अध्याय 42

सर्गः 42

दिखाएँ:
दृश्य:
rama ravana
श्लोक 1
संस्कृत

ततस्तेराक्षसास्तत्रगत्वारावणमन्दिरम् । न्यवेदयन्पुरींरुद्धांरामेणसहवानरैः ।।6.42.1।।

अंग्रेज़ी

Then the Rakshasas proceeding to Ravana's abode informed that Rama along with the vanaras have occupied the whole of Lanka.

हिन्दी

तब राक्षसों ने रावण के भवन में जाकर सूचित किया कि राम ने वानरों सहित समूची लङ्का घेर ली है।

नेपाली

तब राक्षसहरूले रावणको भवनमा गएर सूचित गरे कि रामले वानरहरूसहित सम्पूर्ण लङ्का घेरेका छन्।

ravana
श्लोक 2
संस्कृत

रुद्धांतुनगरींश्रुत्वाजातक्रोधोनिशाचरः । विधानंद्विगुणंश्रुत्वाप्रासादंसोऽध्यरोहत ।।6.42.2।।

अंग्रेज़ी

On knowing that Lanka is occupied, the night ranger Ravana, became very furious and doubled the forces of Lanka for the protection and went to the top of Lanka palace.

हिन्दी

लङ्का घिर जाने का समाचार पाकर निशाचर रावण अत्यन्त क्रुद्ध हुआ, उसने लङ्का की रक्षा के लिए सेना दुगुनी कर दी और लङ्का के भवन की चोटी पर गया।

नेपाली

लङ्का घेरिएको समाचार पाएर निशाचर रावण अत्यन्त क्रुद्ध भयो, उसले लङ्काको रक्षाका लागि सेना दोब्बर पार्‍यो र लङ्काको भवनको टुप्पोमा गयो।

श्लोक 3
संस्कृत

सददर्शावृतांलङ्कांसशैलवनकाननाम् । असङ्ख्येयैर्हरिगणैःसर्वतोयुद्धकाङ्क्षिभिः ।।6.42.3।।

अंग्रेज़ी

He observed a countless number of Vanara troops spread all over Lanka, mountains, and forests.

हिन्दी

उसने समूची लङ्का, पर्वतों और वनों में फैली वानरसेना की असंख्य टुकड़ियाँ देखीं।

नेपाली

उसले सम्पूर्ण लङ्का, पर्वत र वनमा फैलिएका वानरसेनाका असङ्ख्य टुकडी देख्यो।

ravana
श्लोक 4
संस्कृत

सदृष्ट्वावानरैःसर्वांवसुधांकवलीकृताम् । कथंक्षपयितव्याःस्युरितिचिन्तापरोऽभवत् ।।6.42.4।।

अंग्रेज़ी

Seeing the Vanaras occupying the entire earth, Ravana thought of destroying and started thinking.

हिन्दी

समूची पृथ्वी पर छाए वानरों को देखकर रावण ने उनके विनाश का विचार किया और सोचने लगा।

नेपाली

सम्पूर्ण पृथ्वीमा छाएका वानरहरू देखेर रावणले तिनको विनाशको विचार गर्‍यो र सोच्न थाल्यो।

rama ravana
श्लोक 5
संस्कृत

सचिन्तयित्वासुचिरंधैर्यमालम्ब्यरावणः । राघवंहरियूथांश्चददर्शायतलोचनः ।।6.42.5।।

अंग्रेज़ी

Ravana, thinking over for long, picking up courage, saw Rama's Vanaras with thoughtful eyes.

हिन्दी

दीर्घकाल तक विचार कर, साहस बटोरकर रावण ने राम के वानरों को विचारपूर्ण दृष्टि से देखा।

नेपाली

दीर्घकालसम्म विचार गरी, साहस बटुलेर रावणले रामका वानरहरूलाई विचारपूर्ण दृष्टिले हेर्‍यो।

rama
श्लोक 6
संस्कृत

राघवःसहसैन्येनमुदितोनामपुप्लुवे । लङ्कांददर्शगुप्तांवैसर्वतोराक्षसैर्वृताम् ।।6.42.6।।

अंग्रेज़ी

Raghava accompanied by the army happily went near and witnessed Lanka filled with Rakshasas all over.

हिन्दी

सेना सहित राघव प्रसन्नतापूर्वक समीप गए और उन्होंने सर्वत्र राक्षसों से भरी लङ्का देखी।

नेपाली

सेनासहित राघव प्रसन्नतापूर्वक नजिक जानुभयो र उहाँले सर्वत्र राक्षसहरूले भरिएको लङ्का देख्नुभयो।

sita dasharatha
श्लोक 7
संस्कृत

दृष्ट्वादाशरथिर्लङ्कांचित्रध्वजपताकिनीम् । जगामसहसासीतांदूयमानेनचेतसा ।।6.42.7।।

अंग्रेज़ी

The son of Dasaratha saw Lanka decorated with flags and posts and thinking of Sita he became very worried.

हिन्दी

दशरथनन्दन ने ध्वजाओं और स्तम्भों से सुसज्जित लङ्का देखी और सीता का स्मरण कर वे अत्यन्त चिन्तित हो उठे।

नेपाली

दशरथनन्दनले झन्डा र खम्बाले सजिएको लङ्का देख्नुभयो र सीताको सम्झना गरी उहाँ अत्यन्त चिन्तित हुनुभयो।

janaka
श्लोक 8
संस्कृत

अत्रसामृगशावाक्षीमत्कृतेजनकात्मजा । पीड्यतेशोकसन्तप्ताकृशास्थण्डिलशायिनी ।।6.42.8।।

अंग्रेज़ी

"Here (Lanka) is the daughter of Janaka, immersed in sorrow because of me, tormented and emaciated without food and struggling."

हिन्दी

'यहाँ (लङ्का में) जनक की पुत्री मेरे कारण शोक में डूबी, सन्तप्त और आहार के बिना कृश होकर संघर्ष कर रही हैं।'

नेपाली

'यहाँ (लङ्कामा) जनककी पुत्री मेरै कारण शोकमा डुबेर, सन्तप्त र आहारविना कृश भई सङ्घर्ष गरिरहनुभएको छ।'

rama sita
श्लोक 9
संस्कृत

पीड्यमानांसधर्मात्मावैदेहीमनुचिन्तयन् । क्षिप्रमाज्ञापयामासवानरान्द्विषतांवधे ।।6.42.9।।

अंग्रेज़ी

Thinking of Vaidehi again and again, who is pained, Rama ordered the Vanaras to kill the enemies immediately.

हिन्दी

पीड़ित वैदेही का बार-बार स्मरण कर राम ने वानरों को तत्काल शत्रुओं का वध करने की आज्ञा दी।

नेपाली

पीडित वैदेहीको बारम्बार सम्झना गरी रामले वानरहरूलाई तत्कालै शत्रुहरूको वध गर्ने आज्ञा दिनुभयो।

rama
श्लोक 10
संस्कृत

एवमुक्तेतुवचनेरामेणाक्लिष्टकर्मणा । संघर्षमाणाःप्लवगाःसिम्हनादैरनादयन् ।।6.42.10।।

अंग्रेज़ी

Ordered in that way by Rama, who does not cause sorrow, the monkeys roared like lions getting ready for war on hearing Rama's words.

हिन्दी

शोक न देने वाले राम द्वारा इस प्रकार आज्ञा पाकर राम के वचन सुनते ही वानर युद्ध के लिए उद्यत होकर सिंहों के समान गरजे।

नेपाली

शोक नदिने रामले यसरी आज्ञा दिएपछि रामका वचन सुन्नासाथ वानरहरू युद्धका लागि उद्यत भई सिंहझैँ गर्जे।

श्लोक 11
संस्कृत

शिखरैर्विकिरामैनांलङ्कांमुष्टिभिरेववा । इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरियूथपाः ।।6.42.11।।

अंग्रेज़ी

The monkey troops thought of crushing Lanka with their fists and mountain peaks.

हिन्दी

वानरसेनाओं ने अपनी मुट्ठियों और पर्वतशिखरों से लङ्का को चूर करने का विचार किया।

नेपाली

वानरसेनाहरूले आफ्ना मुड्की र पर्वतशिखरले लङ्कालाई चूर पार्ने विचार गरे।

श्लोक 12
संस्कृत

उद्यम्यगिरिशृङ्गाणिशिखराणिमहान्तिच । तरूंश्चोत्पाट्यविविधांस्तिष्ठन्तिहरियूथपाः ।।6.42.12।।

अंग्रेज़ी

Holding the mountain peaks, huge trees of many kinds, the Vanara leaders stood ready to fight.

हिन्दी

पर्वतशिखर और भाँति-भाँति के विशाल वृक्ष धारण किए वानरनायक युद्ध के लिए उद्यत खड़े हुए।

नेपाली

पर्वतशिखर र भाँतिभाँतिका विशाल रूख धारण गरेका वानरनायकहरू युद्धका लागि उद्यत उभिए।

rama
श्लोक 13
संस्कृत

प्रेक्षतोराक्षसेन्द्रस्यतान्यनीकानिभागशः । राघवप्रियकामार्थंलङ्कामारुरुहुस्तदा ।।6.42.13।।

अंग्रेज़ी

To make Rama happy, all the Vanara army divided into groups and started ascending the boundary (of Lanka) walls the king of Rakshasas was witnessing.

हिन्दी

राम को प्रसन्न करने के लिए समूची वानरसेना समूहों में विभक्त होकर राक्षसराज के देखते-देखते लङ्का की प्राचीरों पर चढ़ने लगी।

नेपाली

रामलाई प्रसन्न पार्न सम्पूर्ण वानरसेना समूहमा विभाजित भई राक्षसराजको देखादेखी लङ्काका पर्खालमा चढ्न थाल्यो।

rama
श्लोक 14
संस्कृत

तेताम्रवक्त्राहेमाभारामार्थेत्यक्तजीविताः । लङ्कामेवाभ्यवर्तन्तसालतालशिलायुधाः ।।6.42.14।।

अंग्रेज़ी

Vanaras of copper colour faces and golden coloured ones, dedicating their lives for the sake of Rama holding Sala trees and rocks went towards Lanka.

हिन्दी

ताम्रवर्ण मुख वाले और स्वर्णवर्ण वाले वानर राम के लिए अपने प्राण अर्पित करते हुए साल वृक्ष और शिलाएँ लिए लङ्का की ओर बढ़े।

नेपाली

ताम्रवर्ण मुख भएका र सुनौलो वर्णका वानरहरू रामका लागि आफ्नो प्राण अर्पण गर्दै साल रूख र ढुङ्गा लिएर लङ्कातर्फ बढे।

श्लोक 15
संस्कृत

तेद्रुमैःपर्वताग्रैश्चमुष्टिभिश्चप्लवङ्गमाः । प्राकाराग्राण्यरण्यानिममन्थुस्तोरणानिच ।।6.42.15।।

अंग्रेज़ी

With the means of mountain peaks, as well as their fists, the Vanaras scaled the boundary walls and gateways of the city.

हिन्दी

पर्वतशिखरों तथा अपनी मुट्ठियों के बल से वानर नगरी की प्राचीरों और तोरणों पर चढ़ गए।

नेपाली

पर्वतशिखर तथा आफ्ना मुड्कीको बलले वानरहरू नगरीका पर्खाल र तोरणमा चढे।

श्लोक 16
संस्कृत

पारिखाःपूरयन्तिस्मप्रसन्नसलिलायुताः । पांसुभिःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैश्चवानराः ।।6.42.16 ।।

अंग्रेज़ी

The Vanaras started filling the moats with soil, pure water, logs of wood, grass, and mountain peaks.

हिन्दी

वानरों ने मिट्टी, शुद्ध जल, काष्ठ के लट्ठों, घास और पर्वतशिखरों से खाइयाँ भरना आरम्भ किया।

नेपाली

वानरहरूले माटो, शुद्ध पानी, काठका मुढा, घाँस र पर्वतशिखरले खाडल भर्न थाले।

श्लोक 17
संस्कृत

ततःसहस्रयूथाश्चकोटीयूथाश्चवानराः । कोटीशतयुताश्चान्येलङ्कामारुरुहुस्तदा ।।6.42.17।।

अंग्रेज़ी

Then the Vanaras in thousands and crores ascended Lanka.

हिन्दी

तब सहस्रों और करोड़ों की संख्या में वानर लङ्का पर चढ़ गए।

नेपाली

तब हजारौँ र करोडौँको सङ्ख्यामा वानरहरू लङ्कामा चढे।

श्लोक 18
संस्कृत

काञ्चनानिप्रमृद्नन्तस्तोरणानिप्लवङ्गमाः । कैलासशिखराभानिगोपुराणिप्रमथ्यच ।।6.42.18।।

अंग्रेज़ी

The Vanaras started breaking the golden gateways and crushing them which were like peaks of Kailasa mountain.

हिन्दी

वानरों ने कैलास पर्वत के शिखरों के समान स्वर्णमय तोरणों को तोड़ना और चूर करना आरम्भ किया।

नेपाली

वानरहरूले कैलास पर्वतका शिखरझैँ सुनौला तोरण भाँच्न र चूर पार्न थाले।

श्लोक 19
संस्कृत

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः । लङ्कांतामभिधावन्तिमहावारणसंनिभाः ।।6.42.19।।

अंग्रेज़ी

Jumping here and there like huge elephants, the Vanaras roaring like lions went into Lanka.

हिन्दी

विशाल हाथियों के समान इधर-उधर उछलते वानर सिंहों के समान गरजते हुए लङ्का में घुस गए।

नेपाली

विशाल हात्तीझैँ यताउता उफ्रने वानरहरू सिंहझैँ गर्जँदै लङ्कामा पसे।

rama lakshmana sugriva
श्लोक 20
संस्कृत

जयत्यतिबलोरामोलक्ष्मणश्चमहाबलः । राजाजयतिसुग्रीवोराघवेणाभिपालितः ।।6.42.20।।

अंग्रेज़ी

"Victorious is Sri Rama, who is exceedingly strong and Lakshmana who is endowed with supreme strength. Victorious is Sugriva the king of Vanaras who is protected by Raghava on all sides."

हिन्दी

'अत्यन्त बलशाली श्रीराम की जय हो और परम बल से सम्पन्न लक्ष्मण की जय हो। चारों ओर से राघव द्वारा रक्षित वानरराज सुग्रीव की जय हो।'

नेपाली

'अत्यन्त बलशाली श्रीरामको जय होस् र परम बलले सम्पन्न लक्ष्मणको जय होस्। चारैतिरबाट राघवद्वारा रक्षित वानरराज सुग्रीवको जय होस्।'

श्लोक 21
संस्कृत

इत्येवंघोषयन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः । अभ्यधावन्तलङ्कायाःप्राकारंकामरूपिणः ।।6.42.21।।

अंग्रेज़ी

Shouting in that manner, the monkeys who could change their form at their will started roaring and rushed towards the defensive walls.

हिन्दी

इस प्रकार जयघोष करते हुए इच्छानुसार रूप बदलने वाले वानर गरजने लगे और प्राचीरों की ओर दौड़ पड़े।

नेपाली

यसरी जयघोष गर्दै इच्छाअनुसार रूप बदल्न सक्ने वानरहरू गर्जन थाले र पर्खालतर्फ दौडे।

श्लोक 22
संस्कृत

वीरबाहुःसुबाहुश्चनलश्चवनगोचरः । निपीड्योपनिविष्टास्तेप्राकारंहरियूथपाः । एतस्मिन्नन्तरेचक्रुःस्कन्धावारनिवेशनम् ।।6.42.22 ।।

अंग्रेज़ी

Veerabahu, Subahu, Nala and the foremost of the Vanara leaders storming the boundary walls in the meantime went inside and stationed at the northeast gate.

हिन्दी

वीरबाहु, सुबाहु, नल तथा वानरनायकों में श्रेष्ठ जन प्राचीरों पर आक्रमण करते हुए इसी बीच भीतर गए और ईशानकोण के द्वार पर स्थित हुए।

नेपाली

वीरबाहु, सुबाहु, नल तथा वानरनायकहरूमा श्रेष्ठ जनहरू पर्खालमाथि आक्रमण गर्दै यसैबीच भित्र गए र ईशानकोणको ढोकामा रहे।

श्लोक 23
संस्कृत

पूर्वद्वारंतुकुमुदःकोटीभिर्दशभिर्वृतः । आवृत्यबलवांस्तस्थौहरिभिर्जितकाशिभिः ।।6.42.23।।

अंग्रेज़ी

Kumuda, surrounded by ten crores of mighty monkeys, who appeared like conquerors, stationed at the east gate.

हिन्दी

विजेताओं के समान दिखने वाले दस करोड़ बलशाली वानरों से घिरे कुमुद पूर्व द्वार पर स्थित हुए।

नेपाली

विजेताझैँ देखिने दस करोड बलशाली वानरले घेरिएका कुमुद पूर्वी ढोकामा रहे।

श्लोक 24
संस्कृत

साहाय्यार्थंतुतस्यैवनिविष्टःप्रघसोहरिः । पनसश्चमहाबाहुर्वानरैर्बहुभिर्वृतः ।।6.42.24।।

अंग्रेज़ी

Praghasa the broad shouldered Vanara, was surrounded by Panasa for assisting him who encamped surrounded by many.

हिन्दी

विशाल कन्धों वाले वानर प्रघस उनकी सहायता के लिए पनस से घिरे थे, जो अनेक वानरों सहित पड़ाव डाले हुए थे।

नेपाली

विशाल काँध भएका वानर प्रघस उनको सहायताका लागि पनसले घेरिएका थिए, जो अनेक वानरसहित पडाव हालेका थिए।

श्लोक 25
संस्कृत

दक्षिणंद्वारमागम्यवीरःशतबलिःकपिः । आवृत्यबलवांस्तस्थौविंशत्याकोटिभिर्वृतः ।।6.42.25।।

अंग्रेज़ी

Valiant Satabali with twenty crores of monkeys stood besieging the south gate.

हिन्दी

पराक्रमी शतबलि बीस करोड़ वानरों सहित दक्षिण द्वार को घेरकर खड़े हुए।

नेपाली

पराक्रमी शतबलि बीस करोड वानरसहित दक्षिणी ढोका घेरेर उभिए।

vali
श्लोक 26
संस्कृत

सुषेणःपश्चिमद्वारंगतस्तारापिताहरिः । आवृत्यबलवांस्तस्थौषष्टिकोटिभिरावृतः ।।6.42.26।।

अंग्रेज़ी

Sushena, father of Tara, (Vali's wife) the mighty, stood with sixty crores of monkeys at the western gate.

हिन्दी

तारा (वालि की पत्नी) के पिता बलशाली सुषेण साठ करोड़ वानरों सहित पश्चिम द्वार पर खड़े हुए।

नेपाली

तारा (वालिकी पत्नी) का पिता बलशाली सुषेण साठी करोड वानरसहित पश्चिमी ढोकामा उभिए।

rama sugriva
श्लोक 27
संस्कृत

उत्तरंद्वारमासाद्यरामःसौमित्रिणासह । आवृत्यबलवांस्तस्थौसुग्रीवश्चहरीश्वरः ।।6.42.27।।

अंग्रेज़ी

Reaching the north gate, Sri Rama along with Saumithri, blockading the gate stood Sugriva the Lord of monkeys.

हिन्दी

उत्तर द्वार पर पहुँचकर सौमित्रि सहित श्रीराम ने द्वार अवरुद्ध किया और वानरेश्वर सुग्रीव भी खड़े हुए।

नेपाली

उत्तरी ढोकामा पुगेर सौमित्रिसहित श्रीरामले ढोका अवरुद्ध पार्नुभयो र वानरेश्वर सुग्रीव पनि उभिए।

rama
श्लोक 28
संस्कृत

गोलाङ्गूलोमहाकायोगवाक्षोभीमदर्शनः । वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ।।6.42.28।।

अंग्रेज़ी

Gavaksha of gigantic body and fierce appearance, along with one crore of Golangula species of monkeys endowed with extraordinary virility stood by the side of Sri Rama.

हिन्दी

विशाल शरीर और उग्र रूप वाले गवाक्ष असाधारण पौरुष से सम्पन्न एक करोड़ गोलाङ्गूल जाति के वानरों सहित श्रीराम के पार्श्व में खड़े हुए।

नेपाली

विशाल शरीर र उग्र रूप भएका गवाक्ष असाधारण पौरुषले सम्पन्न एक करोड गोलाङ्गूल जातिका वानरसहित श्रीरामको छेउमा उभिए।

rama jambavan
श्लोक 29
संस्कृत

ऋक्षाणांभीमवेगानांधूम्रःशत्रुनिबर्हणः । वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ।।6.42.29।।

अंग्रेज़ी

Accompanied by a crore of Bears of redoubtable fury, Dhumra (brother of Jambavan), an exterminator of foes endowed with extraordinary valour stood by Rama's side.

हिन्दी

भयङ्कर क्रोध वाले एक करोड़ भालुओं सहित धूम्र (जाम्बवान् के भ्राता), जो शत्रुसंहारक और असाधारण पराक्रम से सम्पन्न थे, राम के पार्श्व में खड़े हुए।

नेपाली

भयङ्कर क्रोध भएका एक करोड भालुसहित धूम्र (जाम्बवान्का भाइ), जो शत्रुसंहारक र असाधारण पराक्रमले सम्पन्न थिए, रामको छेउमा उभिए।

vibhishana
श्लोक 30
संस्कृत

सन्नद्धस्तुमहावीर्योगदापाणिर्विभीषणः । वृतोयस्तैस्तुसचिवैस्तस्थौतत्रमहाबलः ।।6.42.30।।

अंग्रेज़ी

Vibheeshana with defensive clamour, of extraordinary virility accompanied by his mighty ministers, stood there with his mace in hand.

हिन्दी

रक्षात्मक कवच धारण किए असाधारण पौरुष वाले विभीषण अपने बलशाली मन्त्रियों सहित हाथ में गदा लिए वहाँ खड़े हुए।

नेपाली

रक्षात्मक कवच धारण गरेका असाधारण पौरुष भएका विभीषण आफ्ना बलशाली मन्त्रीहरूसहित हातमा गदा लिएर त्यहाँ उभिए।

श्लोक 31
संस्कृत

गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः । समन्तात्परिधावन्तोररक्षुर्हरिवाहिनीम् ।।6.42.31।।

अंग्रेज़ी

Gaja, Gavaksha, Gava, Sarabha, Gandhamadana stood protecting the monkey troops wandering all over.

हिन्दी

गज, गवाक्ष, गव, शरभ और गन्धमादन सर्वत्र विचरण करते हुए वानरसेनाओं की रक्षा करते रहे।

नेपाली

गज, गवाक्ष, गव, शरभ र गन्धमादन सर्वत्र घुम्दै वानरसेनाहरूको रक्षा गर्दै रहे।

ravana
श्लोक 32
संस्कृत

ततःकोपपरीतात्मारावणोराक्षसेश्वरः । निर्याणंसर्वसैन्यानांद्रुतमाज्ञापयत्तदा ।।6.42.32।।

अंग्रेज़ी

Thereafter Ravana, the Lord of Rakshasas overcome by fury ordered all his forces to advance.

हिन्दी

तत्पश्चात् क्रोध से अभिभूत राक्षसराज रावण ने अपनी समूची सेना को आगे बढ़ने की आज्ञा दी।

नेपाली

त्यसपछि क्रोधले अभिभूत राक्षसराज रावणले आफ्नो सम्पूर्ण सेनालाई अगाडि बढ्ने आज्ञा दियो।

ravana
श्लोक 33
संस्कृत

एतच्छ्रुत्वाततोवाक्यंरावणस्यमुखोद्गतम् । सहसाभीमनिर्घोषमुद्घुष्टंरजनीचरैः ।।6.42.33।।

अंग्रेज़ी

Hearing the command issued from Ravana's mouth, immediately a terrific roar was raised by the night rangers.

हिन्दी

रावण के मुख से निकली आज्ञा सुनकर तत्काल निशाचरों ने भयङ्कर गर्जना की।

नेपाली

रावणको मुखबाट निस्केको आज्ञा सुनेर तत्कालै निशाचरहरूले भयङ्कर गर्जन गरे।

श्लोक 34
संस्कृत

ततःप्रचोदिताभेर्यश्चन्द्रपाण्डरपुष्कराः । हेमकोणाहताभीमाराक्षसानांसमन्ततः ।।6.42.34।।

अंग्रेज़ी

Then shone the white discs like the moon beaten by the Rakshasas with gold sticks making terrific sound.

हिन्दी

तब राक्षसों द्वारा स्वर्ण की डंडियों से पीटे जाने पर भयङ्कर ध्वनि करते श्वेत चक्र चन्द्रमा के समान चमक उठे।

नेपाली

तब राक्षसहरूले सुनका डन्डाले हान्दा भयङ्कर ध्वनि गर्ने सेता चक्र चन्द्रमाझैँ चम्किए।

श्लोक 35
संस्कृत

विनेदुश्चमहाघोषाःशङ्खाःशतसहस्रशः । राक्षसानांसुघोराणांमुखमारुतपूरिताः ।।6.42.35।।

अंग्रेज़ी

With hundred thousand Rakshasas blowing sonorous conchs, with the wind from their mouths, terrific noise arose.

हिन्दी

एक लाख राक्षसों द्वारा गूँजते शङ्ख बजाए जाने पर उनके मुख की वायु से भयङ्कर कोलाहल उठा।

नेपाली

एक लाख राक्षसले गुञ्जने शङ्ख फुक्दा तिनका मुखको हावाले भयङ्कर कोलाहल उठ्यो।

श्लोक 36
संस्कृत

तेबभुःशुभनीलाङ्गाःसशङ्खारजनीचराः । विद्युन्मण्डलसन्नद्धाःसबलाकाइवाम्बुदाः ।।6.42.36।।

अंग्रेज़ी

The night rangers with their brilliant dark limbs, with conchs, were like dark clouds provided with armour with flashes of lightning and accompanied by herons.

हिन्दी

देदीप्यमान श्याम अङ्गों वाले वे निशाचर शङ्खों सहित वैसे लगते थे जैसे कवच के समान विद्युत् की चमक और बगुलों से युक्त श्याम मेघ।

नेपाली

देदीप्यमान कालो अङ्ग भएका ती निशाचर शङ्खसहित त्यस्तै देखिन्थे जस्तै कवचझैँ विद्युत्को चमक र बकुल्लाले युक्त काला मेघ।

ravana
श्लोक 37
संस्कृत

निष्पतन्तिततःसैन्याहृष्टारावणचोदिताः । समयेपूर्यमाणस्यवेगाइवमहोदधेः ।।6.42.37।।

अंग्रेज़ी

Urged by Ravana, the army then joyfully rushed forth swiftly like a great ocean at the time of universal destruction.

हिन्दी

रावण द्वारा प्रेरित वह सेना तब प्रलयकाल के महासागर के समान वेग से प्रसन्नतापूर्वक आगे बढ़ी।

नेपाली

रावणद्वारा प्रेरित त्यो सेना तब प्रलयकालको महासागरझैँ वेगले प्रसन्नतापूर्वक अगाडि बढ्यो।

श्लोक 38
संस्कृत

ततोवानरसैन्येनमुक्तोनादःसमन्ततः । मलयःपूरितोयेनससानुप्रस्थकन्दरः ।।6.42.38।।

अंग्रेज़ी

Thereafter the Vanara army emitted a sound that filled all sides of Malaya Mountain, its major and minor caves.

हिन्दी

तत्पश्चात् वानरसेना ने ऐसी ध्वनि की जिसने मलय पर्वत के सब पार्श्व, उसकी बड़ी और छोटी गुफाएँ भर दीं।

नेपाली

त्यसपछि वानरसेनाले यस्तो ध्वनि गर्‍यो जसले मलय पर्वतका सबै छेउ, त्यसका ठूला र साना गुफा भरिदियो।

श्लोक 39
संस्कृत

शङ्खदुन्दुभिसंघुष्टःसिम्हनादस्तरस्विनाम् । पृथिवींचान्तरिक्षंचसागरंचैवनादयन् ।।6.42.39।।

अंग्रेज़ी

By the blast of conchs and roll of drums, and roar of lions of Vanara and Rakshasa forces it resounded all over the earth, sky and up to the ocean.

हिन्दी

वानर और राक्षस सेनाओं के शङ्खनाद, नगाड़ों की गड़गड़ाहट और सिंहगर्जन से पृथ्वी, आकाश और समुद्र तक सर्वत्र गूँज उठा।

नेपाली

वानर र राक्षस सेनाहरूको शङ्खनाद, नगराको गडगडाहट र सिंहगर्जनले पृथ्वी, आकाश र समुद्रसम्म सर्वत्र गुञ्जियो।

श्लोक 40
संस्कृत

गजानांबृंहितैःसार्धंहयानांहेषितैरपि । रथानांनेमिघोषैश्चरक्षसाम्वदनस्वनः ।।6.42.40 ।।

अंग्रेज़ी

The trumpeting of the elephants, the neighing of horses, the clatter of the wheels of the chariots and the shout of Rakshasas resounded in the air.

हिन्दी

हाथियों की चिंघाड़, अश्वों की हिनहिनाहट, रथों के पहियों की खड़खड़ाहट और राक्षसों का कोलाहल आकाश में गूँज उठा।

नेपाली

हात्तीहरूको चिच्याहट, घोडाहरूको हिनहिनाहट, रथका पाङ्ग्राको खडखडाहट र राक्षसहरूको कोलाहल आकाशमा गुञ्जियो।

श्लोक 41
संस्कृत

एतस्मिन्नन्तरेघोरःसङ्ग्रामःसमवर्तत । रक्षसांवानराणांचयथादेवासुरेपुरा ।।6.42.41।।

अंग्रेज़ी

In the meantime, dreadful conflict arose all over between Rakshasas and Vanaras, which was like the conflict between Devas and asuras earlier.

हिन्दी

इसी बीच राक्षसों और वानरों के बीच सर्वत्र भयङ्कर संघर्ष छिड़ गया, जो पूर्वकाल के देवासुर संग्राम के समान था।

नेपाली

यसैबीच राक्षस र वानरहरूबीच सर्वत्र भयङ्कर सङ्घर्ष सुरु भयो, जुन पूर्वकालको देवासुर सङ्ग्रामझैँ थियो।

श्लोक 42
संस्कृत

तेगदाभिःप्रदीप्ताभिःशक्तिशूलपरश्वधैः । निजघ्नुर्वानरान्घोराःकथयन्तःस्वविक्रमान् ।।6.42.42।।

अंग्रेज़ी

Vowing their own prowess, the Rakshasas began to strike the Vanaras with maces, flaming javelins, tridents, and pikes fiercely.

हिन्दी

अपने पराक्रम की शपथ लेकर राक्षस गदाओं, जलती शक्तियों, त्रिशूलों और बरछों से वानरों पर प्रचण्ड प्रहार करने लगे।

नेपाली

आफ्नो पराक्रमको शपथ लिएर राक्षसहरूले गदा, बल्दा शक्ति, त्रिशूल र बर्छीले वानरहरूमाथि प्रचण्ड प्रहार गर्न थाले।

sugriva
श्लोक 43
संस्कृत

राजाजयतिसुग्रीवइतिशब्दोमहानभूत् । राजन्जयजयेत्युक्त्वास्वस्वनामकथान्ततः ।।6.42.43।।

अंग्रेज़ी

"May the vanara king,triumphant Sugriva be victorious", thus sounded the cry of vanaras in the battlefield.

हिन्दी

'वानरराज विजयी सुग्रीव की जय हो' — इस प्रकार युद्धभूमि में वानरों का जयघोष गूँजा।

नेपाली

'वानरराज विजयी सुग्रीवको जय होस्' — यसरी युद्धभूमिमा वानरहरूको जयघोष गुञ्जियो।

श्लोक 44
संस्कृत

तथावृक्षैर्महाकायाःपर्वताग्रैश्चवानराः । निजघ्नुस्तानिरक्षांसिनखैर्दन्तैश्चवेगिताः ।।6.42.44।।

अंग्रेज़ी

Vanaras in the same manner attacked the Rakshasas, with trees and mountains, swiftly and with their nails and teeth.

हिन्दी

इसी प्रकार वानरों ने वृक्षों और पर्वतों से तथा अपने नखों और दाँतों से वेग से राक्षसों पर आक्रमण किया।

नेपाली

त्यसै गरी वानरहरूले रूख र पर्वतले तथा आफ्ना नङ र दाँतले वेगले राक्षसहरूमाथि आक्रमण गरे।

श्लोक 45
संस्कृत

राक्षसास्त्वपरेभीमाःप्राकारस्थामहीगतान् । भिन्दिपालैश्चखड्गैश्चशूलैश्चैवव्यदारयन् ।।6.42.45।।

अंग्रेज़ी

Standing on the walls, the redoubtable Rakshasas, pierced the Vanaras with swords, dreadful Bhindipalas.

हिन्दी

प्राचीरों पर खड़े दुर्जेय राक्षसों ने तलवारों और भयङ्कर भिन्दिपालों से वानरों को बेध डाला।

नेपाली

पर्खालमा उभिएका दुर्जेय राक्षसहरूले तरबार र भयङ्कर भिन्दिपालले वानरहरूलाई छेडिदिए।

श्लोक 46
संस्कृत

वानराश्चापिसङ्क्रुद्धाःप्राकारस्थान्महीगताः । राक्षसान्पातयामासुःसमाप्लुत्यप्लवङ्गमाः ।।6.42.46।।

अंग्रेज़ी

The vanaras jumping up dragged the Rakshasas stationed on the boundary wall down to the ground.

हिन्दी

वानरों ने उछलकर प्राचीर पर स्थित राक्षसों को खींचकर भूमि पर पटक दिया।

नेपाली

वानरहरूले उफ्रेर पर्खालमा रहेका राक्षसहरूलाई तानेर भुइँमा पछारिदिए।

valmiki
श्लोक 47
संस्कृत

ससम्प्रहारस्तुमुलोमांसशोणितकर्दमः । रक्षसांवानराणांचसम्बभूवाद्भुतोपमाः।।6.42.47।।

अंग्रेज़ी

The conflict that happened between the Rakshasas and Vanaras was amazing and intense and left a mire of flesh and blood. ।। इत्यार्षेश्रीमद्वाल्मीकिरामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेद्विचत्वारिंशस्सर्गः ।। This is the end of the forty second sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

हिन्दी

राक्षसों और वानरों के बीच हुआ वह संघर्ष आश्चर्यजनक और तीव्र था तथा उसने माँस और रक्त का कीचड़ छोड़ दिया। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के युद्धकाण्ड का द्विचत्वारिंश सर्ग समाप्त हुआ।

नेपाली

राक्षस र वानरहरूबीच भएको त्यो सङ्घर्ष आश्चर्यजनक र तीव्र थियो तथा त्यसले मासु र रगतको हिलो छाडिदियो। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको युद्धकाण्डको बयालीसौँ सर्ग समाप्त भयो।