अध्याय 116

कृतवर्मा की पराजय

दिखाएँ:
दृश्य:
sanjaya satyaki
श्लोक 1 सञ्जय उवाच · संजय सुनाते हैं
संस्कृत

संजय उवाच ते किरन्तः शरवातान् सर्वे यत्ताः प्रहारिणः। त्वरमाणा महाराज युयुधानमयोधयन्॥

अंग्रेज़ी

Sanjaya said Then, O mighty monarch, all those warriors accomplished in smiting down the foe and united together, began to fight with Yuyudhana quickly discharging numerous arrows.

हिन्दी

सञ्जय ने कहा — तब, हे महाराज, शत्रु को मार गिराने में निपुण वे समस्त योद्धा एक साथ मिलकर असंख्य बाण शीघ्रता से छोड़ते हुए युयुधान से युद्ध करने लगे।

नेपाली

सञ्जयले भने — तब, हे महाराज, शत्रुलाई मारेर ढाल्नमा निपुण ती सम्पूर्ण योद्धाहरू एकसाथ मिलेर असंख्य बाण चाँडै छाड्दै युयुधानसँग युद्ध गर्न थाले।

drona satyaki
श्लोक 2
संस्कृत

तं द्रोणः सप्त सप्तत्या जघान निशितैः शरैः। दुर्मर्षणो द्वादशभिर्दुःसहो दशभिः शरैः॥

अंग्रेज़ी

Then Drona pierced Satyaki with seven and seventy shafts of great sharpness; Durmursana pierced him with twelve and Dussaha with ten shafts.

हिन्दी

तब द्रोण ने सात्यकि को अत्यन्त तीक्ष्ण सतहत्तर बाणों से बींधा; दुर्मर्षण ने बारह और दुःसह ने दस बाणों से उन्हें बींधा।

नेपाली

तब द्रोणले सात्यकिलाई अत्यन्त तीक्ष्ण सतहत्तर बाणले बिँधे; दुर्मर्षणले बाह्र र दुःसहले दस बाणले उनलाई बिँधे।

vikarna satyaki
श्लोक 3
संस्कृत

विकर्णश्चापि निशितैस्त्रिंशद्भिः कङ्कपत्रिभिः। विव्याध सव्ये पार्श्वे तु स्तनाभ्यामन्तरे तथा॥

अंग्रेज़ी

Vikarna pierced Satyaki with thirty whetted shafts furnished with wings of Kanka feather, on his lift side and on the centre of his chest.

हिन्दी

विकर्ण ने सात्यकि को कंक-पंख वाले तीस तीक्ष्ण बाणों से उनकी बाईं ओर तथा छाती के मध्य में बींधा।

नेपाली

विकर्णले सात्यकिलाई कङ्क-प्वाँख भएका तीस तीक्ष्ण बाणले उनको देब्रेपट्टि तथा छातीको बीचमा बिँधे।

dushasana
श्लोक 4
संस्कृत

दुर्मुखो दशभिर्बाणैस्तथा दुःशासनोऽष्टभिः। चित्रसेनश्च शैनेय द्वाभ्यां विव्याध मारिष॥

अंग्रेज़ी

o sire, Durmukha then pierced Sini's grandson with ten shafts, Dushasana pierced him with eight and Chitrasena with a couple of arrows.

हिन्दी

हे तात, तब दुर्मुख ने शिनिपौत्र को दस बाणों से, दुःशासन ने आठ से और चित्रसेन ने दो बाणों से बींधा।

नेपाली

हे तात, तब दुर्मुखले शिनिपौत्रलाई दस बाणले, दुःशासनले आठले र चित्रसेनले दुई बाणले बिँधे।

duryodhana
श्लोक 5
संस्कृत

दुर्योधनश्च महता शरवर्षेण माधवम्। अपीडयद्रणे राजशूराश्चान्ये महारथाः॥

अंग्रेज़ी

Then with a mighty shower of arrows Duryodhana, O king, afflicted that mighty carwarrior the descendant of Madhu's race. O king, other heroic warriors followed his example.

हिन्दी

हे राजन्, तब दुर्योधन ने प्रचण्ड बाण-वर्षा से उन महारथी मधुवंशी को पीड़ित किया। हे राजन्, अन्य वीर योद्धाओं ने भी उसका अनुसरण किया।

नेपाली

हे राजन्, तब दुर्योधनले प्रचण्ड बाण-वर्षाले ती महारथी मधुवंशीलाई पीडित पारे। हे राजन्, अन्य वीर योद्धाहरूले पनि उसको अनुसरण गरे।

श्लोक 6
संस्कृत

सर्वतः प्रतिविद्धस्तु तव पुत्रैर्महारथैः। तान् प्रत्यविध्यद्वाष्णैयः पृथक् पृथगजिह्मगैः॥

अंग्रेज़ी

Thus opposed on all sides by your sons, all mighty car-warriors, he of the Vrishni race began to pierce them all in return with distinct groups of straight-going shafts.

हिन्दी

इस प्रकार आपके पुत्रों द्वारा, जो सब महारथी थे, सब ओर से रोके जाकर उन वृष्णिवंशी ने बदले में उन सबको सीधे जाने वाले बाणों के पृथक्-पृथक् समूहों से बींधना आरम्भ किया।

नेपाली

यसरी तपाईंका पुत्रहरूद्वारा, जो सबै महारथी थिए, चारैतिरबाट रोकिएपछि ती वृष्णिवंशीले बदलामा तिनीहरू सबैलाई सीधा जाने बाणका छुट्टाछुट्टै समूहले बिँध्न थाले।

vikarna satyaki
श्लोक 7
संस्कृत

भारद्वाजं त्रिभिर्बाणैर्दुःसहं नवभिः शरैः। विकर्णे पञ्चविंशत्या चित्रसेनं च सप्तभिः॥

अंग्रेज़ी

Satyaki pierced the son of Bharadvaja with three arrows, Dussaha with nine, Vikarna with twenty-five, Chitrasena with seven.

हिन्दी

सात्यकि ने भरद्वाजपुत्र को तीन बाणों से, दुःसह को नौ से, विकर्ण को पच्चीस से, चित्रसेन को सात से —

नेपाली

सात्यकिले भरद्वाजपुत्रलाई तीन बाणले, दुःसहलाई नौले, विकर्णलाई पच्चीसले, चित्रसेनलाई सातले —

श्लोक 8
संस्कृत

दुर्मर्षणं द्वादशभिरष्टाभिश्च विविंशातेम। सत्यव्रतं च नवभिर्विजयं दशभिः शरैः॥

अंग्रेज़ी

Durmarsena with twelve, Vivinsati with eight, Satyavrata with nine and Vijaya with ten shafts.

हिन्दी

— दुर्मर्षण को बारह से, विविंशति को आठ से, सत्यव्रत को नौ से और विजय को दस बाणों से बींधा।

नेपाली

— दुर्मर्षणलाई बाह्रले, विविंशतिलाई आठले, सत्यव्रतलाई नौले र विजयलाई दस बाणले बिँधे।

duryodhana satyaki
श्लोक 9
संस्कृत

ततो रुक्मांगदं चारं विधुन्वानो महारथः। अभ्ययात् सात्यकिस्तूर्णं पुत्रं तव महारथम्॥

अंग्रेज़ी

Then that mighty car-warrior Satyaki, having pierced Rukmangada, stretching his bow quickly assailed your son Duryodhana who also was a mighty car-warrior.

हिन्दी

तब उन महारथी सात्यकि ने रुक्मांगद को बींधकर अपना धनुष खींचते हुए आपके पुत्र दुर्योधन पर, जो स्वयं भी महारथी था, शीघ्र आक्रमण किया।

नेपाली

तब ती महारथी सात्यकिले रुक्माङ्गदलाई बिँधेर आफ्नो धनुष तान्दै तपाईंका पुत्र दुर्योधनमाथि, जो स्वयं पनि महारथी थियो, चाँडै आक्रमण गरे।

satyaki
श्लोक 10
संस्कृत

राजानं सर्वलोकस्य सर्वलोकमहारथम्। शरैरभ्याहनगढं ततो युद्धमभूत्तयोः॥

अंग्रेज़ी

Then with his arrows Satyaki deeply pierced the king of all creatures who is regarded as he best car-warrior in all the worlds. Thereupon a battle commenced between them.

हिन्दी

तब सात्यकि ने अपने बाणों से प्राणियों के उस राजा को गहरे बींधा, जो समस्त लोकों में श्रेष्ठ रथी माना जाता है। तत्पश्चात् उन दोनों के बीच युद्ध छिड़ गया।

नेपाली

तब सात्यकिले आफ्ना बाणले प्राणीहरूका त्यस राजालाई गहिरो बिँधे, जो सम्पूर्ण लोकमा श्रेष्ठ रथी मानिन्छ। त्यसपछि ती दुवैबीच युद्ध सुरु भयो।

श्लोक 11
संस्कृत

विमुञ्चन्तौ शरांस्तीक्ष्णान् संदधानौ च सायकान्। अदृश्यं समरेऽन्योन्यं चक्रतुस्तौ महारथौ॥

अंग्रेज़ी

Then those two mighty car-warriors discharging sharp arrows and placing other arrows on the bow-string, rendered each other invisible in battle.

हिन्दी

तब वे दोनों महारथी तीक्ष्ण बाण छोड़ते और अन्य बाण प्रत्यंचा पर चढ़ाते हुए युद्ध में एक-दूसरे को अदृश्य कर देने लगे।

नेपाली

तब ती दुवै महारथी तीक्ष्ण बाण छाड्दै र अन्य बाण ताँदोमा चढाउँदै युद्धमा एक-अर्कालाई अदृश्य पार्न थाले।

satyaki
श्लोक 12
संस्कृत

सात्यकिः कुरुराजने निर्विद्धो बह्वशोभत। अस्रवदुधिरं भूरि स्वरसं चन्दनो यथा॥

अंग्रेज़ी

Satyaki then pierced sore by the king of the Kurus, appeared highly beautiful. He shed blood copiously like a sandal tree discharging its sap.

हिन्दी

कुरुराज द्वारा गहरे बिंधे हुए सात्यकि तब अत्यन्त सुशोभित दिखाई दिए। वे उसी प्रकार प्रचुर रक्त बहा रहे थे जैसे चन्दन का वृक्ष अपना रस बहाता है।

नेपाली

कुरुराजद्वारा गहिरो बिँधिएका सात्यकि तब अत्यन्त सुशोभित देखिए। उनी त्यसरी नै प्रशस्त रगत बगाइरहेका थिए जसरी चन्दनको वृक्षले आफ्नो रस बगाउँछ।

श्लोक 13
संस्कृत

सात्वतेन च बाणौधैर्निर्विद्धस्तनयस्तव। शातकुंभमयापीडो बभौ यूप इवोच्छ्रितः॥

अंग्रेज़ी

r'ierced with myriads of shafts by him of the Satvata race, your son appeared beautiful like a golden stake set up at a sacrifice.

हिन्दी

सात्वतवंशी द्वारा सहस्रों बाणों से बिंधकर आपका पुत्र यज्ञ में गाड़े गए स्वर्ण-स्तम्भ के समान सुन्दर दिखाई दिया।

नेपाली

सात्वतवंशीद्वारा सहस्रौँ बाणले बिँधिएर तपाईंको पुत्र यज्ञमा गाडिएको सुनको स्तम्भजस्तै सुन्दर देखियो।

श्लोक 14
संस्कृत

माधवस्तु रणे राजन् कुरुराजस्य धन्विनः। धनुश्चिच्छेद समरे क्षुरप्रेण हसन्निव॥

अंग्रेज़ी

Thereafter, Oking, that descendant of Madhu's race, with a razor-headed shaft, cutoff in battle the bow of the Kuru king that best wielder of the bow, smiling all the while.

हिन्दी

तत्पश्चात्, हे राजन्, उन मधुवंशी ने मुस्कुराते हुए एक क्षुरप्र बाण से उन धनुर्धरश्रेष्ठ कुरुराज का धनुष युद्ध में काट डाला।

नेपाली

त्यसपछि, हे राजन्, ती मधुवंशीले मुस्कुराउँदै एउटा क्षुरप्र बाणले ती धनुर्धरश्रेष्ठ कुरुराजको धनुष युद्धमा काटिदिए।

श्लोक 15
संस्कृत

अथैनं छिन्नधन्वानं शरैर्बहुभिराचिनोत्। निर्भिन्नश्च शरैस्तेन द्विषता क्षिप्रकारिणा॥

अंग्रेज़ी

Then he pierced the king whose bow had been severed, with numerous shafts. Thereat mangled with the arrows of his light-handed enemy.

हिन्दी

फिर उन्होंने उस राजा को, जिसका धनुष कट चुका था, असंख्य बाणों से बींधा। तब अपने हल्के हाथ वाले शत्रु के बाणों से क्षत-विक्षत होकर —

नेपाली

अनि उनले त्यस राजालाई, जसको धनुष काटिइसकेको थियो, असंख्य बाणले बिँधे। तब आफ्नो हलुका हात भएको शत्रुका बाणले क्षतविक्षत भई —

श्लोक 16
संस्कृत

नामृष्यत रणे राजा शत्रोविजयलक्षणम्। अथान्यद्धनुरादाय हेमपृष्ठं दुरासदम्॥-

अंग्रेज़ी

m In that battle, he could not bear this sign of the success of his enemy. Then taking up another bow of great toughness and golden staff.

हिन्दी

— वह उस युद्ध में अपने शत्रु की सफलता का यह चिह्न सहन न कर सका। तब अत्यन्त दृढ़ बनावट का और स्वर्ण के दण्ड वाला दूसरा धनुष उठाकर —

नेपाली

— उसले त्यस युद्धमा आफ्नो शत्रुको सफलताको यो चिह्न सहन सकेन। तब अत्यन्त दृढ बनावटको र सुनको दण्ड भएको अर्को धनुष उठाएर —

satyaki
श्लोक 17
संस्कृत

विव्याध सात्यकिं तूर्णे सायकानां शतेन ह। सोऽतिविद्धो बलवता तव पुत्रेण धन्विना॥

अंग्रेज़ी

He pierced Satyaki quickly with a group of hundred arrows. Pierced deeply by that great bowman endued with might, viz., your son, Satyaki.

हिन्दी

— उसने शीघ्र ही सौ बाणों के समूह से सात्यकि को बींधा। बल से सम्पन्न उन महाधनुर्धर, अर्थात् आपके पुत्र द्वारा गहरे बिंधकर सात्यकि —

नेपाली

— उसले चाँडै नै सय बाणको समूहले सात्यकिलाई बिँध्यो। बलले सम्पन्न ती महाधनुर्धर, अर्थात् तपाईंका पुत्रद्वारा गहिरो बिँधिएर सात्यकि —

श्लोक 18
संस्कृत

अमर्षवशमापन्नस्तव पुत्रमपीडयत्। पीडितं नृपतिं दृष्ट्वा तव पुत्रा महारथाः॥

अंग्रेज़ी

Under the influence of wrath began to afflict your son severely. Beholding the king thus afflicted, your other sons all mighty carwarriors.

हिन्दी

— क्रोध के वशीभूत होकर आपके पुत्र को अत्यन्त पीड़ित करने लगे। राजा को इस प्रकार पीड़ित देखकर आपके अन्य पुत्रों ने, जो सब महारथी थे —

नेपाली

— क्रोधको वशमा परी तपाईंका पुत्रलाई अत्यन्त पीडित पार्न थाले। राजालाई यसरी पीडित देखेर तपाईंका अन्य पुत्रहरूले, जो सबै महारथी थिए —

satyaki
श्लोक 19
संस्कृत

सात्यकि शरवर्षेण छादयामासुरोजसा। स च्छाद्यमानो बहुभिस्तव पुत्रैर्महारथैः॥

अंग्रेज़ी

Covered Satyaki with a shower of mighty arrows. Thus covered by your sons, all mighty car-warriors.

हिन्दी

— सात्यकि को प्रचण्ड बाणों की वर्षा से ढक दिया। इस प्रकार आपके पुत्रों द्वारा, जो सब महारथी थे, ढक दिए जाने पर —

नेपाली

— सात्यकिलाई प्रचण्ड बाणको वर्षाले ढाकिदिए। यसरी तपाईंका पुत्रहरूद्वारा, जो सबै महारथी थिए, ढाकिएपछि —

duryodhana satyaki
श्लोक 20
संस्कृत

एकैकं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः। दुर्योधनं च त्वरितो विव्याधाष्टभिराशुगैः॥

अंग्रेज़ी

Satyaki piercing each with five arrows, again pierced each with seven shafts. He then quickly pierced Duryodhana with eight swiftcoursing arrows.

हिन्दी

— सात्यकि ने प्रत्येक को पाँच-पाँच बाणों से बींधकर पुनः प्रत्येक को सात-सात बाणों से बींधा। फिर उन्होंने शीघ्र ही दुर्योधन को आठ द्रुतगामी बाणों से बींधा।

नेपाली

— सात्यकिले प्रत्येकलाई पाँच-पाँच बाणले बिँधेर पुनः प्रत्येकलाई सात-सात बाणले बिँधे। अनि उनले चाँडै नै दुर्योधनलाई आठ द्रुतगामी बाणले बिँधे।

duryodhana
श्लोक 21
संस्कृत

प्रहसंश्चास्य चिच्छेद कार्मुकं रिपुभीषणम्। नागं मणिमयं चैव शरैर्ध्वजमपातयत्॥

अंग्रेज़ी

Then smiling he cut-off Duryodhana's bow that used to inspire terror into the hearts of the enemy. Then with his arrows, he cut down the latter's standard and the elephant of pearls embossed thereon.

हिन्दी

फिर मुस्कुराते हुए उन्होंने दुर्योधन का वह धनुष काट डाला जो शत्रुओं के हृदयों में भय भरा करता था। फिर अपने बाणों से उन्होंने उसकी ध्वजा तथा उस पर जड़े मोतियों के हाथी को काट गिराया।

नेपाली

अनि मुस्कुराउँदै उनले दुर्योधनको त्यो धनुष काटिदिए जसले शत्रुहरूको हृदयमा भय भर्थ्यो। अनि आफ्ना बाणले उनले उसको ध्वजा तथा त्यसमा जडिएको मोतीको हात्ती काटेर खसालिदिए।

duryodhana
श्लोक 22
संस्कृत

हत्वा तु चतुरो वाहांश्चतुर्भिनिशितैः शरैः। सारथिं पातयामास क्षुरप्रेण महायशाः॥

अंग्रेज़ी

Then slaying with four sharp arrows the four horses of Duryodhana, that illusirious warrior felled the charioteer of the latter with a razor-headed arrow.

हिन्दी

तत्पश्चात् चार तीक्ष्ण बाणों से दुर्योधन के चारों घोड़ों का वध करके उन यशस्वी योद्धा ने एक क्षुरप्र बाण से उसके सारथि को गिरा दिया।

नेपाली

त्यसपछि चार तीक्ष्ण बाणले दुर्योधनका चारै घोडाको वध गरेर ती यशस्वी योद्धाले एउटा क्षुरप्र बाणले उसको सारथिलाई खसालिदिए।

श्लोक 23
संस्कृत

एतस्मिन्नन्तरे चैव कुरुराजं महारथम्। अवाकिरच्छरैर्हष्टो बहुभिर्मर्मभेदिभिः॥

अंग्रेज़ी

After this, filled with delight he began to cover the king of the Kurus, that mighty carwarrior, with numerous arrows, all capable of penetrating to the very vitals.

हिन्दी

इसके पश्चात् हर्ष से भरकर उन्होंने उन महारथी कुरुराज को असंख्य बाणों से ढकना आरम्भ किया, जो सब मर्मस्थलों तक पहुँचने में समर्थ थे।

नेपाली

यसपछि हर्षले भरिएर उनले ती महारथी कुरुराजलाई असंख्य बाणले ढाक्न थाले, जो सबै मर्मस्थलसम्म पुग्न समर्थ थिए।

duryodhana
श्लोक 24
संस्कृत

स वध्यमानः समरे शैनेयस्य शरोत्तमैः। प्राद्रवत् सहसा राजन् पुत्रो दुर्योधनस्तव॥

अंग्रेज़ी

Thus pierced by the excellent shafts of the grandson of Sini, Oking, your son Duryodhana suddenly fled away from the field of battle.

हिन्दी

हे राजन्, इस प्रकार शिनिपौत्र के उत्तम बाणों से बिंधकर आपका पुत्र दुर्योधन सहसा रणभूमि से भाग निकला।

नेपाली

हे राजन्, यसरी शिनिपौत्रका उत्तम बाणले बिँधिएर तपाईंको पुत्र दुर्योधन अकस्मात् रणभूमिबाट भाग्यो।

श्लोक 25
संस्कृत

आप्लुतश्च ततो यानं चित्रसेनस्य धन्विनः। हाहाभूतं जगश्चासीद् दृष्ट्वा राजानमाहवे॥

अंग्रेज़ी

He then ascended the car of Chitrasena that great bowman. Then cries of Alas and Oh were uttered by your troops as they beheld the king in that battle.

हिन्दी

तब वह उन महाधनुर्धर चित्रसेन के रथ पर चढ़ गया। तब आपकी सेना ने उस युद्ध में राजा को —

नेपाली

तब ऊ ती महाधनुर्धर चित्रसेनको रथमा चढ्यो। तब तपाईंको सेनाले त्यस युद्धमा राजालाई —

satyaki
श्लोक 26
संस्कृत

ग्रस्यमानं सात्यकिना खे सोममिव राहुणा। तं तु शब्दमथ श्रुत्वा कृतवर्मा महारथः॥

अंग्रेज़ी

Devoured by Satyaki, like Soma in the skies devoured by Rahu. Then hearing that woeful exclamation, the mighty car-warrior Kritavarman.

हिन्दी

— सात्यकि द्वारा उसी प्रकार ग्रस्त देखकर, जैसे आकाश में सोम राहु द्वारा ग्रस्त होता है, “हा” और “ओह” की चीत्कारें कीं। तब वह करुण चीत्कार सुनकर महारथी कृतवर्मा —

नेपाली

— सात्यकिद्वारा त्यसरी नै ग्रस्त देखेर, जसरी आकाशमा सोम राहुद्वारा ग्रस्त हुन्छ, “हाय” र “ओहो” भन्दै चिच्याए। तब त्यो करुण चित्कार सुनेर महारथी कृतवर्मा —

श्लोक 27
संस्कृत

अभ्ययात् सहसा तत्र यत्रास्ते माधवः प्रभुः। विधुन्वानो धनुः श्रेष्ठं चोदयंश्चैव वाजिनः॥

अंग्रेज़ी

Quickly proceeded to the spot where that mighty-descendant of Madhu's race, was fighting. He came stretching his bow and urging his steeds.

हिन्दी

— शीघ्र ही उस स्थान पर पहुँचे जहाँ वे महाबली मधुवंशी युद्ध कर रहे थे। वे अपना धनुष खींचते और अपने अश्वों को हाँकते हुए आए —

नेपाली

— चाँडै नै त्यस स्थानमा पुगे जहाँ ती महाबली मधुवंशी युद्ध गरिरहेका थिए। उनी आफ्नो धनुष तान्दै र आफ्ना अश्वहरू हाँक्दै आए —

श्लोक 28
संस्कृत

भर्त्सयन् सारथिं चाग्रे याहि याहीति सत्वरं। तमापतन्तं संप्रेक्ष्य व्यादितास्यमिवान्तकम्॥

अंग्रेज़ी

And encouraging his charioteer with the words. Proceed in haste, Proceed in haste. Beholding him come like the Destroyer himself with mouth wide open.

हिन्दी

— और अपने सारथि को इन शब्दों से उत्साहित करते हुए — “शीघ्र चलो, शीघ्र चलो।” उन्हें मुख फैलाए स्वयं संहारकर्ता (यम) के समान आते देखकर —

नेपाली

— र आफ्ना सारथिलाई यी शब्दले उत्साहित पार्दै — “चाँडो हिँड, चाँडो हिँड।” उनलाई मुख बाएका स्वयं संहारकर्ता (यम)जस्तै आइरहेको देखेर —

satyaki
श्लोक 29
संस्कृत

युयुधानो महाराज यन्तारमिदमब्रवीत्। कृतवर्मा रथेनैष द्रुतमापतते शरी॥

अंग्रेज़ी

O mighty Monarch, Yuyudhana addressed his charioteer saying-Yonder is the heroic Kritavarman rushing at me on his chariot.

हिन्दी

— हे महाराज, युयुधान ने अपने सारथि को सम्बोधित करते हुए कहा — “उधर वीर कृतवर्मा अपने रथ पर मुझ पर आक्रमण करने आ रहे हैं।

नेपाली

— हे महाराज, युयुधानले आफ्ना सारथिलाई सम्बोधन गर्दै भने — “उता वीर कृतवर्मा आफ्नो रथमा ममाथि आक्रमण गर्न आइरहेका छन्।

श्लोक 30
संस्कृत

प्रत्युद्याहि रथेनैनं प्रवरं सर्वधन्विनाम्। ततः प्रजविताश्वेन विधिवत् कल्पितेन च॥

अंग्रेज़ी

Encounter this foremost all wielder of bow and drive your car before him.” Then urging to the top of their speed those horses duly equipped.

हिन्दी

इन धनुर्धरश्रेष्ठ का सामना करो और अपना रथ उनके सामने ले चलो।” तब विधिवत् सज्जित उन घोड़ों को पूरे वेग से हाँकते हुए —

नेपाली

यी धनुर्धरश्रेष्ठको सामना गर र आफ्नो रथ उनको अगाडि लैजाऊ।” तब विधिवत् सज्जित ती घोडाहरूलाई पूरा वेगमा हाँक्दै —

श्लोक 31
संस्कृत

आससाद रणे भोज प्रतिमानं धनुष्मताम्। ततः परमसंक्रुद्धौ ज्वलिताविव पावकौ॥

अंग्रेज़ी

The charioteer drove the car towards the king of the Bhojas held in high honor by all bowmen. Then highly excited and looking like two blazing fires.

हिन्दी

— सारथि ने रथ को समस्त धनुर्धरों द्वारा अत्यन्त सम्मानित भोजराज की ओर बढ़ाया। तब अत्यन्त उत्तेजित और दो प्रज्वलित अग्नियों के समान दिखाई देते हुए —

नेपाली

— सारथिले रथलाई सम्पूर्ण धनुर्धरहरूद्वारा अत्यन्त सम्मानित भोजराजतिर बढायो। तब अत्यन्त उत्तेजित र दुई प्रज्वलित अग्निजस्तै देखिँदै —

श्लोक 32
संस्कृत

समेयातां नरव्याघ्रौ व्याघ्राविव तरस्विनौ। कृतवर्मा तु शैनेयं षड्विशत्या समार्पमत्॥

अंग्रेज़ी

Those two foremost of men encountered one another like two tigers endued with great agility. Then Kritavarman wounded the grandson of Sini with twenty-six.

हिन्दी

— वे दोनों नरश्रेष्ठ महान् फुर्ती से सम्पन्न दो बाघों के समान एक-दूसरे से भिड़ गए। तब कृतवर्मा ने शिनिपौत्र को छब्बीस —

नेपाली

— ती दुवै नरश्रेष्ठ महान् फुर्तीले सम्पन्न दुई बाघजस्तै एक-अर्कासँग भिडे। तब कृतवर्माले शिनिपौत्रलाई छब्बीस —

श्लोक 33
संस्कृत

निशितैः सायकैस्तीक्ष्णैर्यन्तारं चास्य पञ्चभिः। चतुरश्चतुरो वाहांश्चतुर्भिः परमेषुभिः॥ अविध्यत् साधुदान्तान् वै सैन्धवान् सात्वतस्य हि। रुक्मध्वजो रुक्मपृष्ठं महद् विस्फार्य कार्मुकम्॥

अंग्रेज़ी

Sharp arrows all well-whetted; and his charioteer with five shafts. With four excellent shafts he pierced the four steeds of the Satvata hero, steeds whose teeth were graceful and that were of the Sindhu breed. Then stretching his mighty-bow of golden back, that one of golden standards.

हिन्दी

— भली-भाँति तेज किए तीक्ष्ण बाणों से घायल किया; और उनके सारथि को पाँच बाणों से। चार उत्तम बाणों से उन्होंने सात्वतवीर के उन चारों अश्वों को बींधा, जिनके दाँत मनोहर थे और जो सिन्धु देश की नस्ल के थे। तब स्वर्ण की पीठ वाले अपने प्रचण्ड धनुष को खींचकर उन स्वर्ण-ध्वजा वाले वीर ने —

नेपाली

— राम्ररी उधिनिएका तीक्ष्ण बाणले घाइते पारे; र उनका सारथिलाई पाँच बाणले। चार उत्तम बाणले उनले सात्वतवीरका ती चारै अश्वलाई बिँधे, जसका दाँत मनोहर थिए र जो सिन्धु देशका नस्लका थिए। तब सुनको पीठ भएको आफ्नो प्रचण्ड धनुष तानेर ती सुन-ध्वजा भएका वीरले —

arjuna satyaki
श्लोक 34
संस्कृत

रुक्माङ्गदी रुक्मवर्मा रुक्मपुङ्खरवारयत्। ततोऽशीतिं शिनेः पौत्रः सायकान् कृतवर्मणे॥ प्राहिणोत् त्वरया युक्तो द्रष्टकामो धनंजयम्। सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुतापनः॥

अंग्रेज़ी

Decked with golden Angadas and clad in a golden mail, covered Satyaki with arrow of golden wings. Thereafter the grandson of Sini quickly sped numerous shafts at Kritavarman, as he was longing to have a sight of Dhananjaya. Pierced deeply by his powerful adversary, that scorcher of foes.

हिन्दी

— स्वर्ण के अंगदों से सजे और स्वर्ण के कवच से ढके उन्होंने सात्यकि को स्वर्णपंख वाले बाणों से ढक दिया। तत्पश्चात् धनंजय के दर्शन के लिए उत्सुक शिनिपौत्र ने कृतवर्मा पर शीघ्रता से असंख्य बाण छोड़े। अपने बलवान् प्रतिद्वन्द्वी द्वारा गहरे बिंधकर वे शत्रुसंतापक —

नेपाली

— सुनका अङ्गदले सजिएका र सुनको कवचले ढाकिएका उनले सात्यकिलाई सुनका पखेटा भएका बाणले ढाकिदिए। त्यसपछि धनञ्जयको दर्शनका लागि उत्सुक शिनिपौत्रले कृतवर्मामाथि चाँडै असंख्य बाण छाडे। आफ्नो बलवान् प्रतिद्वन्द्वीद्वारा गहिरो बिँधिएर ती शत्रुसन्तापक —

satyaki
श्लोक 35
संस्कृत

समकम्पत दुर्घर्षः क्षितिकम्पे यथाचलः। त्रिषष्ट्या चतुरोऽस्याश्वान् सप्तभिः सारथिं तथा॥ विव्याध निशितैस्तूर्णं सात्यकिः सत्यविक्रमः। सुवर्णपुङ्ख विशिखं समाधाय च सात्यकिः॥

अंग्रेज़ी

Began to tremble like a mountain during an earth-quake. Then Stayaki of prowess incapable of being baffled quickly pierced his four steeds with sixty-three and his charioteer with seven sharp arrows. Then Satyaki placed on his bow string a shaft furnished with golden wings.

हिन्दी

— भूकम्प के समय पर्वत के समान काँपने लगे। तब अव्यर्थ पराक्रम वाले सात्यकि ने शीघ्र ही उनके चारों अश्वों को तिरसठ और उनके सारथि को सात तीक्ष्ण बाणों से बींधा। तब सात्यकि ने अपनी प्रत्यंचा पर स्वर्णपंख वाला एक बाण चढ़ाया —

नेपाली

— भूकम्पका बेला पर्वतझैँ काँप्न थाले। तब अव्यर्थ पराक्रम भएका सात्यकिले चाँडै नै उनका चारै अश्वलाई त्रिसट्ठी र उनका सारथिलाई सात तीक्ष्ण बाणले बिँधे। तब सात्यकिले आफ्नो ताँदोमा सुनका पखेटा भएको एउटा बाण चढाए —

श्लोक 36
संस्कृत

व्यसृजत् तं महाज्वालं संक्रुद्धमिव पन्नगम्। सोऽविध्यत् कृतवर्माणं यमदण्डोपमः शरः॥

अंग्रेज़ी

That emitted great effulgence and looked like an enraged snake; that arrow that resembled the the dart of Death, wounded Kritavarman sorely.

हिन्दी

— जो महान् तेज छोड़ता था और क्रुद्ध सर्प के समान दिखाई देता था; मृत्यु के शूल के समान उस बाण ने कृतवर्मा को अत्यन्त घायल कर दिया।

नेपाली

— जसले महान् तेज छाड्थ्यो र क्रुद्ध सर्पजस्तै देखिन्थ्यो; मृत्युको शूलजस्तै त्यस बाणले कृतवर्मालाई अत्यन्त घाइते पारिदियो।

श्लोक 37
संस्कृत

जाम्बूनदविचित्रं च वर्म निर्भिद्य भानुमत्। अभ्यगाद धरणीमुनो रुधिरेण समुक्षितः॥

अंग्रेज़ी

Then that fierce arrow, penetrating through the effulgent and gold-decked armour of Kritavarman, fell down on the ground, steeped completely in blood.

हिन्दी

तब वह उग्र बाण कृतवर्मा के तेजस्वी और स्वर्णजटित कवच को भेदकर पूर्णतया रक्त में डूबा हुआ भूमि पर गिर पड़ा।

नेपाली

तब त्यो उग्र बाण कृतवर्माको तेजस्वी र सुनजडित कवच छेडेर पूर्णतया रगतमा डुबेर भुइँमा खस्यो।

श्लोक 38
संस्कृत

संजातरुधिरश्चाजौ सात्वतेषुभिरर्दितः। सशरं धनुरुत्सृज्य न्यपतत् स्यन्दनोत्तमात्॥

अंग्रेज़ी

Covered all over with blood and afflicted with the arrows of the of the Satvata hero, Kritavarman, throwing aside his bow and arrow, feil upon his niche on the chariot.

हिन्दी

सारे शरीर पर रक्त से ढके और सात्वतवीर के बाणों से पीड़ित कृतवर्मा अपना धनुष-बाण फेंककर रथ के अपने आसन पर गिर पड़े।

नेपाली

सारा शरीरमा रगतले ढाकिएका र सात्वतवीरका बाणले पीडित कृतवर्मा आफ्नो धनुष-बाण फ्याँकेर रथको आफ्नो आसनमा ढले।

satyaki
श्लोक 39
संस्कृत

स सिंहदंष्ट्रो जानुभ्यां पतितोऽमितविक्रमः। शरादितः सात्यकिना रथोपस्थे नरर्षभः॥

अंग्रेज़ी

That one of infinite prowess and of teeth resembling those of the lion, that foremost of men, then fell on his knees on the terrace of his car, being afflicted by arrows of Satyaki.

हिन्दी

अनन्त पराक्रम वाले और सिंह के समान दाँतों वाले वे नरश्रेष्ठ तब सात्यकि के बाणों से पीड़ित होकर अपने रथ के आसन पर घुटनों के बल गिर पड़े।

नेपाली

अनन्त पराक्रम भएका र सिंहजस्ता दाँत भएका ती नरश्रेष्ठ तब सात्यकिका बाणले पीडित भई आफ्नो रथको आसनमा घुँडाका बलमा ढले।

arjuna satyaki
श्लोक 40
संस्कृत

सहस्रबाहुसदृशमक्षोभ्यमिव सागरम्। निवार्य कृतवर्माणं सात्यकिः प्रययौ ततः॥

अंग्रेज़ी

Thereafter Satyaki having successfully checked Kritavarman who reseinbled the thousand-armed Arjuna or the unagitable ocean itself, quickly advanced onwards.

हिन्दी

तत्पश्चात् सहस्रबाहु अर्जुन अथवा अक्षुब्ध समुद्र के समान कृतवर्मा को सफलतापूर्वक रोककर सात्यकि शीघ्र ही आगे बढ़ गए।

नेपाली

त्यसपछि सहस्रबाहु अर्जुन अथवा अक्षुब्ध समुद्रजस्तै कृतवर्मालाई सफलतापूर्वक रोकेर सात्यकि चाँडै नै अघि बढे।

श्लोक 41
संस्कृत

खङ्गशक्तिधनुःकीर्णो गजाश्वरथसंकुलाम्। प्रवर्तितोग्ररुधिरां शतशः क्षत्रियर्षभैः॥ प्रेक्षतां सर्वसैन्यानां मध्येन शिनिपुङ्गवः। अभ्यगाद्वाहिनीं हित्वावृत्रहेवासुरींचमूम्॥

अंग्रेज़ी

Then passing through the division of Kritavarman, bristling with swords, lances and javelins and teeming with elephants, steeds and cars and shedding blood copiously, before the very eyes of all the troops that foremost of the descendants of Sini moved forwards like the slayer of Vritra passing through the Asura host.

हिन्दी

तब तलवारों, भालों तथा बरछों से भरे और हाथियों, अश्वों तथा रथों से युक्त कृतवर्मा के दल के पार निकलते हुए, प्रचुर रक्त बहाते हुए, समस्त सेना की आँखों के सामने ही वे शिनिवंशश्रेष्ठ उसी प्रकार आगे बढ़े जैसे वृत्रहन्ता (इन्द्र) असुरों की सेना के पार निकलते हैं।

नेपाली

तब तरबार, भाला तथा बर्छाले भरिएको र हात्ती, अश्व तथा रथले युक्त कृतवर्माको दल पार गर्दै, प्रशस्त रगत बगाउँदै, सम्पूर्ण सेनाका आँखाकै अगाडि ती शिनिवंशश्रेष्ठ त्यसरी नै अघि बढे जसरी वृत्रहन्ता (इन्द्र) असुरहरूको सेना पार गर्दछन्।

श्लोक 42
संस्कृत

समाश्वस्य च हार्दिक्यो गृह्य चान्यन्महद् धनुः। तस्थौ स तत्र बलवान् वारयन् युधि पाण्डवान्॥

अंग्रेज़ी

Meanwhile the son of Hridika regaining his composure and grasping another mighty bow, stood on the field of battle checking the mighty Pandava hosts. cars and shedding blood copiously, before the very eyes of all the troops that foremost of the descendants of Sini moved forwards like the slayer of Vritra passing through the Asura host.

हिन्दी

इसी बीच हृदिकपुत्र ने अपना धैर्य पुनः प्राप्त करके और दूसरा प्रचण्ड धनुष धारण करके रणभूमि में खड़े होकर प्रचण्ड पाण्डव सेनाओं को रोका। — रथों से युक्त और प्रचुर रक्त बहाते हुए, समस्त सेना की आँखों के सामने ही वे शिनिवंशश्रेष्ठ उसी प्रकार आगे बढ़े जैसे वृत्रहन्ता (इन्द्र) असुरों की सेना के पार निकलते हैं।

नेपाली

यसैबीच हृदिकपुत्रले आफ्नो धैर्य पुनः प्राप्त गरेर र अर्को प्रचण्ड धनुष धारण गरेर रणभूमिमा उभिएर प्रचण्ड पाण्डव सेनाहरूलाई रोके। — रथले युक्त र प्रशस्त रगत बगाउँदै, सम्पूर्ण सेनाका आँखाकै अगाडि ती शिनिवंशश्रेष्ठ त्यसरी नै अघि बढे जसरी वृत्रहन्ता (इन्द्र) असुरहरूको सेना पार गर्दछन्।

श्लोक 43
संस्कृत

समाश्वस्य च हार्दिक्यो गृह्य चान्यन्महद् धनुः। तस्थौ स तत्र बलवान् वारयन् युधि पाण्डवान्॥

अंग्रेज़ी

Meanwhile the son of Hridika regaining his composure and grasping another mighty bow, stood on the field of battle checking the mighty Pandava hosts.

हिन्दी

इसी बीच हृदिकपुत्र ने अपना धैर्य पुनः प्राप्त करके और दूसरा प्रचण्ड धनुष धारण करके रणभूमि में खड़े होकर प्रचण्ड पाण्डव सेनाओं को रोका।

नेपाली

यसैबीच हृदिकपुत्रले आफ्नो धैर्य पुनः प्राप्त गरेर र अर्को प्रचण्ड धनुष धारण गरेर रणभूमिमा उभिएर प्रचण्ड पाण्डव सेनाहरूलाई रोके।