कर्ण पर्व — कर्ण और शल्य का संवाद
खण्ड 6 — कर्ण, शल्य, सौप्तिक एवं स्त्री पर्व · अध्याय 44
संस्कृत
1शल्य उवाच परान् प्रति। ननु प्रलापाः कफ्ते यान् ब्रवीपि ऋते कर्णसहस्रेण शक्या जेतुं परे युधि॥
2संजय उवाच तथा ब्रुवन्तं परुषं कर्णो मद्रधिपं तदा। परुषं द्विगुण भूयः प्रोवाचाप्रियदर्शनम्॥
3कर्ण उवाच इदं तु ते त्वमेकाग्रः शृणु मद्रजनाधिप। शंनिधौ धृतराष्ट्रस्य प्रोच्यमानं मया श्रुतम्॥
4देशांश्च विविधांश्चित्रान् पूर्ववृत्तांश्च पार्थिवान्। ब्राह्मणः कथयन्ति स्म धृतराष्ट्रनिवेशने॥
5तत्र वृद्धः पुरावृत्ताः कथा कश्चिद् द्विजोत्तमः। वाहीकदेशं मद्रांश्च कुत्सयन् वाक्यमब्रवीत्॥
6बहिष्कृता हिमवता गङ्गया च बहिष्कृताः। शरस्वत्या यमुनया कुरक्षेत्रेण चापि ये॥ पञ्चानां सिन्धुषष्ठानां नदीनां येऽन्तराश्रिताः। तान् धर्मबाह्यानशुचीन वाहीकानपि वर्जयेत्॥
7गोवर्धनो नाम वटः सुभद्रं नाम चत्वरम्। एतद् राजकुलद्वारमाकुमारात् स्मराम्यहम्॥
8कार्येणात्यर्थगूढेन वाहीकेषूषितं मया। तत एषां समाचारः संवासाद् विदितो मम॥
9शाकलं नाम नगरमापगा नाम निम्नगा। जर्त्तिका नाम वाहीकास्तेषां वृत्तं सुनिन्दतम्॥
10धाना गौड्यासवं पीत्वा गोमांसं लशुनैः सह। अपूपमांसवाट्यानामाशिनः शीलवर्जिताः॥
11गायन्त्यथ च नृत्यन्ति स्त्रियो मत्ता विवाससः। नगरागारवप्रेषु बहिर्माल्यानुलेपनाः॥ मत्तावगीतैर्विविधैः खरोष्ट्रनिनदोपमैः। अनावृता मैथुने ताः कामचाराश्च सर्वशः॥
12आहुरन्योन्यसूक्तानि प्रब्रुवाणा मदोत्कटाः। हे हते हे हतेत्येव स्वामिभर्तृहतेति च॥
13आक्रोशन्त्यः प्रनृत्यन्ति व्रात्याः पर्वस्वसंयता। तासां किलावलिप्तानां निवसन् कुरुजाङ्गले॥
14कश्चिद् वाहीकदुष्टानां नातिहष्टमना जगौ। सा नूनं बृहती गौरी सूक्ष्मकम्बलवासिनी॥
15मामनुस्मरती शेते वाहीकं कुरुजाङ्गले। शतद्रुकामहं तीर्खा तां च रम्यामिरावतीम्॥ गत्वा स्वदेश द्रक्ष्यामि स्थूलशङ्खा शुभाः स्त्रियः। मनः शिलोजवलापाङ्गयो गौर्यस्त्रिककुदाञ्जनाः॥
16कम्बलजिनसंवीता क्रन्दन्त्यः प्रियदर्शनाः। मृदङ्गानकशङ्खानां मर्दलानां च निःस्वनैः॥
17खरोष्ट्राश्वतरैश्चैव मत्ता यास्यामहे सुखम्। शमीपीलुकरीराणां वनेषु सुखवमसु॥
18अपूपान् सक्तुपिण्डांश्चं प्राश्नन्तो मथितान्वितान्। पथि सुप्रबला भूत्वा कदा सम्पततोऽध्वगान्॥ चेलापहारं कुर्वाणस्ताडयिष्याम भूयसः।
19एवंशीलेषु व्रात्येषु वाहीकेषु दुरात्मसु॥ कश्चेतयानो निवसेनमुहूर्तमपि मानवः।
20ईदृशा ब्राह्मणेनोक्ता वाहीका मोघचारिणः॥ येषां षड्भागहर्ता त्वमुभयोः शुभपापयोः।
21इत्युक्त्वा ब्राह्मणः साधुरुत्तरं पुनरुक्तवान्॥ वाहीकेष्वविनीतेषु प्रोत्यमानं निबोध तत्।
22तत्र स्म राक्षसी गाति सदा कृष्णचतुर्दशीम्॥ नगरे शाकले स्फीते आहत्य निशि दुन्दुभि।
23कदा वाहेयिका गाथा: पुनर्गास्यामि शाकले।॥ गव्यस्य तृप्ता मांसस्य पीत्वा गौडं सुरासवम्। गौरीभिः सह नारीभिहतीभिः स्वलंकृताः॥ पलाण्डुगंडूषयुतान् खादन्ती चैडकान् बहून्। वाराहं कौक्कुटं मांसं गव्यं गार्दभमौष्ट्रिकम्॥ ऐडं च ये न खादन्ति तेषां जन्म निरर्थकम्।
24इति गायन्ति ये मत्ताः सीधुना शाकलाश्च ये॥ सबालवृद्धाः क्रन्दनन्तस्तेषु धर्मः कथं भवेत्।
25इति शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते॥ यदन्योऽप्युक्तवानस्मान् ब्राह्मणः कुरुसंसदि।
26पञ्च नद्यो वहन्त्येता यत्र पीलुवनान्युत॥ शतर्दुश्च विपासा च तृतीयैरावती तथा। चन्द्रभागा वितस्ता च सिन्धुषष्टा बहिर्गिरेः॥ आरट्टा नाम ते देशा नष्टधर्मा न तान् व्रजेत्।'
27व्रात्यानां दासमीयानां वाहीकानामयज्वनाम्॥ न देवाः प्रतिगृह्णन्ति पितरो ब्राह्मणास्तथा। तेषां प्रनष्टधर्माणां वाहीकानामिति श्रुतिः॥
28ब्राह्मणेन तथा प्रोक्तं विदुषा साधुसंसदि। काष्ठकुण्डेषु वाहीका मृन्मयेषु च भुञ्जते॥ सक्तुमद्यावलिप्तेषु श्वावलीढेषु निघृणाः। आविकं चौष्टिकं चैव क्षीरं गार्दभमेव च॥ तद्विकारांश्च वाहीका: खादन्ति च पिबन्ति च।
29पुत्रसंकरिणो जाल्माः सर्वान्नक्षीरभोजनाः॥ आरट्टा नाम वाहीका वर्जनीया विपश्चिता।
30हन्त शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते॥ यदन्योऽप्युक्तवान् मह्यं ब्राह्मणः कुरुसंसदि।
31युगन्धरे पयः पीत्वा प्रोष्य चाप्यच्युतस्थले॥ तद्वद् भूतिलये स्नात्वा कथं स्वर्ग गमिष्यति।
32पञ्च नद्यो वहन्त्येता यत्र निःसृत्य पर्वतात्॥ आरट्टा नाम दीका न तेष्वार्योद्वयहं वसेत्।
33बहिश्च नाम हीच विपाशानां पिशाचकौ॥ तयोरपत्यं वाहीका नैषा सृष्टिः प्रजापतेः। ते कथं विविधान् धर्मान् ज्ञास्यन्ते हीनयोनयः॥
34कारस्करान्माहिषकान् कुरण्डान् केरलांस्तथा। कर्कोटकान् वीरकांश्च दुर्धर्माचं विवर्जयेत्॥
35इति तीर्थानुसारं राक्षसी काचिदब्रवीत्। एकरात्रशयी गेहे महोलूखलमेखला॥
36आरट्टा नाम ते देशा वाहीकं नाम तज्जलम्। ब्राह्मणापसदा यत्र तुल्यकालाः प्रजापतेः॥
37वेदा न तेषां वेद्यंश्च यज्ञा यजनमेव च। व्रात्यानां दासमीयानामन्नं देवा न भुञ्जते॥
38प्रस्थला मद्रगान्धारा आरट्टा नामतः खशाः। वसातिसिन्धुसौवीरा इति प्रायोऽतिकुत्सिताः॥
39प्रस्थला मद्रगान्धारा आरट्टा नामतः खशाः। वसातिसिन्धुसौवीरा इति प्रायोऽतिकुत्सिताः॥
अंग्रेज़ी
1Shalya said These are but your ravings, O Karna that you give vent to with regard to your enemies. But I can without a thousand Karnas defeat my foe in battle.
2Sanjaya said To the king of Madras, who was speaking such harsh words Karna, of unpleasant looks, spoke words again twice as harsh.
3Karna said O king of Madras, listen attentively to what I heard recited in the presence of Dhritarashtra.
4In Dhritarashtra's house the Brahmanas used to describe many pleasant regions and the lives of many ancient kings.
5One aged and leading Brahmana among them, while recounting the ancient historian, said thus blaring the Balhikas and Madrakas.
6One should always avoid the impure and impious Balhikas who live away from Himavat and Ganga, Sarasvati, Yamuna and Kurukshetra and the Sindhu with its five tributaries.
7I remember from my youth that a slaughter ground for kine and the cellars for wine mark out the gates of the palaces of Balhika kings.
8For some secret work I had to live with them. On account of this living I know them very well.
9There is a town of the name of Shakala, a river by the name of Apaga and a clan of the Balhikas known as Jarttikas. Their conduct is very reprehensible.
10They drink the liquor Ganda and eat friend barley with it. They also eat beef with garlics. They also take flour with meat and boiled rice that is bought of others. They are shorn of all good practices.
11Their women all drink and are nude and laugh and dance, outside the walls of the houses in cities, with garlands and unguents, singing under the influence of liquor various obscene songs like the bray of the ass or the bleat of lambs. They freely mix and intercourse with all. Inebrite they address one another with endearing terms.
12The fallen Balhika women, unobservant of restrictions even on sacred days, dance and exclaim “Alas! our husband, our lord is dead!"
13One of those wicked Balhikas who lived amongst them and and for time in Kurujangala burst out with cheerless heart saying-
14"Surely that big and fair (Balhika maiden) dressed in her blankets is thinking of me her Balhika lover, who am living in Kurujangala at the time of her going to bed.
15some Crossing the Sutlej, the charming Iravati and coming to my own country when shall I look at those beautiful women with thick frontal bones, with shining circles of red arsenic on their foreheads, with tinges of red, black collyrium on their eyes and their beautiful forms dressed in blankets and skins and themselves uttering shrill cries?
16When shall I be happy in the company of those inebriate women amid the sound of drums and kettle-drums and conches sweet as the brays of asses and cries of camels and mules?
17When shall I be in the midst of those women who live on cakes of flour and meat and balls of barley and skimmed milk in the forest having pleasant paths of Shami, Pilu and Karira?
18When shall I, surrounded by my countrymen, muster strong on the high roads, fall upon the passers by, carry away their robes and attires and beat them repeatedly?
19What man is there who will live willingly even for a moment in the midst of Bahikas who are so fallen, wicked and of fraudulent conduct?
20Thus did the Brahmanas describe the vile Balhikas, a sixty of whose merit and demerit, you possess, O Shalya.
21Having said this the pious Brahmana said some thing about the wicked Bahikas. Hear what I say.
22In the large and populous city of Shakala a Rakshasa woman used to sing on every fourteenth day of the dark half of the month in accompaniment with a drum.
23When shall I next sing the songs of the Bahikas in this town of Shakala having fed me full with beef and drunk the Gada liquor. Decked with ornaments when shall I with these huge women and maidens feed upon a large number of sheep, a quantity of pork and beef and the meat of fowls, asses and camels. In vain do they live who do not eat the sheep.
24Thus O Shalya, the young and old inhabitants of Sakala, sing and cry under the influence of liquor. How can there by virtue among such people?
25You should know this. I will now recount to you again what another Brahmana said to us in the Kuru court.
26There where the forests of Pilus stand and the five rivers Shatadru, Vipasha, Iravati, Chandrabhaga and Vitasta and which have the Sindhu for their sixty flow there in those region is situated the Province called the Arattas distant from Himavat. The Province is shorn of virtue and religion. No one should there.
27The celestials, the ancestral manes and the Brahmanas never accept gifts from fallen persons, from those that are begotten by Sudras upon women of other castes and from Bahikas who never perform Yajnas and are greatly irreligious.
28This the learned Brahmana also said in the Kuru Court. The Balhikas, who have no feelings of revulsion, take their food in deep wooden vessels, earthen plates in vessels that have been licked by dogs and those that have been stained with pounded barely and other corn. They drink the milk of sheep, camels and asses and cat curds and other preparations of those various kinds of milk.
29There is a number of bastards among those fallen people. There is no food or no milk that they do not take. The ignorant Aratta Bahikas should always be avoided.
30You should always know this, O Shalya. I will now speak to you what another Brahmana said in the Kuru court.
31How can a man attain to the celestial region having drunk milk in the town called Yugandhara and lived in the place called Achyutastala and bathed in the spot called Bhutilaya.
32No respectable man should live even for two days where the five rivers flow just after issuing from the mountains and where live Aratta Balhikas.
33There are two Pishachas in the river Vipasha named Bahi and Hika. The Bahikas are the offspring of those two Pishchas. They are not creatures created by God. Being of such a low birth how can they know the duties laid down in the scriptures?
34The Karaskaras, the Mahishkas, the Kurandas, the Keralas, the Karkotakas, the Virakas and other people who have no religion should always be avoided by men.
35A Rakshasa woman of huge hips, thus spoke to a Brahman, who once went to that country for bathing in a sacred water and passed a single night there.
36This Province passes under the name of Arattas. And the people who live there are called Balhikas. The Brahmanas of the lowest order also live there from a very ancient time.
37They are ignorant of the Vedas and void of knowledge. They do not perform Yajnas nor can help others in them. They are all fallen and many of them have been begotten by Sudras upon other caste girls; the gods never accept gifts from them.
38The Prasthalas, the Madras, the Gandharvas, the Arattas, Khasas, the Vasatis, the Sindhus and the Sauviras also follow these reprehensible practices. upon other caste girls; the gods never accept gifts from them.
39The Prasthalas, the Madras, the Gandharvas, the Arattas, Khasas, the Vasatis, the Sindhus and the Sauviras also follow these reprehensible practices.
हिन्दी
1शल्य ने कहा — हे कर्ण, अपने शत्रुओं के विषय में तुम जो कुछ कह रहे हो वह मात्र प्रलाप है। किन्तु मैं सहस्र कर्णों के बिना भी युद्ध में अपने शत्रु को परास्त कर सकता हूँ।
2सञ्जय ने कहा — ऐसे कठोर वचन कहने वाले मद्रराज से अप्रसन्न मुख वाले कर्ण ने पुनः दूने कठोर वचन कहे।
3कर्ण ने कहा — हे मद्रराज, ध्यानपूर्वक सुनिए कि मैंने धृतराष्ट्र की उपस्थिति में क्या कहा जाते हुए सुना था।
4धृतराष्ट्र के भवन में ब्राह्मणगण अनेक रमणीय प्रदेशों तथा अनेक प्राचीन राजाओं के जीवनवृत्तों का वर्णन किया करते थे।
5उनमें से एक वृद्ध और प्रधान ब्राह्मण ने प्राचीन इतिहास का वर्णन करते हुए बाह्लीकों और मद्रकों की निन्दा करते हुए इस प्रकार कहा।
6जो हिमवान् से, गंगा, सरस्वती, यमुना और कुरुक्षेत्र से तथा अपनी पाँच सहायक नदियों सहित सिन्धु से दूर रहते हैं — उन अपवित्र और अधर्मी बाह्लीकों से सदा दूर रहना चाहिए।
7मुझे अपनी युवावस्था से स्मरण है कि गोवध का स्थान और मद्य के तहखाने ही बाह्लीक राजाओं के प्रासादों के द्वार का चिह्न होते हैं।
8किसी गुप्त कार्यवश मुझे उनके साथ रहना पड़ा था। इसी सहवास के कारण मैं उन्हें भली-भाँति जानता हूँ।
9शाकल नामक एक नगर है, आपगा नामक एक नदी है और जार्त्तिक नाम से प्रसिद्ध बाह्लीकों का एक कुल है। उनका आचरण अत्यन्त निन्दनीय है।
10वे गौड नामक मद्य पीते हैं और उसके साथ भुना हुआ जौ खाते हैं। वे लहसुन के साथ गोमांस भी खाते हैं। वे मांस के साथ आटा तथा दूसरों से खरीदा हुआ पका चावल भी लेते हैं। वे समस्त सदाचार से रहित हैं।
11उनकी स्त्रियाँ सब मद्यपान करती हैं और नगरों में घरों की दीवारों के बाहर नग्न होकर हँसती और नाचती हैं, मालाएँ और अंगराग धारण किए हुए, मद्य के प्रभाव में गधे के रेंकने अथवा मेमने के मिमियाने के समान नाना अश्लील गीत गाती हुई। वे सबसे स्वच्छन्द मेल-जोल और संसर्ग रखती हैं। मद में चूर होकर वे एक-दूसरे को स्नेहसूचक सम्बोधनों से पुकारती हैं।
12पतित बाह्लीक स्त्रियाँ पवित्र दिनों में भी कोई संयम न रखते हुए नाचती हैं और चिल्लाती हैं — 'हाय! हमारा पति, हमारा स्वामी मर गया!'
13उन दुष्ट बाह्लीकों में से एक, जो उनके बीच रहता था और कुछ काल तक कुरुजांगल में भी रहा, खिन्न हृदय से फूट पड़ा और बोला —
14'निश्चय ही वह विशालकाय और गोरी (बाह्लीक कन्या), जो कम्बल पहने हुए है, सोने के समय मुझ अपने बाह्लीक प्रेमी का स्मरण करती होगी, जो कुरुजांगल में रह रहा है।
15शतद्रु और मनोहर इरावती को पार करके अपने देश आकर मैं उन सुन्दरियों को कब देखूँगा, जिनकी ललाट की अस्थियाँ मोटी हैं, जिनके ललाट पर मैनसिल के चमकते वृत्त हैं, जिनके नेत्रों में लाल और काले अंजन की रेखाएँ हैं, जिनके सुन्दर रूप कम्बलों और चर्मों से आवृत हैं और जो स्वयं तीखी ध्वनियाँ करती हैं?
16गधों के रेंकने और ऊँटों तथा खच्चरों के चिल्लाने के समान मधुर मृदंगों, दुन्दुभियों और शंखों की ध्वनि के बीच उन मदमाती स्त्रियों की संगति में मैं कब सुखी होऊँगा?
17शमी, पीलु और करीर के रमणीय मार्गों वाले वन में आटे और मांस की टिकियों तथा जौ के लड्डुओं और मट्ठे पर जीवन बिताने वाली उन स्त्रियों के बीच मैं कब रहूँगा?
18अपने देशवासियों से घिरकर, राजमार्गों पर बलपूर्वक एकत्र होकर, राहगीरों पर टूट पड़कर, उनके वस्त्र और आभूषण छीनकर और उन्हें बारम्बार पीटकर मैं कब आनन्द लूँगा?'
19ऐसा कौन पुरुष है जो इतने पतित, दुष्ट और कपटपूर्ण आचरण वाले बाह्लीकों के बीच स्वेच्छा से क्षण भर भी रहेगा?
20इस प्रकार ब्राह्मणों ने उन नीच बाह्लीकों का वर्णन किया, जिनके गुण-दोषों का छठा भाग आपमें भी विद्यमान है, हे शल्य।
21यह कहकर उन धर्मात्मा ब्राह्मण ने दुष्ट बाह्लीकों के विषय में कुछ और कहा। मैं जो कहता हूँ वह सुनिए।
22शाकल नामक विशाल और जनाकीर्ण नगर में एक राक्षसी प्रत्येक कृष्णपक्ष की चतुर्दशी को मृदंग के साथ गाया करती थी।
23'गोमांस से भरपेट भोजन करके और गौड मद्य पीकर मैं शाकल के इस नगर में बाह्लीकों के गीत कब फिर गाऊँगी? आभूषणों से सजकर मैं इन विशालकाय स्त्रियों और कन्याओं के साथ बहुसंख्यक भेड़ों, प्रचुर सूअर-मांस और गोमांस तथा मुर्गे, गधे और ऊँट के मांस पर कब भोजन करूँगी? जो भेड़ का मांस नहीं खाते, उनका जीना व्यर्थ है।'
24इस प्रकार हे शल्य, शाकल के युवा और वृद्ध निवासी मद्य के प्रभाव में गाते और चिल्लाते हैं। ऐसे लोगों में धर्म कहाँ से हो सकता है?
25आपको यह जान लेना चाहिए। अब मैं आपको पुनः वह सुनाऊँगा जो कुरुसभा में एक अन्य ब्राह्मण ने हमसे कहा था।
26जहाँ पीलु के वन खड़े हैं और जहाँ शतद्रु, विपाशा, इरावती, चन्द्रभागा और वितस्ता — ये पाँच नदियाँ बहती हैं, जिनकी छठी सिन्धु है, वहाँ हिमवान् से दूर आरट्ट नामक प्रदेश स्थित है। वह प्रदेश धर्म और सदाचार से रहित है। वहाँ किसी को नहीं रहना चाहिए।
27देवता, पितर और ब्राह्मण पतित पुरुषों से, अन्य वर्णों की स्त्रियों में शूद्रों द्वारा उत्पन्न सन्तानों से तथा उन बाह्लीकों से, जो कभी यज्ञ नहीं करते और अत्यन्त अधार्मिक हैं, कभी दान स्वीकार नहीं करते।
28यह भी उन विद्वान् ब्राह्मण ने कुरुसभा में कहा था। जिनमें घृणा का भाव ही नहीं है, वे बाह्लीक गहरे काठ के पात्रों में, मिट्टी की थालियों में, कुत्तों के चाटे हुए पात्रों में तथा पिसे हुए जौ और अन्य अन्नों से मैले हुए पात्रों में भोजन करते हैं। वे भेड़, ऊँट और गधे का दूध पीते हैं तथा उन नाना प्रकार के दूधों से बने दही और अन्य पदार्थ खाते हैं।
29उन पतित लोगों में वर्णसंकरों की भरमार है। ऐसा कोई अन्न अथवा दूध नहीं जिसे वे न लेते हों। अज्ञानी आरट्ट-बाह्लीकों से सदा दूर रहना चाहिए।
30हे शल्य, आपको यह सदा जानना चाहिए। अब मैं आपसे वह कहूँगा जो कुरुसभा में एक अन्य ब्राह्मण ने कहा था।
31युगन्धर नामक नगर में दूध पीकर, अच्युतस्थल नामक स्थान में निवास करके और भूतिलय नामक तीर्थ में स्नान करके कोई पुरुष स्वर्ग को कैसे प्राप्त कर सकता है?
32जहाँ पर्वतों से निकलते ही वे पाँच नदियाँ बहती हैं और जहाँ आरट्ट-बाह्लीक रहते हैं, वहाँ किसी सम्माननीय पुरुष को दो दिन भी नहीं रहना चाहिए।
33विपाशा नदी में बाहि और हीक नामक दो पिशाच हैं। बाह्लीक उन्हीं दो पिशाचों की सन्तान हैं। वे ईश्वर द्वारा सृजे गए प्राणी नहीं हैं। ऐसे नीच जन्म वाले होकर वे शास्त्रों में विहित धर्मों को कैसे जान सकते हैं?
34कारस्कर, माहिष्क, कुरण्ड, केरल, कर्कोटक, वीरक तथा अन्य वे लोग जिनका कोई धर्म नहीं है — इन सबसे मनुष्यों को सदा दूर रहना चाहिए।
35एक विशाल नितम्बों वाली राक्षसी ने एक ब्राह्मण से यह कहा था, जो एक बार किसी पवित्र जल में स्नान करने के लिए उस देश में गए थे और वहाँ एक ही रात बिताई थी।
36'यह प्रदेश आरट्ट के नाम से जाना जाता है। और जो लोग यहाँ रहते हैं वे बाह्लीक कहलाते हैं। निम्नतम श्रेणी के ब्राह्मण भी अत्यन्त प्राचीन काल से यहीं रहते हैं।
37वे वेदों से अनभिज्ञ और ज्ञान से रहित हैं। वे न यज्ञ करते हैं, न दूसरों के यज्ञों में सहायक हो सकते हैं। वे सब पतित हैं और उनमें से अनेक अन्य वर्णों की कन्याओं में शूद्रों द्वारा उत्पन्न हैं; देवता उनसे कभी दान स्वीकार नहीं करते।
38प्रस्थल, मद्र, गान्धार, आरट्ट, खश, वसाति, सिन्धु और सौवीर भी इन्हीं निन्दनीय आचरणों का पालन करते हैं।
39प्रस्थल, मद्र, गान्धार, आरट्ट, खश, वसाति, सिन्धु और सौवीर भी इन्हीं निन्दनीय आचरणों का पालन करते हैं।
नेपाली
1शल्यले भने — हे कर्ण, आफ्ना शत्रुका विषयमा तिमी जे-जे भनिरहेका छौ त्यो मात्र प्रलाप हो। तर म हजार कर्णविना पनि युद्धमा आफ्नो शत्रुलाई परास्त गर्न सक्दछु।
2सञ्जयले भने — यस्ता कठोर वचन भन्ने मद्रराजलाई अप्रसन्न मुख भएका कर्णले पुनः दोब्बर कठोर वचन भने।
3कर्णले भने — हे मद्रराज, ध्यानपूर्वक सुन्नुहोस् कि मैले धृतराष्ट्रको उपस्थितिमा के भनिएको सुनेको थिएँ।
4धृतराष्ट्रको भवनमा ब्राह्मणगणले अनेक रमणीय प्रदेश तथा अनेक प्राचीन राजाका जीवनवृत्तको वर्णन गर्ने गर्दथे।
5तीमध्ये एक वृद्ध र प्रधान ब्राह्मणले प्राचीन इतिहासको वर्णन गर्दै बाह्लीक र मद्रकहरूको निन्दा गर्दै यसरी भने।
6जो हिमवान्बाट, गङ्गा, सरस्वती, यमुना र कुरुक्षेत्रबाट तथा आफ्ना पाँच सहायक नदीसहित सिन्धुबाट टाढा रहन्छन् — ती अपवित्र र अधर्मी बाह्लीकहरूबाट सधैँ टाढा रहनुपर्दछ।
7मलाई आफ्नो युवावस्थादेखि सम्झना छ कि गोवधको स्थान र मद्यका भण्डार नै बाह्लीक राजाहरूका प्रासादका ढोकाको चिह्न हुन्छन्।
8कुनै गुप्त कार्यवश मलाई उनीहरूसँग बस्नुपरेको थियो। यही सहवासका कारण म उनीहरूलाई राम्ररी जान्दछु।
9शाकल नामक एउटा नगर छ, आपगा नामक एउटा नदी छ र जार्त्तिक नामले प्रसिद्ध बाह्लीकहरूको एउटा कुल छ। उनीहरूको आचरण अत्यन्त निन्दनीय छ।
10तिनीहरू गौड नामक मद्य पिउँछन् र त्यससँगै भुटेको जौ खान्छन्। तिनीहरूले लसुनसँग गोमांस पनि खान्छन्। तिनीहरूले मासुसँग पिठो तथा अरूबाट किनेको पाकेको चामल पनि लिन्छन्। तिनीहरू सम्पूर्ण सदाचारबाट रहित छन्।
11उनका स्त्रीहरू सबै मद्यपान गर्दछन् र नगरमा घरका पर्खालबाहिर नाङ्गै भई हाँस्दछन् र नाच्दछन्, माला र अङ्गराग धारण गरेर, मद्यको प्रभावमा गधा कराएको अथवा पाठो कराएको समान नाना अश्लील गीत गाउँदै। तिनीहरूले सबैसँग स्वच्छन्द मेलमिलाप र संसर्ग राख्दछन्। मादक अवस्थामा तिनीहरूले एक-अर्कालाई स्नेहसूचक सम्बोधनले पुकार्दछन्।
12पतित बाह्लीक स्त्रीहरू पवित्र दिनमा पनि कुनै संयम नराखी नाच्दछन् र चिच्याउँछन् — 'हाय! हाम्रो पति, हाम्रो स्वामी मर्यो!'
13ती दुष्ट बाह्लीकहरूमध्ये एक, जो तिनीहरूका बीचमा बस्दथ्यो र केही कालसम्म कुरुजाङ्गलमा पनि बस्यो, खिन्न हृदयले फुट्यो र भन्यो —
14'निश्चय नै त्यो विशालकाय र गोरी (बाह्लीक कन्या), जसले कम्बल लगाएकी छिन्, सुत्ने बेला म आफ्नो बाह्लीक प्रेमीको स्मरण गर्दी होलिन्, जो कुरुजाङ्गलमा बसिरहेको छु।
15शतद्रु र मनोहर इरावती पार गरेर आफ्नो देश आएर म ती सुन्दरीलाई कहिले देख्नेछु, जसका निधारका हड्डी मोटा छन्, जसका निधारमा मैनसिलका चम्किला वृत्त छन्, जसका नेत्रमा रातो र कालो अञ्जनका रेखा छन्, जसका सुन्दर रूप कम्बल र चर्मले ढाकिएका छन् र जो आफैँ तीखा ध्वनि गर्दछन्?
16गधा कराएको र ऊँट तथा खच्चर कराएको समान मधुर मृदङ्ग, दुन्दुभि र शङ्खको ध्वनिका बीचमा ती मादक स्त्रीहरूको सङ्गतमा म कहिले सुखी हुनेछु?
17शमी, पीलु र करीरका रमणीय मार्ग भएको वनमा पिठो र मासुका टिक्री तथा जौका लड्डु र मोहीमा जीवन बिताउने ती स्त्रीहरूका बीचमा म कहिले रहनेछु?
18आफ्ना देशवासीले घेरिएर, राजमार्गमा बलपूर्वक एकत्र भएर, बटुवाहरूमाथि जाइलागेर, उनीहरूका वस्त्र र आभूषण खोसेर र उनीहरूलाई बारम्बार पिटेर म कहिले आनन्द लिनेछु?'
19यस्तो कुन पुरुष छ जो यति पतित, दुष्ट र कपटपूर्ण आचरणका बाह्लीकहरूका बीचमा स्वेच्छाले क्षणभर पनि रहनेछ?
20यसरी ब्राह्मणहरूले ती नीच बाह्लीकहरूको वर्णन गरे, जसका गुण-दोषको छैटौँ भाग तपाईंमा पनि विद्यमान छ, हे शल्य।
21यसो भनेर ती धर्मात्मा ब्राह्मणले दुष्ट बाह्लीकहरूका विषयमा केही अरू भने। म जे भन्दछु त्यो सुन्नुहोस्।
22शाकल नामक विशाल र जनाकीर्ण नगरमा एउटी राक्षसीले प्रत्येक कृष्णपक्षको चतुर्दशीमा मृदङ्गसँगै गाउने गर्दथिन्।
23'गोमांसले भरिपेट भोजन गरेर र गौड मद्य पिएर म शाकलको यस नगरमा बाह्लीकहरूका गीत कहिले फेरि गाउनेछु? आभूषणले सजिएर म यी विशालकाय स्त्री र कन्याहरूसँग धेरै सङ्ख्यामा भेडा, प्रचुर सुँगुरको मासु र गोमांस तथा कुखुरा, गधा र ऊँटको मासुमा कहिले भोजन गर्नेछु? जसले भेडाको मासु खाँदैनन्, उनीहरूको बाँच्नु व्यर्थ छ।'
24यसरी हे शल्य, शाकलका युवा र वृद्ध निवासीहरू मद्यको प्रभावमा गाउँछन् र चिच्याउँछन्। यस्ता मानिसहरूमा धर्म कहाँबाट हुन सक्दछ?
25तपाईंले यो जान्नुपर्दछ। अब म तपाईंलाई पुनः त्यो सुनाउनेछु जो कुरुसभामा अर्का एक ब्राह्मणले हामीलाई भनेका थिए।
26जहाँ पीलुका वन उभिएका छन् र जहाँ शतद्रु, विपाशा, इरावती, चन्द्रभागा र वितस्ता — यी पाँच नदी बग्दछन्, जसकी छैटौँ सिन्धु हुन्, त्यहाँ हिमवान्बाट टाढा आरट्ट नामक प्रदेश स्थित छ। त्यो प्रदेश धर्म र सदाचारबाट रहित छ। त्यहाँ कसैले बस्नु हुँदैन।
27देवता, पितृ र ब्राह्मणले पतित पुरुषबाट, अन्य वर्णका स्त्रीमा शूद्रहरूद्वारा उत्पन्न सन्तानबाट तथा ती बाह्लीकबाट, जसले कहिल्यै यज्ञ गर्दैनन् र अत्यन्त अधार्मिक छन्, कहिल्यै दान स्वीकार गर्दैनन्।
28यो पनि ती विद्वान् ब्राह्मणले कुरुसभामा भनेका थिए। जसमा घृणाको भाव नै छैन, ती बाह्लीकहरू गहिरा काठका भाँडामा, माटाका थालमा, कुकुरले चाटेका भाँडामा तथा पिसेको जौ र अन्य अन्नले फोहोर भएका भाँडामा भोजन गर्दछन्। तिनीहरूले भेडा, ऊँट र गधाको दूध पिउँछन् तथा ती नाना प्रकारका दूधबाट बनेका दही र अन्य पदार्थ खान्छन्।
29ती पतित मानिसहरूमा वर्णसङ्करहरूको भरमार छ। यस्तो कुनै अन्न अथवा दूध छैन जसलाई तिनीहरूले नलिऊन्। अज्ञानी आरट्ट-बाह्लीकहरूबाट सधैँ टाढा रहनुपर्दछ।
30हे शल्य, तपाईंले यो सधैँ जान्नुपर्दछ। अब म तपाईंलाई त्यो भन्नेछु जो कुरुसभामा अर्का एक ब्राह्मणले भनेका थिए।
31युगन्धर नामक नगरमा दूध पिएर, अच्युतस्थल नामक स्थानमा बसेर र भूतिलय नामक तीर्थमा स्नान गरेर कुनै पुरुषले स्वर्ग कसरी प्राप्त गर्न सक्दछ?
32जहाँ पर्वतबाट निस्कनासाथ ती पाँच नदी बग्दछन् र जहाँ आरट्ट-बाह्लीकहरू बस्दछन्, त्यहाँ कुनै सम्माननीय पुरुषले दुई दिन पनि बस्नु हुँदैन।
33विपाशा नदीमा बाहि र हीक नामक दुई पिशाच छन्। बाह्लीकहरू तिनै दुई पिशाचका सन्तान हुन्। तिनीहरू ईश्वरद्वारा सिर्जिएका प्राणी होइनन्। यस्तो नीच जन्म भएर तिनीहरूले शास्त्रमा विहित धर्मलाई कसरी जान्न सक्दछन्?
34कारस्कर, माहिष्क, कुरण्ड, केरल, कर्कोटक, वीरक तथा अन्य ती मानिस जसको कुनै धर्म छैन — यी सबैबाट मनुष्यहरू सधैँ टाढा रहनुपर्दछ।
35एउटी विशाल नितम्ब भएकी राक्षसीले एक ब्राह्मणलाई यो भनेकी थिइन्, जो एक पटक कुनै पवित्र जलमा स्नान गर्नका लागि त्यस देशमा गएका थिए र त्यहाँ एउटै रात बिताएका थिए।
36'यो प्रदेश आरट्टको नामले चिनिन्छ। र जो मानिस यहाँ बस्दछन् तिनीहरू बाह्लीक भनिन्छन्। निम्नतम श्रेणीका ब्राह्मणहरू पनि अत्यन्त प्राचीन कालदेखि यहीँ बस्दछन्।
37तिनीहरू वेदबाट अनभिज्ञ र ज्ञानबाट रहित छन्। तिनीहरूले न यज्ञ गर्दछन्, न अरूका यज्ञमा सहायक हुन सक्दछन्। तिनीहरू सबै पतित छन् र तीमध्ये अनेक अन्य वर्णका कन्यामा शूद्रहरूद्वारा उत्पन्न हुन्; देवताले तिनीहरूबाट कहिल्यै दान स्वीकार गर्दैनन्।
38प्रस्थल, मद्र, गान्धार, आरट्ट, खश, वसाति, सिन्धु र सौवीरले पनि यिनै निन्दनीय आचरणको पालन गर्दछन्।
39प्रस्थल, मद्र, गान्धार, आरट्ट, खश, वसाति, सिन्धु र सौवीरले पनि यिनै निन्दनीय आचरणको पालन गर्दछन्।