Chapter 149

Jatugriha Parva — Crossing the Ganges

Show:
View:
vidura
Verse 1
Sanskrit

वैशम्पायन उवाच एतस्मिन्नेव काले तु यथासम्प्रत्ययं कविः। विदुरः प्रेषयामास तद् वनं पुरुषं शुचिम्॥

English

Vaishampayana said : In the meanwhile, the learned Vidura sent to that forest a man of pure character whom he much trusted.

Hindi

वैशम्पायन ने कहा — इसी बीच विद्वान् विदुर ने उस वन में एक शुद्ध चरित्र वाले पुरुष को भेजा जिस पर उन्हें बहुत विश्वास था।

Nepali

वैशम्पायनले भने — यसै बीच विद्वान् विदुरले त्यस वनमा एक शुद्ध चरित्र भएको पुरुषलाई पठाए जसमाथि उनको धेरै विश्वास थियो।

Verse 2
Sanskrit

स गत्वा तु यधोद्देशं पाण्डवान् ददृशे वने। जनन्या सह कौरव्य मापयानान् नदीजलम्॥

English

He went to the place where he was directed to go; and he was the descendants of Kuru, the son of Pandu, with their mother, measuring the depth of the water of a river in the forest.

Hindi

वह उस स्थान पर गया जहाँ जाने का उसे निर्देश दिया गया था; और उसने कुरुवंशी, पाण्डु के पुत्रों को अपनी माता सहित वन में एक नदी के जल की गहराई नापते देखा।

Nepali

ऊ त्यस ठाउँमा गयो जहाँ जान उसलाई निर्देश दिइएको थियो; अनि उसले कुरुवंशी, पाण्डुका पुत्रहरूलाई आफ्नी मातासहित वनमा एक नदीको जलको गहिराइ नापिरहेको देख्यो।

vidura duryodhana
Verse 3
Sanskrit

विदितं तन्महाबुद्धेर्विदुरस्य महात्मनः। ततस्तस्यापि चारेण चेष्टितं पापचेतसः॥ ततः प्रवासितो विद्वान् विदुरेण नरस्तदा। पार्थानां दर्शयामास मनोमारुतगामिनीम्॥ सर्ववातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम्। शिवे भागीरथीतीरे नरैर्विस्त्रम्भिभिः कृताम्॥

English

The design of the wicked minded (Duryodhana) was made kncwn by this spy to the high souled and greatly learned Vidura. Therefore that learned man was sent by Vidura and that person showed to the sons of Pritha a boat, as swift as mind or wind. With mechanism and flags, made by trusted artificers and capable of withstanding wind and waves. It was on the banks of the holy Bhagirathi.

Hindi

दुष्टबुद्धि (दुर्योधन) का अभिप्राय इस गुप्तचर द्वारा महात्मा और महाविद्वान् विदुर को ज्ञात कराया गया था। इसलिए विदुर ने उस विद्वान् पुरुष को भेजा और उस पुरुष ने पृथा के पुत्रों को मन अथवा वायु के समान वेगवान् एक नौका दिखाई — यन्त्र और ध्वजाओं से युक्त, विश्वासपात्र शिल्पियों द्वारा बनाई गई और वायु तथा तरंगों को सहने में समर्थ। वह पवित्र भागीरथी के तट पर थी।

Nepali

दुष्टबुद्धि (दुर्योधन) को अभिप्राय यस गुप्तचरद्वारा महात्मा र महाविद्वान् विदुरलाई ज्ञात गराइएको थियो। त्यसैले विदुरले त्यस विद्वान् पुरुषलाई पठाए र त्यस पुरुषले पृथाका पुत्रहरूलाई मन अथवा वायुजस्तै वेगवान् एक डुङ्गा देखायो — यन्त्र र ध्वजाले युक्त, विश्वासपात्र शिल्पीहरूद्वारा बनाइएको र वायु तथा छाल सहन समर्थ। त्यो पवित्र भागीरथीको किनारमा थियो।

vidura yudhishthira
Verse 4
Sanskrit

ततः पुनरथोवाच ज्ञापकं पूर्वचोदितम्। युधिष्ठिर निबोधेदं संज्ञार्थं वचनं कवेः॥

English

He said these word to show that he was really sent (by Vidura). (He said), "O Yudhishthira, listen to what the learned Vidura) said to you.

Hindi

यह दिखाने के लिए कि वह सचमुच (विदुर द्वारा) भेजा गया है, उसने ये वचन कहे। (उसने कहा —) "हे युधिष्ठिर, सुनिए, विद्वान् (विदुर) ने आपसे क्या कहा था —

Nepali

ऊ साँच्चै (विदुरद्वारा) पठाइएको हो भनी देखाउन उसले यी वचन भन्यो। (उसले भन्यो —) "हे युधिष्ठिर, सुन्नुहोस्, विद्वान् (विदुर) ले तपाईंलाई के भनेका थिए —

Verse 5
Sanskrit

कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे विलौकसः। न हन्तीत्येवमात्मानं यो रक्षति स जीवति॥

English

'Neither the consumer of straw and wood, nor the drier of the dews burns the inmates of a hole in the forest. He escapes from death who protects himself.'

Hindi

'न तिनके और काष्ठ का भक्षक (अग्नि) और न ओस को सुखाने वाला (सूर्य) वन में किसी बिल के निवासियों को जलाता है। वह मृत्यु से बच जाता है जो अपनी रक्षा करता है।'

Nepali

'न तिनका र काठको भक्षक (अग्नि) र न ओस सुकाउने (सूर्य) ले वनमा कुनै दुलोका बासिन्दालाई जलाउँछ। ऊ मृत्युबाट बच्छ जसले आफ्नो रक्षा गर्छ।'

vidura shakuni kunti duryodhana karna
Verse 6
Sanskrit

तेन मां प्रेषितं विद्धि विश्वस्तं संज्ञयानया! भूयश्चैवाह मां क्षत्ता विदुरः सर्वतोऽर्थवित्॥ कर्णं दुर्योधनं चैव भ्रातृभिः सहितं रणे। शकुनि चैव कौन्तेय विजेतासि न संशयः॥

English

By these credentials know me to have been sent by Vidura and also to be his trusted agent. Kshatta (Vidura), learned in the precepts of all religions, told me also. O son of Kunti, that you shall surely defeat in battle Karna, Duryodhana with his brothers and Sakuni.

Hindi

इन प्रमाणों से मुझे विदुर द्वारा भेजा गया और उनका विश्वासपात्र प्रतिनिधि जानिए। समस्त धर्मों के विधानों के ज्ञाता क्षत्ता (विदुर) ने मुझसे यह भी कहा — 'हे कुन्तीपुत्र, तुम निश्चय ही युद्ध में कर्ण, दुर्योधन को उसके भाइयों सहित और शकुनि को पराजित करोगे।'

Nepali

यी प्रमाणले मलाई विदुरद्वारा पठाइएको र उनको विश्वासपात्र प्रतिनिधि जान्नुहोस्। सम्पूर्ण धर्मका विधानका ज्ञाता क्षत्ता (विदुर) ले मलाई यो पनि भने — 'हे कुन्तीपुत्र, तिमी निश्चय नै युद्धमा कर्ण, दुर्योधनलाई उसका भाइहरूसहित र शकुनिलाई पराजित गर्नेछौ।'

Verse 7
Sanskrit

इयं वारिपथे युक्ता नौरप्सु सुखगामिनी। मोचयिष्यति वः सर्वानस्माद् देशान्न संशयः॥

English

"This boat is ready on the waters. It will glide pleasantly on. It will surely carry away from these regions."

Hindi

"यह नौका जल पर तैयार है। यह सुखपूर्वक चलेगी। यह निश्चय ही आपको इन प्रदेशों से दूर ले जाएगी।"

Nepali

"यो डुङ्गा जलमा तयार छ। यो सुखपूर्वक चल्नेछ। यसले निश्चय नै तपाईंहरूलाई यी प्रदेशबाट टाढा लैजानेछ।"

Verse 8
Sanskrit

अथ तान् व्यथितान् दृष्ट्वा सह मात्रा नरोत्तमान्। नावमारोष्य गङ्गायां प्रस्थितानब्रवीत् पुनः॥

English

Seeing those best of men with their mother pensive and sad, he made them get on the boat that was on the Ganges. Going with them hiniself, he again said ..

Hindi

मनुष्यों में श्रेष्ठ उन्हें अपनी माता सहित विचारमग्न और उदास देखकर उसने उन्हें गंगा पर तैरती उस नौका पर चढ़ा दिया। स्वयं भी उनके साथ जाते हुए उसने पुनः कहा —

Nepali

मानिसहरूमा श्रेष्ठ तिनलाई आफ्नी मातासहित विचारमग्न र उदास देखेर उसले तिनलाई गङ्गामा तैरिरहेको त्यस डुङ्गामा चढायो। आफैँ पनि तिनीसँग जाँदै उसले पुनः भन्यो —

vidura
Verse 9
Sanskrit

विदुरो मूर्युपाघ्राय परिष्वज्य वचो मुहुः। अरिष्टं गच्छताव्यग्राः पन्थानमिति चाब्रवीत्॥

English

"Vidura, having smelled your heads and embracing you, has said it again and again that in commencing your auspicious journey and going alone, you should never be careless."

Hindi

"विदुर ने आपके सिरों की गन्ध लेकर और आपका आलिंगन करके बार-बार कहा है कि अपनी मंगलमय यात्रा आरम्भ करते समय और अकेले जाते समय आपको कभी असावधान नहीं होना चाहिए।"

Nepali

"विदुरले तपाईंहरूका शिरको गन्ध लिएर र तपाईंहरूको अङ्गालो हालेर बारम्बार भनेका छन् कि आफ्नो मङ्गलमय यात्रा सुरु गर्दा र एक्लै जाँदा तपाईंहरू कहिल्यै असावधान हुनु हुँदैन।"

vidura
Verse 10
Sanskrit

इत्युक्त्वा स तु तान् वीरान् पुमान् विदुरचोदितः। तारयामास राजेन्द्र गङ्गां नावा नरर्षभान्॥

English

O king, having said this, the man sent by Vidura took those heroes, those best of man, to the other side of the Ganges on his boat.

Hindi

हे राजन्, यह कहकर विदुर द्वारा भेजे गए उस पुरुष ने उन वीरों, मनुष्यों में श्रेष्ठ उन (पाण्डवों) को अपनी नौका से गंगा के दूसरे तट पर पहुँचा दिया।

Nepali

हे राजन्, यसो भनेर विदुरद्वारा पठाइएको त्यस पुरुषले ती वीर, मानिसहरूमा श्रेष्ठ ती (पाण्डवहरू) लाई आफ्नो डुङ्गाले गङ्गाको अर्को किनारमा पुर्‍यायो।

Verse 11
Sanskrit

तारयित्वा ततो गङ्गां पारं प्राप्तांश्च सर्वशः। जयाशिषः प्रयुज्याथ यथागतमगाद्धि सः॥

English

Having taken them over the waters and seen them all safe on the opposite bank, he uttered the word Jaya (Victory) and blessing them he went back to the place whence he came.

Hindi

उन्हें जल के पार पहुँचाकर और उन सबको दूसरे तट पर सुरक्षित देखकर उसने "जय" शब्द का उच्चारण किया और उन्हें आशीर्वाद देकर वह उस स्थान को लौट गया जहाँ से वह आया था।

Nepali

तिनलाई जलपारि पुर्‍याएर र ती सबैलाई अर्को किनारमा सुरक्षित देखेर उसले "जय" शब्दको उच्चारण गर्‍यो र तिनलाई आशीर्वाद दिएर ऊ त्यस ठाउँमा फर्कियो जहाँबाट ऊ आएको थियो।

vidura
Verse 12
Sanskrit

पाण्डवाश्च महात्मानः प्रतिसंदिश्य वै कवेः। गङ्गामुत्तीर्य वेगेन जग्मुर्मूढमलक्षिताः॥

English

The illustrious Pandavas also, sending some message to the learned (Vidura) and having crossed the Ganges, proceeded in haste and in great secrecy, being your observed by all.

Hindi

यशस्वी पाण्डवों ने भी विद्वान् (विदुर) के पास कुछ सन्देश भेजकर और गंगा पार करके सबकी दृष्टि से बचते हुए शीघ्रता से और अत्यन्त गुप्त रूप से आगे प्रस्थान किया।

Nepali

यशस्वी पाण्डवहरूले पनि विद्वान् (विदुर) कहाँ केही सन्देश पठाएर र गङ्गा तरेर सबैको दृष्टिबाट बच्दै हतारिँदै र अत्यन्त गुप्त रूपले अगाडि प्रस्थान गरे।