अध्याय 14

कीचक-वध पर्व — कृष्णा र कीचकको संवाद

देखाउनुहोस्:
दृश्य:
श्लोक 1
संस्कृत

वैशम्पायन उवाच वसमानेषु पार्थेषु मत्स्यस्य नगरे तदा। महारतेषु छन्नेषु मासा दश समाययुः॥

अङ्ग्रेजी

Vaishampayana said Those mighty warriors, the sons of Pritha, spent ten months living thus in disguise in Matsya's city.

हिन्दी

वैशम्पायन ने कहा — वे महायोद्धा पृथापुत्र इस प्रकार छद्मवेश में मत्स्यनगरी में दस मास रहे।

नेपाली

वैशम्पायनले भने — ती महायोद्धा पृथापुत्रहरू यसरी छद्मवेशमा मत्स्यनगरीमा दस महिना बसे।

draupadi janamejaya
श्लोक 2
संस्कृत

याज्ञसेनी सुदेष्णां तु श्रुश्रूषन्ती विशाम्पते। आवसत् परिचारार्हा सुदुःखं जनमेजय॥

अङ्ग्रेजी

O lord of people, Yajnaseni, although herself worthy of being served by others, began to live, O Janamejaya, in great misery by waiting upon Sudeshna.

हिन्दी

हे प्रजापते, यद्यपि याज्ञसेनी स्वयं दूसरों द्वारा सेवा किए जाने के योग्य थीं, तथापि हे जनमेजय, वे सुदेष्णा की परिचर्या करती हुई महान् कष्ट में रहने लगीं।

नेपाली

हे प्रजापते, यद्यपि याज्ञसेनी आफैँ अरूद्वारा सेवा गरिनयोग्य थिइन्, तथापि हे जनमेजय, उनी सुदेष्णाको परिचर्या गर्दै महान् कष्टमा बस्न थालिन्।

श्लोक 3
संस्कृत

तथा चरन्ती पाञ्चाली सुदेष्णाया निवेशने। तां देवीं तोषयामास तथा चान्त:पुरस्त्रियः॥

अङ्ग्रेजी

Conducting herself in this way in Sudeshna's apartments the daughter of Panchala pleased that lady as well as the other women of the harem.

हिन्दी

सुदेष्णा के कक्षों में इस प्रकार आचरण करती हुई पांचालराजकुमारी ने उस देवी को तथा अन्तःपुर की अन्य स्त्रियों को भी प्रसन्न किया।

नेपाली

सुदेष्णाका कक्षमा यसरी आचरण गर्दै पाञ्चालराजकुमारीले ती देवीलाई तथा अन्तःपुरका अन्य स्त्रीहरूलाई पनि प्रसन्न पारिन्।

drupada virata
श्लोक 4
संस्कृत

तस्मिन् वर्षे गतप्राये कीचकस्तु महाबलः। सेनापतिविराटस्य ददर्श दुपदात्मजाम्॥

अङ्ग्रेजी

That year being nearly expired the mighty Kichaka the commander of Virata's forces happened to see the daughter of Drupada.

हिन्दी

उस वर्ष के लगभग बीत जाने पर विराट की सेना के सेनापति महाबली कीचक ने द्रुपद की पुत्री को देख लिया।

नेपाली

त्यो वर्ष लगभग बितेपछि विराटको सेनाका सेनापति महाबली कीचकले द्रुपदकी छोरीलाई देखे।

श्लोक 5
संस्कृत

तां दृष्ट्वा देवगर्भाभां चरन्ती देवतामिव। कीचकः कामयामास कामबाणप्रपीडितः॥

अङ्ग्रेजी

Beholding her having effulgence like that of a divine girl and waiting on the earth like a goddess, Kichaka, struck hard with the shafts of Cupid, desired to obtain her.

हिन्दी

उन्हें दिव्य कन्या के समान तेजस्विनी तथा देवी के समान पृथ्वी पर विचरण करती देखकर कामदेव के बाणों से गहरी चोट खाया कीचक उन्हें पाने की इच्छा करने लगा।

नेपाली

उनलाई दिव्य कन्याजस्तै तेजस्विनी तथा देवीजस्तै पृथ्वीमा विचरण गरिरहेकी देखेर कामदेवका बाणले गहिरो चोट खाएको कीचक उनलाई पाउने इच्छा गर्न थाल्यो।

virata
श्लोक 6
संस्कृत

स तु कामाग्निसंतप्तः सुदेष्णामभिगम्य वै। प्रहसन्निव सेनानीरिदं वचनमब्रवीत्॥

अङ्ग्रेजी

Burning with the flame of lust, the leader of Virata's forces went to Sudeshna (his sister) and smilingly spoke to her in the following words.

हिन्दी

काम की ज्वाला से जलता हुआ विराट की सेना का वह नायक सुदेष्णा (अपनी बहन) के पास गया और मुस्कराते हुए उससे ये वचन कहे।

नेपाली

कामको ज्वालाले जलिरहेको विराटको सेनाको त्यो नायक सुदेष्णा (आफ्नी बहिनी)कहाँ गयो र मुस्कुराउँदै उनलाई यी वचन भन्यो।

virata
श्लोक 7
संस्कृत

नेयं मया जातु पुरेह दृष्टा राज्ञो विराटस्य निवेशने शुभा। रूपेण चोन्मादयतीव मां भृश गन्धेन जाता मदिरेव भामिनी॥

अङ्ग्रेजी

This damsel was never seen by me before in Virata palace. This beautiful lady maddenis me very much with her beauty as wine does with its odour.

हिन्दी

यह कन्या मैंने विराट के प्रासाद में पहले कभी नहीं देखी। यह सुन्दरी अपने सौन्दर्य से मुझे वैसे ही उन्मत्त कर रही है, जैसे मदिरा अपनी गन्ध से।

नेपाली

यो कन्या मैले विराटको प्रासादमा पहिले कहिल्यै देखिनँ। यी सुन्दरीले आफ्नो सौन्दर्यले मलाई त्यसै गरी उन्मत्त पारिरहेकी छिन्, जसरी मदिराले आफ्नो गन्धले।

श्लोक 8
संस्कृत

का देवरूपा हृदयङ्गमा शुभे ह्याचक्ष्व मे कस्य कुतोऽत्र शोभने। चित्तं हि निर्मध्य करोति मां वशे न चान्यदत्रौषधमस्ति मे मतम्॥

अङ्ग्रेजी

Tell me, O lady, who is this be-witching girl of fine beauty, endued with the grace of a goddess and whose she is and where she comes from. She has brought me to subjection by grinding my heart. I think there is no other medicine to heal me (except her).

हिन्दी

हे देवि, मुझे बताओ, परम सौन्दर्य वाली, देवी की-सी शोभा से युक्त यह मोहिनी कन्या कौन है, किसकी है और कहाँ से आई है। इसने मेरा हृदय मथकर मुझे अपने वश में कर लिया है। मैं समझता हूँ कि (इसके अतिरिक्त) मुझे स्वस्थ करने वाली और कोई औषधि नहीं है।

नेपाली

हे देवी, मलाई भन, परम सौन्दर्य भएकी, देवीजस्तै शोभाले युक्त यी मोहिनी कन्या को हुन्, कसकी हुन् र कहाँबाट आएकी हुन्। यिनले मेरो हृदय मथेर मलाई आफ्नो वशमा पारेकी छिन्। म ठान्छु कि (यिनीबाहेक) मलाई निको पार्ने अरू कुनै औषधि छैन।

श्लोक 9
संस्कृत

अहो तवेयं परिचारिका शुभा प्रत्यग्ररूपा प्रतिभाति मामियम्। अयुक्तरूपं हि करोति कर्म ते प्रशास्तु मां यच्च ममास्ति किंचन॥

अङ्ग्रेजी

This fine and maid of yours appears to me as one possessed of the blooming beauty of a goddess. The service which she renders to you is quite unsuitable to her.

हिन्दी

तुम्हारी यह सुन्दर दासी मुझे देवी के प्रस्फुटित सौन्दर्य से युक्त प्रतीत होती है। जो सेवा वह तुम्हारी करती है, वह उसके सर्वथा अयोग्य है।

नेपाली

तिम्री यी सुन्दरी दासी मलाई देवीको प्रस्फुटित सौन्दर्यले युक्त प्रतीत हुन्छिन्। जुन सेवा उनले तिम्रो गर्छिन्, त्यो उनका लागि सर्वथा अयोग्य छ।

श्लोक 10
संस्कृत

प्रभूतनागाश्वरथं महाजनं समृद्धियुक्तं बहुपानभोजनम्। मनोहरं काञ्चचित्रभूषणं गृहं महच्छोभयतामियं मम॥

अङ्ग्रेजी

Let her grace my splendid and beautiful residence adorned with various ornaments of gold, furnished with viands and drinks in plenty, decked with excellent plates and containing everything signifying prosperity, besides elephants and cars in lots.

हिन्दी

वह मेरे उस भव्य तथा सुन्दर निवास को सुशोभित करे, जो स्वर्ण के नाना आभूषणों से अलंकृत है, प्रचुर अन्न-पान से सम्पन्न है, उत्तम पात्रों से सजा है और जिसमें समृद्धि का सूचक सब कुछ है — इसके अतिरिक्त हाथी तथा रथ भी बहुत हैं।

नेपाली

उनले मेरो त्यो भव्य तथा सुन्दर निवास सुशोभित गरून्, जो सुनका नाना आभूषणले अलङ्कृत छ, प्रचुर अन्न-पानले सम्पन्न छ, उत्तम भाँडाले सजिएको छ र जसमा समृद्धिको सूचक सबै छ — यसबाहेक हात्ती तथा रथ पनि धेरै छन्।

draupadi
श्लोक 11
संस्कृत

स्ततः समभ्येत्य नराधिपात्मजाम्। उवाच कृष्णामभिसान्त्वयंस्तदा मृगेन्द्रकन्यामिव जम्बुको वने॥

अङ्ग्रेजी

Having thus consulted Sudeshna Kichaka approached the daughter of the king (Draupadi) and addressed her in words of amity just as a jackal accosts a lioness in the forest.

हिन्दी

सुदेष्णा से इस प्रकार परामर्श करके कीचक राजकुमारी (द्रौपदी) के पास गया और उनसे मैत्री के वचन वैसे ही कहे, जैसे वन में सियार सिंहनी से बात करता है।

नेपाली

सुदेष्णासँग यसरी परामर्श गरेर कीचक राजकुमारी (द्रौपदी)को नजिक गयो र उनलाई मैत्रीका वचन त्यसै गरी भन्यो, जसरी वनमा स्यालले सिंहनीसँग कुरा गर्छ।

virata
श्लोक 12
संस्कृत

का त्वं कस्यासि कल्याणि कुतो वा त्वं वरानने। प्राप्ता विराटनगरं तत् त्वमाचक्ष्व शोभने।॥

अङ्ग्रेजी

Who and whose are you, O graceful one? Whence are you come to this city of Virata, O you of beautiful countenance. Tell me truly, O fair one.

हिन्दी

हे सुभगे, तुम कौन हो और किसकी हो? हे सुमुखि, तुम विराट की इस नगरी में कहाँ से आई हो? हे सुन्दरी, मुझे सत्य बताओ।

नेपाली

हे सुभगे, तिमी को हौ र कसकी हौ? हे सुमुखी, तिमी विराटको यस नगरीमा कहाँबाट आएकी हौ? हे सुन्दरी, मलाई सत्य भन।

श्लोक 13
संस्कृत

रूपमङ्गयं तथा कान्तिः सौकुमार्यमनुत्तमम्। कान्त्या विभाति वक्त्रं ते शशाङ्क इव निर्मलम्।।१३।

अङ्ग्रेजी

Your beauty is rankled as the foremost of its order, so also is your gracefulness. Excellent is your tenderness; in respect of loveliness your countenance shines as clearly as the moon.

हिन्दी

तुम्हारा सौन्दर्य अपनी श्रेणी में सर्वोत्तम गिना जाता है, वैसी ही तुम्हारी लावण्यमयता भी। तुम्हारी सुकुमारता उत्तम है; मनोहरता में तुम्हारा मुख चन्द्रमा के समान निर्मल शोभा पाता है।

नेपाली

तिम्रो सौन्दर्य आफ्नो श्रेणीमा सर्वोत्तम गनिन्छ, त्यस्तै तिम्रो लावण्य पनि। तिम्रो सुकुमारता उत्तम छ; मनोहरतामा तिम्रो मुख चन्द्रमाजस्तै निर्मल शोभा पाउँछ।

श्लोक 14
संस्कृत

नेत्रे सुविपुले सुभ्र पद्मपत्रनिभे शुभे। वाक्यं ते चारुसर्वाङ्गि परपुष्टरुतोपमम्॥

अङ्ग्रेजी

O one of lovely eye-brows, your eyes are large resembling the petals of lotuses. O you of graceful limbs, your voice is like the notes of the cuckoo.

हिन्दी

हे सुन्दर भौंहों वाली, तुम्हारे नेत्र कमलदल के समान विशाल हैं। हे सुन्दर अंगों वाली, तुम्हारा स्वर कोकिल की कूक के समान है।

नेपाली

हे सुन्दर आँखीभौँ भएकी, तिम्रा नेत्र कमलदलजस्तै विशाल छन्। हे सुन्दर अङ्ग भएकी, तिम्रो स्वर कोइलीको कूजनजस्तै छ।

श्लोक 15
संस्कृत

एवंरूपा मया नारी काचिदन्या महीतले। न दृष्टपूर्वा सुश्रोणि यादृशी त्वमनिन्दिते॥

अङ्ग्रेजी

O you of fair hips, never before have I beheld in the world a woman endued with such beauty as you are, O blameless one.

हिन्दी

हे सुन्दर कटि वाली, हे निर्दोषे, मैंने इस संसार में पहले कभी तुम्हारे-जैसे सौन्दर्य से युक्त कोई स्त्री नहीं देखी।

नेपाली

हे सुन्दर कटि भएकी, हे निर्दोषे, मैले यस संसारमा पहिले कहिल्यै तिमीजस्तो सौन्दर्यले युक्त कुनै स्त्री देखिनँ।

श्लोक 16
संस्कृत

लक्ष्मी: पद्मालया का त्वमथ भूतिः सुमध्यमे। ह्रीः श्रीः कीर्तिरथो कान्तिरासां का त्वं वरानने।।१६।

अङ्ग्रेजी

Are you Lakshmi herself having lotuses for abode, or O slender-waisted one, are you Bhuti herself? Which of these-Hri, Sri, Kiriti and Kanti, are you the impersonation, O you of excellent features?

हिन्दी

क्या तुम स्वयं कमलनिवासिनी लक्ष्मी हो, अथवा हे कृशोदरी, तुम स्वयं भूति हो? हे उत्तम लक्षणों वाली, ह्री, श्री, कीर्ति तथा कान्ति — इनमें से तुम किसकी मूर्तिमती हो?

नेपाली

के तिमी स्वयं कमलनिवासिनी लक्ष्मी हौ, अथवा हे कृशोदरी, तिमी स्वयं भूति हौ? हे उत्तम लक्षण भएकी, ह्री, श्री, कीर्ति तथा कान्ति — यीमध्ये तिमी कसकी मूर्तिमती हौ?

श्लोक 17
संस्कृत

अतीवरूपिणी किं त्वमनङ्गाङ्गविहारिणी। अतीव भ्राजसे सुभ्र प्रभेवेन्दोरनुत्तमा॥

अङ्ग्रेजी

Are you the one endued with the beauty of Rati, enjoying dalliance in the embrace of the god of love? O you of fair eye-brows, exceedingly do you shine like the excellent light of the moon.

हिन्दी

क्या तुम कामदेव के आलिंगन में विहार करने वाली रति के सौन्दर्य से युक्त हो? हे सुन्दर भौंहों वाली, तुम चन्द्रमा की उत्तम ज्योत्स्ना के समान अत्यन्त शोभा पाती हो।

नेपाली

के तिमी कामदेवको अङ्गालोमा विहार गर्ने रतिको सौन्दर्यले युक्त हौ? हे सुन्दर आँखीभौँ भएकी, तिमी चन्द्रमाको उत्तम ज्योत्स्नाजस्तै अत्यन्त शोभा पाउँछ्यौ।

श्लोक 18
संस्कृत

अपिचेक्षणपक्ष्माणां स्मितं ज्योत्स्नोपमं शुभम्। दिव्यांशुरश्मिभिर्वृत्तं दिव्यकान्तिमनोरमम्॥ निरीक्ष्य वक्त्रचन्द्रं ते लक्ष्यानुपमया युतम्। कृत्स्ने जगति को नेह कामस्य वशगो भवेत्॥

अङ्ग्रेजी

Who is there in the whole world that will not yield to the influence of Cupid beholding your face endued with matchless grace-your face endued with the halo of celestials light, are pleasant in consequence of the heavenly bcauty, resembles the moon in full having smile for its rays and eye-lashes for its spots.

हिन्दी

इस समस्त संसार में ऐसा कौन है, जो तुम्हारा अनुपम शोभा वाला मुख देखकर कामदेव के प्रभाव के अधीन न हो जाए — तुम्हारा वह मुख, जो दिव्य आभा के मण्डल से युक्त है, स्वर्गीय सौन्दर्य के कारण मनोहर है, और पूर्ण चन्द्रमा के समान लगता है, जिसकी किरणें तुम्हारी मुस्कान हैं और जिसके कलंक तुम्हारी पलकें।

नेपाली

यस सम्पूर्ण संसारमा त्यस्तो को छ, जसले तिम्रो अनुपम शोभा भएको मुख देखेर कामदेवको प्रभावको अधीन नहोस् — तिम्रो त्यो मुख, जो दिव्य आभाको मण्डलले युक्त छ, स्वर्गीय सौन्दर्यले मनोहर छ, र पूर्ण चन्द्रमाजस्तै देखिन्छ, जसका किरण तिम्रो मुस्कान हुन् र जसका कलङ्क तिम्रा परेला।

श्लोक 19
संस्कृत

हारालंकारयोग्यौ तु स्तनौ चोभौ सुशोभनौ। सुजातौ सहितौ लक्ष्म्या पीनौ वृत्तौ निर गै॥

अङ्ग्रेजी

Both your breasts exceedingly graceful, well-shaped, endued with beauty, well rounded and without a space between, and are worthy of being decked with garlands.

हिन्दी

तुम्हारे दोनों स्तन अत्यन्त मनोहर, सुगठित, सौन्दर्य से युक्त, सुडौल तथा परस्पर सटे हुए हैं और मालाओं से अलंकृत किए जाने योग्य हैं।

नेपाली

तिम्रा दुवै स्तन अत्यन्त मनोहर, सुगठित, सौन्दर्यले युक्त, सुडौल तथा परस्पर टाँसिएका छन् र मालाले अलङ्कृत गरिन योग्य छन्।

श्लोक 20
संस्कृत

कुड्मलाम्बुरुहाकारौ तव सुभ्रु पयोधरौ। कामप्रतोदाविव मां तुदतश्चारुहासिनि॥

अङ्ग्रेजी

Your breasts, O you of fair eye-brows, resemble lotus-buds in shape; like the whips of Kama they are afflicting me, O you of pleasant smiles.

हिन्दी

हे सुन्दर भौंहों वाली, तुम्हारे स्तन आकार में कमल की कलियों के समान हैं; हे मधुर मुस्कान वाली, वे काम के कोड़ों की भाँति मुझे पीड़ित कर रहे हैं।

नेपाली

हे सुन्दर आँखीभौँ भएकी, तिम्रा स्तन आकारमा कमलका कोपिलाजस्तै छन्; हे मधुर मुस्कान भएकी, ती कामका कोर्राझैँ मलाई पीडित पारिरहेका छन्।

श्लोक 21
संस्कृत

वलीविभङ्गचतुरं स्तनभारविनामितम्। कराग्रसम्मितं मध्यं तवेदं तनुमध्यमे॥ दृष्ट्वैव चारु जघनं सरित्पुलिनसंनिभम्। कामव्याधिरसाध्यो मामप्याक्रामति भामिनि॥

अङ्ग्रेजी

O slender-waisted lady, beholding this your waist marked with four waivy wrinkles, stooping forward with the veight of your breasts and measuring only a span, and also looking on your beautiful hips resembling the banks of the river the incurable disease of lust afflicts me greatly, O beautiful one.

हिन्दी

हे कृशोदरी, तुम्हारी इस कटि को देखकर — जो चार लहरदार रेखाओं से अंकित है, स्तनों के भार से आगे को झुकी है और केवल एक बित्ते भर की है — तथा नदी के तटों के समान तुम्हारे सुन्दर नितम्बों को देखकर, हे सुन्दरी, काम का असाध्य रोग मुझे अत्यन्त पीड़ित कर रहा है।

नेपाली

हे कृशोदरी, तिम्रो यो कटि देखेर — जो चार लहरदार रेखाले अङ्कित छ, स्तनको भारले अगाडि निहुरिएको छ र केवल एक बित्ताजतिको छ — तथा नदीका किनारजस्ता तिम्रा सुन्दर नितम्ब देखेर, हे सुन्दरी, कामको असाध्य रोगले मलाई अत्यन्त पीडित पारिरहेको छ।

श्लोक 22
संस्कृत

जज्वाल चाग्निमदनो दावाग्निरिव निर्दयः। त्वत्सङ्गमाभिसंकल्पविवृद्धो मां दहत्ययम्॥

अङ्ग्रेजी

The flame of lust like forest conflagration augmented by the hope of union with you burns me without mercy.

हिन्दी

तुमसे मिलन की आशा से बढ़ी हुई काम की ज्वाला वन की अग्नि के समान मुझे निर्दयतापूर्वक जला रही है।

नेपाली

तिमीसँगको मिलनको आशाले बढेको कामको ज्वालाले वनको आगोझैँ मलाई निर्दयतापूर्वक जलाइरहेको छ।

श्लोक 23
संस्कृत

आत्मप्रदानवर्षेण संगमाम्भोधरेण च। शमयस्व वरारोहे ज्वलन्त मन्मथानलम्॥

अङ्ग्रेजी

O fair one of excellent hip, pray quench the flaming fire kindled by the god of love, by self-surrender resembling a shower, the cloud thereof being union with you.

हिन्दी

हे उत्तम नितम्बों वाली सुन्दरी, कामदेव द्वारा प्रज्वलित इस धधकती अग्नि को तुम आत्मसमर्पण रूपी वर्षा से शान्त करो, जिसका मेघ तुमसे मिलन है।

नेपाली

हे उत्तम नितम्ब भएकी सुन्दरी, कामदेवद्वारा प्रज्वलित यो दन्किरहेको अग्नि तिमी आत्मसमर्पणरूपी वर्षाले शान्त गर, जसको मेघ तिमीसँगको मिलन हो।

श्लोक 24
संस्कृत

मच्चित्तोन्मादनकरा मन्मथस्य शरोत्कराः। त्वत्संगमाशानिशितास्तीवाः शशिनिभानने। मां विदार्य हृदयमिदं निर्दयवेगिताः॥ प्रविष्टा ह्यसितापाङ्गि प्रचण्डाश्चण्डदारुणाः। अत्युन्मादसमारम्भाः प्रीत्युन्मादकरा मम। आत्मप्रदानसम्भोगैर्मामुद्धर्तुमिहार्हसि॥

अङ्ग्रेजी

O you of a countenance resembling the moon, the dreadful, violent and cruel shafts of Cupid, capable of causing my mind quite out of sorts, sharpened by the desire of dalliance with you, piercing my heart with a rapid course, have penetrated into its core, O black eyed one. The maddening gestures and movements of yours are really transporting my joy into madness. It behoves you to save me from this plight by surrendering your person to me and allowing me to enjoy your company.

हिन्दी

हे चन्द्रमा-जैसे मुख वाली, कामदेव के वे भयंकर, प्रचण्ड तथा क्रूर बाण, जो मेरे मन को सर्वथा व्याकुल कर देने में समर्थ हैं और जो तुम्हारे साथ विहार की कामना से तीक्ष्ण हुए हैं, तीव्र गति से मेरे हृदय को बींधते हुए उसके मर्म तक घुस गए हैं, हे कृष्णनयनी। तुम्हारी उन्मादक भावभंगिमाएँ तथा चेष्टाएँ सचमुच मेरे हर्ष को उन्माद में बदल रही हैं। तुम्हें चाहिए कि अपने को मुझे अर्पित करके तथा मुझे अपना सान्निध्य भोगने देकर मुझे इस दशा से उबारो।

नेपाली

हे चन्द्रमाजस्तो मुख भएकी, कामदेवका ती भयङ्कर, प्रचण्ड तथा क्रूर बाण, जो मेरो मन सर्वथा व्याकुल पार्न समर्थ छन् र जो तिमीसँग विहारको कामनाले तीक्ष्ण भएका छन्, तीव्र गतिले मेरो हृदय छेड्दै त्यसको मर्मसम्म छिरेका छन्, हे कृष्णनयनी। तिम्रा उन्मादक भावभङ्गिमा तथा चेष्टाले साँच्चै मेरो हर्षलाई उन्मादमा बदलिरहेका छन्। तिमीले आफूलाई मलाई अर्पण गरेर तथा मलाई आफ्नो सान्निध्य भोग्न दिएर मलाई यस दशाबाट उबार्नुपर्छ।

श्लोक 25
संस्कृत

चित्रमाल्याम्बरधरा सर्वाभरणभूषिता। कामं प्रकामं सेव त्वं मया सह विलासिनि॥

अङ्ग्रेजी

Wearing beautiful garlands and clothes and adorned with all kinds of ornaments enjoy with ine. O sweet one, all the objects of your desire to your fill.

हिन्दी

सुन्दर मालाएँ तथा वस्त्र धारण करके और सब प्रकार के आभूषणों से सजकर मेरे साथ विहार करो। हे मधुरे, अपनी समस्त अभिलाषाओं की वस्तुओं का भरपूर उपभोग करो।

नेपाली

सुन्दर माला तथा वस्त्र धारण गरेर र सबै प्रकारका आभूषणले सजिएर मसँग विहार गर। हे मधुरे, आफ्ना सम्पूर्ण अभिलाषाका वस्तुको भरपूर उपभोग गर।

श्लोक 26
संस्कृत

। नार्हसीहासुखं वस्तुं सुखार्हा सुखवर्जिता। प्राप्नुह्यनुत्तमं सौख्यं मत्तस्त्वं मत्तगामिनि॥ स्वादून्यमृतकल्पानि पेयानि विविधानि च। पिबमाना मनोज्ञानि रममाणा यथासुखम्॥ भोगोपचारान् विविधान् सौभाग्यं चाप्यनुत्तमम्। पानं पिब महाभागे भोगैश्चानुत्तमैः शुभैः॥

अङ्ग्रेजी

you endued with the gait of an elephant in ruttish state, as you are accustomed to happiness, though deprived of it now, it behoves you not to live here in misery; pray receive from me all kinds of excellent things contributing to your happiness. Eating delightful and dainty viands of various kinds with taste almost equal to ambrosia, and sporting at your sweet will, attain fortune and all the enjoyable articles of superior and excellent kind and drink and wine, O blessed one.

हिन्दी

हे मत्त गजगामिनी, तुम सुख की अभ्यस्त हो, यद्यपि इस समय उससे वंचित हो; तुम्हें यहाँ दुःख में रहना उचित नहीं; तुम मुझसे अपने सुख में वृद्धि करने वाली सब प्रकार की उत्तम वस्तुएँ स्वीकार करो। नाना प्रकार के मनोहर तथा स्वादिष्ट व्यंजन, जिनका स्वाद प्रायः अमृत के समान है, खाकर और अपनी इच्छानुसार विहार करके, हे भाग्यवती, वैभव तथा उत्तम एवं श्रेष्ठ कोटि की समस्त भोग्य वस्तुएँ प्राप्त करो और पेय तथा मदिरा का भी उपभोग करो।

नेपाली

हे मत्त गजगामिनी, तिमी सुखकी अभ्यस्त छ्यौ, यद्यपि यस बेला त्यसबाट वञ्चित छ्यौ; तिमीलाई यहाँ दुःखमा बस्नु उचित छैन; तिमी मबाट आफ्नो सुख बढाउने सबै प्रकारका उत्तम वस्तु स्वीकार गर। नाना प्रकारका मनोहर तथा स्वादिष्ट व्यञ्जन, जसको स्वाद प्रायः अमृतजस्तै छ, खाएर र आफ्नो इच्छाअनुसार विहार गरेर, हे भाग्यवती, वैभव तथा उत्तम एवं श्रेष्ठ कोटिका सम्पूर्ण भोग्य वस्तु प्राप्त गर र पेय तथा मदिराको पनि उपभोग गर।

श्लोक 27
संस्कृत

इदं हि रूपं प्रथमं तवान निरर्थकं केवलमद्य भामिनि। अधार्यमाणा स्रगिवोत्तमा शुभा न शोभसे सुन्दरि शोभना सती॥ दारान् मम ये

अङ्ग्रेजी

This beauty and prime of your youth, O beauteous lady, is now totally useless. O beautiful and chaste lady, lovely as you are, do you not shine like fine garlands unused?

हिन्दी

हे सुन्दरी, तुम्हारा यह सौन्दर्य तथा यौवन का यह उत्कर्ष इस समय पूर्णतः व्यर्थ जा रहा है। हे सुन्दरी तथा पतिव्रता देवी, इतनी मनोहर होकर भी क्या तुम बिना काम में लाई गई सुन्दर मालाओं के समान नहीं लगतीं?

नेपाली

हे सुन्दरी, तिम्रो यो सौन्दर्य तथा यौवनको यो उत्कर्ष यस बेला पूर्ण रूपमा व्यर्थ गइरहेको छ। हे सुन्दरी तथा पतिव्रता देवी, यति मनोहर भएर पनि के तिमी काममा नल्याइएका सुन्दर मालाजस्तै लाग्दिनौ?

श्लोक 28
संस्कृत

त्यजामि पुरातना भवन्तु दास्यस्तव चारुहासिनि। अहं च ते सुन्दरि दासवत् स्थितः सदा भविष्ये वशगो वरानने॥

अङ्ग्रेजी

I will renounce all my old wives. Let them be your serving hands, O one of sweet smile. O beautiful one, I will stay as a slave to you and be ever obedient to you, O you of fair face.

हिन्दी

मैं अपनी समस्त पुरानी पत्नियों का त्याग कर दूँगा। हे मधुर मुस्कान वाली, वे तुम्हारी सेविकाएँ बनकर रहें। हे सुन्दरी, मैं तुम्हारा दास बनकर रहूँगा और सदा तुम्हारे अधीन रहूँगा, हे सुमुखि।

नेपाली

म आफ्ना सम्पूर्ण पुराना पत्नीहरूको त्याग गर्नेछु। हे मधुर मुस्कान भएकी, तिनीहरू तिम्रा सेविका भई बसून्। हे सुन्दरी, म तिम्रो दास भई बस्नेछु र सधैँ तिम्रो अधीनमा रहनेछु, हे सुमुखी।

draupadi
श्लोक 29
संस्कृत

द्रौपद्युवाच अप्रार्थनीयामिह मां सूतपुत्राभिमन्यसे। निहीनवर्णां सैरन्ध्रीं बीभत्सां केशकारिणीम्॥

अङ्ग्रेजी

Draupadi said I am Sairandhri of low caste holding the hateful office of dressing hair; O Suta's son, in desiring me you desire one who is not worthy of such honour.

हिन्दी

द्रौपदी ने कहा — मैं नीच जाति की सैरन्ध्री हूँ और केश सँवारने का निन्दित काम करती हूँ; हे सूतपुत्र, मेरी कामना करके तुम उसकी कामना कर रहे हो, जो ऐसे सम्मान के योग्य नहीं है।

नेपाली

द्रौपदीले भनिन् — म नीच जातिकी सैरन्ध्री हुँ र केश सिँगार्ने निन्दित काम गर्छु; हे सूतपुत्र, मेरो कामना गरेर तिमीले त्यसको कामना गर्दै छौ, जो यस्तो सम्मानको योग्य छैन।

श्लोक 30
संस्कृत

परदारास्मि भद्रं ते न युक्तं तव साम्प्रतम्। दयिता: प्राणिनां दारा धर्मं समनुचिन्तय॥

अङ्ग्रेजी

I am the wife of others; good be to you. This conduct does not become your position. The wives of others are dear to them, think of this axiomatic precept.

हिन्दी

मैं दूसरों की पत्नी हूँ; तुम्हारा कल्याण हो। यह आचरण तुम्हारे पद के अनुरूप नहीं है। दूसरों की पत्नियाँ उन्हें प्रिय होती हैं — इस सुनिश्चित उपदेश पर विचार करो।

नेपाली

म अरूकी पत्नी हुँ; तिम्रो कल्याण होस्। यो आचरण तिम्रो पदअनुरूप छैन। अरूका पत्नी तिनीहरूलाई प्रिय हुन्छन् — यस सुनिश्चित उपदेशमाथि विचार गर।

श्लोक 31
संस्कृत

परदारे न ते बुद्धिर्जातु कार्या कथंचन। विवर्जनं ह्यकार्याणामेतत् सुपुरुषव्रतम्॥

अङ्ग्रेजी

Let your heart never be inclined to adultery, because the complete abandonment of all improper acts is ever the duty of those that are good.

हिन्दी

तुम्हारा हृदय कभी परस्त्रीगमन की ओर न झुके, क्योंकि समस्त अनुचित कर्मों का पूर्ण त्याग सज्जनों का सदा कर्तव्य है।

नेपाली

तिम्रो हृदय कहिल्यै परस्त्रीगमनतिर नझुकोस्, किनभने सम्पूर्ण अनुचित कर्मको पूर्ण त्याग सज्जनहरूको सदा कर्तव्य हो।

श्लोक 32
संस्कृत

मिथ्याभिगृनो हि नरः पापात्मा मोहमास्थितः। अयशः प्राप्नुयाद् घोरं महद् वा प्राप्नुयाद् भयम्॥३७

अङ्ग्रेजी

The person who hankers after the worldly desire leads a sinful life, and under the influence of deceptive knowledge, comes by either dire disgrace or grim calamity.

हिन्दी

जो पुरुष सांसारिक कामनाओं के पीछे भागता है, वह पापमय जीवन बिताता है और भ्रामक ज्ञान के प्रभाव में पड़कर या तो घोर अपयश पाता है या भीषण विपत्ति।

नेपाली

जुन पुरुष सांसारिक कामनाको पछि दौडन्छ, ऊ पापमय जीवन बिताउँछ र भ्रामक ज्ञानको प्रभावमा परेर या त घोर अपयश पाउँछ या भीषण विपत्ति।

draupadi
श्लोक 33
संस्कृत

वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्तु सैरन्ध्या कीचकः काममोहितः। जानन्नपि सुदुर्बुद्धिः परदाराभिमर्शने।॥ दोषान् बहून् प्राणहरान् सर्वलोकविगर्हितान्। प्रोवाचेदं सुदुर्बुद्धिद्रौपदीमजितेन्द्रियः॥

अङ्ग्रेजी

Vaishampayana said Thus addressed by Sairandhri the wickedminded Kichaka, with senses unsubdued and overcome by lust, in spite of the knowledge of numerous evils of adultery the evils denounced by every body and sometimes ending fatally, spoke the following to Draupadi.

हिन्दी

वैशम्पायन ने कहा — सैरन्ध्री के इस प्रकार कहने पर भी, परस्त्रीगमन के अनेक दोषों को जानते हुए भी — वे दोष, जिनकी सब निन्दा करते हैं और जो कभी-कभी प्राणघातक सिद्ध होते हैं — अजितेन्द्रिय तथा काम से अभिभूत दुर्बुद्धि कीचक ने द्रौपदी से ये वचन कहे।

नेपाली

वैशम्पायनले भने — सैरन्ध्रीले यसरी भन्दा पनि, परस्त्रीगमनका अनेक दोष जान्दाजान्दै पनि — ती दोष, जसको सबैले निन्दा गर्छन् र जो कहिलेकाहीँ प्राणघातक सिद्ध हुन्छन् — अजितेन्द्रिय तथा कामले अभिभूत दुर्बुद्धि कीचकले द्रौपदीलाई यी वचन भन्यो।

श्लोक 34
संस्कृत

नार्हस्येवं वरारोहे प्रत्याख्यातुं वरानने। मां मन्मथसमाविष्टं त्वत्कृते चारुहासिनि॥

अङ्ग्रेजी

O fair faced damsel of excellent hips, it is not seemly on your part thus to disregarded me who am quite under the influence of Cupid on your account, O you of sweet smiles.

हिन्दी

हे सुमुखि, हे उत्तम नितम्बों वाली, हे मधुर मुस्कान वाली, जो मैं तुम्हारे ही कारण कामदेव के पूर्ण अधीन हूँ, उस मेरी इस प्रकार उपेक्षा करना तुम्हें शोभा नहीं देता।

नेपाली

हे सुमुखी, हे उत्तम नितम्ब भएकी, हे मधुर मुस्कान भएकी, जो म तिम्रै कारण कामदेवको पूर्ण अधीनमा छु, त्यस मेरो यसरी उपेक्षा गर्नु तिमीलाई शोभा दिँदैन।

श्लोक 35
संस्कृत

प्रत्याख्याय च मां भीरु वशगं प्रियवादिनम्। नूनं त्वमसितापाङ्गि पश्चात्तापं करिष्यसि॥

अङ्ग्रेजी

O timid one, having disregarded me speaking so sweet to you and totally under your influence, surely, O black eyed one, you will have to true afterwards.

हिन्दी

हे भीरु, तुमसे इतने मधुर वचन कहने वाले तथा पूर्णतः तुम्हारे वश में हुए मेरी उपेक्षा करके, हे कृष्णनयनी, निश्चय ही तुम्हें बाद में पछताना पड़ेगा।

नेपाली

हे भीरु, तिमीलाई यति मधुर वचन भन्ने तथा पूर्ण रूपमा तिम्रो वशमा भएको मेरो उपेक्षा गरेर, हे कृष्णनयनी, निश्चय नै तिमीले पछि पछुताउनुपर्नेछ।

श्लोक 36
संस्कृत

अहं हि सुभ्र राज्यस्य कृत्स्नस्यास्य सुमध्यमे। प्रभुर्वासयिता चैव वीर्ये चाप्रतिमः क्षितौ॥

अङ्ग्रेजी

O you of fair eye-brows, I am the lord of the whole of this realm, 0 slender-waisted lady, the people of this kingdom owe to me their safe living here. In heroisin I have to rival on earth.

हिन्दी

हे सुन्दर भौंहों वाली, मैं इस सम्पूर्ण राज्य का स्वामी हूँ; हे कृशोदरी, इस राज्य की प्रजा अपने यहाँ सुरक्षित रहने के लिए मेरी ऋणी है। शौर्य में इस पृथ्वी पर मेरा कोई समकक्ष नहीं।

नेपाली

हे सुन्दर आँखीभौँ भएकी, म यस सम्पूर्ण राज्यको स्वामी हुँ; हे कृशोदरी, यस राज्यका प्रजा आफ्नो सुरक्षित बसाइका लागि मेरा ऋणी छन्। शौर्यमा यस पृथ्वीमा मेरो कुनै समकक्ष छैन।

श्लोक 37
संस्कृत

पृथिव्यां मत्समो नास्ति कश्चिदन्यः पुमानिह। रूपयौवनसौभाग्यैर्भोगैश्चानुत्तमैः शुभैः॥

अङ्ग्रेजी

In personal beauty, youth, prosperity as well as in the possession of all the excellent objects of luxury, there is no other man on earth that can stand equal to me.

हिन्दी

शारीरिक सौन्दर्य, यौवन, वैभव तथा समस्त उत्तम भोग-सामग्री के अधिकार में इस पृथ्वी पर और कोई पुरुष नहीं, जो मेरे बराबर ठहर सके।

नेपाली

शारीरिक सौन्दर्य, यौवन, वैभव तथा सम्पूर्ण उत्तम भोगसामग्रीको अधिकारमा यस पृथ्वीमा अरू कुनै पुरुष छैन, जो मेरो बराबर उभिन सकोस्।

श्लोक 38
संस्कृत

सर्वकामसमृद्धेषु भोगेष्वनुपमेष्विह। भोक्तव्येषु च कल्याणि कस्माद् दास्ये रता ह्यसि॥

अङ्ग्रेजी

Having everything of luxury, comfort and enjoyment of no parallel at your command, why do you, O auspicious lady, prefer to remain enchained in servitude?

हिन्दी

जब अनुपम भोग, सुख तथा आनन्द की सब वस्तुएँ तुम्हारी आज्ञा में हैं, तब हे कल्याणी, तुम दासता की बेड़ियों में बँधी रहना क्यों पसन्द करती हो?

नेपाली

जब अनुपम भोग, सुख तथा आनन्दका सबै वस्तु तिम्रो आज्ञामा छन्, तब हे कल्याणी, तिमी दासताका साङ्लामा बाँधिइरहन किन रुचाउँछ्यौ?

श्लोक 39
संस्कृत

मया दत्तमिदं राज्यं स्वामिन्यसि शुभानने। भजस्व मां वरारोहे भुक्ष्व भोगाननुत्तमान्॥

अङ्ग्रेजी

O fair-faced one, I confer on you the whole of the kingdom; accept me O you of large ips and enjoy all the excellent objects of desire.

हिन्दी

हे सुमुखि, मैं तुम्हें यह सम्पूर्ण राज्य अर्पित करता हूँ; हे विशाल नितम्बों वाली, मुझे स्वीकार करो और समस्त उत्तम अभीष्ट वस्तुओं का उपभोग करो।

नेपाली

हे सुमुखी, म तिमीलाई यो सम्पूर्ण राज्य अर्पण गर्छु; हे विशाल नितम्ब भएकी, मलाई स्वीकार गर र सम्पूर्ण उत्तम अभीष्ट वस्तुको उपभोग गर।

draupadi
श्लोक 40
संस्कृत

एवमुक्ता तु सा साध्वी कीचकेनाशुभं वचः। कीचकं प्रत्युवाचेदं गर्हयन्त्यस्य तद् वचः॥

अङ्ग्रेजी

Thus addressed by Kichaka in these foul words the chaste Draupadi set his word at naught and addressed him thus.

हिन्दी

कीचक के इन कुत्सित वचनों को सुनकर पतिव्रता द्रौपदी ने उसके वचनों को तुच्छ समझा और उससे इस प्रकार कहा।

नेपाली

कीचकका यी कुत्सित वचन सुनेर पतिव्रता द्रौपदीले उसका वचनलाई तुच्छ ठानिन् र उसलाई यसरी भनिन्।

श्लोक 41
संस्कृत

सैरभ्युवाच मा सूतपुत्र मुह्यस्व माद्य त्यक्ष्यस्व जीवितम्। जानीहि पञ्चभि।रैर्नित्यं मामभिरक्षिताम्॥

अङ्ग्रेजी

Sairandhri said O son of a Suta, do not play the fool and do not throw away your life this very day; know me always protected by five heroes.

हिन्दी

सैरन्ध्री ने कहा — हे सूतपुत्र, मूर्खता मत करो और आज ही अपने प्राण मत गँवाओ; जान लो कि मैं सदा पाँच वीरों द्वारा रक्षित हूँ।

नेपाली

सैरन्ध्रीले भनिन् — हे सूतपुत्र, मूर्खता नगर र आजै आफ्नो प्राण नगुमाऊ; जान कि म सधैँ पाँच वीरद्वारा रक्षित छु।

श्लोक 42
संस्कृत

न चाप्यहं त्वया लभ्या गन्धर्वाः पतयो मम। ते त्वां निहन्युः कुपिता: साध्वलं मा व्यनीनशः॥४८

अङ्ग्रेजी

I am not to be won by you; I have Gandharvas for my husband, they, if enraged, shall slay you. It is good for you not to bring destruction upon yourself.

हिन्दी

मैं तुमसे जीती नहीं जा सकती; मेरे पति गन्धर्व हैं, वे यदि क्रुद्ध हो गए तो तुम्हारा वध कर देंगे। तुम्हारे लिए यही अच्छा है कि तुम अपने ऊपर विनाश न बुलाओ।

नेपाली

म तिमीबाट जितिन सक्दिनँ; मेरा पति गन्धर्व हुन्, तिनीहरू क्रुद्ध भए भने तिम्रो वध गर्नेछन्। तिम्रा लागि यही राम्रो छ कि तिमी आफूमाथि विनाश नबोलाऊ।

श्लोक 43
संस्कृत

अशक्यरूपं पुरुषैरध्वानं गन्तुमिच्छसि। यथा निश्चेतनो बालः कूलस्थ: कूलमुत्तरम्। तर्तुमिच्छति मन्दात्मा तथा त्वं कर्तुमिच्छसि॥

अङ्ग्रेजी

You wish to go by the way which was never passed by men, O wicked one; you intend to act just like a foolish boy who standing on one bank of the ocean desires to go to the other side of it.

हिन्दी

हे दुष्ट, तुम उस मार्ग से जाना चाहते हो, जिससे मनुष्य कभी नहीं गए; तुम ठीक उस मूर्ख बालक की भाँति आचरण करना चाहते हो, जो समुद्र के एक तट पर खड़ा होकर उसके दूसरे तट पर जाने की इच्छा करता है।

नेपाली

हे दुष्ट, तिमी त्यस बाटोबाट जान चाहन्छौ, जसबाट मानिसहरू कहिल्यै गएनन्; तिमी ठीक त्यस मूर्ख बालकझैँ आचरण गर्न चाहन्छौ, जो समुद्रको एउटा किनारमा उभिएर त्यसको अर्को किनारमा जाने इच्छा गर्छ।

श्लोक 44
संस्कृत

अन्तर्महीं वा यदि वोर्ध्वमुत्पतेः समुद्रपारं यदि वा प्रधावसि। तथापि तेषां न विमोक्षमर्हसि प्रमाथिनो देवसुता हि खेचराः।॥

अङ्ग्रेजी

If you enter the subterreneous pit of the earth or soar up the sky or go to the other shore of the ocean, still you will have no escape from their hands, for it is in the nature of these skyranging offspring of gods to crush enemies.

हिन्दी

यदि तुम पृथ्वी के पाताल में घुस जाओ, अथवा आकाश में उड़ जाओ, अथवा समुद्र के उस पार चले जाओ, तब भी तुम्हें उनके हाथों से छुटकारा नहीं मिलेगा, क्योंकि देवताओं की उन आकाशचारी सन्तानों का स्वभाव ही शत्रुओं को कुचल देना है।

नेपाली

यदि तिमी पृथ्वीको पातालमा छिर, अथवा आकाशमा उड, अथवा समुद्रको पारि जाऊ, तैपनि तिमीलाई तिनका हातबाट छुटकारा मिल्नेछैन, किनभने देवताका ती आकाशचारी सन्तानको स्वभाव नै शत्रुहरूलाई कुल्चनु हो।

श्लोक 45
संस्कृत

त्वं कालरात्रीमिव कश्चिदातुरः किं मां दृढं प्रार्थयसेऽद्य कीचक। श्चन्द्र जिघृक्षुरिव मन्यसे हि माम्॥

अङ्ग्रेजी

Why do you, O Kichaka, desire me today so firmly, just like a sick man who wishes for the night that will put an end to his existence. Why do you solicit me just like a child who lies on its mother's lap wishes to obtain the moon.

हिन्दी

हे कीचक, तुम आज मुझे इतने हठ से क्यों चाहते हो — ठीक उस रोगी की भाँति, जो उस रात्रि की कामना करता है, जो उसके अस्तित्व का अन्त कर देगी? तुम मुझसे वैसे ही याचना क्यों करते हो, जैसे माता की गोद में लेटा बालक चन्द्रमा पाने की इच्छा करता है?

नेपाली

हे कीचक, तिमी आज मलाई यति हठले किन चाहन्छौ — ठीक त्यस रोगीझैँ, जो त्यस रातको कामना गर्छ, जसले उसको अस्तित्वको अन्त्य गर्नेछ? तिमी मसँग त्यसै गरी किन याचना गर्छौ, जसरी आमाको काखमा सुतेको बालकले चन्द्रमा पाउने इच्छा गर्छ?

श्लोक 46
संस्कृत

तेषां प्रियां प्रार्थयतो न ते भुवि गत्वा दिवं वा शरणं भविष्यति। न वर्तते कीचक ते दृशा शुभं या तेन संजीवनमर्थयेत् सा॥

अङ्ग्रेजी

There will be nowhere any refuge for you soliciting their beloved wife whether you go to the earth or to the heaven. O Kichaka, you have no eyes that may win for you any good or safety of your life.

हिन्दी

उनकी प्रिय पत्नी की याचना करने वाले तुम्हें कहीं भी शरण नहीं मिलेगी, चाहे तुम पृथ्वी पर जाओ या स्वर्ग में। हे कीचक, तुम्हारे पास ऐसे नेत्र नहीं, जो तुम्हारे लिए कोई हित अथवा तुम्हारे जीवन की रक्षा जीत सकें।

नेपाली

तिनका प्रिय पत्नीको याचना गर्ने तिमीलाई कहीँ पनि शरण मिल्नेछैन, चाहे तिमी पृथ्वीमा जाऊ वा स्वर्गमा। हे कीचक, तिमीसँग त्यस्ता नेत्र छैनन्, जसले तिम्रा लागि कुनै हित अथवा तिम्रो जीवनको रक्षा जित्न सकून्।