदर, सिंह, चितुवा, बाघ, हुँडार, भालु, कङ्क पक्षी र अन्य वन्य पशु छन्। यो कसरी कि तिमी तिनीसँग डराउँदिनौ?
30हे मनोहर स्त्री! यो कसरी कि एक्ली भएर पनि तिमी मदमत्त हात्तीजस्ता भयंकर, वेगवान्, शक्तिशाली वन्य पशुसँग डराउँदिनौ?
31हे मंगलमयी! तिमी को हौ? तिम्रा नातेदार को हुन्? तिमी यहाँ किन छ्यौ? तिमी कहाँबाट आयौ? कुन कारणले तिमी राक्षसहरूले बसेको यस उग्र दण्डकप्रदेशमा एक्लै घुमिरहेकी छ्यौ?
32ब्राह्मणको भेषमा त्यस दुष्ट रावणलाई आफ्नो प्रशंसा गर्दै गरेको देखेर विदेहराजकुमारी सीताले पूर्ण आतिथ्यले उसको सम्मान गरिन्।
33उनले त्यस सुन्दर अतिथिलाई पहिले आसन दिइन्, अनि खुट्टा धुनका लागि पानी, र तब उसलाई भोजनका लागि निम्त्याइन्।
34स्त्री भएकाले सीताले उसमाथि सन्देह गर्न सकिनन्, किनभने ऊ तुम्बा र भिक्षापात्र लिएर ब्राह्मणको भेषमा आएको थियो। उसको दुरभिप्राय नजान्दै उनले उसलाई ब्राह्मण ठानेर भित्र निम्त्याइन्।
35हे ब्राह्मण! यो रह्यो तपाईंका लागि आसन। नसङ्कोची बस्नुहोस्। यो रह्यो खुट्टा धुनका लागि पानी। यो वनबाट सङ्कलन गरिएको तपाईंका लागि उत्तम भोजन हो। कृपया सङ्कोचविना यो ग्रहण गर्नुहोस्।
36रावणले मिथिलाकी त्यस राजकुमारी, एक राजाकी पत्नीलाई उसलाई निम्त्याउँदै र सौहार्दपूर्वक बोल्दै गरेको हेरिरहेको थियो। उनलाई हेरेर उसले आफ्नै मृत्युलाई निम्त्याउँदै उनको बलपूर्वक अपहरण गर्ने निश्चय गर्यो।
37सीता लक्ष्मणसहित मृगको आखेट गर्न गएका रामको सुन्दर आकृतिको प्रतीक्षामा हेरिरहेकी थिइन्। आफ्ना पतिको उत्सुकतासाथ प्रतीक्षा गर्दै उनले केवल हरियो वनको विशाल विस्तार देखिन्, राम र लक्ष्मण होइन। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको अरण्यकाण्डको छयालीसौँ सर्ग समाप्त भयो।