अध्याय 202

जलप्रदानिक पर्व — शल्यको मृत्युमा गान्धारीको विलाप

देखाउनुहोस्:
दृश्य:
gandhari shalya yudhishthira nakula
श्लोक 1
संस्कृत

गान्धार्युवाच एष शल्यो हतः शेते साक्षान्नकुलमातुल: धर्मज्ञेन हतस्तात धर्मराजेन संयुगे॥

अङ्ग्रेजी

Gandhari said There lies Shalya, the maternal uncle himself of Nakula, killed in battle, by the pious and virtuous Yudhishthira.

हिन्दी

गान्धारी ने कहा — वहाँ नकुल के सगे मामा शल्य पड़े हैं, जो धर्मात्मा और सदाचारी युधिष्ठिर के द्वारा युद्ध में मारे गए।

नेपाली

गान्धारीले भनिन् — त्यहाँ नकुलका सहोदर मामा शल्य परेका छन्, जो धर्मात्मा र सदाचारी युधिष्ठिरद्वारा युद्धमा मारिए।

श्लोक 2
संस्कृत

यस्त्वया स्पर्धते नित्यं सर्वत्र पुरुषर्षभ। स एष निहतः शेते मद्रराजो महाबलः॥

अङ्ग्रेजी

He used everywhere, O foremost of men, to boast of his equality with you. That powerful car-warrior, viz., the king of the Madras, now lies dead.

हिन्दी

हे नरश्रेष्ठ, वह सर्वत्र तुम्हारे साथ अपनी समानता की डींग हाँका करता था। वही पराक्रमी महारथी, मद्रराज, अब मरा पड़ा है।

नेपाली

हे नरश्रेष्ठ, उनी सबैतिर तिमीसँग आफ्नो समानताको सेखी गर्ने गर्थे। तिनै पराक्रमी महारथी, मद्रराज, अब मरेर परेका छन्।

karna
श्लोक 3
संस्कृत

येन संगृह्णता तात रथमाधिरथेर्युधि। जयार्थं पाण्डुपुत्राणां तथा तेजोवधः कृतः॥

अङ्ग्रेजी

When he accepted the drivership of Karna's car in battle, he tried to depress Karna for securing victory for the sons of Pandu.

हिन्दी

जब उसने युद्ध में कर्ण के रथ का सारथ्य स्वीकार किया, तब उसने पाण्डुपुत्रों की विजय सुनिश्चित करने के लिए कर्ण का उत्साह भंग करने का प्रयत्न किया।

नेपाली

जब उनले युद्धमा कर्णको रथको सारथ्य स्वीकार गरे, तब उनले पाण्डुपुत्रहरूको विजय सुनिश्चित गर्न कर्णको उत्साह भङ्ग गर्ने प्रयत्न गरे।

shalya
श्लोक 4
संस्कृत

अहो धिक्पश्य शल्यस्य पूर्णचन्द्रसुदर्शनम्। मुखं पद्मपलाशाक्षं काकैरादष्टमव्रणम्॥

अङ्ग्रेजी

Alas, alas, look at the smooth face of Shalya, beautiful as the moon, and having eyes resembling lotus petals, eaten away by crows.

हिन्दी

हाय, हाय, शल्य के उस चिकने मुख को देखो, जो चन्द्रमा के समान सुन्दर और कमलदल के समान नेत्रों वाला था, और जिसे अब कौए नोच-नोचकर खा रहे हैं।

नेपाली

हाय, हाय, शल्यको त्यो चिल्लो मुख हेर, जो चन्द्रमाजस्तै सुन्दर र कमलदलजस्ता नेत्र भएको थियो, र जसलाई अब कागहरूले टोकीटोकी खाइरहेका छन्।

krishna
श्लोक 5
संस्कृत

अस्य चामीकराभस्य तप्तकाञ्चनसप्रभा। आस्याद् विनिः सृता जिह्वा भक्ष्यते कृष्ण पक्षिभिः॥५

अङ्ग्रेजी

There, the tongue of that king, beautiful like molten gold, looting out of his mouth, is, O। Krishna, being devoured by carnivorous birds.

हिन्दी

हे कृष्ण, उस राजा की पिघले सोने के समान सुन्दर जीभ मुख से बाहर लटकी हुई है और मांसभक्षी पक्षी उसे खा रहे हैं।

नेपाली

हे कृष्ण, ती राजाको पग्लिएको सुनजस्तै सुन्दर जिब्रो मुखबाट बाहिर झुन्डिएको छ र मांसभक्षी पक्षीहरूले त्यसलाई खाइरहेका छन्।

yudhishthira
श्लोक 6
संस्कृत

युधिष्ठिरेण निहतं शल्यं समितिशोभनम्। रुदत्यः पर्युपासन्ते मद्रराजं कुलाङ्गनाः॥

अङ्ग्रेजी

the ladies of the royal house of Madra, crying aloud, are sitting around the body of that king, that ornament of assemblies, killed by Yudhishthira.

हिन्दी

मद्रदेश के राजकुल की स्त्रियाँ ऊँचे स्वर में रोती हुई युधिष्ठिर के हाथों मारे गए उस राजा के — सभाओं के उस आभूषण के — शव के चारों ओर बैठी हैं।

नेपाली

मद्रदेशका राजकुलका स्त्रीहरू उच्च स्वरमा रुँदै युधिष्ठिरका हातबाट मारिएका ती राजाको — सभाहरूका ती आभूषणको — शवको वरिपरि बसेका छन्।

श्लोक 7
संस्कृत

एताः सुसूक्ष्मवसना मद्रराजं नरर्षभम्। क्रोशन्त्योऽथ समासाद्य क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम्॥ शल्यं निपतितं नार्यः परिवार्याभितः स्थिताः। वासिता गृष्टयः पङ्के परिमग्नमिव द्विपम्॥

अङ्ग्रेजी

Those ladies are sitting around that fallen hero like a herd of she-elephants in their season around their leader sunk in mud.

हिन्दी

वे स्त्रियाँ उस गिरे हुए वीर के चारों ओर ऐसे बैठी हैं जैसे कीचड़ में धँसे अपने यूथपति के चारों ओर मदमाती हथिनियों का झुंड।

नेपाली

ती स्त्रीहरू ती ढलेका वीरको वरिपरि यसरी बसेका छन् जसरी हिलोमा गाडिएका आफ्ना यूथपतिको वरिपरि मातेका हात्तिनीहरूको बथान।

shalya
श्लोक 8
संस्कृत

शल्यं शरणदं शूरं पश्येमं वृष्णिनन्दन। शयानं वीरशयने शरैर्विशकलीकृतम्॥

अङ्ग्रेजी

Look at the brave Shalya, the great protector and the foremost of car-warriors, stretched on the bed of heroes, his body wounded with arrows.

हिन्दी

उस वीर शल्य को देखो, जो महान् रक्षक और रथियों में श्रेष्ठ था और अब बाणों से बिंधे शरीर के साथ वीरशय्या पर पड़ा है।

नेपाली

ती वीर शल्यलाई हेर, जो महान् रक्षक र रथीहरूमा श्रेष्ठ थिए र अब बाणले छेडिएको शरीरसहित वीरशय्यामा परेका छन्।

श्लोक 9
संस्कृत

एष शैलालयो राजा भगदत्तः प्रतापवान्। गजाङ्कुशधरः श्रीमाशेते भुवि निपातितः॥

अङ्ग्रेजी

There the highly powerful king Bhagadatta, the king of a mountainous kingdom, the foremost of all holders of good, lies dead on the Earth.

हिन्दी

वहाँ अत्यन्त पराक्रमी राजा भगदत्त, उस पर्वतीय राज्य के स्वामी और समस्त अंकुशधारियों में श्रेष्ठ, पृथ्वी पर मरे पड़े हैं।

नेपाली

त्यहाँ अत्यन्त पराक्रमी राजा भगदत्त, ती पर्वतीय राज्यका स्वामी र सम्पूर्ण अङ्कुशधारीहरूमा श्रेष्ठ, पृथ्वीमा मरेर परेका छन्।

श्लोक 10
संस्कृत

यस्य रुक्ममयी माला शिरस्येषा विराजते। श्वापदैर्भक्ष्यमाणस्य शोभयन्तीव मूर्धजान्॥

अङ्ग्रेजी

Look at the golden and shining garland that he still wears on his head. Though the body is being devoroured by beasts of prey, that garland still adorns the beautiful hairs on his head.

हिन्दी

उस स्वर्णमय चमकती माला को देखो, जो अब भी उसके सिर पर सुशोभित है। यद्यपि हिंस्र पशु उसका शरीर खा रहे हैं, तथापि वह माला अब भी उसके सिर के सुन्दर केशों को अलंकृत कर रही है।

नेपाली

त्यो सुनको चम्किलो माला हेर, जो अझै उनको टाउकोमा सुशोभित छ। यद्यपि हिंस्रक पशुहरूले उनको शरीर खाइरहेका छन्, तापनि त्यो माला अझै उनको टाउकोका सुन्दर केशलाई अलङ्कृत गरिरहेको छ।

arjuna
श्लोक 11
संस्कृत

एतेन किल पार्थस्य युद्धमासीत् सुदारुणम्। रोमहर्षणमत्युग्रं शक्रस्य त्वहिना यथा॥

अङ्ग्रेजी

Dreadful was the battle that took place between this king and Partha, making the hairs stand erect, like that between Shakra and the Asura Vritra.

हिन्दी

इस राजा और पार्थ के बीच जो युद्ध हुआ था वह रोंगटे खड़े कर देने वाला और भयंकर था, ठीक वैसा ही जैसा शक्र और असुर वृत्र के बीच हुआ था।

नेपाली

यी राजा र पार्थका बीचमा जुन युद्ध भएको थियो त्यो रौँ ठाडो पार्ने र भयङ्कर थियो, ठीक त्यस्तै जस्तो शक्र र असुर वृत्रका बीचमा भएको थियो।

arjuna
श्लोक 12
संस्कृत

योधयित्वा महाबाहुरेष पार्थं धनंजयम्। संशयं गमयित्वा च कुन्तीपुत्रेण पातितः॥

अङ्ग्रेजी

Having fought Dhananjaya ine son of Pritha, and brought him to a perilous condition,। this mighty-armed one, was at last killed by his antagonist.

हिन्दी

पृथापुत्र धनञ्जय से युद्ध करके और उन्हें संकट में डालकर भी यह महाबाहु अन्त में अपने प्रतिद्वन्द्वी के ही हाथों मारा गया।

नेपाली

पृथापुत्र धनञ्जयसँग युद्ध गरेर र उनलाई सङ्कटमा पारेर पनि यी महाबाहु अन्त्यमा आफ्नै प्रतिद्वन्द्वीका हातबाट मारिए।

bhishma
श्लोक 13
संस्कृत

यस्य नास्ति समो लोके शौर्ये वीर्ये च कश्चन। स एष निहतः शेते भीष्मो भीष्मकृताहवे॥

अङ्ग्रेजी

He who had no equal on Earth in heroism and energy, that achiever of dreadful feasts in battle, viz., Bhishma, lies there dead.

हिन्दी

जिनकी शौर्य और तेज में पृथ्वी पर कोई समता नहीं थी, युद्ध में भयंकर पराक्रम दिखाने वाले वे भीष्म वहाँ मरे पड़े हैं।

नेपाली

जसको शौर्य र तेजमा पृथ्वीमा कसैको बराबरी थिएन, युद्धमा भयङ्कर पराक्रम देखाउने ती भीष्म त्यहाँ मरेर परेका छन्।

krishna shantanu
श्लोक 14
संस्कृत

पश्य शान्तनवं कृष्ण शयानं सूर्यवर्चसम्। युगान्त इव कालेन पतितं सूर्यमम्बरात्॥

अङ्ग्रेजी

Behold the son of Shantanu, O Krishna, that hero effulgent like the sun, stretched on the Earth, like the Sun himself dropped off the sky at the end of the Yuga.

हिन्दी

हे कृष्ण, शान्तनु के उस पुत्र को देखो, सूर्य के समान तेजस्वी उस वीर को, जो पृथ्वी पर इस प्रकार पड़ा है मानो युग के अन्त में स्वयं सूर्य आकाश से गिर पड़ा हो।

नेपाली

हे कृष्ण, शान्तनुका ती पुत्रलाई हेर, सूर्यजस्तै तेजस्वी ती वीरलाई, जो पृथ्वीमा यसरी परेका छन् मानौँ युगको अन्त्यमा स्वयं सूर्य आकाशबाट खसेको होस्।

श्लोक 15
संस्कृत

एष तप्त्वा रणे शत्रूशस्त्रतापेन वीर्यवान्। नरसूर्योऽस्तमभ्येति सूर्योऽस्तमिव केशव॥

अङ्ग्रेजी

Having scorched his enemies with the fire of his weapons in battle, that brave warrior, that Sun among men, O Keshava, has set like the real Sun at evening.

हिन्दी

हे केशव, युद्ध में अपने अस्त्रों की अग्नि से शत्रुओं को झुलसाकर वह वीर योद्धा, मनुष्यों में वह सूर्य, सन्ध्या के वास्तविक सूर्य के समान अस्त हो गया है।

नेपाली

हे केशव, युद्धमा आफ्ना अस्त्रको अग्निले शत्रुहरूलाई डढाएर ती वीर योद्धा, मानिसहरूमा ती सूर्य, साँझको वास्तविक सूर्यजस्तै अस्ताएका छन्।

krishna
श्लोक 16
संस्कृत

शरतल्पगतं भीष्ममूर्ध्वरेतसमच्युतम्। शयानं वीरशयने पश्य शूरनिषेविते॥

अङ्ग्रेजी

Look at that hero, O Krishna, who in knowledge of duty was equal to Devapi himself, now lying on a bed of arrows, worthy of heroes.

हिन्दी

हे कृष्ण, उस वीर को देखो, जो धर्म के ज्ञान में स्वयं देवापि के समान था और अब वीरों के योग्य शरशय्या पर पड़ा है।

नेपाली

हे कृष्ण, ती वीरलाई हेर, जो धर्मको ज्ञानमा स्वयं देवापिका समान थिए र अब वीरहरूयोग्य शरशय्यामा परेका छन्।

श्लोक 17
संस्कृत

कर्णिनालीकनाराचैरास्तीर्य शयनोत्तमम्। आविश्य शेते भगवान् स्कन्दः शरवणं यथा॥

अङ्ग्रेजी

Having spread his bed of barbed and unbarbed arrows, that hero lieth on it like Skanda on a clump of reeds.

हिन्दी

नाराच और अन्य बाणों की अपनी शय्या बिछाकर वह वीर उस पर ऐसे सो रहा है जैसे सरकंडों के झुरमुट पर स्कन्द।

नेपाली

नाराच र अन्य बाणहरूको आफ्नो शय्या ओछ्याएर ती वीर त्यसमाथि यसरी सुतिरहेका छन् जसरी नर्कटको झ्याङमा स्कन्द।

arjuna
श्लोक 18
संस्कृत

अतूलपूर्ण गाङ्गेयस्त्रिभिर्बाणैः समन्वितम्। उपधायोपधानाग्रयं दत्तं गाण्डीवधन्वना॥

अङ्ग्रेजी

Indeed, the son of Ganga lies there, resting his head on that excellent pillow, consisting of three arrows,-given him by Arjuna.

हिन्दी

सचमुच, गंगापुत्र वहाँ अर्जुन के दिए हुए तीन बाणों के उस उत्तम तकिये पर अपना सिर टिकाए पड़े हैं।

नेपाली

साँच्चै, गङ्गापुत्र त्यहाँ अर्जुनले दिएका तीन बाणको त्यस उत्तम सिरानीमा आफ्नो टाउको अडाएर परेका छन्।

krishna shantanu
श्लोक 19
संस्कृत

पालयानः पितुः शास्त्रमूर्ध्वरेता महायशाः। एष शान्तनवः शेते माधवप्रतिमो युधि॥

अङ्ग्रेजी

For obeying the mandate of his father, this illustrious one drew up his vital seed. Peerless in battle, that son of Shantanu lies there, O Madhava.

हिन्दी

अपने पिता की आज्ञा का पालन करने के लिए इस यशस्वी ने अपना वीर्य ऊर्ध्वगामी कर लिया था। हे माधव, युद्ध में अनुपम वे शान्तनुपुत्र वहाँ पड़े हैं।

नेपाली

आफ्ना पिताको आज्ञा पालन गर्न यी यशस्वीले आफ्नो वीर्य ऊर्ध्वगामी पारेका थिए। हे माधव, युद्धमा अनुपम ती शान्तनुपुत्र त्यहाँ परेका छन्।

श्लोक 20
संस्कृत

धर्मात्मा तात सर्वज्ञः पारावर्येण निर्णये। अमर्त्य इव मर्त्यः सन्नेष प्राणानधारयत्॥

अङ्ग्रेजी

Pious and acquainted with all forms of duty, by the help of his knowledge of both the worlds, that hero, though mortal, is still alive like an immortal.

हिन्दी

धर्मात्मा और समस्त धर्मों के ज्ञाता वे वीर दोनों लोकों के अपने ज्ञान के बल पर मर्त्य होते हुए भी अमर के समान अब भी जीवित हैं।

नेपाली

धर्मात्मा र सम्पूर्ण धर्मका ज्ञाता ती वीर दुवै लोकको आफ्नो ज्ञानको बलले मर्त्य भएर पनि अमरजस्तै अझै जीवित छन्।

shantanu
श्लोक 21
संस्कृत

नास्ति युद्धे कृती कश्चिन्न विद्वान् न पराक्रमी। यत्र शान्तनवो भीष्मः शेतेऽद्य निहतः शरैः॥

अङ्ग्रेजी

When Shantanu's son lies to-day, struck down with arrows, it seems that no other person alive on Earth who is learned and powerful and who is competent to perform great feats in battle.

हिन्दी

जब शान्तनुपुत्र आज बाणों से बिंधकर पड़े हैं, तब ऐसा लगता है कि पृथ्वी पर और कोई ऐसा जीवित नहीं है जो विद्वान् और बलवान् हो तथा युद्ध में महान् पराक्रम दिखाने में समर्थ हो।

नेपाली

जब शान्तनुपुत्र आज बाणले छेडिएर परेका छन्, तब यस्तो लाग्छ कि पृथ्वीमा अरू कोही यस्तो जीवित छैन जो विद्वान् र बलवान् होस् तथा युद्धमा महान् पराक्रम देखाउन समर्थ होस्।

श्लोक 22
संस्कृत

स्वयमेते शूरेण पृच्छ्यमानेन पाण्डवैः। धर्मज्ञेनाहवे मृत्युरादिष्टःसत्यवादिना॥

अङ्ग्रेजी

Solicited by the Pandavas, this truthful, righteous, and virtuous hero, communicate to them the means of his own death.

हिन्दी

पाण्डवों के प्रार्थना करने पर इस सत्यवादी, धर्मात्मा और सदाचारी वीर ने उन्हें अपनी ही मृत्यु का उपाय बता दिया।

नेपाली

पाण्डवहरूले प्रार्थना गरेपछि यी सत्यवादी, धर्मात्मा र सदाचारी वीरले उनीहरूलाई आफ्नै मृत्युको उपाय बताइदिए।

श्लोक 23
संस्कृत

प्रणष्टः कुरुवंशश्च पुनर्येन समुद्धृतः। स गतः कुरुभिः सार्धं महाबुद्धिः पराभवम्॥

अङ्ग्रेजी

Alas, he who had revived the extinct line of Kuru, that illustrious and highly intelligent person, has left the world with all the Kurus in his company.

हिन्दी

हाय, जिन्होंने कुरुवंश की बुझी हुई परम्परा को पुनर्जीवित किया था, वे यशस्वी और परम बुद्धिमान् पुरुष समस्त कुरुओं को साथ लेकर लोक से चले गए।

नेपाली

हाय, जसले कुरुवंशको निभेको परम्परालाई पुनर्जीवित गरेका थिए, ती यशस्वी र परम बुद्धिमान् पुरुष सम्पूर्ण कुरुहरूलाई सँगै लिएर लोकबाट गए।

krishna
श्लोक 24
संस्कृत

कं नु परिप्रक्ष्यन्ति माधव। गते देवव्रते स्वर्ग देवकल्पे नरर्षभे॥

अङ्ग्रेजी

From whom, O Madhava, will the Kurus, receive instructions of religion and duty after that foremost of men, viz., Devavrata, who resembles a god, shall have gone to heaven?

हिन्दी

हे माधव, देवता के समान वे नरश्रेष्ठ देवव्रत जब स्वर्ग चले जाएँगे, तब कुरुगण धर्म और कर्तव्य का उपदेश किससे प्राप्त करेंगे?

नेपाली

हे माधव, देवताजस्तै ती नरश्रेष्ठ देवव्रत जब स्वर्ग जानेछन्, तब कुरुहरूले धर्म र कर्तव्यको उपदेश कोबाट प्राप्त गर्नेछन्?

arjuna drona satyaki
श्लोक 25
संस्कृत

अर्जुनस्य विनेतारमाचार्यं सात्यकेस्तथा। तं पश्य पतितं द्रोणं कुरूणां गुरुमुत्तमम्॥

अङ्ग्रेजी

See Drona, that best of Brahmanas, that preceptor of Arjuna, of Satyaki, and of the Kurus, is lying on the ground.

हिन्दी

देखो, ब्राह्मणों में श्रेष्ठ वे द्रोण, जो अर्जुन के, सात्यकि के और कुरुओं के आचार्य थे, भूमि पर पड़े हैं।

नेपाली

हेर, ब्राह्मणहरूमा श्रेष्ठ ती द्रोण, जो अर्जुनका, सात्यकिका र कुरुहरूका आचार्य थिए, भुइँमा परेका छन्।

krishna drona
श्लोक 26
संस्कृत

अस्त्रं चतुर्विधं वेद यथैव त्रिदशेश्वरः। भार्गवो वा महावीर्यस्तथा द्रोणोऽपि माधव॥

अङ्ग्रेजी

The highly energetic Drona, O Madhava, was as a master of the four kinds of arms like Shukra of Vrigu's race.

हिन्दी

हे माधव, अत्यन्त तेजस्वी द्रोण चारों प्रकार के अस्त्रों के ऐसे ज्ञाता थे जैसे भृगुवंशी शुक्र।

नेपाली

हे माधव, अत्यन्त तेजस्वी द्रोण चारै प्रकारका अस्त्रका यस्ता ज्ञाता थिए जस्तो भृगुवंशी शुक्र।

श्लोक 27
संस्कृत

यस्य प्रसादाद् बीभत्सुः पाण्डव: कर्म दुष्करम्। चकार स हतः शेते नैनमस्त्राण्यपालयन्॥ धर्मेषु कुरवः

अङ्ग्रेजी

Through his favour, Vibhatsu the son of Pandu has achieved the most of difficult feats. He now lies dead on the ground. Weapons refused to come at last at his command.

हिन्दी

उन्हीं की कृपा से पाण्डुपुत्र विभत्सु ने अत्यन्त दुष्कर कर्म किए हैं। वे अब भूमि पर मरे पड़े हैं। अन्त में अस्त्रों ने उनकी पुकार पर आने से इनकार कर दिया।

नेपाली

उनकै कृपाले पाण्डुपुत्र विभत्सुले अत्यन्त दुष्कर कर्म गरेका छन्। उनी अब भुइँमा मरेर परेका छन्। अन्त्यमा अस्त्रहरूले उनको पुकारमा आउन इन्कार गरे।

श्लोक 28
संस्कृत

यं पुरोधाय कुरव आह्वयन्ति स्म पाण्डवान्। सोऽयं शस्त्रभृतां श्रेष्ठो द्रोणः शस्त्रैः परिक्षतः॥

अङ्ग्रेजी

Placing him at their head, the Kauravas had challenged the Pandavas. That foremost of all warriors was in the end wounded with weapons.

हिन्दी

उन्हें अपना अग्रणी बनाकर कौरवों ने पाण्डवों को ललकारा था। समस्त योद्धाओं में श्रेष्ठ वे अन्त में अस्त्रों से घायल हुए।

नेपाली

उनलाई आफ्नो अग्रणी बनाएर कौरवहरूले पाण्डवहरूलाई ललकारेका थिए। सम्पूर्ण योद्धाहरूमा श्रेष्ठ उनी अन्त्यमा अस्त्रहरूले घाइते भए।

श्लोक 29
संस्कृत

यस्य निर्दहतः सेनां गतिरग्नेरिवाभवत्। स भूमौ निहतः शेते शान्तार्चिरिव पावकः॥

अङ्ग्रेजी

As he moved about in battle, scorching his enemies in every direction, his movement resembled that of a blazing fire. Alas, he now lies dead on the ground, like an extinguished fire.

हिन्दी

जब वे युद्ध में विचरते हुए चारों ओर अपने शत्रुओं को झुलसा रहे थे, तब उनकी गति प्रज्वलित अग्नि के समान थी। हाय, अब वे बुझी हुई आग के समान भूमि पर मरे पड़े हैं।

नेपाली

जब उनी युद्धमा विचरण गर्दै चारैतिर आफ्ना शत्रुहरूलाई डढाइरहेका थिए, तब उनको गति प्रज्वलित अग्निजस्तै थियो। हाय, अब उनी निभेको आगोजस्तै भुइँमा मरेर परेका छन्।

krishna
श्लोक 30
संस्कृत

धनुर्मुष्टिरशीर्णश्च हस्तावापश्च माधव। द्रोणस्य निहतस्याजौ दृश्यते जीवतो यथा॥

अङ्ग्रेजी

The handle of the bow is yet in his grasp, The leathern fences, O Madhava, pre still on his fingers. Though killed, he still looks as if alive.

हिन्दी

धनुष की मूठ अब भी उनकी मुट्ठी में है। हे माधव, चमड़े के दस्ताने अब भी उनकी अंगुलियों पर हैं। मारे जाने पर भी वे अब भी जीवित से दिखाई देते हैं।

नेपाली

धनुषको बीँड अझै उनको मुठीमा छ। हे माधव, छालाका दस्ताना अझै उनका औँलामा छन्। मारिए पनि उनी अझै जीवितजस्तै देखिन्छन्।

श्लोक 31
संस्कृत

वेदा यस्माच चत्वारः सर्वाण्यस्त्राणि केशव। अनपेतानि वै शूराद् यथैवादौ प्रजापतैः॥

अङ्ग्रेजी

The four Vedas, and all kinds, of weapons, O Keshava, did not leave that hero even as they do not the Lord Prajapati.

हिन्दी

हे केशव, चारों वेदों और समस्त प्रकार के अस्त्रों ने उस वीर का साथ वैसे ही नहीं छोड़ा, जैसे वे भगवान् प्रजापति का साथ नहीं छोड़ते।

नेपाली

हे केशव, चारै वेद र सम्पूर्ण प्रकारका अस्त्रले ती वीरको साथ त्यसै गरी छाडेनन्, जसरी तिनले भगवान् प्रजापतिको साथ छाड्दैनन्।

श्लोक 32
संस्कृत

वन्दनार्हविमौ तस्य बन्दिभिर्वन्दितौ शुभौ। गोमायवो विकर्षन्ति पादौ शिष्यशतार्चितौ॥

अङ्ग्रेजी

His auspicious feet, worthy of adoration and adored before by bards and eulogists, and worshipped by disciples, are now being dragged by jackals.

हिन्दी

उनके वे मंगलमय चरण, जो पूजा के योग्य थे, जिनकी पहले बन्दीजन और स्तुतिपाठक वन्दना करते थे और जिनकी शिष्य पूजा करते थे, अब सियारों द्वारा घसीटे जा रहे हैं।

नेपाली

उनका ती मङ्गलमय चरण, जो पूजायोग्य थिए, जसको पहिले बन्दीजन र स्तुतिपाठकहरूले वन्दना गर्थे र जसको शिष्यहरूले पूजा गर्थे, अब स्यालहरूले घिसारिरहेका छन्।

drona
श्लोक 33
संस्कृत

द्रोणं दुपदपुत्रेण निहतं मधुसूदन। कृपी कृपणमन्वास्ते दुःखोपहतचेतना॥

अङ्ग्रेजी

Senseless with sorrow, Kripi sorrowfully attends, O destroyer of Madhu, on that Drona who has been killed by Draupada's son.

हिन्दी

हे मधुसूदन, शोक से संज्ञाहीन कृपी उन द्रोण की, जो द्रुपद के पुत्र के हाथों मारे गए, दुःखपूर्वक सेवा कर रही है।

नेपाली

हे मधुसूदन, शोकले संज्ञाहीन कृपी ती द्रोणको, जो द्रुपदका पुत्रका हातबाट मारिए, दुःखपूर्वक सेवा गरिरहेकी छिन्।

श्लोक 34
संस्कृत

तां पश्य रुदतीमार्ता मुक्तकेशीमधोमुखीम्। हतं पतिमुपासन्ती द्रोणं शस्त्रभृतां वरम्॥

अङ्ग्रेजी

Look at that sorrow-stricken lady, fallen upon the Earth, with disheveled hair and face Juser hanging down. Alas, she serves sorrowfully her lifeless husband, that best of all holders of weapons, lying on the ground.

हिन्दी

उस शोकार्त स्त्री को देखो, जो बिखरे केशों और झुके हुए मुख के साथ पृथ्वी पर गिरी हुई है। हाय, वह भूमि पर पड़े हुए अपने निष्प्राण पति की, समस्त अस्त्रधारियों में श्रेष्ठ उस पुरुष की, दुःखपूर्वक सेवा कर रही है।

नेपाली

ती शोकार्त स्त्रीलाई हेर, जो छरिएका केश र निहुरिएको मुखसहित पृथ्वीमा ढलेकी छिन्। हाय, उनी भुइँमा परेका आफ्ना निष्प्राण पतिको, सम्पूर्ण अस्त्रधारीहरूमा श्रेष्ठ ती पुरुषको, दुःखपूर्वक सेवा गरिरहेकी छिन्।

drona dhrishtadyumna
श्लोक 35
संस्कृत

बाणैर्भिन्नतनुत्राणं धृष्टद्युम्नेन केशव। उपास्ते वै मृधे द्रोणं जटिला ब्रह्मचारिणी॥

अङ्ग्रेजी

Many Brahmana saints, with matted locks on their head, are serving the body of Drona that is cased in armour cut asunder, O Keshava, with the arrows of Dhrishtadyumna.

हिन्दी

हे केशव, सिर पर जटा धारण किए हुए अनेक ब्राह्मण ऋषि द्रोण के उस शरीर की सेवा कर रहे हैं, जिसका कवच धृष्टद्युम्न के बाणों से कटकर टुकड़े-टुकड़े हो गया है।

नेपाली

हे केशव, टाउकोमा जटा धारण गरेका अनेक ब्राह्मण ऋषिहरू द्रोणको त्यस शरीरको सेवा गरिरहेका छन्, जसको कवच धृष्टद्युम्नका बाणले काटिएर टुक्रा-टुक्रा भएको छ।

श्लोक 36
संस्कृत

प्रेतकृत्यं च यतते कृपी कृपणमातुरा। हतस्य समरे भर्तुः सुकुमारी यशस्विनी॥

अङ्ग्रेजी

The illustrious and delicate Kripi, depressed and Sorrow-stricken, is trying to perform the last rites on the body of her husband killed in battle.

हिन्दी

यशस्विनी और सुकुमारी कृपी, खिन्न और शोक से पीड़ित, युद्ध में मारे गए अपने पति के शरीर के अन्तिम संस्कार करने का प्रयत्न कर रही है।

नेपाली

यशस्विनी र सुकुमारी कृपी, खिन्न र शोकले पीडित, युद्धमा मारिएका आफ्ना पतिको शरीरको अन्तिम संस्कार गर्ने प्रयत्न गरिरहेकी छिन्।

drona
श्लोक 37
संस्कृत

अग्नीनाधाय विधिवञ्चितां प्रज्वाल्य सर्वतः। द्रोणमाधाय गायन्ति त्रीणि सामानि सामगाः॥

अङ्ग्रेजी

There, having placed the body of Drona on the funeral pyre and having put fire with due rites, those reciters of Samans are singing the three verses.

हिन्दी

वहाँ द्रोण के शरीर को चिता पर रखकर और विधिपूर्वक अग्नि देकर वे सामगायक तीन ऋचाओं का गान कर रहे हैं।

नेपाली

त्यहाँ द्रोणको शरीरलाई चितामा राखेर र विधिपूर्वक अग्नि दिएर ती सामगायकहरूले तीन ऋचाको गान गरिरहेका छन्।

krishna
श्लोक 38
संस्कृत

कुर्वन्ति च चितामेते जटिला ब्रह्मचारिणः। धनुभिः शक्तिभिश्चैव रथनीडैश्च माधव॥

अङ्ग्रेजी

Those Brahmana saints, with matted locks on their head, have made the funeral pyre of that Brahmana with bows and arrows and carboxes, O Madhava.

हिन्दी

हे माधव, सिर पर जटा धारण किए उन ब्राह्मण ऋषियों ने उन ब्राह्मण की चिता धनुषों, बाणों और तूणीरों से बनाई है।

नेपाली

हे माधव, टाउकोमा जटा धारण गरेका ती ब्राह्मण ऋषिहरूले ती ब्राह्मणको चिता धनुष, बाण र तूणीरहरूले बनाएका छन्।

श्लोक 39
संस्कृत

शरैश्च विविधैरन्यैर्धक्ष्यते भूरितेजसम्। इति द्रोणं समाधाय शंसन्ति च रुदन्ति च॥

अङ्ग्रेजी

Having collected various other sorts of arrows, that highly energetic hero is being consumed by them. Having placed his body on the pyre, they are singing and weeping.

हिन्दी

नाना प्रकार के और भी बाण एकत्र करके वे उस अत्यन्त तेजस्वी वीर को उन्हीं से जला रहे हैं। उनका शरीर चिता पर रखकर वे गा रहे हैं और रो रहे हैं।

नेपाली

नाना प्रकारका अरू पनि बाण जम्मा गरेर उनीहरूले ती अत्यन्त तेजस्वी वीरलाई तिनैले जलाइरहेका छन्। उनको शरीर चितामा राखेर उनीहरू गाइरहेका छन् र रोइरहेका छन्।

drona
श्लोक 40
संस्कृत

सामभिस्त्रिभिरन्तस्थैरनुशंसन्ति चापरे। अग्नावग्निं समाधाय द्रोणं हुत्वा हुताशने॥ गच्छन्त्यभिमुखा गङ्गां द्रोणशिष्या द्विजातयः। अपसव्यां चितिं कृत्वा पुरस्कृत्य कृपी च ते॥

अङ्ग्रेजी

Others are reciting the three well-known Saman verses that are used on such occasions. Burning the dead body of Drona on that fire, like fire in fire, those saintly disciples of his, are proceeding towards the banks of Ganga, along the left side of the pyre and having placed Kripi at their head."

हिन्दी

दूसरे लोग ऐसे अवसरों पर प्रयुक्त होने वाली तीन प्रसिद्ध साम-ऋचाओं का पाठ कर रहे हैं। द्रोण के मृत शरीर को उस अग्नि में — अग्नि में अग्नि के समान — जलाकर उनके वे साधु शिष्य कृपी को आगे करके चिता की बाईं ओर से होते हुए गंगातट की ओर जा रहे हैं।"

नेपाली

अरूहरू यस्ता अवसरमा प्रयोग हुने तीन प्रसिद्ध साम-ऋचाको पाठ गरिरहेका छन्। द्रोणको मृत शरीरलाई त्यस अग्निमा — अग्निमा अग्निजस्तै — जलाएर उनका ती साधु शिष्यहरू कृपीलाई अगाडि राखेर चिताको बायाँ छेउबाट हुँदै गङ्गातटतिर जाँदै छन्।"