अध्याय 213

भगवद्यान पर्व — कृष्ण और कर्ण का संवाद

दिखाएँ:
दृश्य:
sanjaya karna
श्लोक 1 सञ्जय उवाच · संजय सुनाते हैं
संस्कृत

संजय उवाच केशवस्य तु तद् वाक्यं कर्णः श्रुत्वा हितं शुभम्। अब्रवीदभिसम्पूज्य कृष्णं तं मधुसूदनम्॥

अंग्रेज़ी

Sanjaya said Hearing these beneficial and auspicious words of Keshava, Karna said after duly worshipping that slayer of Madhu.

हिन्दी

सञ्जय ने कहा — केशव के ये हितकर और मंगलकारी वचन सुनकर कर्ण ने उन मधुसूदन का विधिवत् सत्कार करके कहा।

नेपाली

सञ्जयले भने — केशवका यी हितकर र मङ्गलकारी वचन सुनेर कर्णले ती मधुसूदनको विधिवत् सत्कार गरेर भने।

श्लोक 2
संस्कृत

जानन् मां किं महाबाहो सम्मोहयितुमिच्छसि। योऽयं पृथिव्याः कात्स्येन विनाशः समुपस्थितः॥

अंग्रेज़ी

Knowing everything why do you wish to confound me and lead me to folly? You know that the destruction of the entire world is at hand.

हिन्दी

सब कुछ जानते हुए भी आप मुझे क्यों भ्रमित करके मोह में डालना चाहते हैं? आप जानते हैं कि समस्त संसार का विनाश निकट है।

नेपाली

सबै कुरा जान्दाजान्दै पनि तपाईं मलाई किन भ्रमित पारेर मोहमा हाल्न चाहनुहुन्छ? तपाईंलाई थाहा छ कि सम्पूर्ण संसारको विनाश नजिक छ।

dhritarashtra shakuni dushasana duryodhana
श्लोक 3
संस्कृत

निमित्तं तत्र शकुनिरहं दुःशासनस्तथा। दुर्योधनश्च नृपतिधृतराष्ट्रसुतोऽभवत्॥

अंग्रेज़ी

The cause of this are Shakuni, myself and Dushasana and also Duryodhana the son of Dhritarashtra, the ruler of men,

हिन्दी

इसका कारण शकुनि, मैं और दुःशासन तथा मनुष्यों के शासक धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधन हैं।

नेपाली

यसको कारण शकुनि, म र दुःशासन तथा मानिसहरूका शासक धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधन हुन्।

krishna
श्लोक 4
संस्कृत

असंशयमिदं कृष्णं महद् युद्धमुपस्थितम्। पाण्डवानां कुरूणां च घोरं रुधिरकर्दमम्॥

अंग्रेज़ी

Without doubt, O Krishna, a great calamity is at hand, the blood of the Pandavas and the Kurus will be the fierce clay.

हिन्दी

हे कृष्ण, निःसन्देह महान् विपत्ति निकट है; पाण्डवों और कौरवों का रक्त ही वह भयंकर कीचड़ बनेगा।

नेपाली

हे कृष्ण, निःसन्देह महान् विपत्ति नजिक छ; पाण्डव र कौरवहरूको रगत नै त्यो भयङ्कर हिलो बन्नेछ।

duryodhana yama
श्लोक 5
संस्कृत

राजानो राजपुत्राश्च दुर्योधनवशानुगाः। रणे शस्त्राग्निना दग्धाः प्राप्स्यन्ति यमसादनम्॥

अंग्रेज़ी

The kings and princes, following the leadership of Duryodhana, consumed by the fire of weapons in the battle, will go to the abode of Yama, the king of death.

हिन्दी

दुर्योधन के नेतृत्व का अनुसरण करने वाले राजा और राजकुमार युद्ध में शस्त्रों की अग्नि से भस्म होकर मृत्यु के राजा यम के धाम को जाएँगे।

नेपाली

दुर्योधनको नेतृत्व अनुसरण गर्ने राजा र राजकुमारहरू युद्धमा शस्त्रको अग्निले भस्म भएर मृत्युका राजा यमको धाममा जानेछन्।

श्लोक 6
संस्कृत

स्वप्ना हि बहवो घोरा दृश्यन्ते मधुसूदन। निमित्तानि च घोराणि तथोत्पाताः सुदारुणाः॥

अंग्रेज़ी

Many fierce dreams are dreamt, O slayer of Madhu, as also are seen fierce omens and very great disturbances.

हिन्दी

हे मधुसूदन, अनेक भयंकर स्वप्न देखे जा रहे हैं, तथा भयंकर उत्पात और अत्यन्त महान् उपद्रव भी दिखाई दे रहे हैं।

नेपाली

हे मधुसूदन, अनेक भयङ्कर स्वप्न देखिँदै छन्, तथा भयङ्कर अपशकुन र अत्यन्त महान् उपद्रव पनि देखिँदै छन्।

dhritarashtra yudhishthira
श्लोक 7
संस्कृत

पराजयं धार्तराष्ट्रे विजयं च युधिष्ठिरे। शंसन्त इव वार्ष्णेय विविधा रोमहर्षणाः॥

अंग्रेज़ी

Events occur which make the hair stand on end which, O you scion of the Vrishni race, portend defeat to the son of Dhritarashtra and victory of Yudhishthira.

हिन्दी

हे वृष्णिकुलनन्दन, ऐसी घटनाएँ हो रही हैं जो रोमांच खड़ा कर देती हैं और जो धृतराष्ट्रपुत्र की पराजय तथा युधिष्ठिर की विजय की सूचना देती हैं।

नेपाली

हे वृष्णिकुलनन्दन, यस्ता घटना भइरहेका छन् जसले रौँ ठाडो पारिदिन्छन् र जसले धृतराष्ट्रपुत्रको पराजय तथा युधिष्ठिरको विजयको सूचना दिन्छन्।

श्लोक 8
संस्कृत

प्राजाप्तयं हि नक्षत्रं ग्रहस्तीक्ष्णो महाद्युतिः। शनैश्चरः पीडयति पीडयन् प्राणिनोऽधिकम्॥

अंग्रेज़ी

That active planet of great effulgence Shanaishchara (Saturn) troubles the star Prajapatya indicating greater troubles to living creatures.

हिन्दी

महान् तेज वाला वह चंचल ग्रह शनैश्चर (शनि) प्रजापत्य नक्षत्र (रोहिणी) को पीड़ित कर रहा है, जो प्राणियों के लिए और भी अधिक कष्ट का सूचक है।

नेपाली

महान् तेज भएको त्यो चञ्चल ग्रह शनैश्चर (शनि)ले प्रजापत्य नक्षत्र (रोहिणी)लाई पीडित पार्दै छ, जुन प्राणीहरूका लागि झन् अधिक कष्टको सूचक हो।

श्लोक 9
संस्कृत

कृत्वा चाङ्गारको वक्र ज्येष्ठायां मधुसूदन। अनुराधां प्रार्थयते मैत्रं संगमयन्निव॥

अंग्रेज़ी

The planet Angaraka travels obliquely to the constellation Jyeshtha, O Slayer of Madhu, and goes towards Anuradha as if seeking its friendship.

हिन्दी

हे मधुसूदन, अंगारक (मंगल) ग्रह ज्येष्ठा नक्षत्र की ओर वक्र गति से चल रहा है और मानो उसकी मैत्री चाहता हुआ अनुराधा की ओर जा रहा है।

नेपाली

हे मधुसूदन, अङ्गारक (मङ्गल) ग्रह ज्येष्ठा नक्षत्रतिर वक्र गतिले चलिरहेको छ र मानौँ त्यसको मैत्री खोज्दै अनुराधातिर गइरहेको छ।

krishna
श्लोक 10
संस्कृत

नूनं महद्भयं कृष्णं कुरूणां समुपस्थितम्। विशेषेम हि वार्ष्णेय चित्रा पीडयते ग्रहः॥

अंग्रेज़ी

Surely, O Krishna, a great calamity for the Kurus at hand especially as the planets go against Chitra.

हिन्दी

हे कृष्ण, निश्चय ही कुरुओं के लिए महान् विपत्ति निकट है, विशेषतः इसलिए कि ग्रह चित्रा नक्षत्र के विरुद्ध जा रहे हैं।

नेपाली

हे कृष्ण, निश्चय नै कुरुहरूका लागि महान् विपत्ति नजिक छ, विशेषगरी यसकारण कि ग्रहहरू चित्रा नक्षत्रविरुद्ध गइरहेका छन्।

श्लोक 11
संस्कृत

सोमस्य लक्ष्म व्यावृत्तं राहुरर्कमुपैति च। दिवचोल्काः पतन्त्येताः सनिर्घाताः सकम्पनाः॥

अंग्रेज़ी

Rahu comes to the sun which has covered the path of the moon and from the heavens fall down meteors with loud noise and making the earth shake.

हिन्दी

राहु उस सूर्य के समीप आ रहा है जिसने चन्द्रमा का मार्ग ढक लिया है, और आकाश से भारी शब्द करती हुई तथा पृथ्वी को कँपाती हुई उल्काएँ गिर रही हैं।

नेपाली

राहु त्यस सूर्यको नजिक आइरहेको छ जसले चन्द्रमाको मार्ग छोपेको छ, र आकाशबाट ठूलो आवाज गर्दै तथा पृथ्वीलाई कँपाउँदै उल्काहरू खसिरहेका छन्।

krishna
श्लोक 12
संस्कृत

निष्टनन्ति च मातङ्गा मुञ्चन्त्यश्रूणि वाजिनः। पानीयं यवसं चापि नाभिनन्दन्ति माधव॥

अंग्रेज़ी

Elephants are making terrific yells and horses are shedding tears and do not take delight in food and drink, Madhava.

हिन्दी

हे माधव, हाथी भयंकर चीत्कार कर रहे हैं और घोड़े आँसू बहा रहे हैं तथा अन्न-जल में प्रसन्न नहीं होते।

नेपाली

हे माधव, हात्तीहरू भयङ्कर चिच्याइरहेका छन् र घोडाहरू आँसु बगाइरहेका छन् तथा अन्न-जलमा प्रसन्न हुँदैनन्।

श्लोक 13
संस्कृत

प्रादुर्भूतेषु चैतेषु भयमाहुरुपस्थितम्। निमित्तेषु महाबाहो दारुणं प्राणिनाशनम्॥

अंग्रेज़ी

When such omens prevail, it is said, that a great calamity is at hand causing, O you of long arms, a very great massacre of living beings.

हिन्दी

हे महाबाहु, कहा जाता है कि जब ऐसे उत्पात होते हैं, तब महान् विपत्ति निकट होती है जो प्राणियों का अत्यन्त महान् संहार करती है।

नेपाली

हे महाबाहु, भनिन्छ कि जब यस्ता अपशकुन हुन्छन्, तब महान् विपत्ति नजिक हुन्छ जसले प्राणीहरूको अत्यन्त महान् संहार गर्दछ।

श्लोक 14
संस्कृत

अल्पे भुक्ते पुरीषं च प्रभूतमिह दृश्यते। वाजिनां वारणानां च मनुष्याणां च केशव॥

अंग्रेज़ी

Though taking but little food, it is seen that the evacuations of horses, of horses elephants and men are very great in quantity, OKeshava.

हिन्दी

हे केशव, थोड़ा ही आहार लेने पर भी घोड़ों, हाथियों और मनुष्यों का मल-मूत्र बहुत अधिक मात्रा में देखा जा रहा है।

नेपाली

हे केशव, थोरै मात्र आहार लिँदा पनि घोडा, हात्ती र मानिसहरूको मल-मूत्र निकै धेरै मात्रामा देखिँदै छ।

dhritarashtra
श्लोक 15
संस्कृत

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु सर्वेषु मधुसूदन। पराभवस्य तल्लिङ्गमिति प्राहुर्मनीषिणः॥

अंग्रेज़ी

The wise have said, O Slayer of Madhu, that these are signs of the defeat of the entire army of the soon of Dhritarashtra.

हिन्दी

हे मधुसूदन, बुद्धिमानों ने कहा है कि ये सब धृतराष्ट्रपुत्र की समस्त सेना की पराजय के चिह्न हैं।

नेपाली

हे मधुसूदन, बुद्धिमानहरूले भनेका छन् कि यी सबै धृतराष्ट्रपुत्रको सम्पूर्ण सेनाको पराजयका चिह्न हुन्।

श्लोक 16
संस्कृत

प्रहृष्टं वाहनं कृष्णं पाण्डवानां प्रचक्षते। प्रदक्षिणा मृगाश्चैव तत् तेषां जयलक्षणम्॥

अंग्रेज़ी

The army, of the sons of Pandu how ever are seen to be cheerful; the deer go to their right and that is a sign of their victory.

हिन्दी

किन्तु पाण्डुपुत्रों की सेना प्रसन्न दिखाई देती है; मृग उनकी दाहिनी ओर जाते हैं और यह उनकी विजय का चिह्न है।

नेपाली

तर पाण्डुपुत्रहरूको सेना प्रसन्न देखिन्छ; मृगहरू तिनीहरूको दाहिनेतिर जान्छन् र यो तिनीहरूको विजयको चिह्न हो।

duryodhana
श्लोक 17
संस्कृत

अपसव्या मृगाः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य केशव। वाचश्चाप्यशरीरिण्यस्तत् पराभवलक्षणम्॥

अंग्रेज़ी

But all the animals go to the left of Duryodhana's army, O Keshava, and there are also unearthly voices heard which are the signs of defeat.

हिन्दी

किन्तु हे केशव, समस्त पशु दुर्योधन की सेना की बाईं ओर जाते हैं, तथा अलौकिक वाणियाँ भी सुनाई देती हैं — ये पराजय के चिह्न हैं।

नेपाली

तर हे केशव, सम्पूर्ण पशु दुर्योधनको सेनाको देब्रेतिर जान्छन्, तथा अलौकिक वाणीहरू पनि सुनिन्छन् — यी पराजयका चिह्न हुन्।

श्लोक 18
संस्कृत

मयूराः पुण्यशकुना हंससारसचातकाः जीवंजीवकसङ्घाश्चाप्यनुगच्छन्ति पाण्डवान्॥

अंग्रेज़ी

Auspicious birds such as peacocks, swans, Sarasas, Chatakas and groups of Jivajivas and cranes follow the Pandavas.

हिन्दी

मयूर, हंस, सारस, चातक तथा जीवजीवकों और बगुलों के झुंड जैसे मंगलकारी पक्षी पाण्डवों के पीछे चलते हैं।

नेपाली

मयूर, हंस, सारस, चातक तथा जीवजीवक र बकुल्लाहरूका हूलजस्ता मङ्गलकारी पक्षीहरू पाण्डवहरूको पछि लाग्छन्।

श्लोक 19
संस्कृत

गृध्राः कङ्काः वकाः श्येना यातुधानास्तथा वृकाः। मक्षिकाणां च सङ्घाता अनुधावन्ति कौरवान्॥

अंग्रेज़ी

Vultures, Kankas, Bakas hawks and birds of prey, Yatudhanas and wolves, and bees follow the Kauravas.

हिन्दी

गीध, कंक, बक, बाज और अन्य हिंस्र पक्षी, यातुधान (राक्षस), भेड़िये तथा भौंरे कौरवों के पीछे चलते हैं।

नेपाली

गिद्ध, कङ्क, बक, बाज र अन्य हिंस्रक पक्षी, यातुधान (राक्षस), ब्वाँसा तथा भमराहरू कौरवहरूको पछि लाग्छन्।

dhritarashtra
श्लोक 20
संस्कृत

धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु भेरीणां नास्ति निःस्वनः। अनाहताः पाण्डवानां नदन्ति पटहाः किल॥

अंग्रेज़ी

In the army of the son of Dhritarashtra, no sound comes from the drums while those of the Pandavas give forth sounds when even not struck.

हिन्दी

धृतराष्ट्रपुत्र की सेना में दुन्दुभियों से कोई शब्द नहीं निकलता, जबकि पाण्डवों की दुन्दुभियाँ बिना बजाए भी बज उठती हैं।

नेपाली

धृतराष्ट्रपुत्रको सेनामा दुन्दुभिहरूबाट कुनै आवाज निस्कँदैन, जबकि पाण्डवहरूका दुन्दुभिहरू नबजाईकनै बज्छन्।

dhritarashtra
श्लोक 21
संस्कृत

उदपानाश्च नर्दन्ति यथा गोवृषभास्तथा। धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तत् पराभवलक्षणम्॥

अंग्रेज़ी

Reservoirs of waters produce sounds similar to those of cows and bulls; that is a sign of defeat to the army of the son of Dhritarashtra.

हिन्दी

जलाशय गायों और बैलों के समान शब्द करते हैं; यह धृतराष्ट्रपुत्र की सेना की पराजय का चिह्न है।

नेपाली

जलाशयहरूले गाई र गोरुजस्तै आवाज गर्दछन्; यो धृतराष्ट्रपुत्रको सेनाको पराजयको चिह्न हो।

krishna
श्लोक 22
संस्कृत

मांसशोणितवर्षं च वृष्टं देवेन माधव। तथा गन्धर्वनगरं भानुमत् समुपस्थितम्॥

अंग्रेज़ी

Down pours of flesh and blood are poured by the gods, O Madhava, and the city of Gandharvas appears shining like the sun in the sky,

हिन्दी

हे माधव, देवता मांस और रक्त की वर्षा करते हैं, तथा आकाश में गन्धर्वनगर सूर्य के समान चमकता हुआ दिखाई देता है —

नेपाली

हे माधव, देवताहरूले मासु र रगतको वर्षा गर्दछन्, तथा आकाशमा गन्धर्वनगर सूर्यजस्तै चम्किरहेको देखिन्छ —

श्लोक 23
संस्कृत

सप्राकारं सपरिखं सवप्रं चारुतोरणम्। कृष्णश्च परिघस्तत्र भानुमावृत्य तिष्टति॥

अंग्रेज़ी

With walls, with trenches, with beautiful porticoes and pillars dirty in the sky is seen to surround the sun.

हिन्दी

प्राचीरों, खाइयों, सुन्दर तोरणों और स्तम्भों से युक्त वह (नगर) आकाश में मलिन रूप से सूर्य को घेरे हुए दिखाई देता है।

नेपाली

प्राचीर, खाडल, सुन्दर तोरण र स्तम्भले युक्त त्यो (नगर) आकाशमा मलिन रूपमा सूर्यलाई घेरेको देखिन्छ।

श्लोक 24
संस्कृत

उदयास्तमने संध्ये वेदयन्ती महद्भयम्। शिवा च वाशते घोरं तत् पराभवलक्षणम्॥

अंग्रेज़ी

At the conjunction of day and night namely when the sun rises and sets are seen terrific sights; the jackals tertific howls and these are the signs of a defeat.

हिन्दी

दिन और रात्रि की सन्धि में, अर्थात् सूर्य के उदय और अस्त के समय, भयंकर दृश्य दिखाई देते हैं; सियार भयंकर हुँआ-हुँआ करते हैं — ये पराजय के चिह्न हैं।

नेपाली

दिन र रातको सन्धिमा, अर्थात् सूर्यको उदय र अस्तको समयमा, भयङ्कर दृश्य देखिन्छन्; स्यालहरू भयङ्कर रूपमा कराउँछन् — यी पराजयका चिह्न हुन्।

श्लोक 25
संस्कृत

एक पक्षाक्षिचरणाः पक्षिणो मधुसूदन। उत्सृजन्ति महद् घोरं तत् पराभवलक्षणम्॥

अंग्रेज़ी

Birds, having but one wing, or one eye or one leg, O slayer of Madhu, make terrific shrieks and these are the signs of a defeat.

हिन्दी

हे मधुसूदन, एक ही पंख, एक ही आँख अथवा एक ही पैर वाले पक्षी भयंकर चीत्कार करते हैं — ये पराजय के चिह्न हैं।

नेपाली

हे मधुसूदन, एउटै पखेटा, एउटै आँखा अथवा एउटै खुट्टा भएका पक्षीहरू भयङ्कर चिच्याहट गर्दछन् — यी पराजयका चिह्न हुन्।

श्लोक 26
संस्कृत

कृष्णग्रीवाश्च शकुना रक्तपादा भयानकाः। संध्याममिमुखा यान्ति तत् पराभवलक्षणम्॥

अंग्रेज़ी

Birds, with black neck read feet, which are terrible looking, go towards the army, in the evening and these are the signs of a defeat.

हिन्दी

काली गर्दन और लाल पैरों वाले भयंकर दिखने वाले पक्षी सन्ध्या के समय सेना की ओर जाते हैं — ये पराजय के चिह्न हैं।

नेपाली

कालो घाँटी र रातो खुट्टा भएका भयङ्कर देखिने पक्षीहरू साँझको समयमा सेनातिर जान्छन् — यी पराजयका चिह्न हुन्।

श्लोक 27
संस्कृत

ब्राह्मणान् प्रथमं द्वेष्टि गुरूंश्च मधुसूदन। भृत्यान् भक्तिमतश्चापि तत् पराभवलक्षणम्॥

अंग्रेज़ी

First he treats the Brahmanas with contempt and his elders, O slayer of Madhu, and then his servants who are attached to him and these are the signs if a defeat.

हिन्दी

हे मधुसूदन, वह पहले ब्राह्मणों और अपने गुरुजनों का तिरस्कार करता है, फिर अपने उन सेवकों का जो उससे अनुरक्त हैं — ये पराजय के चिह्न हैं।

नेपाली

हे मधुसूदन, ऊ पहिले ब्राह्मण र आफ्ना गुरुजनको तिरस्कार गर्दछ, त्यसपछि आफ्ना ती सेवकहरूको जो उससँग अनुरक्त छन् — यी पराजयका चिह्न हुन्।

श्लोक 28
संस्कृत

पूर्वा दिग् लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणा। आमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन। उत्तरा शङ्खवर्णाभा दिशां वर्णा उदाहृताः॥

अंग्रेज़ी

The eastern direction looks red and the southern is the colour of weapons while the western looks the earth, O slayer of Madhu. North looks like the conch. These are the colours of all directions.

हिन्दी

हे मधुसूदन, पूर्व दिशा लाल दिखाई देती है और दक्षिण शस्त्रों के रंग की, जबकि पश्चिम मिट्टी के रंग की दिखाई देती है। उत्तर शंख के समान दिखाई देती है। ये समस्त दिशाओं के रंग हैं।

नेपाली

हे मधुसूदन, पूर्व दिशा रातो देखिन्छ र दक्षिण शस्त्रको रङको, जबकि पश्चिम माटोको रङको देखिन्छ। उत्तर शङ्खजस्तै देखिन्छ। यी सम्पूर्ण दिशाहरूका रङ हुन्।

krishna dhritarashtra
श्लोक 29
संस्कृत

प्रदीप्ताश्च दिशः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य माधव। महद् भयं वेदयन्ति तस्मिन्नुत्पातदर्शने॥

अंग्रेज़ी

All the directions the encampment of the son of Dhritarashtra are ablaze as if in conflagration, O Madhava and the sight of these disturbances presages a great calamity.

हिन्दी

हे माधव, धृतराष्ट्रपुत्र के शिविर के चारों ओर समस्त दिशाएँ मानो दावानल में जल रही हैं — इन उपद्रवों का दर्शन महान् विपत्ति की सूचना देता है।

नेपाली

हे माधव, धृतराष्ट्रपुत्रको शिविरको चारैतिर सम्पूर्ण दिशा मानौँ डढेलोमा जलिरहेका छन् — यी उपद्रवको दर्शनले महान् विपत्तिको सूचना दिन्छ।

yudhishthira
श्लोक 30
संस्कृत

सहस्रपादं प्रासादं स्वप्नान्ते स्म युधिष्ठिरः। अधिरोहन् मया दृष्टं सह भ्रातृभिरच्युत॥

अंग्रेज़ी

In a dream dreamt by me, O Achyuta, I saw Yudhishthira in company with his brothers ascending a palace having a thousand pillars.

हिन्दी

हे अच्युत, मेरे देखे हुए एक स्वप्न में मैंने युधिष्ठिर को अपने भाइयों के साथ सहस्र स्तम्भों वाले प्रासाद पर चढ़ते देखा।

नेपाली

हे अच्युत, मैले देखेको एउटा स्वप्नमा मैले युधिष्ठिरलाई आफ्ना भाइहरूसँग सहस्र स्तम्भ भएको प्रासादमा चढेको देखेँ।

श्लोक 31
संस्कृत

श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे वै शुक्लवाससः। आसनानि च शुभ्राणि सर्वेषामुपलक्षये॥

अंग्रेज़ी

They appeared to me all with white headdresses and white garments and Saw all of them on white seats.

हिन्दी

वे सब मुझे श्वेत उष्णीष और श्वेत वस्त्र धारण किए हुए दिखाई दिए, और मैंने उन सबको श्वेत आसनों पर बैठे देखा।

नेपाली

तिनीहरू सबै मलाई श्वेत पगरी र श्वेत वस्त्र धारण गरेका देखिए, र मैले तिनीहरू सबैलाई श्वेत आसनमा बसेको देखेँ।

krishna
श्लोक 32
संस्कृत

तव चापि मया कृष्ण स्वप्नान्ते रुधिराविला। अन्त्रेण पृथिवी दृष्टा परिक्षिप्ता जनार्दन॥

अंग्रेज़ी

You, O Krishna, were seen by me in that ocean throwing weapons on the earth which was covered with blood, O Janardana.

हिन्दी

हे कृष्ण, हे जनार्दन, मैंने आपको उस सागर में उस पृथ्वी पर शस्त्र फेंकते देखा जो रक्त से ढकी हुई थी।

नेपाली

हे कृष्ण, हे जनार्दन, मैले तपाईंलाई त्यस सागरमा त्यस पृथ्वीमा शस्त्र फ्याँक्दै देखेँ जो रगतले ढाकिएको थियो।

yudhishthira
श्लोक 33
संस्कृत

अस्थिसंचयमारूढचामितौजा युधिष्ठिरः। सुवर्णपात्र्यां संहृष्टो भुक्तवान् घृतपायसम्॥

अंग्रेज़ी

Yudhishthira, of immeasurable energy, having ascended a heap of human bones, was cheerfully eating payas (rice boiled in milk and sugar) mixed clarified butter out of a golden vessel.

हिन्दी

अपरिमित तेज वाले युधिष्ठिर मनुष्यों की हड्डियों के ढेर पर चढ़कर स्वर्ण के पात्र से घी मिली हुई पायस (दूध और शक्कर में पकाया हुआ चावल) प्रसन्नतापूर्वक खा रहे थे।

नेपाली

अपरिमित तेज भएका युधिष्ठिर मानिसका हाडको थुप्रोमा चढेर सुनको भाँडाबाट घिउ मिसिएको पायस (दूध र चिनीमा पकाइएको चामल) प्रसन्नतापूर्वक खाइरहेका थिए।

yudhishthira
श्लोक 34
संस्कृत

युधिष्ठिरो मया दृष्टो ग्रसमानो वसुन्धराम्। त्वया दत्तामिमां व्यक्तं भोक्ष्यते स वसुन्धराम्॥

अंग्रेज़ी

Yudhishthira was seen by me to be swallowing this earth and this indicates that he will enjoy this earth given by you.

हिन्दी

मैंने युधिष्ठिर को इस पृथ्वी को निगलते देखा और यह सूचित करता है कि वे आपके द्वारा दी गई इस पृथ्वी का भोग करेंगे।

नेपाली

मैले युधिष्ठिरलाई यस पृथ्वीलाई निल्दै देखेँ र यसले सूचित गर्दछ कि उनले तपाईंद्वारा दिइएको यस पृथ्वीको भोग गर्नेछन्।

श्लोक 35
संस्कृत

उच्चं पर्वतमारूढो भीमकर्मा वृकोदरः। गदापाणिर्नरव्याघ्रो ग्रसन्निव महीमिमाम्॥

अंग्रेज़ी

Vrikodara, of terrible actions, having ascended a high mountain, that best among men, mace in hand, stood as if swallowing this earth.

हिन्दी

भयंकर कर्म करने वाले वृकोदर (भीम), वे नरश्रेष्ठ, ऊँचे पर्वत पर चढ़कर हाथ में गदा लिए मानो इस पृथ्वी को निगलते हुए खड़े थे।

नेपाली

भयङ्कर कर्म गर्ने वृकोदर (भीम), ती नरश्रेष्ठ, अग्लो पर्वतमा चढेर हातमा गदा लिएर मानौँ यस पृथ्वीलाई निल्दै उभिएका थिए।

krishna
श्लोक 36
संस्कृत

क्षपयिष्यति नः सर्वान् स सुव्यक्तं महारणे। विदितं मे हृषीकेश यतो धर्मस्ततो जयः॥

अंग्रेज़ी

This plainly indicates that in the great battle he will kill all of us. It is known to me, O Hrishikesha, that where there is virtue there is victory.

हिन्दी

यह स्पष्ट सूचित करता है कि वे महायुद्ध में हम सबका वध करेंगे। हे हृषीकेश, मैं जानता हूँ कि जहाँ धर्म है वहीं विजय है।

नेपाली

यसले स्पष्ट सूचित गर्दछ कि उनले महायुद्धमा हामी सबैको वध गर्नेछन्। हे हृषीकेश, म जान्दछु कि जहाँ धर्म छ त्यहीँ विजय छ।

krishna arjuna
श्लोक 37
संस्कृत

पाण्डुरं गजमारूढो गाण्डीवी स धनंजयः। त्वया सार्धं हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन्॥

अंग्रेज़ी

Dhananjaya, that wielder of the Gandiva with you, O Hrishikesha, shining with great effulgence.

हिन्दी

हे हृषीकेश, गाण्डीव धारण करने वाले वे धनञ्जय आपके साथ महान् तेज से प्रकाशित हो रहे थे।

नेपाली

हे हृषीकेश, गाण्डीव धारण गर्ने ती धनञ्जय तपाईंसँग महान् तेजले प्रकाशित भइरहेका थिए।

duryodhana
श्लोक 38
संस्कृत

यूयं सर्वे वधिष्यध्वं तत्र मे नास्ति संशयः। पार्थिवान् समरे कृष्ण दुर्योधनपुरोगमान्॥

अंग्रेज़ी

You will all slay the rulers of the earth having at their head Duryodhana in the battle-I have doubt as to that.

हिन्दी

आप सब युद्ध में दुर्योधन को आगे रखने वाले पृथ्वी के शासकों का वध करेंगे — इसमें मुझे कोई सन्देह नहीं है।

नेपाली

तपाईंहरू सबैले युद्धमा दुर्योधनलाई अगाडि राख्ने पृथ्वीका शासकहरूको वध गर्नुहुनेछ — यसमा मलाई कुनै सन्देह छैन।

nakula sahadeva satyaki
श्लोक 39
संस्कृत

नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः। शुक्लकेयूरकण्ठत्राः शुक्लमाल्याम्बरावृताः॥

अंग्रेज़ी

Nakula and Sahadeva and the great carwarrior Satyaki, decked with white ornaments and putting on white garlands and white garments,

हिन्दी

नकुल और सहदेव तथा महारथी सात्यकि, श्वेत आभूषणों से सुसज्जित और श्वेत माला तथा श्वेत वस्त्र धारण किए हुए —

नेपाली

नकुल र सहदेव तथा महारथी सात्यकि, श्वेत आभूषणले सुसज्जित र श्वेत माला तथा श्वेत वस्त्र धारण गरेका —

श्लोक 40
संस्कृत

अधिरूढा नरव्याघ्रा नरवाहनमुत्तमम्। त्रय एते मया दृष्टाः पाण्डुरच्छत्रवाससः॥

अंग्रेज़ी

These best among men ascending a vehicle by human beings which had nothing better than it, were seen by me with a white umbrella over their heads and with white robes on. were

हिन्दी

वे नरश्रेष्ठ मनुष्यों द्वारा वहन की जाने वाली उस अनुपम शिविका (पालकी) पर आरूढ़, अपने सिरों पर श्वेत छत्र लिए और श्वेत वस्त्र पहने मुझे दिखाई दिए।

नेपाली

ती नरश्रेष्ठहरू मानिसहरूद्वारा बोकिने त्यस अनुपम शिविका (पालकी)मा आरूढ, आफ्ना शिरमाथि श्वेत छत्र लिएर र श्वेत वस्त्र लगाएर मलाई देखिए।

dhritarashtra
श्लोक 41
संस्कृत

श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते त्रय एते जनार्दन धार्तराष्ट्रषु सैन्येषु तान् विजानीहि केशव॥

अंग्रेज़ी

These there were seen also with white head gears the army of the son of Dhritarashtra; know their, names, O Keshava.

हिन्दी

हे केशव, धृतराष्ट्रपुत्र की सेना में भी कुछ श्वेत उष्णीष धारण किए हुए दिखाई दिए; उनके नाम जान लीजिए।

नेपाली

हे केशव, धृतराष्ट्रपुत्रको सेनामा पनि केही श्वेत पगरी धारण गरेका देखिए; तिनका नाम जान्नुहोस्।

krishna kripa
श्लोक 42
संस्कृत

अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः। रक्तोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे माधव पार्थिवाः॥

अंग्रेज़ी

they Ashvathama, Kripa and Kritavarman of the Satvata race; all other king of the earth were seen with blood coloured dresses, O Madhava.

हिन्दी

हे माधव, वे हैं अश्वत्थामा, कृप और सात्वतवंशी कृतवर्मा; पृथ्वी के अन्य समस्त राजा रक्त के रंग के वस्त्रों में दिखाई दिए।

नेपाली

हे माधव, तिनीहरू हुन् अश्वत्थामा, कृप र सात्वतवंशी कृतवर्मा; पृथ्वीका अन्य सम्पूर्ण राजाहरू रगतको रङका वस्त्रमा देखिए।

dhritarashtra bhishma drona
श्लोक 43
संस्कृत

उष्ट्रप्रयुक्तमारूढो भीष्मद्रोणी महारथौ। मया साधु महाबाहो धार्तराष्ट्रेण वा विभो॥

अंग्रेज़ी

Ascending camels the ten great carwarriors, Bhishma and Drona along with myself, O you of arms, and also with the son of Dhritarashtra, O lord,

हिन्दी

हे महाबाहु, हे प्रभु, ऊँटों पर चढ़े हुए वे दस महारथी, भीष्म और द्रोण मेरे सहित तथा धृतराष्ट्रपुत्र के साथ भी —

नेपाली

हे महाबाहु, हे प्रभु, ऊँटमा चढेका ती दस महारथी, भीष्म र द्रोण मसहित तथा धृतराष्ट्रपुत्रसँग पनि —

krishna yama
श्लोक 44
संस्कृत

अगस्त्यशास्तां च दिशं प्रयाताः स्म जनार्दन। अचिरेणैव कालेन प्राप्स्यामो यमसादनम्॥

अंग्रेज़ी

Were going towards the direction ruled by Agastya, O Janardana, and in a short time we reached the abode of Yama.

हिन्दी

हे जनार्दन, अगस्त्य द्वारा शासित दिशा (दक्षिण) की ओर जा रहे थे, और थोड़े ही समय में हम यम के धाम पहुँच गए।

नेपाली

हे जनार्दन, अगस्त्यद्वारा शासित दिशा (दक्षिण)तिर गइरहेका थियौँ, र थोरै समयमै हामी यमको धाममा पुग्यौँ।

श्लोक 45
संस्कृत

अहं चान्ये च राजानो यच्च तत् क्षत्रमण्डलम्। गाण्डीवाग्नि प्रवेक्ष्याम इति मे नास्ति संशयः॥

अंग्रेज़ी

Myself and all those other kings making this assembly of Kshatriyas shall enter the Gandiva fire-in this I have no doubt.

हिन्दी

मैं और क्षत्रियों की यह सभा बनाने वाले वे अन्य समस्त राजा गाण्डीव रूपी अग्नि में प्रवेश करेंगे — इसमें मुझे कोई सन्देह नहीं है।

नेपाली

म र क्षत्रियहरूको यो सभा बनाउने ती अन्य सम्पूर्ण राजाहरू गाण्डीवरूपी अग्निमा प्रवेश गर्नेछौँ — यसमा मलाई कुनै सन्देह छैन।

krishna karna
श्लोक 46
संस्कृत

श्रीकृष्ण उवाच उपस्थितविनाशेयं नूनमद्य वसुन्धरा। यथा हि मे वचः कर्ण नोपैति हृदयं तव॥

अंग्रेज़ी

Krishna said This world will truly come to an end, since my words, O Karna, do not seem acceptable to you.

हिन्दी

कृष्ण ने कहा — हे कर्ण, निश्चय ही यह संसार अपने अन्त को प्राप्त होगा, क्योंकि मेरे वचन तुम्हें ग्राह्य नहीं जान पड़ते।

नेपाली

कृष्णले भने — हे कर्ण, निश्चय नै यो संसार आफ्नो अन्त्यमा पुग्नेछ, किनभने मेरा वचन तिमीलाई ग्राह्य लाग्दैनन्।

श्लोक 47
संस्कृत

सर्वेषां तात भूतानां विनाशे प्रत्युपस्थिते। अनयो नयसंकाशो हृदयानापसर्पति॥

अंग्रेज़ी

When the destruction of all creatures, my dear friend, is at hand, that which/is wrong is not removed from the heart, having the appearance of right.

हिन्दी

हे प्रिय मित्र, जब समस्त प्राणियों का विनाश निकट होता है, तब जो अनुचित है वह उचित का रूप धारण किए हुए हृदय से दूर नहीं होता।

नेपाली

हे प्रिय मित्र, जब सम्पूर्ण प्राणीहरूको विनाश नजिक हुन्छ, तब जुन अनुचित छ त्यो उचितको रूप धारण गरेर हृदयबाट टाढा हुँदैन।

krishna karna
श्लोक 48
संस्कृत

कर्ण उवाच अपि त्वां कृष्ण पश्याम जीवन्तोऽस्मान्महारणात्। समुत्तीर्णा महाबाहो वीरक्षत्रविनाशनात्॥

अंग्रेज़ी

Karna said If I am alive, O Krishna, I shall see you after this great battle, destructive of Kshatriya heroes, which is come on us, O you of long arms.

हिन्दी

कर्ण ने कहा — हे महाबाहु कृष्ण, यदि मैं जीवित रहा तो क्षत्रिय वीरों का संहार करने वाले इस महायुद्ध के पश्चात्, जो हम पर आ पड़ा है, मैं आपसे मिलूँगा।

नेपाली

कर्णले भने — हे महाबाहु कृष्ण, यदि म जीवित रहेँ भने क्षत्रिय वीरहरूको संहार गर्ने यस महायुद्धपछि, जुन हामीमाथि आइपरेको छ, म तपाईंसँग भेट्नेछु।

श्लोक 49
संस्कृत

अथवा सङ्गमः कृष्ण स्वर्गे नो भविता ध्रुवम्। तत्रेदानी समेष्यामः पुनः सार्धं त्वयागऽनघ॥

अंग्रेज़ी

Else there will be a meeting between us surely in heaven. I now see that I shall meet you there only, O sinless one.

हिन्दी

अन्यथा हमारा मिलन निश्चय ही स्वर्ग में होगा। हे निष्पाप, अब मैं देखता हूँ कि मैं आपसे वहीं मिलूँगा।

नेपाली

अन्यथा हाम्रो भेट निश्चय नै स्वर्गमा हुनेछ। हे निष्पाप, अब म देख्दछु कि म तपाईंसँग त्यहीँ भेट्नेछु।

krishna sanjaya karna
श्लोक 50 सञ्जय उवाच · संजय सुनाते हैं
संस्कृत

संजय उवाच इत्युक्त्वा माधवं कर्णः परिष्वज्य च पीडितम्। विसर्जितः केशवेन रथोपस्थादवातरत्॥

अंग्रेज़ी

Sanjaya said Saying this Karna, having having closely embraced Krishna, and been dismissed by Keshava, dismounted from the chariot.

हिन्दी

सञ्जय ने कहा — यह कहकर कर्ण ने कृष्ण का गाढ़ आलिंगन किया और केशव से विदा पाकर रथ से उतर गए।

नेपाली

सञ्जयले भने — यसो भनेर कर्णले कृष्णलाई गाढ आलिङ्गन गरे र केशवबाट विदा पाएर रथबाट ओर्लिए।

श्लोक 51
संस्कृत

ततः स्वरथमास्थाय जाम्बूनदविभूषितम्। सहास्माभिर्निववृते राधेयो दीनमानसः॥

अंग्रेज़ी

Then having seated himself on his own car bedecked with gold he returned in company with his own followers, with a sad heart.

हिन्दी

तदनन्तर स्वर्ण से सुसज्जित अपने रथ पर बैठकर वे उदास हृदय से अपने अनुचरों के साथ लौट गए।

नेपाली

त्यसपछि सुनले सुसज्जित आफ्नो रथमा बसेर उनी उदास हृदयले आफ्ना अनुचरहरूसँग फर्किए।

satyaki
श्लोक 52
संस्कृत

ततः शीघ्रतरं प्रायात् केशवः सहसात्यकिः। पुनरुच्चारयन् वाणी याहि याहीति सारथिम्॥

अंग्रेज़ी

Then did Keshava along with Satyaki proceed with greater speed saying again and again to his driver "go-go”.

हिन्दी

तब केशव ने सात्यकि के साथ अपने सारथि से बार-बार "चलो, चलो" कहते हुए और भी अधिक वेग से प्रस्थान किया।

नेपाली

तब केशवले सात्यकिसँग आफ्नो सारथिलाई बारम्बार "जाऊ, जाऊ" भन्दै झन् बढी वेगले प्रस्थान गरे।