अध्याय 117

सम्भव पर्व — धृतराष्ट्रका छोराहरूका नामको कथन

देखाउनुहोस्:
दृश्य:
dhritarashtra janamejaya
श्लोक 1
संस्कृत

जनमेजय उवाच ज्येष्ठानज्येष्ठतां तेषां नामानि च पृथक् पृथक्। धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्यात् प्रकीर्तय॥

अङ्ग्रेजी

Janamejaya said : O Lord, tell me the names of all the sons of Dhritarashtra beginning from the eldest, according to the order of their births. Vaishampayana said :

हिन्दी

जनमेजय ने कहा — हे स्वामी, मुझे धृतराष्ट्र के समस्त पुत्रों के नाम, ज्येष्ठ से आरम्भ करके, उनके जन्मक्रम के अनुसार बताइए। वैशम्पायन ने कहा —

नेपाली

जनमेजयले भने — हे स्वामी, मलाई धृतराष्ट्रका सम्पूर्ण पुत्रका नाम, जेठादेखि सुरु गरेर, तिनको जन्मक्रमअनुसार बताउनुहोस्। वैशम्पायनले भने —

dhritarashtra dushasana duryodhana karna
श्लोक 2
संस्कृत

वैशम्पायन उवाच दुर्योधनो युयुत्सुश्च राजन् दुःशासनस्तथा। दुःसहो दुःशलश्चैव जलसंधः समः सहः॥ विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर्दुष्प्रधर्षणः। दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च॥ विविंशतिर्विकर्णश्च शलः सत्त्वः सुलोचनः। चित्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्रशरासनः॥ दुर्मदो दुर्विगाहश्च विवित्सुर्विकटाननः। ऊर्णनाभः सुनाभश्च तथा नन्दोपनन्दकौ॥५॥ चित्रबाणश्चित्रवर्या सुवर्मा दुर्विरोचनः। अयोबाहुर्महाबाहुश्चित्राङ्गश्चित्रकुण्डलः॥ भीमवेगो भीमबलो बलाकी बलवर्धनः। उग्रायुधः सुषेणश्च कुण्डोदरमहोदरौ॥ चित्रायुधो निषङ्गी च पाशी वृन्दारकस्तथा। दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिरनूदरः॥ दृढसंधो जरासंधः सत्यसंधः सदःसुवाक्। उग्रश्रवा उग्रसेनः सेनानीर्दुष्पराजयः॥ अपराजितः पण्डितको विशालाक्षो दुराधरः। दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुवर्चसौ॥ आदित्यकेतुर्बह्वाशी नागदत्तोऽग्रयाय्यपि। कवची क्रथनः दण्डी दण्डधारो धनुर्ग्रहः॥ उग्रभीमरथौ वीरौ वीरबाहुरलोलुपः। अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथाश्रयः॥ अनाधृष्यः कुण्डभेदी विरावी चित्रकुण्डलः। प्रमथश्च प्रमाथी च दीर्घरोमश्च वीर्यवान्॥ दीर्घबाहुर्महाबाहु ढोरुः कनकध्वजः। कुण्डाशी विरजाश्चैव दुःशला च शताधिका॥ इति पुत्रशतं राजन् कन्या चैव शताधिका। नामधेयानुपूर्येण विद्धि जन्मक्रमं नृप॥

अङ्ग्रेजी

(Their names are). Duryodhana, Yuyutsu, Duhshasana, Duhsaha, Duhshala, Jalasandha, Vinda, Anuvinda, Durmarshana, Durmukha, Dushkarna, Karna, Vivinshati, Vikarna, Shala, Satva, Sulochana, Durdharsha, Subahu, Dushpradharshana, Durmarashana, Durmukha, Dushkarna, Karna, Chitra, Upachitra, Chitraksha, Charu, Chitrangada, Dhritarashtra, Durmada, Dushpraharsha, Vivitsu, Vikata, Sama, Umanabha, Padmanabha, Nanda, Upananda, Senapati, Sushena, Kundodara, Mandra, Chitrabahu, Chitravarmana, Suvarmana, Durvirochana, Ayobahu, Mahabahu, Chitrachapa, Sukundala, Bhimavega, Bhimabala, Balaki, Balavardhana, Ugrayudha, Bhimashara, Kanakaya, Drindahyudha, Drindavarmana, Drindakshetra, Somakirti, Anudara, Jarasandha, Dridhasandha, Satyasandha, Sadahsuvak, Ugrashrava, Ugrasena, Kshemamurti, Aparajita, Panditaka, Vishalaksha, Duradhara, Dridhahasta, Suhasta, Vatavega, Suvarcha, Adityaketu, Bahvashi, Nagadatta, Anuyayi, Nishangi, Kavachi, Dandi, Dandadhara, Dhanurgraha, Ugra, Bhimaratha, Virabahu, Alolupa, Abhaya, Raudrakarma, Dridharatha, Anadhrishya, Kundabhedi, Viravi, Dirghalochana, Dirghubahu, Mahabahu, Vyudhoru, Kanakadhvaja, Kundaja and Chitraksha. He (Dhritarashtra) had also a daughter, named Dushala, above and over these one hundred sons. The names of all the sons according to the order of their births.

हिन्दी

(उनके नाम ये हैं —) दुर्योधन, युयुत्सु, दुःशासन, दुःसह, दुःशल, जलसन्ध, विन्द, अनुविन्द, दुर्मर्षण, दुर्मुख, दुष्कर्ण, कर्ण, विविंशति, विकर्ण, शल, सत्व, सुलोचन, दुर्धर्ष, सुबाहु, दुष्प्रधर्षण, दुर्मर्षण, दुर्मुख, दुष्कर्ण, कर्ण, चित्र, उपचित्र, चित्राक्ष, चारु, चित्रांगद, धृतराष्ट्र, दुर्मद, दुष्प्रहर्ष, विवित्सु, विकट, सम, उमानाभ, पद्मनाभ, नन्द, उपनन्द, सेनापति, सुषेण, कुण्डोदर, मन्द्र, चित्रबाहु, चित्रवर्मा, सुवर्मा, दुर्विरोचन, अयोबाहु, महाबाहु, चित्रचाप, सुकुण्डल, भीमवेग, भीमबल, बलाकी, बलवर्धन, उग्रायुध, भीमशर, कनकाय, दृढायुध, दृढवर्मा, दृढक्षेत्र, सोमकीर्ति, अनूदर, जरासन्ध, दृढसन्ध, सत्यसन्ध, सदःसुवाक्, उग्रश्रवा, उग्रसेन, क्षेममूर्ति, अपराजित, पण्डितक, विशालाक्ष, दुराधर, दृढहस्त, सुहस्त, वातवेग, सुवर्च, आदित्यकेतु, बह्वाशी, नागदत्त, अनुयायी, निषंगी, कवची, दण्डी, दण्डधार, धनुर्ग्रह, उग्र, भीमरथ, वीरबाहु, अलोलुप, अभय, रौद्रकर्मा, दृढरथ, अनाधृष्य, कुण्डभेदी, विरावी, दीर्घलोचन, दीर्घबाहु, महाबाहु, व्यूढोरु, कनकध्वज, कुण्डज और चित्राक्ष। इन एक सौ पुत्रों के ऊपर उनकी (धृतराष्ट्र की) दुःशला नामक एक पुत्री भी थी। ये समस्त पुत्रों के नाम उनके जन्मक्रम के अनुसार हैं।

नेपाली

(तिनका नाम यी हुन् —) दुर्योधन, युयुत्सु, दुःशासन, दुःसह, दुःशल, जलसन्ध, विन्द, अनुविन्द, दुर्मर्षण, दुर्मुख, दुष्कर्ण, कर्ण, विविंशति, विकर्ण, शल, सत्व, सुलोचन, दुर्धर्ष, सुबाहु, दुष्प्रधर्षण, दुर्मर्षण, दुर्मुख, दुष्कर्ण, कर्ण, चित्र, उपचित्र, चित्राक्ष, चारु, चित्राङ्गद, धृतराष्ट्र, दुर्मद, दुष्प्रहर्ष, विवित्सु, विकट, सम, उमानाभ, पद्मनाभ, नन्द, उपनन्द, सेनापति, सुषेण, कुण्डोदर, मन्द्र, चित्रबाहु, चित्रवर्मा, सुवर्मा, दुर्विरोचन, अयोबाहु, महाबाहु, चित्रचाप, सुकुण्डल, भीमवेग, भीमबल, बलाकी, बलवर्धन, उग्रायुध, भीमशर, कनकाय, दृढायुध, दृढवर्मा, दृढक्षेत्र, सोमकीर्ति, अनूदर, जरासन्ध, दृढसन्ध, सत्यसन्ध, सदःसुवाक्, उग्रश्रवा, उग्रसेन, क्षेममूर्ति, अपराजित, पण्डितक, विशालाक्ष, दुराधर, दृढहस्त, सुहस्त, वातवेग, सुवर्च, आदित्यकेतु, बह्वाशी, नागदत्त, अनुयायी, निषङ्गी, कवची, दण्डी, दण्डधार, धनुर्ग्रह, उग्र, भीमरथ, वीरबाहु, अलोलुप, अभय, रौद्रकर्मा, दृढरथ, अनाधृष्य, कुण्डभेदी, विरावी, दीर्घलोचन, दीर्घबाहु, महाबाहु, व्यूढोरु, कनकध्वज, कुण्डज र चित्राक्ष। यी एक सय पुत्रमाथि उनकी (धृतराष्ट्रकी) दुःशला नामकी एक पुत्री पनि थिइन्। यी सम्पूर्ण पुत्रका नाम तिनको जन्मक्रमअनुसार हुन्।

श्लोक 3
संस्कृत

सर्वे त्वतिरथाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः। सर्वे वेदविदश्चैव सर्वे सर्वास्त्रकोविदाः॥

अङ्ग्रेजी

They were all heroes and Atirathas, they were all learned in the science of war. They were all well acquainted with the Vedas and experts in using all kinds of weapons.

हिन्दी

वे सब वीर और अतिरथी थे; वे सब युद्धविद्या के ज्ञाता थे। वे सब वेदों से भलीभाँति परिचित और सब प्रकार के अस्त्रों के प्रयोग में निपुण थे।

नेपाली

तिनीहरू सबै वीर र अतिरथी थिए; तिनीहरू सबै युद्धविद्याका ज्ञाता थिए। तिनीहरू सबै वेदसँग राम्ररी परिचित र सबै प्रकारका अस्त्रको प्रयोगमा निपुण थिए।

dhritarashtra jayadratha
श्लोक 4
संस्कृत

सर्वेषामनुरूपाश्च कृता दारा महीपते। धृतराष्ट्रेण समये परीक्ष्य विधिवत्रुप॥ दुःशलां चापि समये धृतराष्ट्रो नराधिपः। जयद्रथाय प्रददौ विधिना भरतर्षभ॥

अङ्ग्रेजी

O king, worthy wives were selected for them at the proper time and after due examinations by king Dhritarashtra. O best of the Bharata race, king Dhritarashtra bestowed Dushala at the proper time and with due rites on Jayadratha.

हिन्दी

हे राजन्, राजा धृतराष्ट्र ने यथासमय और यथोचित परीक्षा के पश्चात् उनके लिए योग्य पत्नियाँ चुनीं। हे भरतवंश में श्रेष्ठ, राजा धृतराष्ट्र ने यथासमय और विधिपूर्वक दुःशला को जयद्रथ को दिया।

नेपाली

हे राजन्, राजा धृतराष्ट्रले यथासमय र यथोचित परीक्षापछि तिनका लागि योग्य पत्नी छाने। हे भरतवंशमा श्रेष्ठ, राजा धृतराष्ट्रले यथासमय र विधिपूर्वक दुःशलालाई जयद्रथलाई दिए।