अध्याय 67

सर्गः 67

दिखाएँ:
दृश्य:
rama lakshmana
श्लोक 1
संस्कृत

पूर्वजोऽप्युक्तमात्रस्तु लक्ष्मणेन सुभाषितम्। सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः।।3.67.1।।

अंग्रेज़ी

Even though Rama was elder, he could grasp the quintessence of the wise counsel only after Lakshmana had said it.

हिन्दी

यद्यपि राम ज्येष्ठ थे, तथापि लक्ष्मण के कहने के पश्चात् ही वे उस बुद्धिमत्तापूर्ण परामर्श का सार ग्रहण कर सके।

नेपाली

यद्यपि राम जेठा थिए, तापनि लक्ष्मणले भनेपछि मात्र उनले त्यस बुद्धिमत्तापूर्ण परामर्शको सार ग्रहण गर्न सके।

rama lakshmana
श्लोक 2
संस्कृत

सन्निगृह्य महाबाहुः प्रवृत्तं कोपमात्मनः। अवष्टभ्य धनुश्चित्रं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।3.67.2।।

अंग्रेज़ी

Restraining his anger, the longarmed Rama leaned over his wonderful bow and spoke to Lakshmana:

हिन्दी

अपना क्रोध रोककर महाबाहु राम अपने अद्भुत धनुष पर झुके और लक्ष्मण से बोले:

नेपाली

आफ्नो क्रोध रोकेर महाबाहु राम आफ्नो अद्भुत धनुषमा निहुरे र लक्ष्मणलाई भने:

sita lakshmana
श्लोक 3
संस्कृत

किं करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण। केनोपायेन गच्छेयं सीतामिति विचिन्तय।।3.67.3।।

अंग्रेज़ी

O dear Lakshmana, what shall we do? Where do we go ? Think of some means by which we can reach Sita.

हिन्दी

हे प्रिय लक्ष्मण! हम क्या करें? हम कहाँ जाएँ? कोई उपाय सोचो जिससे हम सीता तक पहुँच सकें।

नेपाली

हे प्रिय लक्ष्मण! हामी के गरौँ? हामी कहाँ जाऔँ? कुनै उपाय सोच जसबाट हामी सीतासम्म पुग्न सकौँ।

rama lakshmana
श्लोक 4
संस्कृत

तं तथा परितापार्तं लक्ष्मणो राममब्रवीत्। इदमेव जनस्थानं त्वमन्वेषितुमर्हसि।।3.67.4।। राक्षसैर्बहुभिः कीर्णं नानाद्रुमलतायुतम्।

अंग्रेज़ी

Lakshmana said to Rama, afflicted with grief, It is proper for you to (first) search in this Janasthana, covered with different kinds of trees and creepers, and teeming with demons.

हिन्दी

लक्ष्मण ने शोक से पीड़ित राम से कहा—आपके लिए (पहले) इसी जनस्थान में खोजना उचित है, जो नाना प्रकार के वृक्षों और लताओं से आच्छादित है और राक्षसों से भरा है।

नेपाली

लक्ष्मणले शोकले पीडित रामलाई भने—तपाईंका लागि (पहिले) यसै जनस्थानमा खोज्नु उचित छ, जो नाना प्रकारका रूख र लहराले ढाकिएको छ र राक्षसहरूले भरिएको छ।

श्लोक 5
संस्कृत

सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च।।3.67.5।। गुहाश्च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः। आवासाः किन्नराणां च गन्धर्वभवनानि च।।3.67.6।।

अंग्रेज़ी

Here are difficult mountains, caves, valleys, dreadful caves full of different animals, dwellingplaces of kinneras and mansions of gandharvas.

हिन्दी

यहाँ दुर्गम पर्वत, गुफाएँ, घाटियाँ, नाना पशुओं से भरी भयंकर कन्दराएँ, किन्नरों के निवासस्थान और गन्धर्वों के भवन हैं।

नेपाली

यहाँ दुर्गम पर्वत, गुफा, उपत्यका, नाना पशुले भरिएका भयंकर कन्दरा, किन्नरका निवासस्थान र गन्धर्वका भवन छन्।

श्लोक 6
संस्कृत

सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च।।3.67.5।। गुहाश्च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः। आवासाः किन्नराणां च गन्धर्वभवनानि च।।3.67.6।।

अंग्रेज़ी

Here are difficult mountains, caves, valleys, dreadful caves full of different animals, dwellingplaces of kinneras and mansions of gandharvas.

हिन्दी

यहाँ दुर्गम पर्वत, गुफाएँ, घाटियाँ, नाना पशुओं से भरी भयंकर कन्दराएँ, किन्नरों के निवासस्थान और गन्धर्वों के भवन हैं।

नेपाली

यहाँ दुर्गम पर्वत, गुफा, उपत्यका, नाना पशुले भरिएका भयंकर कन्दरा, किन्नरका निवासस्थान र गन्धर्वका भवन छन्।

श्लोक 7
संस्कृत

तानि युक्तो मया सार्धं त्वमन्वेषितुमर्हसि। त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो नरर्षभ।।3.67.7।। आपत्सु न प्रकम्पन्ते वायुवेगैरिवाचलाः।

अंग्रेज़ी

Accompanied by me you should search for her in those spots. Great people endowed with wisdom do not destabilise in difficulties just as mountains are not shaken by the speed of the wind.

हिन्दी

मेरे साथ आप उन स्थानों में उन्हें खोजें। प्रज्ञा से सम्पन्न महापुरुष कठिनाइयों में उसी प्रकार अस्थिर नहीं होते जैसे पर्वत वायु के वेग से नहीं हिलते।

नेपाली

मसँगै तपाईंले ती ठाउँमा उनलाई खोज्नुहोस्। प्रज्ञाले सम्पन्न महापुरुषहरू कठिनाइमा त्यसै गरी अस्थिर हुँदैनन् जसरी पर्वत वायुको वेगले हल्लिँदैनन्।

rama lakshmana
श्लोक 8
संस्कृत

इत्युक्तस्तद्वनं सर्वं विचचार सलक्ष्मणः।।3.67.8।। क्रुद्धो रामश्शरं घोरं सन्धाय धनुषि क्षुरम्।

अंग्रेज़ी

Thus advised, the angry Rama fixed a sharp arrow to his bow and roamed in the forest accompanied by Lakshmana.

हिन्दी

इस प्रकार परामर्श पाकर क्रुद्ध राम ने अपने धनुष पर तीखा बाण चढ़ाया और लक्ष्मण सहित वन में विचरण किया।

नेपाली

यसरी परामर्श पाएर क्रुद्ध रामले आफ्नो धनुषमा तीखो बाण चढाए र लक्ष्मणसहित वनमा विचरण गरे।

श्लोक 9
संस्कृत

ततः पर्वतकूटाभं महाभागं द्विजोत्तमम्।।3.67.9।। ददर्श पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्।

अंग्रेज़ी

Then he saw the great Jatayu, a wonderful bird, looking like a mountain top, drenched in blood and fallen on the ground.

हिन्दी

तब उन्होंने पर्वतशिखर के समान दिखते, रक्त से सराबोर और भूमि पर गिरे उस अद्भुत पक्षी, महान् जटायु को देखा।

नेपाली

तब उनले पर्वतशिखरसमान देखिने, रगतले लतपतिएका र भुइँमा खसेका त्यस अद्भुत पक्षी, महान् जटायुलाई देखे।

rama sita lakshmana
श्लोक 10
संस्कृत

तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।3.67.10।। अनेन सीता वैदेही भक्षिता नात्र संशयः।

अंग्रेज़ी

On seeing Jatayu looking like the peak of a mountain, Rama said to Lakshmana, There is no doubt that this bird has devoured Vaidehi.

हिन्दी

पर्वत के शिखर के समान दिखते जटायु को देखकर राम ने लक्ष्मण से कहा—इसमें सन्देह नहीं कि इस पक्षी ने वैदेही को खा लिया है।

नेपाली

पर्वतको शिखरसमान देखिने जटायुलाई देखेर रामले लक्ष्मणलाई भने—यसमा सन्देह छैन कि यस पक्षीले वैदेहीलाई खाइसक्यो।

sita
श्लोक 11
संस्कृत

गृध्ररूपमिदं रक्षो व्यक्तं भवति कानने।।3.67.11।। भक्षयित्वा विशालाक्षीमास्ते सीतां यथासुखम्। एनं वधिष्ये दीप्तास्यैर्घोरैर्बाणैरजिह्मगैः।।3.67.12।।

अंग्रेज़ी

This demon in the guise of a vulture has evidently eaten away the largeeyed Sita and is happily relaxing in the forest. With my terrific arrows with burning tips that can go straight I will kill him.

हिन्दी

गृध्र के वेश में इस राक्षस ने स्पष्ट ही विशाल नेत्रों वाली सीता को खा लिया है और वन में सुखपूर्वक विश्राम कर रहा है। जलती नोकों वाले, सीधे जाने वाले अपने भयंकर बाणों से मैं इसका वध करूँगा।

नेपाली

गिद्धको भेषमा यस राक्षसले स्पष्टै विशाल आँखा भएकी सीतालाई खाइसकेको छ र वनमा सुखपूर्वक विश्राम गरिरहेको छ। जल्दा टुप्पा भएका, सीधा जाने आफ्ना भयंकर बाणले म यसको वध गर्नेछु।

sita
श्लोक 12
संस्कृत

गृध्ररूपमिदं रक्षो व्यक्तं भवति कानने।।3.67.11।। भक्षयित्वा विशालाक्षीमास्ते सीतां यथासुखम्। एनं वधिष्ये दीप्तास्यैर्घोरैर्बाणैरजिह्मगैः।।3.67.12।।

अंग्रेज़ी

This demon in the guise of a vulture has evidently eaten away the largeeyed Sita and is happily relaxing in the forest. With my terrific arrows with burning tips that can go straight I will kill him.

हिन्दी

गृध्र के वेश में इस राक्षस ने स्पष्ट ही विशाल नेत्रों वाली सीता को खा लिया है और वन में सुखपूर्वक विश्राम कर रहा है। जलती नोकों वाले, सीधे जाने वाले अपने भयंकर बाणों से मैं इसका वध करूँगा।

नेपाली

गिद्धको भेषमा यस राक्षसले स्पष्टै विशाल आँखा भएकी सीतालाई खाइसकेको छ र वनमा सुखपूर्वक विश्राम गरिरहेको छ। जल्दा टुप्पा भएका, सीधा जाने आफ्ना भयंकर बाणले म यसको वध गर्नेछु।

rama
श्लोक 13
संस्कृत

इत्युक्त्वाभ्यपतद्गृध्रं सन्धाय धनुषि क्षुरम्। क्रुद्धो रामस्समुद्रान्तां कम्पयन्निव मेदिनीम्।।3.67.13।।

अंग्रेज़ी

Having siad so, Rama took his bow, fixed the sharp arrow, and aimed at the vulture. The seabound earth trembled.

हिन्दी

ऐसा कहकर राम ने अपना धनुष लिया, तीखा बाण चढ़ाया और उस गृध्र पर निशाना साधा। समुद्रपर्यन्त पृथ्वी काँप उठी।

नेपाली

यसो भनेर रामले आफ्नो धनुष लिए, तीखो बाण चढाए र त्यस गिद्धमा निशाना साधे। समुद्रपर्यन्त पृथ्वी काँप्यो।

rama dasharatha
श्लोक 14
संस्कृत

तं दीनं दीनया वाचा सफेनं रुधिरं वमन्। अभ्यभाषत पक्षी तु रामं दशरथात्मजम्।।3.67.14।।

अंग्रेज़ी

But the vulture who was in a piteous state, vomitting foamy blood, spoke these words pathetically to Rama, son of Dasaratha:

हिन्दी

किन्तु दयनीय अवस्था में फेनयुक्त रक्त उगलते उस गृध्र ने दशरथ के पुत्र राम से करुणापूर्वक ये वचन कहे:

नेपाली

तर दयनीय अवस्थामा फिँजयुक्त रगत ओकल्दै गरेका त्यस गिद्धले दशरथका पुत्र रामलाई करुणापूर्वक यी वचन भने:

ravana
श्लोक 15
संस्कृत

यामोषधिमिवायुष्मन्नन्वेषसि महावने। सा देवी मम च प्राणा रावणेनोभयं हृतम्।।3.67.15।।

अंग्रेज़ी

O Longlived one she who you are searching in the forest like herbal medicine has been carried away by Ravana along with my life.

हिन्दी

हे दीर्घायु! जिन्हें आप वन में औषधि के समान खोज रहे हैं, उन्हें रावण मेरे प्राणों सहित ले गया है।

नेपाली

हे दीर्घायु! जसलाई तपाईं वनमा औषधिसमान खोजिरहनुभएको छ, उनलाई रावणले मेरा प्राणसहित लगेको छ।

lakshmana ravana
श्लोक 16
संस्कृत

त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव। ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा।।3.67.16।।

अंग्रेज़ी

I have seen her snatched from you and from Lakshmana and carried off by powerful Ravana.

हिन्दी

मैंने उन्हें आपसे और लक्ष्मण से छीनकर बलशाली रावण द्वारा ले जाया जाता देखा है।

नेपाली

मैले उनलाई तपाईंबाट र लक्ष्मणबाट खोसेर बलशाली रावणद्वारा लगिएको देखेको छु।

sita ravana
श्लोक 17
संस्कृत

सीतामभ्यवपन्नोऽहं रावणश्च रणे मया। विध्वंसितरथश्चात्र पातितो धरणीतले।।3.67.17।।

अंग्रेज़ी

I descended down to protect Sita, and in the battle with Ravana his chariot destroyed fell down here on the ground.

हिन्दी

मैं सीता की रक्षा के लिए नीचे उतरा, और रावण के साथ युद्ध में उसका रथ नष्ट होकर यहीं भूमि पर गिरा।

नेपाली

म सीताको रक्षाका लागि तल ओर्लेँ, र रावणसँगको युद्धमा उसको रथ नष्ट भई यहीँ भुइँमा खस्यो।

rama
श्लोक 18
संस्कृत

एतदस्य धनुर्भग्नमेतदस्य शरावरम्। अयमस्य रथो राम भग्नसाङ्ग्रामिको मया।।3.67.18।।

अंग्रेज़ी

O Rama this is his broken bow, this is his quiver and this is his warchariot all devastated by me.

हिन्दी

हे राम! यह उसका टूटा धनुष है, यह उसका तूणीर है और यह उसका रथ है—सब मेरे द्वारा ध्वस्त किए गए।

नेपाली

हे राम! यो उसको भाँचिएको धनुष हो, यो उसको तूणीर हो र यो उसको रथ हो—सबै मैले ध्वस्त पारेका।

sita ravana
श्लोक 19
संस्कृत

अयं तु सारथिस्तस्य मत्पक्षनिहतो युधि। परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः।।3.67.19।। सीतामादाय वैदेहीमुत्पपात विहायसम्। रक्षसा निहतं पूर्वं न मां हन्तुं त्वमर्हसि।।3.67.20।।

अंग्रेज़ी

He is Ravana's charioteer slain by my wings in the battle. As I was exhausted in the encounter Ravana clipped my wings, took Sita, and flew into the sky. You need not kill me. I am already slain by the demon.

हिन्दी

यह रावण का सारथि है जो युद्ध में मेरे पंखों से मारा गया। जब मैं उस द्वन्द्व में थक गया, तब रावण ने मेरे पंख काट दिए, सीता को लिया और आकाश में उड़ गया। आपको मेरा वध करने की आवश्यकता नहीं। मैं पहले ही उस राक्षस द्वारा मारा जा चुका हूँ।

नेपाली

यो रावणको सारथि हो जो युद्धमा मेरा पखेटाले मारियो। जब म त्यस द्वन्द्वमा थाकेँ, तब रावणले मेरा पखेटा काटिदियो, सीतालाई लियो र आकाशमा उड्यो। तपाईंले मेरो वध गर्नुपर्दैन। म पहिल्यै त्यस राक्षसद्वारा मारिइसकेको छु।

sita ravana
श्लोक 20
संस्कृत

अयं तु सारथिस्तस्य मत्पक्षनिहतो युधि। परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः।।3.67.19।। सीतामादाय वैदेहीमुत्पपात विहायसम्। रक्षसा निहतं पूर्वं न मां हन्तुं त्वमर्हसि।।3.67.20।।

अंग्रेज़ी

He is Ravana's charioteer slain by my wings in the battle. As I was exhausted in the encounter Ravana clipped my wings, took Sita, and flew into the sky. You need not kill me. I am already slain by the demon.

हिन्दी

यह रावण का सारथि है जो युद्ध में मेरे पंखों से मारा गया। जब मैं उस द्वन्द्व में थक गया, तब रावण ने मेरे पंख काट दिए, सीता को लिया और आकाश में उड़ गया। आपको मेरा वध करने की आवश्यकता नहीं। मैं पहले ही उस राक्षस द्वारा मारा जा चुका हूँ।

नेपाली

यो रावणको सारथि हो जो युद्धमा मेरा पखेटाले मारियो। जब म त्यस द्वन्द्वमा थाकेँ, तब रावणले मेरा पखेटा काटिदियो, सीतालाई लियो र आकाशमा उड्यो। तपाईंले मेरो वध गर्नुपर्दैन। म पहिल्यै त्यस राक्षसद्वारा मारिइसकेको छु।

rama sita
श्लोक 21
संस्कृत

रामस्तस्य तु विज्ञाय बाष्पपूर्णमुखस्तदा। द्विगुणीकृततापार्तस्सीतासक्तां प्रियां कथाम्।।3.67.21।।

अंग्रेज़ी

Having known from Jatayu the story of his beloved Sita, Rama was full of tears, his grief redoubled.

हिन्दी

जटायु से अपनी प्रिया सीता की कथा जानकर राम आँसुओं से भर गए, उनका शोक दुगुना हो गया।

नेपाली

जटायुबाट आफ्नी प्रिया सीताको कथा जानेर राम आँसुले भरिए, उनको शोक दोब्बर भयो।

rama lakshmana
श्लोक 22
संस्कृत

गृध्रराजं परिष्वज्य परित्यज्य महद्धनुः। निपपातावशो भूमौ रुरोद सहलक्ष्मणः।।3.67.22।।

अंग्रेज़ी

Rama dropped the bow and embraced the king of birds. He fell down despondent on the ground and began crying along with Lakshmana.

हिन्दी

राम ने धनुष गिरा दिया और पक्षिराज का आलिंगन किया। वे खिन्न होकर भूमि पर गिर पड़े और लक्ष्मण सहित रोने लगे।

नेपाली

रामले धनुष खसालिदिए र पक्षिराजलाई अङ्गालो हाले। उनी खिन्न भई भुइँमा खसे र लक्ष्मणसहित रुन थाले।

rama lakshmana
श्लोक 23
संस्कृत

एकमेकायने दुर्गे निश्श्वसन्तं कथञ्चन। समीक्ष्य दुःखिततरो रामस्सौमित्रिमब्रवीत्।।3.67.23।।

अंग्रेज़ी

Rama saw Jatayu breathing with difficulty in that solitary, inaccessible place.Overcome by greater grief he said to Lakshmana:

हिन्दी

राम ने उस एकान्त, दुर्गम स्थान में जटायु को कठिनाई से श्वास लेते देखा। और अधिक शोक से अभिभूत होकर उन्होंने लक्ष्मण से कहा:

नेपाली

रामले त्यस एकान्त, दुर्गम ठाउँमा जटायुलाई कठिनाइले सास फेरेको देखे। अझ बढी शोकले अभिभूत भई उनले लक्ष्मणलाई भने:

sita
श्लोक 24
संस्कृत

राज्यं भ्रष्टं वने वासस्सीता नष्टा हतो द्विजः। ईदृशीयं ममालक्ष्मीर्निर्दहेदपि पावकम्।।3.67.24।।

अंग्रेज़ी

I have been expelled from the kingdom. I am made to stay in the forest. I have lost Sita (my beloved wife). This bird (who was my wellwisher) has been slain. Such misfortune will burn even fire.

हिन्दी

मैं राज्य से निष्कासित हुआ। मुझे वन में रहना पड़ा। मैंने सीता (अपनी प्रिय पत्नी) को खो दिया। यह पक्षी (जो मेरा हितैषी था) मारा गया। ऐसा दुर्भाग्य अग्नि को भी जला देगा।

नेपाली

म राज्यबाट निष्कासित भएँ। मलाई वनमा बस्नुपर्‍यो। मैले सीता (आफ्नी प्रिय पत्नी) गुमाएँ। यो पक्षी (जो मेरो हितैषी थियो) मारियो। यस्तो दुर्भाग्यले अग्नि पनि जलाइदिनेछ।

श्लोक 25
संस्कृत

सम्पूर्णमपि चेदद्य प्रविशेयं महोदधिम्। सोऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत्सरितांपतिः।।3.67.25।।

अंग्रेज़ी

Now if I enter even the great sea, the lord of the rivers filled with water, it will also dry up due to my misfortune.

हिन्दी

अब यदि मैं जल से भरे नदियों के स्वामी महासागर में भी प्रवेश करूँ, तो वह भी मेरे दुर्भाग्य से सूख जाएगा।

नेपाली

अब यदि म पानीले भरिएको नदीहरूका स्वामी महासागरमा पनि प्रवेश गरूँ भने, त्यो पनि मेरो दुर्भाग्यले सुक्नेछ।

श्लोक 26
संस्कृत

नास्त्यभाग्यतरो लोके मत्तोऽस्मिन्सचराचरे। येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा।।3.67.26।।

अंग्रेज़ी

In this world of the animate and the inanimate there is no one more unfortunate than me fallen into the trap of adversities.

हिन्दी

इस चराचर जगत् में मुझसे अधिक अभागा कोई नहीं, जो विपत्तियों के जाल में फँस गया है।

नेपाली

यस चराचर जगत्मा मभन्दा बढी अभागी कोही छैन, जो विपत्तिको जालमा फसेको छ।

श्लोक 27
संस्कृत

अयं पितृवयस्यो मे गृध्रराजो जरान्वितः। शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात्।।3.67.27।।

अंग्रेज़ी

This aged king of birds is my father's friend. To my illluck, he is struck down and is lying on the ground.

हिन्दी

पक्षियों के ये वृद्ध राजा मेरे पिता के मित्र हैं। मेरे दुर्भाग्य से वे मार गिराए गए और भूमि पर पड़े हैं।

नेपाली

पक्षीहरूका यी वृद्ध राजा मेरा पिताका मित्र हुन्। मेरो दुर्भाग्यले तिनी ढालिए र भुइँमा पल्टिएका छन्।

lakshmana
श्लोक 28
संस्कृत

इत्येवमुक्त्वा बहुशो राघवस्सहलक्ष्मणः। जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं विदर्शयन्।।3.67.28।।

अंग्रेज़ी

Saying such words and showing filial affection, he caressed Jatayu repeatedly with Lakshmana.

हिन्दी

ऐसे वचन कहते और पुत्रोचित स्नेह दिखाते हुए उन्होंने लक्ष्मण सहित बार-बार जटायु को सहलाया।

नेपाली

यस्ता वचन भन्दै र पुत्रोचित स्नेह देखाउँदै उनले लक्ष्मणसहित बारम्बार जटायुलाई सुम्सुम्याए।

rama sita valmiki
श्लोक 29
संस्कृत

निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं स गृध्रराजं परिरभ्य रामः। क्व मैथिली प्राणसमा ममेति विमुच्य वाचं निपपात भूमौ।।3.67.29।।

अंग्रेज़ी

Rama hugged the king of vultures with servered wings, drenched in blood and asking him where Sita who was as dear to him as his life was, he dropped him and fell down on the ground. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे सप्तषष्टितमस्सर्गः।। Thus ends the sixtyseventh sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

हिन्दी

कटे पंखों वाले, रक्त से सराबोर गृध्रराज को राम ने आलिंगन किया और उनसे पूछा कि प्राणों के समान प्रिय सीता कहाँ हैं—तत्पश्चात् उन्हें छोड़कर वे भूमि पर गिर पड़े। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के अरण्यकाण्ड का सप्तषष्टितम सर्ग समाप्त हुआ।

नेपाली

काटिएका पखेटा भएका, रगतले लतपतिएका गिद्धराजलाई रामले अङ्गालो हाले र उनीसँग सोधे कि प्राणसमान प्रिय सीता कहाँ छिन्—त्यसपछि उनलाई छोडेर उनी भुइँमा खसे। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको अरण्यकाण्डको सत्सठीऔँ सर्ग समाप्त भयो।