सर्गः 129
युद्धकाण्ड · अध्याय 129
संस्कृत
1बहूनिनामवर्षाणिगतस्यसुमहद्वनम् । शृणोम्यहंप्रीतिकरंममनाथस्यकीर्तनम् ।।6.129.1।।
2कल्याणीबतगाथेयंलौकिकीप्रतिभातिमे । एतिजीवन्तमानन्दोनरंवर्षशतादपि ।।6.129.2।।
3राघवस्यहरीणां च कथमासीत्समागमः । कस्मिन् देशेकिमाश्रित्यतत्त्वमाख्याहिपृच्छतः ।।6.129.3।।
4स पृष्टोराजपुत्रेणबृश्यांसमुपवेशितः । आचचक्षेततस्सर्वंरामस्यचरितंवने ।।6.129.4।।
5यथाप्रव्राजितोरामोमातुर्दत्तौवरौतव । यथापुत्रशोकेनराजादशरथोमृतः ।।6.129.5।। यथादूतैस्त्वमानीतस्तूर्णंराजगृहात्प्रभो । त्वयायोध्यांप्रविष्टेनयथाराज्यं न चेप्सितम् ।।6.129.6।। चित्रकूटगिरिंगत्वाराज्येनामित्रकर्शनः । निमन्त्रितस्त्वयाभ्राताधर्ममाचरतासताम् ।।6.129.7।। स्थितेनराज्ञोवचनेयथाराज्यंविसर्जितम् । आर्यस्यमादुकेगृह्ययथासिपुनरागतः।।य6.129.8।। सर्वमेतन्महाबाहोयथावद्विदितंतव । त्वयिप्रतिप्रयातेतुयद्वृत्तंतन्निबोधमे ।।6.129.9।।
6यथाप्रव्राजितोरामोमातुर्दत्तौवरौतव । यथापुत्रशोकेनराजादशरथोमृतः ।।6.129.5।। यथादूतैस्त्वमानीतस्तूर्णंराजगृहात्प्रभो । त्वयायोध्यांप्रविष्टेनयथाराज्यं न चेप्सितम् ।।6.129.6।। चित्रकूटगिरिंगत्वाराज्येनामित्रकर्शनः । निमन्त्रितस्त्वयाभ्राताधर्ममाचरतासताम् ।।6.129.7।। स्थितेनराज्ञोवचनेयथाराज्यंविसर्जितम् । आर्यस्यमादुकेगृह्ययथासिपुनरागतः।।य6.129.8।। सर्वमेतन्महाबाहोयथावद्विदितंतव । त्वयिप्रतिप्रयातेतुयद्वृत्तंतन्निबोधमे ।।6.129.9।।
7यथाप्रव्राजितोरामोमातुर्दत्तौवरौतव । यथापुत्रशोकेनराजादशरथोमृतः ।।6.129.5।। यथादूतैस्त्वमानीतस्तूर्णंराजगृहात्प्रभो । त्वयायोध्यांप्रविष्टेनयथाराज्यं न चेप्सितम् ।।6.129.6।। चित्रकूटगिरिंगत्वाराज्येनामित्रकर्शनः । निमन्त्रितस्त्वयाभ्राताधर्ममाचरतासताम् ।।6.129.7।। स्थितेनराज्ञोवचनेयथाराज्यंविसर्जितम् । आर्यस्यमादुकेगृह्ययथासिपुनरागतः।।य6.129.8।। सर्वमेतन्महाबाहोयथावद्विदितंतव । त्वयिप्रतिप्रयातेतुयद्वृत्तंतन्निबोधमे ।।6.129.9।।
8यथाप्रव्राजितोरामोमातुर्दत्तौवरौतव । यथापुत्रशोकेनराजादशरथोमृतः ।।6.129.5।। यथादूतैस्त्वमानीतस्तूर्णंराजगृहात्प्रभो । त्वयायोध्यांप्रविष्टेनयथाराज्यं न चेप्सितम् ।।6.129.6।। चित्रकूटगिरिंगत्वाराज्येनामित्रकर्शनः । निमन्त्रितस्त्वयाभ्राताधर्ममाचरतासताम् ।।6.129.7।। स्थितेनराज्ञोवचनेयथाराज्यंविसर्जितम् । आर्यस्यमादुकेगृह्ययथासिपुनरागतः।।य6.129.8।। सर्वमेतन्महाबाहोयथावद्विदितंतव । त्वयिप्रतिप्रयातेतुयद्वृत्तंतन्निबोधमे ।।6.129.9।।
9यथाप्रव्राजितोरामोमातुर्दत्तौवरौतव । यथापुत्रशोकेनराजादशरथोमृतः ।।6.129.5।। यथादूतैस्त्वमानीतस्तूर्णंराजगृहात्प्रभो । त्वयायोध्यांप्रविष्टेनयथाराज्यं न चेप्सितम् ।।6.129.6।। चित्रकूटगिरिंगत्वाराज्येनामित्रकर्शनः । निमन्त्रितस्त्वयाभ्राताधर्ममाचरतासताम् ।।6.129.7।। स्थितेनराज्ञोवचनेयथाराज्यंविसर्जितम् । आर्यस्यमादुकेगृह्ययथासिपुनरागतः।।य6.129.8।। सर्वमेतन्महाबाहोयथावद्विदितंतव । त्वयिप्रतिप्रयातेतुयद्वृत्तंतन्निबोधमे ।।6.129.9।।
10अपयातेत्वयितदासमुद्भ्रान्तमृगद्विजम् । परिध्युIनमिवात्यर्थंतद्वनंसमपद्यत ।।6.129.10।।
11तदथस्तिमृदितंघोरंसिंहव्याघ्रमृगाकुलम् । प्रविवेशाथविजनं स महद्दण्डकावनम् ।।6.129.11।।
12तेषांपुरस्ताद्भलवान् गच्छतांगहनेवने । विनदन् सुमहानादंविराधःप्रत्यदृश्यत ।।6.129.12।।
13तमुत्क्षिप्यमहानादमूर्ध्वबाहुमधोमुखम् । निखातेप्रक्षिपन्तिस्मवदन्तमिवकुञ्जरम् ।।6.129.13।।
14तत्कृत्वादुष्करंकर्मभ्रातरौरामलक्ष्मणौ । सायाह्नेशरभङ्गस्यरम्यमाश्रममीयतुः ।।6.129.14।।
15शरभङ्गेदिवंप्राप्तेरामस्सत्यपराक्रमः । अभिवाद्यमुनीन्सर्वान्जनस्थानमुपागमत् ।।6.129.15।।
16ततःपश्चाच्छूर्पणखानामरामपार्शमुपागता । ततोरामेणसन्दिष्टोलक्ष्मणस्सहसोत्थितः ।।6.129.16।। प्रगृह्यखङ्गंचिच्छेदकर्णनासेमहाबलः ।
17चतुर्दशसहस्राणिजनस्तान्निवासिनाम् ।।6.129.17।। हतानिवसतातत्रराघवेणमहात्मना ।
18एकेनसहसङ्गम्यरामेणरणमूर्धनि ।।6.129.18।। अह्नश्चतुर्थभागेननिःशेषाराक्षसाःकृताः ।
19मबलामहावीर्यास्तपसोविघ्नकारिणः ।।6.129.19।। निहताराघवेणाजौदण्डकारण्यवासिनः ।
20राक्षसाश्चविनिष्पिष्टाःखरश्चनिहतोरणे ।।6.129.20।। दूषणंचाग्रतोहत्वात्रिशिरास्तदनन्तम् ।
21तस्तेनार्दिताबालारावणंसमुपागता ।।6.129.21।। रावणानुचरोघोरोमारीचोनामराक्षसः । लोभयामासवैदेहींभूत्वारत्नमयोमृगः ।।6.129.22।।
22तस्तेनार्दिताबालारावणंसमुपागता ।।6.129.21।। रावणानुचरोघोरोमारीचोनामराक्षसः । लोभयामासवैदेहींभूत्वारत्नमयोमृगः ।।6.129.22।।
23साराममब्रवीदृष्टवावैदेसीगृह्यतामिति । अयंमनोहरःकान्तआश्रमोनोभविष्यति ।।6.129.23।।
24ततोरामोधनुष्पाणिर्मृगंतमनुधावति । स तंजघानधावन्तंशरेणानतपर्वणा ।।6.129.24।।
25अथसौम्य दशग्रीवोमृगंयातेतुराघवे । लक्ष्मणेचापिनिष्क्रान्तेप्रविवेशाश्रमंतदा ।।6.129.25।।
26जग्राहतरसासीतांग्रहःखेरोहिणीमिव । त्रातुकामंततोयुद्धेहत्वागृध्रंजटायुषम् ।।6.129.26।। प्रगृह्यसहसासीतांजगामाशु स राक्षसः ।
27तस्त्वद्भुतसङ्काशास्स्थिताःपर्वतमूर्धनि ।।6.129.27।। सीतांगृहीत्वागच्छन्तंवानराःपर्वतोपमाः । ददृशुर्मिस्मिताकारारावणंराक्षसाधिपम् ।।6.129.28।।
28तस्त्वद्भुतसङ्काशास्स्थिताःपर्वतमूर्धनि ।।6.129.27।। सीतांगृहीत्वागच्छन्तंवानराःपर्वतोपमाः । ददृशुर्मिस्मिताकारारावणंराक्षसाधिपम् ।।6.129.28।।
29ततशीघ्रतरंगत्वातद्विमानंमनोजवम् । आरुह्यसहवैदेह्यापुष्पकं स महाबलः ।।6.129.29।। प्रविवेशतदालङ्कांरावणोराक्षसेश्वरः ।
30तांसुवर्णपरिष्कारेशुभेमहतिवेश्मनि ।।6.129.30।। प्रवेश्यमैथिलींवाक्यैस्सान्त्वयामासरावणः ।
31तृणवद्भाषितंतस्यतं च नैरृतपुङ्गवम् ।।6.129.31।। अचिन्तयन्तीवैदेहीह्यशोकवनिकांगता ।
32न्यवर्तततदारामोमृगंहत्वातदावने ।।6.129.32।। निवर्तमानःकाकुत्स्थोदृष्टवागृध्रं स विव्यथे । गृध्रंहतंतदादृष्टवारामःप्रियतरंपितुः ।।6.129.33।।
33न्यवर्तततदारामोमृगंहत्वातदावने ।।6.129.32।। निवर्तमानःकाकुत्स्थोदृष्टवागृध्रं स विव्यथे । गृध्रंहतंतदादृष्टवारामःप्रियतरंपितुः ।।6.129.33।।
34मार्गमाणस्तुवैदेहींराघवंसहलक्ष्मणः । गोदावरीमन्वचरद्वनोद्धेशांश्चपुष्पितान् ।।6.129.34।।
35आसेदतुर्महारण्येकबन्धंनामराक्षसम् । ततःकबन्दवचनाद्रामस्सत्यपराक्रमः ।।6.129.35।। ऋष्यमूकगिरिंगत्वासुग्रीवेणसमागतः ।
36तयोस्समागमःपूर्वंप्रीत्यहार्दोव्यजायत ।।6.129.36।। भ्रात्रानिरस्तःक्रुद्धेनसुग्रीवोवालिनापुरा । इतरेतरसंवादात्प्रगाढःप्रणयस्तयोः ।।6.129.37।।
37तयोस्समागमःपूर्वंप्रीत्यहार्दोव्यजायत ।।6.129.36।। भ्रात्रानिरस्तःक्रुद्धेनसुग्रीवोवालिनापुरा । इतरेतरसंवादात्प्रगाढःप्रणयस्तयोः ।।6.129.37।।
38रामस्स्वबाहुवीर्येणस्वराज्यंप्रत्यपादयत् । वालिनंसमरेहत्वामहाकायंमहाबलम् ।।6.129.38।।
39सुग्रीवस्स्थापितोराज्येसहितस्सर्ववानरैः । रामायप्रतिजानीतेराजपुत्य्रास्तुमार्गणम् ।।6.129.39।।
40अदिष्टावानरेन्द्रेणसुग्रीवेणमहात्मना । दशकोट्यःप्लवङ्गानांसर्वाःप्रस्थापिताःदिशः ।।6.129.40।।
41तेषांनोविप्रनष्टानांविन्ध्येपर्वतसत्तमो । भृशंशोकानितप्तानांमहान्कालो त्यवर्तत ।।6.129.41।।
42भ्रातातुगृध्रराजस्यसम्पातिर्नामवीर्यवान् । समाख्यातिस्मवसतींसीतांरावणमन्दिरे ।।6.129.42।।
43सोहंदुःखपरीतानांदुःखंतद् ज्ञातीनांनुदन् । आत्मवीर्यंसमास्थाययोजनानांशतंप्लुतः ।।6.129.43।।
44तत्राहमेकामद्राक्षमशोकवनिकांगताम् । कौशेयवस्त्रांमलिनांनिरनन्दांदृढव्रताम् ।।6.129.44।।
45तयासमेत्यविधिवत् पृष्टवासर्वमनिन्दिताम् । अभिज्ञानंमयादत्तंरामनामाङ्गुलीयकम् ।।6.129.45।।
46अभिज्ञानंमणिंलब्द्वाचरितार्धो हमागतः । मया च पुनरागम्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।।6.129.46।। अभिज्ञानंमयादत्तमर्चिष्मान् स महामणिः ।
47श्रुत्वातांमैथिलींरामस्त्वाशशंसे च जीवितम् ।।6.129.47।। जीवितान्तमनुप्राप्तःपीत्वामृतमिवातुरः ।
48उद्योजयिष्यन्नुद्योगंदध्रेकामंवधेमनः ।।6.129.48।। जिघांसुरिवलोकान्तेसर्वान्लोकान्विभावसुः ।
49ततस्समुद्रमासाद्यनलंसेतुमकारयत् ।।6.129.49।। अतरत्कपिवीराणां वाहिनी तेन सेतुना ।
50प्रहस्तम्वधीन्नीलःकुम्भकर्णंतुराघवः ।।6.129.50।। लक्ष्मणोरावणसुतंस्वयंरामस्तुरावणम् ।
51सशक्रेणसमागम्ययमेनवरुणेन च ।।6.129.51।। महेश्वरस्वयंभूभ्यां तथा दशरथेन च । तैश्चदत्तवर्श्रीमानृषिभिश्चसमागतैः ।।6.129.52।। सुरर्षिभिश्चकाकुत्स्थोवरान्लेभेपरन्तपः ।
52सशक्रेणसमागम्ययमेनवरुणेन च ।।6.129.51।। महेश्वरस्वयंभूभ्यां तथा दशरथेन च । तैश्चदत्तवर्श्रीमानृषिभिश्चसमागतैः ।।6.129.52।। सुरर्षिभिश्चकाकुत्स्थोवरान्लेभेपरन्तपः ।
53सतुदत्तवरःप्रीत्यावानरैश्चसमागतः ।।6.129.53।। पुष्पकेनविमानेनकिष्किनष्धामभ्युपागमत् ।
54तंगङ्गांपुनारासाद्यवसन्तंमुनिसन्निधौ ।।6.129.54।। अविघ्नंपुष्ययोगेनश्वोरामंद्रष्टुमर्हसि ।
अंग्रेज़ी
1"I am hearing the good news of my Lord returning from the forest, who was living in the great forest for many years."
2The saying that "If a human being lives (long), for a hundred years, he will experience joy" is true and auspicious.
3"How did the alliance of monkeys happen with Rama? Where and why? I am asking you. Tell me truly."
4Prince Bharata seated comfortably on kusa grass asked Hanuman for all the history that happened in the forest, wishing to hear from him.
5"O Lord, mighty armed Bharata! the boons bestowed on your mother, how Sri Rama went on exile, how king Dasharatha died out of grief of son, envoys bringing you to Ayodhya, entering the kingdom, your unwillingness to accept the sovereignty, going to Chitrakuta mountain, seeking your brother noble Rama, a scourge of enemies to accept the kingdom, renouncing the kingdom by Rama, taking his sandals, and again returning here, all this is known to you."
6"O Lord, mighty armed Bharata! the boons bestowed on your mother, how Sri Rama went on exile, how king Dasharatha died out of grief of son, envoys bringing you to Ayodhya, entering the kingdom, your unwillingness to accept the sovereignty, going to Chitrakuta mountain, seeking your brother noble Rama, a scourge of enemies to accept the kingdom, renouncing the kingdom by Rama, taking his sandals, and again returning here, all this is known to you."
7"O Lord, mighty armed Bharata! the boons bestowed on your mother, how Sri Rama went on exile, how king Dasharatha died out of grief of son, envoys bringing you to Ayodhya, entering the kingdom, your unwillingness to accept the sovereignty, going to Chitrakuta mountain, seeking your brother noble Rama, a scourge of enemies to accept the kingdom, renouncing the kingdom by Rama, taking his sandals, and again returning here, all this is known to you."
8"O Lord, mighty armed Bharata! the boons bestowed on your mother, how Sri Rama went on exile, how king Dasharatha died out of grief of son, envoys bringing you to Ayodhya, entering the kingdom, your unwillingness to accept the sovereignty, going to Chitrakuta mountain, seeking your brother noble Rama, a scourge of enemies to accept the kingdom, renouncing the kingdom by Rama, taking his sandals, and again returning here, all this is known to you."
9"O Lord, mighty armed Bharata! the boons bestowed on your mother, how Sri Rama went on exile, how king Dasharatha died out of grief of son, envoys bringing you to Ayodhya, entering the kingdom, your unwillingness to accept the sovereignty, going to Chitrakuta mountain, seeking your brother noble Rama, a scourge of enemies to accept the kingdom, renouncing the kingdom by Rama, taking his sandals, and again returning here, all this is known to you."
10"When you had gone away the beasts and birds scared of your army got agitated and had a doleful appearance."
11"Then he entered into dreadful Dandaka forest that was devoid of people which was crowded with lions, tigers, and deer, and trampled by the elephants."
12As they advanced through the dense forest, the mighty Viradha appeared before them, roaring with a tremendous noise.
13"That Viradha uplifted his arms and bent his head low screamed like an elephant. The three dug up a pit and threw him into it."
14"Both the brothers Rama and Lakshmana encountered Viradha who was difficult to attack and having completed their task, reached the beautiful hermitage of Sarabhanga in the evening."
15When Sarabhanga had attained heaven, Rama of truthful valour, after saluting all the sages, reached Janasthana.
16"Later came an ogre called Surpanakha close by Rama. Rama indicated to mighty Lakshmana, who got up quickly and cut off her ears and nose with a sword."
17"While the great soul Rama lived at Janasthana, he killed fourteen thousand ogres".
18"Rama alone in a day finished fourteen thousand Rakshasas standing alone in the forefront of the combat".
19"Mighty strong heroic ogres obstructing the penance of sages living in Dandakaranya were killed by Raghava in the combat."
20"In the battle Rama terminated Khara and killed his elder brother Dushana and also Trisira thereafter."
21"Then Surpanakha afflicted by Rama returned to Ravana and informed. Ravana sent dreadful Rakshasa by name Maricha, who assumed the form of deer with precious stones (on body) created a desire for it in Vaidehi."
22"Then Surpanakha afflicted by Rama returned to Ravana and informed. Ravana sent dreadful Rakshasa by name Maricha, who assumed the form of deer with precious stones (on body) created a desire for it in Vaidehi."
23"Seeing that deer Vaidehi spoke to Rama to capture it as she desired and that it was beautiful and will make the hermitage bright."
24"Rama, wielder of bow, chased the deer and followed it chasing and attacked with his arrow."
25"When gentle Raghava went after the deer and Lakshmana also went from there, the ten headed Ravana entered the hermitage."
26Seizing Sita by force like the planet Saturn seizing Rohini in the sky, that demon, having slain in combat the vulture Jatayu who sought to rescue her, swiftly and rashly carried her off.
27"Standing on the mountain top, the Vanaras who were like mountains in size watched the wonderful feat of the king of Rakshasas of wonderful form taking Sita."
28"Standing on the mountain top, the Vanaras who were like mountains in size watched the wonderful feat of the king of Rakshasas of wonderful form taking Sita."
29"Then the king of Rakshasas, mighty Ravana ascended with Vaidehi into the Pushpaka, an aerial car that went swiftly at the speed of the mind and entered Lanka."
30"Ravana kept Mythili in an auspicious huge mansion with golden walls and consoled her with good words."
31"Vaidehi did not care to talk to the chief of Rakshasas. She ignored him like a straw and stayed in the Ashoka grove."
32"Rama returned after killing the deer. On his return Kakuthsa saw in the forest, the vulture, who was dearer than his own father, killed."
33"Rama returned after killing the deer. On his return Kakuthsa saw in the forest, the vulture, who was dearer than his own father, killed."
34"Rama with Lakshmana went about searching, ranging along the banks of Godavari among the blossomed woods."
35"While going in the huge forest the valiant and truthful Rama saw a Rakshasa by the name Kabhanda. According to Kabhanda's words of advice they went to Rshyamuka mountain and met Sugriva."
36"Even before they met, they had a happy feeling at heart towards each other. Earlier Sugriva was banished by his enraged brother (Vali). On mutual talk and discussion, they both developed deep friendship."
37"Even before they met, they had a happy feeling at heart towards each other. Earlier Sugriva was banished by his enraged brother (Vali). On mutual talk and discussion, they both developed deep friendship."
38"Rama of mighty arms killed Vali of gigantic body and mighty prowess and restored Sugriva's own kingdom to him."
39"Sugriva attained the kingdom and established. He promised to search with all Vanaras and promised to find Sita."
40"Vanara Lord Sugriva ordered the monkeys to go to all countries and all directions and dispatched them to find Sita."
41"Monkeys that went to the foremost of mountains Vindhya lost their way and a lot of time and returned with intense grief."
42"Vulture king's brother called Sampathi told the Vanaras positively that Sita is dwelling in Ravana's mansion."
43"To dispel the grief of the Vanaras and relieve them, I resorted to my valour and leapt a hundred yojanas."
44"There at Ashoka Grove, I saw her wearing unclean silk clothes, dirty in body, devoid of happiness, determined and staying alone."
45"Met that irreproachable lady like that and duly enquired everything, delighted Mythili gave me a ring with Rama's name as a token to be given to Sri Rama."
46"Knowing that the most difficult task has been accomplished, again I returned and gave the valuable jewel to Rama."
47"Just as an ailing man at the end of life regains hope on drinking nectar, Sri Rama also gains hope on hearing about Mythili."
48"Rama made war efforts to win the war for the destruction of Lanka just as fire burns at the dissolution of the worlds and to conquer Ravana."
49"Then Nala constructed the bridge, and the monkey heroes crossed the bridge."
50"Prahastha was killed by Nila. Rama killed Kumbhakarna. Lakshmana killed Indrajith, the son of Ravana."
51"Then to the glorious Kakuthsa, the tormentor of enemies, Indra, Yama, and Varuna bestowed boons, so also Maheswara and Brahma, Dasharatha also reached and bestowed boons on Rama. Ascetics and suras also conferred boons."
52"Then to the glorious Kakuthsa, the tormentor of enemies, Indra, Yama, and Varuna bestowed boons, so also Maheswara and Brahma, Dasharatha also reached and bestowed boons on Rama. Ascetics and suras also conferred boons."
53"Having received boons, Rama with the Vanaras collected together reached Kishkinda by Pushpaka aerial car."
54"He reached the bank of Ganga and is staying at the hermitage of sage. Tomorrow at the time when Pushya star is in union with the moon you will be able to see Rama without any obstruction."
हिन्दी
1'मैं अपने स्वामी के वन से लौटने का शुभ समाचार सुन रहा हूँ, जो अनेक वर्षों तक महावन में निवास करते रहे।'
2'यह कथन कि 'यदि मनुष्य (दीर्घकाल) सौ वर्ष जीवित रहे तो वह आनन्द का अनुभव करेगा' — सत्य और शुभ है।'
3'राम से वानरों की मैत्री कैसे हुई? कहाँ और क्यों? मैं आपसे पूछता हूँ। मुझे यथार्थ बताइए।'
4कुशासन पर सुखपूर्वक बैठे राजकुमार भरत ने वन में घटी समस्त कथा सुनने की इच्छा से हनुमान् से पूछा।
5'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! आपकी माता को दिए गए वर, श्रीराम का वनवास को जाना, पुत्रशोक से राजा दशरथ का देहान्त, दूतों का आपको अयोध्या लाना, राज्य में प्रवेश, आपका राज्य स्वीकार करने से इनकार, चित्रकूट पर्वत जाना, अपने भ्राता शत्रुसंहारक आर्य राम से राज्य स्वीकार करने की याचना, राम द्वारा राज्य का त्याग, उनकी खड़ाऊँ लेना और पुनः यहाँ लौटना — यह सब आपको ज्ञात है।'
6'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! आपकी माता को दिए गए वर, श्रीराम का वनवास को जाना, पुत्रशोक से राजा दशरथ का देहान्त, दूतों का आपको अयोध्या लाना, राज्य में प्रवेश, आपका राज्य स्वीकार करने से इनकार, चित्रकूट पर्वत जाना, अपने भ्राता शत्रुसंहारक आर्य राम से राज्य स्वीकार करने की याचना, राम द्वारा राज्य का त्याग, उनकी खड़ाऊँ लेना और पुनः यहाँ लौटना — यह सब आपको ज्ञात है।'
7'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! आपकी माता को दिए गए वर, श्रीराम का वनवास को जाना, पुत्रशोक से राजा दशरथ का देहान्त, दूतों का आपको अयोध्या लाना, राज्य में प्रवेश, आपका राज्य स्वीकार करने से इनकार, चित्रकूट पर्वत जाना, अपने भ्राता शत्रुसंहारक आर्य राम से राज्य स्वीकार करने की याचना, राम द्वारा राज्य का त्याग, उनकी खड़ाऊँ लेना और पुनः यहाँ लौटना — यह सब आपको ज्ञात है।'
8'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! आपकी माता को दिए गए वर, श्रीराम का वनवास को जाना, पुत्रशोक से राजा दशरथ का देहान्त, दूतों का आपको अयोध्या लाना, राज्य में प्रवेश, आपका राज्य स्वीकार करने से इनकार, चित्रकूट पर्वत जाना, अपने भ्राता शत्रुसंहारक आर्य राम से राज्य स्वीकार करने की याचना, राम द्वारा राज्य का त्याग, उनकी खड़ाऊँ लेना और पुनः यहाँ लौटना — यह सब आपको ज्ञात है।'
9'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! आपकी माता को दिए गए वर, श्रीराम का वनवास को जाना, पुत्रशोक से राजा दशरथ का देहान्त, दूतों का आपको अयोध्या लाना, राज्य में प्रवेश, आपका राज्य स्वीकार करने से इनकार, चित्रकूट पर्वत जाना, अपने भ्राता शत्रुसंहारक आर्य राम से राज्य स्वीकार करने की याचना, राम द्वारा राज्य का त्याग, उनकी खड़ाऊँ लेना और पुनः यहाँ लौटना — यह सब आपको ज्ञात है।'
10'आपके चले जाने पर आपकी सेना से भयभीत पशु और पक्षी क्षुब्ध हो गए और उनका रूप दयनीय हो गया।'
11'तत्पश्चात् वे उस भयङ्कर दण्डकवन में प्रविष्ट हुए, जो जनशून्य था, सिंहों, व्याघ्रों और मृगों से भरा था तथा हाथियों द्वारा रौंदा हुआ था।'
12'जब वे उस घने वन से आगे बढ़ रहे थे, तब महाबली विराध उनके समक्ष प्रकट हुआ और प्रचण्ड शब्द से गर्जा।'
13'उस विराध ने अपनी भुजाएँ उठाईं और सिर नीचे झुकाकर हाथी के समान चीत्कार किया। उन तीनों ने एक गड्ढा खोदकर उसे उसमें डाल दिया।'
14'दोनों भाइयों राम और लक्ष्मण ने दुर्जेय विराध का सामना किया और अपना कार्य पूर्ण कर सन्ध्या के समय शरभङ्ग के सुन्दर आश्रम में पहुँचे।'
15'शरभङ्ग के स्वर्गारोहण के पश्चात् सत्यपराक्रमी राम ने सब ऋषियों का अभिवादन कर जनस्थान में प्रवेश किया।'
16'तत्पश्चात् शूर्पणखा नामक एक राक्षसी राम के समीप आई। राम ने महाबली लक्ष्मण को संकेत किया, जिन्होंने शीघ्र उठकर खड्ग से उसके कान और नासिका काट डाले।'
17'जब महात्मा राम जनस्थान में रहे, तब उन्होंने चौदह सहस्र राक्षसों का वध किया।'
18'राम ने अकेले ही एक ही दिन में युद्ध के अग्रभाग में अकेले खड़े होकर चौदह सहस्र राक्षसों का अन्त कर दिया।'
19'दण्डकारण्य में निवास करते ऋषियों की तपस्या में विघ्न डालने वाले महाबली वीर राक्षस राघव द्वारा युद्ध में मारे गए।'
20'युद्ध में राम ने खर का अन्त किया, उसके ज्येष्ठ भ्राता दूषण का वध किया और तत्पश्चात् त्रिशिरा का भी।'
21'तब राम द्वारा पीड़ित शूर्पणखा रावण के पास लौटी और उसे सूचित किया। रावण ने मारीच नामक भयङ्कर राक्षस को भेजा, जिसने रत्नों से जड़े शरीर वाले मृग का रूप धारण कर वैदेही के मन में उसकी इच्छा उत्पन्न की।'
22'तब राम द्वारा पीड़ित शूर्पणखा रावण के पास लौटी और उसे सूचित किया। रावण ने मारीच नामक भयङ्कर राक्षस को भेजा, जिसने रत्नों से जड़े शरीर वाले मृग का रूप धारण कर वैदेही के मन में उसकी इच्छा उत्पन्न की।'
23'उस मृग को देखकर वैदेही ने राम से कहा कि उसे पकड़ लाइए, क्योंकि वे उसे चाहती थीं और वह सुन्दर था तथा आश्रम को उज्ज्वल बनाएगा।'
24'धनुर्धर राम ने उस मृग का पीछा किया और उसका अनुसरण करते हुए उस पर अपने बाण से प्रहार किया।'
25'जब सौम्य राघव मृग के पीछे गए और लक्ष्मण भी वहाँ से चले गए, तब दशमुख रावण ने आश्रम में प्रवेश किया।'
26'जैसे आकाश में शनि रोहिणी को ग्रसते हैं, वैसे ही सीता को बलपूर्वक पकड़कर उस राक्षस ने युद्ध में उन गृध्र जटायु का वध किया जो उन्हें छुड़ाना चाहते थे, और शीघ्रता तथा उतावली से उन्हें उठा ले गया।'
27'पर्वत के शिखर पर खड़े पर्वतों के समान विशाल वानरों ने अद्भुत रूप वाले उस राक्षसराज के सीता को ले जाने का वह अद्भुत कर्म देखा।'
28'पर्वत के शिखर पर खड़े पर्वतों के समान विशाल वानरों ने अद्भुत रूप वाले उस राक्षसराज के सीता को ले जाने का वह अद्भुत कर्म देखा।'
29'तब राक्षसराज महाबली रावण वैदेही सहित पुष्पक में आरूढ़ हुआ, जो मन के वेग से शीघ्र चलने वाला विमान था, और लङ्का में प्रवेश किया।'
30'रावण ने मैथिली को स्वर्ण की भित्तियों वाले एक शुभ विशाल भवन में रखा और उन्हें मधुर वचनों से सान्त्वना दी।'
31'वैदेही ने राक्षसनायक से बात करने की भी चिन्ता न की। उन्होंने उसे तिनके के समान तुच्छ जानकर अशोकवाटिका में निवास किया।'
32'राम मृग का वध कर लौटे। लौटने पर ककुत्स्थ ने वन में उस गृध्र को मारा गया देखा, जो उन्हें अपने पिता से भी अधिक प्रिय था।'
33'राम मृग का वध कर लौटे। लौटने पर ककुत्स्थ ने वन में उस गृध्र को मारा गया देखा, जो उन्हें अपने पिता से भी अधिक प्रिय था।'
34'राम लक्ष्मण सहित खोज करते हुए गोदावरी के तटों पर पुष्पित वनों के मध्य विचरण करते रहे।'
35'उस विशाल वन में जाते हुए पराक्रमी और सत्यवादी राम ने कबन्ध नामक एक राक्षस को देखा। कबन्ध के परामर्श के वचनों के अनुसार वे ऋष्यमूक पर्वत गए और सुग्रीव से मिले।'
36'मिलने से पूर्व ही दोनों के हृदय में एक-दूसरे के प्रति सुखद भाव था। पहले सुग्रीव अपने क्रुद्ध भ्राता (वालि) द्वारा निष्कासित किए गए थे। परस्पर वार्तालाप और विचार-विमर्श से दोनों में गहरी मैत्री हो गई।'
37'मिलने से पूर्व ही दोनों के हृदय में एक-दूसरे के प्रति सुखद भाव था। पहले सुग्रीव अपने क्रुद्ध भ्राता (वालि) द्वारा निष्कासित किए गए थे। परस्पर वार्तालाप और विचार-विमर्श से दोनों में गहरी मैत्री हो गई।'
38'महाबाहु राम ने विशालकाय और प्रचण्ड पराक्रम वाले वालि का वध किया और सुग्रीव को उनका राज्य लौटा दिया।'
39'सुग्रीव ने राज्य प्राप्त किया और प्रतिष्ठित हुए। उन्होंने सब वानरों सहित खोज करने और सीता को खोज निकालने की प्रतिज्ञा की।'
40'वानरपति सुग्रीव ने वानरों को सब देशों और सब दिशाओं में जाने की आज्ञा दी और सीता की खोज के लिए उन्हें भेजा।'
41'जो वानर पर्वतों में श्रेष्ठ विन्ध्य की ओर गए वे मार्ग भटक गए, उन्होंने बहुत समय गँवाया और घोर शोक में लौट आए।'
42'गृध्रराज के भ्राता सम्पाति ने वानरों को निश्चयपूर्वक बताया कि सीता रावण के भवन में निवास कर रही हैं।'
43'वानरों का शोक दूर करने और उन्हें राहत देने के लिए मैंने अपने पराक्रम का आश्रय लिया और सौ योजन की छलाँग लगाई।'
44'वहाँ अशोकवाटिका में मैंने उन्हें मलिन रेशमी वस्त्र धारण किए, शरीर से मलिन, सुख से रहित, दृढ़निश्चयी और अकेली रहती देखा।'
45'उन निर्दोष देवी से इस प्रकार मिलकर और विधिवत् सब कुछ पूछकर हर्षित मैथिली ने मुझे श्रीराम को देने के लिए राम के नाम वाली अङ्गूठी चिह्न के रूप में दी।'
46'यह जानकर कि अत्यन्त दुष्कर कार्य सम्पन्न हो गया, मैं पुनः लौटा और वह बहुमूल्य रत्न राम को दे दिया।'
47'जैसे जीवन के अन्त में पड़ा रोगी अमृत पीकर पुनः आशा पाता है, वैसे ही श्रीराम भी मैथिली का समाचार सुनकर आशान्वित हुए।'
48'राम ने लङ्का के विनाश और रावण को जीतने के लिए युद्ध का प्रयत्न किया, जैसे प्रलयकाल में अग्नि लोकों को जलाती है।'
49'तब नल ने सेतु का निर्माण किया और वानरवीरों ने वह सेतु पार किया।'
50'प्रहस्त नील द्वारा मारा गया। राम ने कुम्भकर्ण का वध किया। लक्ष्मण ने रावणपुत्र इन्द्रजित् का वध किया।'
51'तब यशस्वी शत्रुतापन ककुत्स्थ को इन्द्र, यम और वरुण ने वरदान दिए, वैसे ही महेश्वर और ब्रह्मा ने भी; दशरथ भी आए और उन्होंने राम को वरदान दिए। तपस्वियों और सुरों ने भी वर प्रदान किए।'
52'तब यशस्वी शत्रुतापन ककुत्स्थ को इन्द्र, यम और वरुण ने वरदान दिए, वैसे ही महेश्वर और ब्रह्मा ने भी; दशरथ भी आए और उन्होंने राम को वरदान दिए। तपस्वियों और सुरों ने भी वर प्रदान किए।'
53'वरदान प्राप्त कर राम एकत्र वानरों सहित पुष्पक विमान से किष्किन्धा पहुँचे।'
54'वे गङ्गा के तट पर पहुँचे और ऋषि के आश्रम में ठहरे हैं। कल जिस समय पुष्य नक्षत्र चन्द्रमा से युक्त होगा, उस समय आप बिना किसी बाधा के राम के दर्शन कर सकेंगे।'
नेपाली
1'म आफ्ना स्वामी वनबाट फर्कँदै गरेको शुभ समाचार सुन्दै छु, जो अनेक वर्षसम्म महावनमा निवास गरिरहनुभयो।'
2'यो भनाइ कि 'यदि मानिस (दीर्घकाल) सय वर्ष जीवित रह्यो भने उसले आनन्दको अनुभव गर्नेछ' — सत्य र शुभ छ।'
3'रामसँग वानरहरूको मैत्री कसरी भयो? कहाँ र किन? म तपाईंलाई सोध्दै छु। मलाई यथार्थ बताउनुहोस्।'
4कुशासनमा सुखपूर्वक बसेका राजकुमार भरतले वनमा घटेको समस्त कथा सुन्ने इच्छाले हनुमान्सँग सोधे।
5'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! तपाईंकी माताले पाएका वर, श्रीरामको वनवास जानु, पुत्रशोकले राजा दशरथको देहान्त, दूतहरूले तपाईंलाई अयोध्या ल्याउनु, राज्यमा प्रवेश, तपाईंले राज्य स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्नु, चित्रकूट पर्वत जानु, आफ्ना भाइ शत्रुसंहारक आर्य रामसँग राज्य स्वीकार गर्ने याचना, रामद्वारा राज्यको त्याग, उनका खडाउँ लिनु र फेरि यहाँ फर्कनु — यो सबै तपाईंलाई थाहा छ।'
6'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! तपाईंकी माताले पाएका वर, श्रीरामको वनवास जानु, पुत्रशोकले राजा दशरथको देहान्त, दूतहरूले तपाईंलाई अयोध्या ल्याउनु, राज्यमा प्रवेश, तपाईंले राज्य स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्नु, चित्रकूट पर्वत जानु, आफ्ना भाइ शत्रुसंहारक आर्य रामसँग राज्य स्वीकार गर्ने याचना, रामद्वारा राज्यको त्याग, उनका खडाउँ लिनु र फेरि यहाँ फर्कनु — यो सबै तपाईंलाई थाहा छ।'
7'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! तपाईंकी माताले पाएका वर, श्रीरामको वनवास जानु, पुत्रशोकले राजा दशरथको देहान्त, दूतहरूले तपाईंलाई अयोध्या ल्याउनु, राज्यमा प्रवेश, तपाईंले राज्य स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्नु, चित्रकूट पर्वत जानु, आफ्ना भाइ शत्रुसंहारक आर्य रामसँग राज्य स्वीकार गर्ने याचना, रामद्वारा राज्यको त्याग, उनका खडाउँ लिनु र फेरि यहाँ फर्कनु — यो सबै तपाईंलाई थाहा छ।'
8'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! तपाईंकी माताले पाएका वर, श्रीरामको वनवास जानु, पुत्रशोकले राजा दशरथको देहान्त, दूतहरूले तपाईंलाई अयोध्या ल्याउनु, राज्यमा प्रवेश, तपाईंले राज्य स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्नु, चित्रकूट पर्वत जानु, आफ्ना भाइ शत्रुसंहारक आर्य रामसँग राज्य स्वीकार गर्ने याचना, रामद्वारा राज्यको त्याग, उनका खडाउँ लिनु र फेरि यहाँ फर्कनु — यो सबै तपाईंलाई थाहा छ।'
9'हे स्वामी! हे महाबाहु भरत! तपाईंकी माताले पाएका वर, श्रीरामको वनवास जानु, पुत्रशोकले राजा दशरथको देहान्त, दूतहरूले तपाईंलाई अयोध्या ल्याउनु, राज्यमा प्रवेश, तपाईंले राज्य स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्नु, चित्रकूट पर्वत जानु, आफ्ना भाइ शत्रुसंहारक आर्य रामसँग राज्य स्वीकार गर्ने याचना, रामद्वारा राज्यको त्याग, उनका खडाउँ लिनु र फेरि यहाँ फर्कनु — यो सबै तपाईंलाई थाहा छ।'
10'तपाईं गएपछि तपाईंको सेनासँग त्रसित पशु र पक्षीहरू क्षुब्ध भए र तिनको रूप दयनीय भयो।'
11'त्यसपछि तिनीहरू त्यस भयङ्कर दण्डकवनमा प्रवेश गरे, जुन जनशून्य थियो, सिंह, बाघ र मृगले भरिएको थियो तथा हात्तीहरूले कुल्चिएको थियो।'
12'जब तिनीहरू त्यस घना वनबाट अगाडि बढ्दै थिए, तब महाबली विराध तिनको अगाडि प्रकट भयो र प्रचण्ड शब्दले गर्ज्यो।'
13'त्यस विराधले आफ्ना पाखुरा उठायो र शिर तल निहुराएर हात्तीझैँ चीत्कार गर्यो। ती तीनैले एउटा खाडल खनेर उसलाई त्यसमा हालिदिए।'
14'दुवै भाइ राम र लक्ष्मणले दुर्जेय विराधको सामना गरे र आफ्नो कार्य पूरा गरी साँझमा शरभङ्गको सुन्दर आश्रममा पुगे।'
15'शरभङ्गको स्वर्गारोहणपछि सत्यपराक्रमी रामले सबै ऋषिको अभिवादन गरी जनस्थानमा प्रवेश गरे।'
16'त्यसपछि शूर्पणखा नामकी एउटी राक्षसी रामको नजिक आइन्। रामले महाबली लक्ष्मणलाई सङ्केत गरे, जसले चाँडै उठेर खड्गले उनका कान र नाक काटिदिए।'
17'जब महात्मा राम जनस्थानमा बसे, तब उनले चौध हजार राक्षसको वध गरे।'
18'रामले एक्लै एकै दिनमा युद्धको अग्रभागमा एक्लै उभिएर चौध हजार राक्षसको अन्त्य गरिदिए।'
19'दण्डकारण्यमा निवास गर्दै गरेका ऋषिहरूको तपस्यामा विघ्न हाल्ने महाबली वीर राक्षसहरू राघवद्वारा युद्धमा मारिए।'
20'युद्धमा रामले खरको अन्त्य गरे, उसका ज्येष्ठ भाइ दूषणको वध गरे र त्यसपछि त्रिशिराको पनि।'
21'तब रामबाट पीडित शूर्पणखा रावणकहाँ फर्किन् र उसलाई सूचित गरिन्। रावणले मारीच नामक भयङ्कर राक्षसलाई पठायो, जसले रत्नले जडिएको शरीर भएको मृगको रूप धारण गरी वैदेहीको मनमा त्यसको इच्छा उत्पन्न गर्यो।'
22'तब रामबाट पीडित शूर्पणखा रावणकहाँ फर्किन् र उसलाई सूचित गरिन्। रावणले मारीच नामक भयङ्कर राक्षसलाई पठायो, जसले रत्नले जडिएको शरीर भएको मृगको रूप धारण गरी वैदेहीको मनमा त्यसको इच्छा उत्पन्न गर्यो।'
23'त्यो मृग देखेर वैदेहीले रामसँग भनिन् कि त्यसलाई समातेर ल्याइदिनुहोस्, किनकि उनी त्यो चाहन्थिन् र त्यो सुन्दर थियो तथा आश्रमलाई उज्ज्वल पार्नेछ।'
24'धनुर्धर रामले त्यस मृगको पिछा गरे र त्यसको अनुसरण गर्दै त्यसमाथि आफ्नो बाणले प्रहार गरे।'
25'जब सौम्य राघव मृगको पछि गए र लक्ष्मण पनि त्यहाँबाट गए, तब दशमुख रावणले आश्रममा प्रवेश गर्यो।'
26'जसरी आकाशमा शनिले रोहिणीलाई ग्रस्छन्, त्यसै गरी सीतालाई बलपूर्वक समातेर त्यस राक्षसले युद्धमा ती गिद्ध जटायुको वध गर्यो जसले उनलाई छुटाउन खोजेका थिए, र शीघ्रता तथा हतारका साथ उनलाई उठाएर लग्यो।'
27'पर्वतको शिखरमा उभिएका पर्वतझैँ विशाल वानरहरूले अद्भुत रूप भएको त्यस राक्षसराजको सीतालाई लैजाने त्यो अद्भुत कर्म देखे।'
28'पर्वतको शिखरमा उभिएका पर्वतझैँ विशाल वानरहरूले अद्भुत रूप भएको त्यस राक्षसराजको सीतालाई लैजाने त्यो अद्भुत कर्म देखे।'
29'तब राक्षसराज महाबली रावण वैदेहीसहित पुष्पकमा आरूढ भयो, जुन मनको वेगले शीघ्र चल्ने विमान थियो, र लङ्कामा प्रवेश गर्यो।'
30'रावणले मैथिलीलाई सुनका भित्ता भएको एउटा शुभ विशाल भवनमा राख्यो र उनलाई मीठा वचनले सान्त्वना दियो।'
31'वैदेहीले राक्षसनायकसँग कुरा गर्ने पनि चिन्ता गरिनन्। उनले उसलाई तिनकोसरह तुच्छ ठानेर अशोकवाटिकामा निवास गरिन्।'
32'राम मृगको वध गरी फर्के। फर्कँदा ककुत्स्थले वनमा ती गिद्धलाई मारिएको देखे, जो उनलाई आफ्ना पिताभन्दा पनि प्रिय थिए।'
33'राम मृगको वध गरी फर्के। फर्कँदा ककुत्स्थले वनमा ती गिद्धलाई मारिएको देखे, जो उनलाई आफ्ना पिताभन्दा पनि प्रिय थिए।'
34'राम लक्ष्मणसहित खोज गर्दै गोदावरीका किनारमा फूलेका वनका बीचमा विचरण गरिरहे।'
35'त्यस विशाल वनमा जाँदै गर्दा पराक्रमी र सत्यवादी रामले कबन्ध नामक एउटा राक्षस देखे। कबन्धका परामर्शका वचनअनुसार तिनीहरू ऋष्यमूक पर्वत गए र सुग्रीवसँग भेटे।'
36'भेट्नुअघि नै दुवैको हृदयमा एकअर्काप्रति सुखद भाव थियो। पहिले सुग्रीव आफ्ना क्रुद्ध दाजु (वालि) द्वारा निष्कासित गरिएका थिए। परस्पर वार्तालाप र विचारविमर्शले दुवैमा गहिरो मैत्री भयो।'
37'भेट्नुअघि नै दुवैको हृदयमा एकअर्काप्रति सुखद भाव थियो। पहिले सुग्रीव आफ्ना क्रुद्ध दाजु (वालि) द्वारा निष्कासित गरिएका थिए। परस्पर वार्तालाप र विचारविमर्शले दुवैमा गहिरो मैत्री भयो।'
38'महाबाहु रामले विशालकाय र प्रचण्ड पराक्रम भएको वालिको वध गरे र सुग्रीवलाई उनको राज्य फर्काइदिए।'
39'सुग्रीवले राज्य प्राप्त गरे र प्रतिष्ठित भए। उनले सबै वानरसहित खोज गर्ने र सीतालाई भेट्टाउने प्रतिज्ञा गरे।'
40'वानरपति सुग्रीवले वानरहरूलाई सबै देश र सबै दिशामा जाने आज्ञा दिए र सीताको खोजका लागि तिनलाई पठाए।'
41'जुन वानर पर्वतहरूमा श्रेष्ठ विन्ध्यतिर गए तिनीहरू बाटो बिराए, तिनले धेरै समय गुमाए र घोर शोकमा फर्के।'
42'गिद्धराजका भाइ सम्पातिले वानरहरूलाई निश्चयपूर्वक बताए कि सीता रावणको भवनमा निवास गरिरहेकी छिन्।'
43'वानरहरूको शोक हटाउन र तिनलाई राहत दिन मैले आफ्नो पराक्रमको आश्रय लिएँ र सय योजनको हाम फालेँ।'
44'त्यहाँ अशोकवाटिकामा मैले उनलाई मैलो रेशमी वस्त्र धारण गरेकी, शरीरले मैली, सुखबाट रहित, दृढनिश्चयी र एक्लै बस्दै गरेकी देखेँ।'
45'ती निर्दोष देवीसँग यसरी भेटेर र विधिवत् सबै कुरा सोधेर हर्षित मैथिलीले मलाई श्रीरामलाई दिन रामको नाम भएको औँठी चिह्नका रूपमा दिइन्।'
46'अत्यन्त दुष्कर कार्य सम्पन्न भयो भन्ने जानेर म फेरि फर्केँ र त्यो बहुमूल्य रत्न रामलाई दिएँ।'
47'जसरी जीवनको अन्त्यमा परेको रोगीले अमृत पिएर फेरि आशा पाउँछ, त्यसै गरी श्रीराम पनि मैथिलीको समाचार सुनेर आशान्वित भए।'
48'रामले लङ्काको विनाश र रावणलाई जित्नका लागि युद्धको प्रयत्न गरे, जसरी प्रलयकालमा आगोले लोकहरू जलाउँछ।'
49'तब नलले सेतुको निर्माण गरे र वानरवीरहरूले त्यो सेतु पार गरे।'
50'प्रहस्त नीलद्वारा मारियो। रामले कुम्भकर्णको वध गरे। लक्ष्मणले रावणपुत्र इन्द्रजित्को वध गरे।'
51'तब यशस्वी शत्रुतापन ककुत्स्थलाई इन्द्र, यम र वरुणले वरदान दिए, त्यसै गरी महेश्वर र ब्रह्माले पनि; दशरथ पनि आए र उनले रामलाई वरदान दिए। तपस्वी र सुरहरूले पनि वर प्रदान गरे।'
52'तब यशस्वी शत्रुतापन ककुत्स्थलाई इन्द्र, यम र वरुणले वरदान दिए, त्यसै गरी महेश्वर र ब्रह्माले पनि; दशरथ पनि आए र उनले रामलाई वरदान दिए। तपस्वी र सुरहरूले पनि वर प्रदान गरे।'
53'वरदान प्राप्त गरी राम जम्मा भएका वानरहरूसहित पुष्पक विमानबाट किष्किन्धा पुगे।'
54'उहाँ गङ्गाको किनारमा पुग्नुभयो र ऋषिको आश्रममा बस्नुभएको छ। भोलि जुन समयमा पुष्य नक्षत्र चन्द्रमासँग युक्त हुनेछ, त्यस समयमा तपाईंले कुनै बाधाबिना रामको दर्शन गर्न सक्नुहुनेछ।'