अध्याय 99

सर्गः 99

देखाउनुहोस्:
दृश्य:
sugriva angada
श्लोक 1
संस्कृत

महोदरेतुनिहतेमहापार्श्वोमहाबलः । सुग्रीवेणसमीक्ष्याथक्रोधात्सम्ररक्तलोचनः ।।6.99.1।। अङ्गदस्यचमूंभीमांक्षोभयामाससायकैः ।

अङ्ग्रेजी

Gazing at Mahodara killed by Sugriva, mighty Mahaparsva's eyes turned red in anger. He created a commotion in the army of Angada.

हिन्दी

सुग्रीव द्वारा महोदर को मारा गया देखकर महाबली महापार्श्व के नेत्र क्रोध से लाल हो गए। उसने अङ्गद की सेना में हलचल मचा दी।

नेपाली

सुग्रीवद्वारा महोदर मारिएको देखेर महाबली महापार्श्वका आँखा क्रोधले राता भए। उसले अङ्गदको सेनामा हलचल मच्चायो।

श्लोक 2
संस्कृत

सवानराणांमुख्यानामुत्तमाङ्गानिसर्वशः ।।6.99.2।। पातयामानकायेभ्यःफलंवृन्तादिवानिलः ।

अङ्ग्रेजी

That leader (Mahaparsva) severed the heads of Vanara leaders from their body just as wind drops fruits from stalks.

हिन्दी

उस नायक (महापार्श्व) ने वानरनायकों के सिर उनके धड़ से वैसे ही काट दिए जैसे वायु डण्ठलों से फल गिरा देती है।

नेपाली

त्यस नायक (महापार्श्व) ले वानरनायकहरूका शिर तिनका धडबाट त्यसै गरी काटिदियो जसरी वायुले डाँठबाट फल झारिदिन्छ।

श्लोक 3
संस्कृत

केषांचिदिषुभिर्बाहुन् स्कन्धांश्छिच्छेदराक्षसः च ।।6.99.3।। वानराणांसुङ्कृद्ध: पार्श्वंकेषांव्यदारयत् ।

अङ्ग्रेजी

Then with his arrows, that Rakshasa (Mahaparsva) shattered the arms of some, shoulders of some, sides, and ribs of some Vanaras.

हिन्दी

तब उस राक्षस (महापार्श्व) ने अपने बाणों से कुछ वानरों की भुजाएँ, कुछ के कन्धे तथा कुछ के पार्श्व और पसलियाँ चूर कर दीं।

नेपाली

तब त्यस राक्षस (महापार्श्व) ले आफ्ना बाणले केही वानरका पाखुरा, केहीका काँध तथा केहीका कोख र करङ चूर पारिदियो।

श्लोक 4
संस्कृत

तेऽर्दिताबाणवर्षेणमहापार्श्वेनवानराः ।।6.99.4।। विषादविमुखाःसर्वेबभूवुर्गतचेतसः ।

अङ्ग्रेजी

By the rain of arrows of Mahaparsva, the Vanaras were dejected and wore a sad look on their face and lost senses.

हिन्दी

महापार्श्व की बाणवृष्टि से वानर खिन्न हो गए, उनके मुख पर विषाद छा गया और वे संज्ञा खो बैठे।

नेपाली

महापार्श्वको बाणवृष्टिले वानरहरू खिन्न भए, तिनका अनुहारमा विषाद छायो र तिनले सुध गुमाए।

angada
श्लोक 5
संस्कृत

निरीक्ष्यबलमुद्विग्नमङ्गदोराक्षसार्दितम् ।।6.99.5।। वेगंचक्रेमहावेगमहाबाहुस्समुद्रइवपर्वणि ।

अङ्ग्रेजी

Observing the army oppressed by the Rakshasa leader, Angada, endowed with broad shoulders, exhibited his might speedily like the ocean on full moon days.

हिन्दी

राक्षसनायक द्वारा सेना को पीड़ित देखकर विशाल कन्धों वाले अङ्गद ने पूर्णिमा के दिनों के समुद्र के समान शीघ्रता से अपना बल प्रदर्शित किया।

नेपाली

राक्षसनायकद्वारा सेनालाई पीडित देखेर विशाल काँध भएका अङ्गदले पूर्णिमाका दिनको समुद्रझैँ शीघ्रतापूर्वक आफ्नो बल प्रदर्शित गर्‍यो।

angada
श्लोक 6
संस्कृत

आयसंपरिघंगृह्यसूर्यरमशिसमप्रभम् ।।6.99.6।। समरेवानरश्रेष्ठोमहापार्श्वेन्यपातयत् ।

अङ्ग्रेजी

The foremost of the Vanaras (Angada), taking an iron bar flung on Mahaparsva in the battlefield.

हिन्दी

वानरों में श्रेष्ठ (अङ्गद) ने एक लौहदण्ड लेकर रणभूमि में महापार्श्व पर फेंका।

नेपाली

वानरहरूमा श्रेष्ठ (अङ्गद) ले एउटा लौहदण्ड लिएर रणभूमिमा महापार्श्वमाथि हुर्‍यायो।

श्लोक 7
संस्कृत

स तुतेनप्रहारेणमहापार्श्वोविचेतनः ।।6.99.7।। ससूतस्स्यन्दनात्तस्माद्विसंज्ञश्चापतद्भुवि ।

अङ्ग्रेजी

By that hit, Mahaparsva became unconscious and fell on the ground, senseless, from the chariot along with the charioteer.

हिन्दी

उस प्रहार से महापार्श्व मूर्च्छित हो गया और सारथि सहित रथ से संज्ञाहीन होकर भूमि पर गिर पड़ा।

नेपाली

त्यस प्रहारले महापार्श्व मूर्च्छित भयो र सारथिसहित रथबाट सुधहीन भई भुइँमा खस्यो।

jambavan
श्लोक 8
संस्कृत

स ऋक्षराजस्तेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः ।।6.99.8।। निष्पत्यसुमहावीर्यस्स्वाद्व्यूहन्मेघसन्निभात् । प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभांक्रुद्धस्सविपुलांशिलाम् ।।6.99.9।। अश्वाञ्जघानतरसाबभञ्जतम् स्यन्दनं च तम् ।

अङ्ग्रेजी

Jambavantha, the mighty king of Bears, rushed from his army that looked like a dark cloud. The great hero with his army resembling a heap of black mountain, in his fury seized a huge rock resembling a mountain peak, crushed the chariot and struck the horses.

हिन्दी

रीछों के महाबली राजा जाम्बवान् अपनी सेना से, जो श्याम मेघ के समान लगती थी, आगे दौड़े। कृष्ण पर्वत के समूह के समान अपनी सेना सहित उस महान् वीर ने क्रोध में पर्वतशिखर के समान एक विशाल शिला थामकर रथ को चूर कर दिया और अश्वों पर प्रहार किया।

नेपाली

भालुहरूका महाबली राजा जाम्बवान् आफ्नो सेनाबाट, जुन श्याम मेघझैँ लाग्थ्यो, अगाडि दौडे। कालो पर्वतको थुप्रोझैँ आफ्नो सेनासहित त्यस महान् वीरले क्रोधमा पर्वतशिखरझैँ एउटा विशाल शिला समातेर रथ चूर पारिदिए र अश्वहरूमाथि प्रहार गरे।

jambavan
श्लोक 9
संस्कृत

स ऋक्षराजस्तेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः ।।6.99.8।। निष्पत्यसुमहावीर्यस्स्वाद्व्यूहन्मेघसन्निभात् । प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभांक्रुद्धस्सविपुलांशिलाम् ।।6.99.9।। अश्वाञ्जघानतरसाबभञ्जतम् स्यन्दनं च तम् ।

अङ्ग्रेजी

Jambavantha, the mighty king of Bears, rushed from his army that looked like a dark cloud. The great hero with his army resembling a heap of black mountain, in his fury seized a huge rock resembling a mountain peak, crushed the chariot and struck the horses.

हिन्दी

रीछों के महाबली राजा जाम्बवान् अपनी सेना से, जो श्याम मेघ के समान लगती थी, आगे दौड़े। कृष्ण पर्वत के समूह के समान अपनी सेना सहित उस महान् वीर ने क्रोध में पर्वतशिखर के समान एक विशाल शिला थामकर रथ को चूर कर दिया और अश्वों पर प्रहार किया।

नेपाली

भालुहरूका महाबली राजा जाम्बवान् आफ्नो सेनाबाट, जुन श्याम मेघझैँ लाग्थ्यो, अगाडि दौडे। कालो पर्वतको थुप्रोझैँ आफ्नो सेनासहित त्यस महान् वीरले क्रोधमा पर्वतशिखरझैँ एउटा विशाल शिला समातेर रथ चूर पारिदिए र अश्वहरूमाथि प्रहार गरे।

angada
श्लोक 10
संस्कृत

मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तुमहापार्श्वोमहाबलः ।।6.99.10।। अङ्गदंबहुभिर्बाणैर्भूयस्तंप्रत्यविध्यत ।

अङ्ग्रेजी

In a short while, regaining consciousness, mighty Mahaparsva struck Angada again with many shafts.

हिन्दी

थोड़े ही समय में चेतना प्राप्त कर महाबली महापार्श्व ने पुनः अनेक बाणों से अङ्गद पर प्रहार किया।

नेपाली

छोटो समयमै चेतना प्राप्त गरी महाबली महापार्श्वले फेरि अनेक बाणले अङ्गदमाथि प्रहार गर्‍यो।

jambavan
श्लोक 11
संस्कृत

जाम्बवन्तंत्रिभिर्बाणैराजघानस्तनान्तरे ।।6.99.11।। ऋक्षराजंगवाक्षं च जघानबहुभिश्शरैः ।

अङ्ग्रेजी

Mahaparsva pierced three shafts into the chest of Jambavantha and attacked Gavaksha with many arrows.

हिन्दी

महापार्श्व ने जाम्बवान् के वक्ष में तीन बाण बेधे और गवाक्ष पर अनेक बाणों से आक्रमण किया।

नेपाली

महापार्श्वले जाम्बवान्को छातीमा तीन बाण बेध्यो र गवाक्षमाथि अनेक बाणले आक्रमण गर्‍यो।

angada jambavan
श्लोक 12
संस्कृत

जाम्बवन्तंगवाक्षं च स दृष्टवाशरपीडितौ ।।6.99.12।। जग्राहपरिघंघोरमङ्गदःक्रोधमूर्छितः ।

अङ्ग्रेजी

Seeing Gavaksha and Jambavantha afflicted by shafts, deluded with anger, Angada took hold of a dreadful iron bar.

हिन्दी

गवाक्ष और जाम्बवान् को बाणों से पीड़ित देखकर क्रोध से मोहित अङ्गद ने एक भयङ्कर लौहदण्ड थाम लिया।

नेपाली

गवाक्ष र जाम्बवान्लाई बाणले पीडित देखेर क्रोधले मोहित अङ्गदले एउटा भयङ्कर लौहदण्ड समात्यो।

vali angada
श्लोक 13
संस्कृत

तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसम् ।।6.99.13।। दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम् । द्वावाभ्यांभुजाभ्यांसङ्गृह्यभ्रामयित्वा च वेगवान् ।।6.99.14।। महापार्श्वस्यचिक्षेपवधार्थंवालिनस्सुतः ।

अङ्ग्रेजी

Vali's son Angada got enraged, seized an iron bar which shone like the radiant sun's rays and stood at a distance to kill Mahaparsva. Angada whirling the iron bar round and round hurled it around and thrown at Mahaparsva.

हिन्दी

वालिपुत्र अङ्गद क्रुद्ध हुआ और उसने एक लौहदण्ड थामा जो देदीप्यमान सूर्यकिरणों के समान चमकता था तथा महापार्श्व का वध करने के लिए कुछ दूर खड़ा हो गया। अङ्गद ने उस लौहदण्ड को बार-बार घुमाकर महापार्श्व पर फेंका।

नेपाली

वालिपुत्र अङ्गद क्रुद्ध भयो र उसले एउटा लौहदण्ड समात्यो जुन देदीप्यमान सूर्यकिरणझैँ चम्किन्थ्यो तथा महापार्श्वको वध गर्न केही टाढा उभियो। अङ्गदले त्यो लौहदण्ड बारम्बार घुमाएर महापार्श्वमाथि हुर्‍यायो।

vali angada
श्लोक 14
संस्कृत

तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसम् ।।6.99.13।। दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम् । द्वावाभ्यांभुजाभ्यांसङ्गृह्यभ्रामयित्वा च वेगवान् ।।6.99.14।। महापार्श्वस्यचिक्षेपवधार्थंवालिनस्सुतः ।

अङ्ग्रेजी

Vali's son Angada got enraged, seized an iron bar which shone like the radiant sun's rays and stood at a distance to kill Mahaparsva. Angada whirling the iron bar round and round hurled it around and thrown at Mahaparsva.

हिन्दी

वालिपुत्र अङ्गद क्रुद्ध हुआ और उसने एक लौहदण्ड थामा जो देदीप्यमान सूर्यकिरणों के समान चमकता था तथा महापार्श्व का वध करने के लिए कुछ दूर खड़ा हो गया। अङ्गद ने उस लौहदण्ड को बार-बार घुमाकर महापार्श्व पर फेंका।

नेपाली

वालिपुत्र अङ्गद क्रुद्ध भयो र उसले एउटा लौहदण्ड समात्यो जुन देदीप्यमान सूर्यकिरणझैँ चम्किन्थ्यो तथा महापार्श्वको वध गर्न केही टाढा उभियो। अङ्गदले त्यो लौहदण्ड बारम्बार घुमाएर महापार्श्वमाथि हुर्‍यायो।

angada
श्लोक 15
संस्कृत

स तुक्षिप्तोबलवतापरिघन्तस्यरक्षसः ।।6.99.15।। धनुश्चसशरंहस्ताछचिरस्त्रांचाप्यपातयत् ।

अङ्ग्रेजी

That iron bar hurled by Angada hit the forehead of the Rakshasa.

हिन्दी

अङ्गद द्वारा फेंके गए उस लौहदण्ड ने उस राक्षस के ललाट पर प्रहार किया।

नेपाली

अङ्गदले हुर्‍याएको त्यो लौहदण्डले त्यस राक्षसको निधारमा प्रहार गर्‍यो।

vali
श्लोक 16
संस्कृत

तंसमासाद्यवेगेनवालिपुत्रःप्रतापवान् ।।6.99.16।। तलेनाभ्यहनत्क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ।

अङ्ग्रेजी

Courageous son of Vali, enraged, with all speed, slapped the Rakshasa's ear adorned with shining earrings, with his palm.

हिन्दी

साहसी वालिपुत्र ने क्रुद्ध होकर पूरे वेग से उस राक्षस के कान पर, जो चमकते कुण्डलों से सुसज्जित था, अपनी हथेली से थप्पड़ मारा।

नेपाली

साहसी वालिपुत्रले क्रुद्ध भई पूरा वेगले त्यस राक्षसको कानमा, जुन चम्किला कुण्डलले सजिएको थियो, आफ्नो हत्केलाले थप्पड हान्यो।

श्लोक 17
संस्कृत

स तुक्रुद्धोमहावेगोमहापार्श्वोमहाद्युति ।।6.99.17।। करेणैकेनजग्राहसुमहान्तंपरश्वथम् ।

अङ्ग्रेजी

Angry Mahaparsva, who was endowed with speed and shining brightly, took hold of an extraordinary battle axe in one hand.

हिन्दी

क्रुद्ध महापार्श्व, जो वेग से सम्पन्न और अत्यन्त देदीप्यमान था, ने एक हाथ में एक असाधारण परशु थाम लिया।

नेपाली

क्रुद्ध महापार्श्व, जो वेगले सम्पन्न र अत्यन्त देदीप्यमान थियो, ले एउटा हातमा एउटा असाधारण बन्चरो समात्यो।

vali
श्लोक 18
संस्कृत

तंम्तैलधौतंविमलंशैलसारमयंदृढम् ।।6.99.18।। राक्षसःपरमक्रुद्धोवालिपुत्रेन्यपातयत् ।

अङ्ग्रेजी

Extremely enraged Rakshasa, hurled at Vali's son that axe that was cleansed with oil, the clean strong axe that was like feet of a mountain.

हिन्दी

अत्यन्त क्रुद्ध उस राक्षस ने वालिपुत्र पर वह परशु फेंका, जो तेल से स्वच्छ किया गया, निर्मल और दृढ़ था तथा पर्वत के पाद के समान था।

नेपाली

अत्यन्त क्रुद्ध त्यस राक्षसले वालिपुत्रमाथि त्यो बन्चरो हुर्‍यायो, जुन तेलले सफा गरिएको, निर्मल र दृढ थियो तथा पर्वतको पाउझैँ थियो।

angada
श्लोक 19
संस्कृत

तेनवामांसफलकेभृशंप्रत्यवपादितम् ।।6.99.19।। अङ्गदोमोक्ष्यामाससरोषस्सपरश्वधम् ।

अङ्ग्रेजी

Angada, full of fury, escaped Mahaparsva's aim to strike his left shoulder blade in violence.

हिन्दी

क्रोध से भरे अङ्गद ने महापार्श्व के उस प्रयत्न से अपने को बचा लिया जो प्रचण्ड वेग से उसके बायें स्कन्धफलक पर प्रहार करना चाहता था।

नेपाली

क्रोधले भरिएको अङ्गदले महापार्श्वको त्यस प्रयत्नबाट आफूलाई बचायो जुन प्रचण्ड वेगले उसको देब्रे काँधको हाडमा प्रहार गर्न चाहन्थ्यो।

angada
श्लोक 20
संस्कृत

सवीरोवज्रसङ्काशमङ्गदोमुष्टिमात्मनः ।।6.99.20।। संवर्तयत्सुसङ्कृद्धःपितृतुल्यपराक्रमः ।

अङ्ग्रेजी

Angada, who was equal to his father in his prowess, was highly furious and himself clenched his fist which resembled thunderbolt.

हिन्दी

अपने पिता के तुल्य पराक्रम वाला अङ्गद अत्यन्त क्रुद्ध हुआ और उसने स्वयं अपनी मुष्टि कसी, जो वज्र के समान थी।

नेपाली

आफ्ना पिताको तुल्य पराक्रम भएको अङ्गद अत्यन्त क्रुद्ध भयो र उसले आफैँ आफ्नो मुड्की कस्यो, जुन वज्रझैँ थियो।

angada
श्लोक 21
संस्कृत

राक्षसस्यस्तनाभ्याशेमर्मज्ञोहृदयंप्रति ।।6.99.21।। इन्द्राशनिमस्पर्शं स मुष्टिंविन्यपातयत् ।

अङ्ग्रेजी

Angada who knew the vital parts, pierced into the middle of the breasts of the Rakshasa into the heart by his fist which was equal to Indra's thunderbolt.

हिन्दी

मर्मस्थलों के ज्ञाता अङ्गद ने अपनी इन्द्र के वज्र के तुल्य मुष्टि से उस राक्षस के वक्षस्थल के मध्य हृदय में प्रहार किया।

नेपाली

मर्मस्थलका ज्ञाता अङ्गदले आफ्नो इन्द्रको वज्रतुल्य मुड्कीले त्यस राक्षसको छातीको बीचमा हृदयमा प्रहार गर्‍यो।

श्लोक 22
संस्कृत

तेनतस्यनिपातेनराक्षसस्यमहामृधे ।।6.99.22।। पफालहृदयंचास्य स पपातहतोभुवि ।

अङ्ग्रेजी

In that great conflict, struck by the fist, the Rakshasa (Mahaparsva's) heart broke and killed and fell on the ground.

हिन्दी

उस महान् संग्राम में मुष्टि से आहत होकर उस राक्षस (महापार्श्व) का हृदय फट गया और वह मरकर भूमि पर गिर पड़ा।

नेपाली

त्यस महान् सङ्ग्राममा मुड्कीले आहत भई त्यस राक्षस (महापार्श्व) को हृदय फुट्यो र ऊ मरेर भुइँमा ढल्यो।

ravana
श्लोक 23
संस्कृत

स्मिन्निपतितेभूमौतत्सैन्यंसम्प्रचुक्षुभे ।।6.99.23।। अभवच्चमहान्क्रोधस्समरेरावणस्यतु ।

अङ्ग्रेजी

Mahaparsva having fallen down in the battle, the army was bewildered, and Ravana was overcome with anger.

हिन्दी

युद्ध में महापार्श्व के गिरने पर सेना विह्वल हो गई और रावण क्रोध से अभिभूत हुआ।

नेपाली

युद्धमा महापार्श्व ढलेपछि सेना विह्वल भयो र रावण क्रोधले अभिभूत भयो।

श्लोक 24
संस्कृत

वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ।।6.99.24।। स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् । महेन्द्रेणेवदेवानांनादस्समभवन्महान् ।।6.99.25।।

अङ्ग्रेजी

Highly rejoiced Vanaras roared in high pitch sound. The tall attics and gates of Lanka vibrated with sound. Even the gods, accompanied by Indra, made great sounds.

हिन्दी

अत्यन्त हर्षित वानरों ने उच्च स्वर से गर्जना की। लङ्का की ऊँची अट्टालिकाएँ और द्वार उस शब्द से काँप उठे। इन्द्र सहित देवताओं ने भी महान् शब्द किए।

नेपाली

अत्यन्त हर्षित वानरहरूले उच्च स्वरले गर्जना गरे। लङ्काका अग्ला अट्टालिका र ढोका त्यस शब्दले काँपे। इन्द्रसहित देवताहरूले पनि महान् शब्द गरे।

श्लोक 25
संस्कृत

वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ।।6.99.24।। स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् । महेन्द्रेणेवदेवानांनादस्समभवन्महान् ।।6.99.25।।

अङ्ग्रेजी

Highly rejoiced Vanaras roared in high pitch sound. The tall attics and gates of Lanka vibrated with sound. Even the gods, accompanied by Indra, made great sounds.

हिन्दी

अत्यन्त हर्षित वानरों ने उच्च स्वर से गर्जना की। लङ्का की ऊँची अट्टालिकाएँ और द्वार उस शब्द से काँप उठे। इन्द्र सहित देवताओं ने भी महान् शब्द किए।

नेपाली

अत्यन्त हर्षित वानरहरूले उच्च स्वरले गर्जना गरे। लङ्काका अग्ला अट्टालिका र ढोका त्यस शब्दले काँपे। इन्द्रसहित देवताहरूले पनि महान् शब्द गरे।