Chapter 90

Sarga 90

Show:
View:
lakshmana vibhishana indrajit
Verse 1
Sanskrit

युध्यमानौतुतौदृष्टवाप्रसक्तौनरराक्षसौ । प्रभिन्नाविवमातङ्गौपरस्परवधैषिणौ ।।6.90.1।। तौद्रष्टुकामस्सङ्ग्रामेपरस्परगतौबली । शूरस्सरावणभ्रातातस्थौसङ्ग्राममूर्धनि ।।6.90.2।।

English

Lakshmana (man) and Indrajith (Rakshasa) were fond of battle and intending to win in the fight overcoming each other. Each of them were like elephants but were broken into pieces. Vibheeshana, with eagerness to witness the battle stood in the forefront of the battlefield watching the fight.

Hindi

लक्ष्मण (मनुष्य) और इन्द्रजित् (राक्षस) युद्धप्रेमी थे और एक-दूसरे को परास्त कर युद्ध जीतना चाहते थे। दोनों हाथियों के समान थे, किन्तु छिन्न-भिन्न हो चुके थे। युद्ध देखने की उत्सुकता से विभीषण रणभूमि के अग्रभाग में खड़े होकर वह युद्ध देखते रहे।

Nepali

लक्ष्मण (मानिस) र इन्द्रजित् (राक्षस) युद्धप्रेमी थिए र एकअर्कालाई परास्त गरी युद्ध जित्न चाहन्थे। दुवै हात्तीझैँ थिए, तर छिन्नभिन्न भइसकेका थिए। युद्ध हेर्ने उत्सुकताले विभीषण रणभूमिको अग्रभागमा उभिएर त्यो युद्ध हेरिरहे।

lakshmana vibhishana indrajit
Verse 2
Sanskrit

युध्यमानौतुतौदृष्टवाप्रसक्तौनरराक्षसौ । प्रभिन्नाविवमातङ्गौपरस्परवधैषिणौ ।।6.90.1।। तौद्रष्टुकामस्सङ्ग्रामेपरस्परगतौबली । शूरस्सरावणभ्रातातस्थौसङ्ग्राममूर्धनि ।।6.90.2।।

English

Lakshmana (man) and Indrajith (Rakshasa) were fond of battle and intending to win in the fight overcoming each other. Each of them were like elephants but were broken into pieces. Vibheeshana, with eagerness to witness the battle stood in the forefront of the battlefield watching the fight.

Hindi

लक्ष्मण (मनुष्य) और इन्द्रजित् (राक्षस) युद्धप्रेमी थे और एक-दूसरे को परास्त कर युद्ध जीतना चाहते थे। दोनों हाथियों के समान थे, किन्तु छिन्न-भिन्न हो चुके थे। युद्ध देखने की उत्सुकता से विभीषण रणभूमि के अग्रभाग में खड़े होकर वह युद्ध देखते रहे।

Nepali

लक्ष्मण (मानिस) र इन्द्रजित् (राक्षस) युद्धप्रेमी थिए र एकअर्कालाई परास्त गरी युद्ध जित्न चाहन्थे। दुवै हात्तीझैँ थिए, तर छिन्नभिन्न भइसकेका थिए। युद्ध हेर्ने उत्सुकताले विभीषण रणभूमिको अग्रभागमा उभिएर त्यो युद्ध हेरिरहे।

vibhishana
Verse 3
Sanskrit

ततोविष्फारयामासमहद्धनुरवस्थितः । उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान् राक्षसेषुमहाशरान् ।।6.90.3।।

English

Then Vibheeshana stood with stretched bow and loosened sharp pointed arrows on Rakshasas.

Hindi

तब विभीषण धनुष खींचकर खड़े हुए और राक्षसों पर तीक्ष्ण नुकीले बाण छोड़े।

Nepali

तब विभीषण धनु तानेर उभिए र राक्षसहरूमाथि तीखा चुच्चा बाण छाडे।

Verse 4
Sanskrit

तेशराःशिखिसम्पर्शानिपतन्तस्समाहिताः । राक्षसान् दारयामासुर्वज्राणीवमहागिरीन् ।।6.90.4।।

English

Those burning arrows falling on Rakshasas touched the Rakshasas and split them like thunderbolt splitting mountains.

Hindi

राक्षसों पर गिरते वे जलते बाण राक्षसों को स्पर्श कर उन्हें वैसे ही विदीर्ण करते रहे जैसे वज्र पर्वतों को विदीर्ण करता है।

Nepali

राक्षसहरूमाथि खस्दै गरेका ती बल्दा बाणले राक्षसहरूलाई छोएर तिनलाई त्यसै गरी चिरिरहे जसरी वज्रले पर्वत चिर्छ।

vibhishana
Verse 5
Sanskrit

विभीषणस्यानुचरास्तेपिशूलासिपट्टसै: । चिच्छिदुःसमरेवीरान्राक्षसान्राक्षसोत्तमाः ।।6.90.5।।

English

Followers of Vibheeshana, the foremost of Rakshasa heroes, were shattered by the pikes, swords, and sharpedged spears in the battle.

Hindi

विभीषण के अनुचरों ने युद्ध में राक्षसवीरों में श्रेष्ठ को शूलों, खड्गों और तीक्ष्ण धार वाले भालों से चूर कर दिया।

Nepali

विभीषणका अनुचरहरूले युद्धमा राक्षसवीरहरूमा श्रेष्ठलाई शूल, खड्ग र तीखो धार भएका भालाले चूर पारिदिए।

vibhishana
Verse 6
Sanskrit

राक्षसैस्स्सैःपरिवृतस्सतदातुविभीषणः । बभौमध्येप्रहृष्टानामाकलभानामिवद्विपः ।।6.90.6।।

English

Vibheeshana surrounded by Rakshasas shone like an elephant in the midst of young elephants.

Hindi

राक्षसों से घिरे विभीषण युवा हाथियों के मध्य गजराज के समान शोभित हुए।

Nepali

राक्षसहरूले घेरिएका विभीषण जवान हात्तीहरूको माझमा गजराजझैँ शोभित भए।

vibhishana
Verse 7
Sanskrit

ततस्स्संञ्चोदयानोवैहरीन्रक्षोरणप्रियान् । उवाचवचनंकालेकालज्ञोरक्षसांवरः ।।6.90.7।।

English

Then Vibheeshana, who is a knower of what is the right time to act spoke to Vanaras to embolden them who were eager to fight with Rakshasas.

Hindi

तब उचित समय के ज्ञाता विभीषण ने राक्षसों से युद्ध करने को उत्सुक वानरों को साहस बँधाते हुए कहा।

Nepali

तब उचित समयका ज्ञाता विभीषणले राक्षसहरूसँग युद्ध गर्न उत्सुक वानरहरूलाई साहस बाँध्दै भने।

indrajit
Verse 8
Sanskrit

एकोऽयंराक्षसेन्द्रस्यपरायणमवस्थितः । एतच्छेषंबलंतस्यकिंतिष्ठतहरीश्वराः ।।6.90.8।।

English

"Oh Vanara leaders! He (Indrajith) is the only one who is left in the Rakshasa army. Why do you stand idle?"

Hindi

'हे वानरनायको! राक्षससेना में केवल यही (इन्द्रजित्) शेष रह गया है। तुम निष्क्रिय क्यों खड़े हो?'

Nepali

'हे वानरनायकहरू! राक्षससेनामा केवल यही (इन्द्रजित्) बाँकी रहेको छ। तिमीहरू निष्क्रिय किन उभिएका छौ?'

ravana
Verse 9
Sanskrit

अस्मिंन्विनिहतेपापेराक्षसेरणमूर्थनि । रावणंवर्जयित्वातुशेषमस्यबलंहतम् ।।6.90.9।।

English

"If this wicked Rakshasa is struck down, except Ravana all his army is killed."

Hindi

'यदि यह दुष्ट राक्षस गिरा दिया जाए, तो रावण को छोड़कर उसकी समूची सेना मारी जा चुकी होगी।'

Nepali

'यदि यो दुष्ट राक्षस ढालियो भने, रावणबाहेक उसको समूचो सेना मारिइसकेको हुनेछ।'

kumbhakarna
Verse 10
Sanskrit

प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबल. । कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः ।।6.90.10।। जम्बुमालीमहामालीतीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः । सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चवज्रदंष्ट्रश्चराक्षसः ।।6.90.11।। सम्ह्रादीविकटोऽरिघ्नस्तपनोदमएव च । प्रघासःप्रघसश्चैवप्रजङ्घोजङ्घएव च ।।6.90.12।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चवीर्यवान् । विद्युज्जिह्वाद्विजिह्वश्चसूर्यशत्रुश्चराक्षसः ।।6.90.13।। अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमाली च राक्षसः । कम्पनस्सत्त्ववन्तौतौदेवान्तकनरान्तकौ ।।6.90.14।।

English

"The heroic Prahastha, Nikumbha also and Kumbhakarna of mighty prowess, Kumbha also, night ranger Dum raksha, Jambumali, Mahamali, Teekshanavega, Asanibhra, Suptanga, Yagnakopa, Vajradamshtra, Rakshasas Simhadri, Arigna, Vikata, Tapana, Dama also, Praghaasa, Praghasa, Prajaghna, and Jaghan also, Durdarsha, Agniketha, heroes Rasmikethu, Vidyajihva, Dwijihwa, Suryasatru, and Rakshasas Akampana, Suparswa, Chakramali, and Rakshasas Kampana, and energetic Devanthaka and Naranthaka have been killed by you."

Hindi

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम वाला कुम्भकर्ण, कुम्भ भी, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम भी, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ और जङ्घ भी, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली और राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक और नरान्तक — ये सब तुम्हारे द्वारा मारे गए।'

Nepali

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम भएको कुम्भकर्ण, कुम्भ पनि, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम पनि, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ र जङ्घ पनि, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली र राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक र नरान्तक — यी सबै तिमीहरूद्वारा मारिए।'

kumbhakarna
Verse 11
Sanskrit

प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबल. । कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः ।।6.90.10।। जम्बुमालीमहामालीतीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः । सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चवज्रदंष्ट्रश्चराक्षसः ।।6.90.11।। सम्ह्रादीविकटोऽरिघ्नस्तपनोदमएव च । प्रघासःप्रघसश्चैवप्रजङ्घोजङ्घएव च ।।6.90.12।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चवीर्यवान् । विद्युज्जिह्वाद्विजिह्वश्चसूर्यशत्रुश्चराक्षसः ।।6.90.13।। अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमाली च राक्षसः । कम्पनस्सत्त्ववन्तौतौदेवान्तकनरान्तकौ ।।6.90.14।।

English

"The heroic Prahastha, Nikumbha also and Kumbhakarna of mighty prowess, Kumbha also, night ranger Dum raksha, Jambumali, Mahamali, Teekshanavega, Asanibhra, Suptanga, Yagnakopa, Vajradamshtra, Rakshasas Simhadri, Arigna, Vikata, Tapana, Dama also, Praghaasa, Praghasa, Prajaghna, and Jaghan also, Durdarsha, Agniketha, heroes Rasmikethu, Vidyajihva, Dwijihwa, Suryasatru, and Rakshasas Akampana, Suparswa, Chakramali, and Rakshasas Kampana, and energetic Devanthaka and Naranthaka have been killed by you."

Hindi

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम वाला कुम्भकर्ण, कुम्भ भी, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम भी, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ और जङ्घ भी, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली और राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक और नरान्तक — ये सब तुम्हारे द्वारा मारे गए।'

Nepali

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम भएको कुम्भकर्ण, कुम्भ पनि, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम पनि, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ र जङ्घ पनि, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली र राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक र नरान्तक — यी सबै तिमीहरूद्वारा मारिए।'

kumbhakarna
Verse 12
Sanskrit

प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबल. । कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः ।।6.90.10।। जम्बुमालीमहामालीतीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः । सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चवज्रदंष्ट्रश्चराक्षसः ।।6.90.11।। सम्ह्रादीविकटोऽरिघ्नस्तपनोदमएव च । प्रघासःप्रघसश्चैवप्रजङ्घोजङ्घएव च ।।6.90.12।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चवीर्यवान् । विद्युज्जिह्वाद्विजिह्वश्चसूर्यशत्रुश्चराक्षसः ।।6.90.13।। अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमाली च राक्षसः । कम्पनस्सत्त्ववन्तौतौदेवान्तकनरान्तकौ ।।6.90.14।।

English

"The heroic Prahastha, Nikumbha also and Kumbhakarna of mighty prowess, Kumbha also, night ranger Dum raksha, Jambumali, Mahamali, Teekshanavega, Asanibhra, Suptanga, Yagnakopa, Vajradamshtra, Rakshasas Simhadri, Arigna, Vikata, Tapana, Dama also, Praghaasa, Praghasa, Prajaghna, and Jaghan also, Durdarsha, Agniketha, heroes Rasmikethu, Vidyajihva, Dwijihwa, Suryasatru, and Rakshasas Akampana, Suparswa, Chakramali, and Rakshasas Kampana, and energetic Devanthaka and Naranthaka have been killed by you."

Hindi

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम वाला कुम्भकर्ण, कुम्भ भी, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम भी, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ और जङ्घ भी, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली और राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक और नरान्तक — ये सब तुम्हारे द्वारा मारे गए।'

Nepali

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम भएको कुम्भकर्ण, कुम्भ पनि, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम पनि, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ र जङ्घ पनि, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली र राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक र नरान्तक — यी सबै तिमीहरूद्वारा मारिए।'

kumbhakarna
Verse 13
Sanskrit

प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबल. । कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः ।।6.90.10।। जम्बुमालीमहामालीतीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः । सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चवज्रदंष्ट्रश्चराक्षसः ।।6.90.11।। सम्ह्रादीविकटोऽरिघ्नस्तपनोदमएव च । प्रघासःप्रघसश्चैवप्रजङ्घोजङ्घएव च ।।6.90.12।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चवीर्यवान् । विद्युज्जिह्वाद्विजिह्वश्चसूर्यशत्रुश्चराक्षसः ।।6.90.13।। अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमाली च राक्षसः । कम्पनस्सत्त्ववन्तौतौदेवान्तकनरान्तकौ ।।6.90.14।।

English

"The heroic Prahastha, Nikumbha also and Kumbhakarna of mighty prowess, Kumbha also, night ranger Dum raksha, Jambumali, Mahamali, Teekshanavega, Asanibhra, Suptanga, Yagnakopa, Vajradamshtra, Rakshasas Simhadri, Arigna, Vikata, Tapana, Dama also, Praghaasa, Praghasa, Prajaghna, and Jaghan also, Durdarsha, Agniketha, heroes Rasmikethu, Vidyajihva, Dwijihwa, Suryasatru, and Rakshasas Akampana, Suparswa, Chakramali, and Rakshasas Kampana, and energetic Devanthaka and Naranthaka have been killed by you."

Hindi

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम वाला कुम्भकर्ण, कुम्भ भी, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम भी, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ और जङ्घ भी, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली और राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक और नरान्तक — ये सब तुम्हारे द्वारा मारे गए।'

Nepali

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम भएको कुम्भकर्ण, कुम्भ पनि, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम पनि, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ र जङ्घ पनि, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली र राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक र नरान्तक — यी सबै तिमीहरूद्वारा मारिए।'

kumbhakarna
Verse 14
Sanskrit

प्रहस्तोनिहतोवीरोनिकुम्भश्चमहाबल. । कुम्भकर्णश्चकुम्भश्चधूम्राक्षश्चनिशाचरः ।।6.90.10।। जम्बुमालीमहामालीतीक्ष्णवेगोऽशनिप्रभः । सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चवज्रदंष्ट्रश्चराक्षसः ।।6.90.11।। सम्ह्रादीविकटोऽरिघ्नस्तपनोदमएव च । प्रघासःप्रघसश्चैवप्रजङ्घोजङ्घएव च ।।6.90.12।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चवीर्यवान् । विद्युज्जिह्वाद्विजिह्वश्चसूर्यशत्रुश्चराक्षसः ।।6.90.13।। अकम्पनःसुपार्श्वश्चचक्रमाली च राक्षसः । कम्पनस्सत्त्ववन्तौतौदेवान्तकनरान्तकौ ।।6.90.14।।

English

"The heroic Prahastha, Nikumbha also and Kumbhakarna of mighty prowess, Kumbha also, night ranger Dum raksha, Jambumali, Mahamali, Teekshanavega, Asanibhra, Suptanga, Yagnakopa, Vajradamshtra, Rakshasas Simhadri, Arigna, Vikata, Tapana, Dama also, Praghaasa, Praghasa, Prajaghna, and Jaghan also, Durdarsha, Agniketha, heroes Rasmikethu, Vidyajihva, Dwijihwa, Suryasatru, and Rakshasas Akampana, Suparswa, Chakramali, and Rakshasas Kampana, and energetic Devanthaka and Naranthaka have been killed by you."

Hindi

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम वाला कुम्भकर्ण, कुम्भ भी, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम भी, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ और जङ्घ भी, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली और राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक और नरान्तक — ये सब तुम्हारे द्वारा मारे गए।'

Nepali

'वीर प्रहस्त, निकुम्भ तथा प्रचण्ड पराक्रम भएको कुम्भकर्ण, कुम्भ पनि, निशाचर धूम्राक्ष, जम्बुमाली, महामाली, तीक्ष्णवेग, अशनिप्रभ, सुप्ताङ्ग, यज्ञकोप, वज्रदंष्ट्र, राक्षस सिंहाद्रि, अरिघ्न, विकट, तपन, दम पनि, प्रघास, प्रघस, प्रजङ्घ र जङ्घ पनि, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, वीर रश्मिकेतु, विद्युज्जिह्व, द्विजिह्व, सूर्यशत्रु तथा राक्षस अकम्पन, सुपार्श्व, चक्रमाली र राक्षस कम्पन, तथा तेजस्वी देवान्तक र नरान्तक — यी सबै तिमीहरूद्वारा मारिए।'

Verse 15
Sanskrit

एतान्निहत्यातिबलान्बहून्राक्षससत्तमान् । बाहुभ्यांसागरंतीर्त्वालङ्घ्यतांगोष्पदं लघु ।6.90.15।।

English

"You have made short of many exceedingly mighty leaders of Rakshasas and swum the ocean. You cross this hoof mark of a cow without delay."

Hindi

'तुमने अत्यन्त बलशाली अनेक राक्षसनायकों का अन्त किया और समुद्र लाँघा। अब इस गोखुर के समान (छोटी) बाधा को बिना विलम्ब पार कर लो।'

Nepali

'तिमीहरूले अत्यन्त बलशाली अनेक राक्षसनायकको अन्त्य गर्‍यौ र समुद्र नाघ्यौ। अब यो गाईको खुरको डोबजस्तो (सानो) बाधा ढिलाइबिना पार गर।'

Verse 16
Sanskrit

एतावदेवशेषंवोजेतव्यमिहवानराः । हतास्सर्वेसमागम्यराक्षसाबलदर्पिताः ।।6.90.16।।

English

"O Vanaras! Left over Rakshasas only to be conquered now. Rakshasas, who were proud of their might have been killed on meeting you."

Hindi

'हे वानरो! अब केवल शेष बचे राक्षस ही जीते जाने हैं। बल के गर्व से भरे राक्षस तुमसे भिड़कर मारे गए।'

Nepali

'हे वानरहरू! अब केवल बाँकी रहेका राक्षस मात्र जितिनुपर्नेछ। बलको घमण्डले भरिएका राक्षस तिमीहरूसँग भिडेर मारिए।'

rama
Verse 17
Sanskrit

अयुक्तंनिधनंकर्तुंपुत्रस्यजनितुर्मम । घृणामपास्यरामार्थेनिहन्यांभ्रातुरात्मजम् ।।6.90.17।।

English

"For the sake of Rama, I will strike my brother's son. Being a father, taking pity, I am helpless as it is not proper for me to take the life of my son."

Hindi

'राम के लिए मैं अपने भाई के पुत्र पर प्रहार करूँगा। पिता के समान होने के कारण दया से मैं असहाय हूँ, क्योंकि अपने पुत्र के प्राण लेना मेरे लिए उचित नहीं।'

Nepali

'रामका लागि म आफ्नो भाइको छोरामाथि प्रहार गर्नेछु। पिता समान भएकाले दयाले म असहाय छु, किनकि आफ्नै छोराको प्राण लिनु मेरा लागि उचित छैन।'

lakshmana
Verse 18
Sanskrit

हन्तुकामस्यमेबाष्पंचक्षुश्चैवनिरुध्यति । तमेवैषमहाबाहुर्लक्ष्मणश्शमयिष्यति ।।6.90.18।। वानराघ्नतसम्भूयभृत्यानस्यसमीपगान् ।

English

"I wish to kill him, tears are clouding my eyes. Mighty armed Lakshmana will kill him. Vanaras collected together are coming near him and can destroy his attendants."

Hindi

'मैं उसका वध करना चाहता हूँ, किन्तु अश्रु मेरे नेत्रों को धुँधला कर रहे हैं। महाबाहु लक्ष्मण उसका वध करेंगे। वानर एकत्र होकर उसके समीप आ रहे हैं और उसके अनुचरों का विनाश कर सकते हैं।'

Nepali

'म उसको वध गर्न चाहन्छु, तर आँसुले मेरा आँखा धमिलो पार्दै छन्। महाबाहु लक्ष्मणले उसको वध गर्नेछन्। वानरहरू जम्मा भई उसको नजिक आउँदै छन् र उसका अनुचरहरूको विनाश गर्न सक्छन्।'

vibhishana
Verse 19
Sanskrit

इतितेनातियशसाराक्षसेनाभिचोदिताः ।।6.90.19।। वानरेन्द्राजहृषिरेलाङ्गूलानि च विव्यधुः ।

English

Incited by the encouraging words of Vibheeshana (Rakshasa), Vanara chiefs rejoiced and went shaking their tails.

Hindi

विभीषण (राक्षस) के उत्साहवर्धक वचनों से प्रेरित होकर वानरनायक हर्षित हुए और अपनी पूँछें हिलाते हुए चले।

Nepali

विभीषण (राक्षस) का उत्साहवर्धक वचनले प्रेरित भई वानरनायकहरू हर्षित भए र आफ्ना पुच्छर हल्लाउँदै हिँडे।

Verse 20
Sanskrit

ततस्तुकपिशार्दूलाःश्रवेन्तःश्चपुनःपुनः ।।6.90.20।। मुमुचुर्विविधान्नादान्मेघान् दृष्टवेवबर्हिणः ।

English

Then the tigers among monkeys again and again roaring in seeing the clouds made several kinds of sounds like peacocks.

Hindi

तब वानरों में व्याघ्र मेघों को देखकर बार-बार गर्जते हुए मयूरों के समान अनेक प्रकार के शब्द करने लगे।

Nepali

तब वानरहरूमा व्याघ्रहरू मेघ देखेर बारम्बार गर्जँदै मयूरझैँ अनेक प्रकारका शब्द गर्न थाले।

jambavan
Verse 21
Sanskrit

जाम्बवानपितैःसर्वैःसयूथ्यैरभिसम्वृतः ।।6.90.21।। तेऽश्मभिस्ताडयामासुर्नखैर्धन्स्सैश्चराक्षसान् ।

English

All the troops surrounded by Jambavan too, pierced the Rakshasas with their nails and teeth.

Hindi

जाम्बवान् से घिरी सब सेनाओं ने भी अपने नखों और दाँतों से राक्षसों को बेध डाला।

Nepali

जाम्बवान्ले घेरिएका सबै सेनाले पनि आफ्ना नङ र दाँतले राक्षसहरूलाई बेधिदिए।

jambavan
Verse 22
Sanskrit

निघ्नन्तमृक्षाधिपतिंराक्षसास्तेमहाबलाः ।।6.90.22।। परिवव्रुर्भयंत्यक्त्वातमनेकविधायुथाः ।

English

The Rakshasas who were endowed with mighty strength giving up fear, armed with different kinds of weapons surrounded Jambavan, the Lord of Bears.

Hindi

प्रचण्ड बल से सम्पन्न राक्षसों ने भय त्यागकर भाँति-भाँति के अस्त्र धारण कर ऋक्षपति जाम्बवान् को घेर लिया।

Nepali

प्रचण्ड बलले सम्पन्न राक्षसहरूले भय त्यागेर भाँतिभाँतिका अस्त्र धारण गरी ऋक्षपति जाम्बवान्लाई घेरे।

Verse 23
Sanskrit

शरैःपरशुभिस्तीक्ष्णैःपट्टिशैर्यष्टितोमरैः ।।6.90.23।। जाम्बवन्तंमृधेजघ्नुर्निघ्नन्तंराक्षसींचमूम् ।

English

The Rakshasas then assailed Jambvan who was destroying the Rakshasa army with axes, pointed arrows, iron bars and sharpedged spears.

Hindi

तब राक्षसों ने राक्षससेना का विनाश करते जाम्बवान् पर परशुओं, नुकीले बाणों, लौहदण्डों और तीक्ष्ण धार वाले भालों से आक्रमण किया।

Nepali

तब राक्षसहरूले राक्षससेनाको विनाश गर्दै गरेका जाम्बवान्माथि बन्चरो, चुच्चा बाण, लौहदण्ड र तीखो धार भएका भालाले आक्रमण गरे।

Verse 24
Sanskrit

स सम्प्रहारस्तुमुलःसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।।6.90.24।। देवासुराणांक्रुद्धानांयथाभीमोमहास्वनः ।

English

Fearful and vehement battle took place between enraged Vanaras and Rakshasas making loud clamours like the battle (in the past) between Devas and asuras.

Hindi

क्रुद्ध वानरों और राक्षसों के बीच भयङ्कर और प्रचण्ड युद्ध हुआ, जिसमें उच्च कोलाहल हुआ, जैसे पूर्वकाल में देवों और असुरों के बीच युद्ध हुआ था।

Nepali

क्रुद्ध वानर र राक्षसहरूबीच भयङ्कर र प्रचण्ड युद्ध भयो, जसमा उच्च कोलाहल भयो, जसरी पूर्वकालमा देव र असुरहरूबीच युद्ध भएको थियो।

lakshmana hanuman
Verse 25
Sanskrit

हनुमानपिसङ्क्रुद्धःसानुमुत्पाट्यपर्वतात् ।।6.90.25।। स लक्ष्मणंस्वयंपृष्ठादवरोप्यमहामनाः । रक्षसांकदनंचक्रेसमासाद्यसहस्रशः ।।6.90.26।।

English

Great selfHanuman too became furious and dismounting Lakshmana from his back uprooted a sala tree from a mountain and went on exterminating thousands of Rakshasas.

Hindi

महात्मा हनुमान् भी क्रुद्ध हुए और लक्ष्मण को अपनी पीठ से उतारकर उन्होंने पर्वत से एक साल वृक्ष उखाड़ा और सहस्रों राक्षसों का उन्मूलन करने लगे।

Nepali

महात्मा हनुमान् पनि क्रुद्ध भए र लक्ष्मणलाई आफ्नो पिठ्युँबाट ओराली उनले पर्वतबाट एउटा साल रूख उखेले र हजारौँ राक्षसको उन्मूलन गर्न थाले।

lakshmana hanuman
Verse 26
Sanskrit

हनुमानपिसङ्क्रुद्धःसानुमुत्पाट्यपर्वतात् ।।6.90.25।। स लक्ष्मणंस्वयंपृष्ठादवरोप्यमहामनाः । रक्षसांकदनंचक्रेसमासाद्यसहस्रशः ।।6.90.26।।

English

Great selfHanuman too became furious and dismounting Lakshmana from his back uprooted a sala tree from a mountain and went on exterminating thousands of Rakshasas.

Hindi

महात्मा हनुमान् भी क्रुद्ध हुए और लक्ष्मण को अपनी पीठ से उतारकर उन्होंने पर्वत से एक साल वृक्ष उखाड़ा और सहस्रों राक्षसों का उन्मूलन करने लगे।

Nepali

महात्मा हनुमान् पनि क्रुद्ध भए र लक्ष्मणलाई आफ्नो पिठ्युँबाट ओराली उनले पर्वतबाट एउटा साल रूख उखेले र हजारौँ राक्षसको उन्मूलन गर्न थाले।

lakshmana indrajit
Verse 27
Sanskrit

स दत्त्वातुमुलंयुद्धंपितृव्यस्येन्द्रजत् बली । लक्ष्मणंपरवीरघ्नःपुनरेवाभ्यधावत ।।6.90.27।।

English

Mighty Indrajith who can give tough fight to enemies gave a violent fight to his father's brother and again rushed towards Lakshmana.

Hindi

शत्रुओं को कठिन युद्ध देने में समर्थ महाबली इन्द्रजित् ने अपने चाचा से प्रचण्ड युद्ध किया और पुनः लक्ष्मण की ओर दौड़ा।

Nepali

शत्रुहरूलाई कठिन युद्ध दिन समर्थ महाबली इन्द्रजित्ले आफ्ना काकासँग प्रचण्ड युद्ध गर्‍यो र फेरि लक्ष्मणतिर दौड्यो।

lakshmana indrajit
Verse 28
Sanskrit

तौप्रयुद्दौतदावीरौमृधेलक्ष्मणराक्षसौ । शरौघानभिवर्षन्तौजघ्नतुस्तौपरस्परम् ।।6.90.28।।

English

In that battle the two heroes, Lakshmana and Indrajith rained streams of arrows on each other and engaged themselves in the battle.

Hindi

उस युद्ध में दोनों वीर लक्ष्मण और इन्द्रजित् एक-दूसरे पर बाणों की धाराएँ बरसाते हुए युद्ध में लगे रहे।

Nepali

त्यस युद्धमा दुवै वीर लक्ष्मण र इन्द्रजित् एकअर्कामाथि बाणका धारा बर्साउँदै युद्धमा लागिरहे।

Verse 29
Sanskrit

अभीक्षणमन्तर्धदतुश्शरजालैर्महाबलौ । चन्द्रादित्याविवोष्णान्तेयथामेघैस्तरस्विनौ ।।6.90.29।।

English

Both the mighty and energetic heroes, covered each other with arrows just as after summer the moon and Sun are veiled frequently by clouds.

Hindi

महाबली और तेजस्वी दोनों वीरों ने एक-दूसरे को बाणों से वैसे ही आच्छादित कर दिया जैसे ग्रीष्म के पश्चात् चन्द्रमा और सूर्य बार-बार मेघों से ढक जाते हैं।

Nepali

महाबली र तेजस्वी दुवै वीरले एकअर्कालाई बाणले त्यसै गरी ढाकिदिए जसरी ग्रीष्मपछि चन्द्रमा र सूर्य बारम्बार मेघले ढाकिन्छन्।

Verse 30
Sanskrit

न ह्यादानं न सन्धानंधनुषोवापरिग्रहः । न विप्रमोक्षोबाणानां न विकर्षो न विग्रहः ।।6.90.30।। न मुष्टिप्रतिसन्धानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् । अदृश्यततयोस्तत्रयुध्यतोःपाणिलाघवात् ।।6.90.31।।

English

While both were fighting, due to the quickness of their hand movement, it could not be perceived whether they were taking out arrows from the quiver, drawing the string, or seizing arrows, or aiming to shoot or not. Whether they were drawing or stretching the bow or not or fixing with their fist or hitting the target or not, was not clear.

Hindi

जब दोनों लड़ रहे थे, तब उनके हाथों की शीघ्रता के कारण यह जाना न जा सका कि वे तूणीर से बाण निकाल रहे हैं, प्रत्यञ्चा खींच रहे हैं, बाण पकड़ रहे हैं अथवा लक्ष्य साध रहे हैं या नहीं। वे धनुष खींच रहे हैं अथवा तान रहे हैं या नहीं, मुष्टि से थाम रहे हैं अथवा लक्ष्य पर प्रहार कर रहे हैं या नहीं — यह स्पष्ट नहीं था।

Nepali

जब दुवै लडिरहेका थिए, तब तिनका हातको शीघ्रताका कारण यो जान्न सकिएन कि तिनीहरू तरकसबाट बाण निकाल्दै छन्, ताँदो तान्दै छन्, बाण समात्दै छन् अथवा लक्ष्य साध्दै छन् कि छैनन्। तिनीहरू धनु तान्दै छन् अथवा खिच्दै छन् कि छैनन्, मुड्कीले समात्दै छन् अथवा लक्ष्यमा प्रहार गर्दै छन् कि छैनन् — यो स्पष्ट थिएन।

Verse 31
Sanskrit

न ह्यादानं न सन्धानंधनुषोवापरिग्रहः । न विप्रमोक्षोबाणानां न विकर्षो न विग्रहः ।।6.90.30।। न मुष्टिप्रतिसन्धानं न लक्ष्यप्रतिपादनम् । अदृश्यततयोस्तत्रयुध्यतोःपाणिलाघवात् ।।6.90.31।।

English

While both were fighting, due to the quickness of their hand movement, it could not be perceived whether they were taking out arrows from the quiver, drawing the string, or seizing arrows, or aiming to shoot or not. Whether they were drawing or stretching the bow or not or fixing with their fist or hitting the target or not, was not clear.

Hindi

जब दोनों लड़ रहे थे, तब उनके हाथों की शीघ्रता के कारण यह जाना न जा सका कि वे तूणीर से बाण निकाल रहे हैं, प्रत्यञ्चा खींच रहे हैं, बाण पकड़ रहे हैं अथवा लक्ष्य साध रहे हैं या नहीं। वे धनुष खींच रहे हैं अथवा तान रहे हैं या नहीं, मुष्टि से थाम रहे हैं अथवा लक्ष्य पर प्रहार कर रहे हैं या नहीं — यह स्पष्ट नहीं था।

Nepali

जब दुवै लडिरहेका थिए, तब तिनका हातको शीघ्रताका कारण यो जान्न सकिएन कि तिनीहरू तरकसबाट बाण निकाल्दै छन्, ताँदो तान्दै छन्, बाण समात्दै छन् अथवा लक्ष्य साध्दै छन् कि छैनन्। तिनीहरू धनु तान्दै छन् अथवा खिच्दै छन् कि छैनन्, मुड्कीले समात्दै छन् अथवा लक्ष्यमा प्रहार गर्दै छन् कि छैनन् — यो स्पष्ट थिएन।

Verse 32
Sanskrit

चापवेगप्रयुक्स्सैश्चबाणजालैःसमन्ततः । अन्तरिकेऽभिसम्पन्ने न रूपाणिचकाशिरे ।।6.90.32।।

English

As they were discharging arrows from the bow swiftly, the arrows formed a net covering all over the sky and no object could be visible.

Hindi

जब वे शीघ्रता से धनुष से बाण छोड़ रहे थे, तब उन बाणों ने समूचे आकाश को ढकने वाला जाल बना दिया और कोई वस्तु दिखाई न पड़ती थी।

Nepali

जब तिनीहरू शीघ्रतापूर्वक धनुबाट बाण छाड्दै थिए, तब ती बाणले समूचो आकाश ढाक्ने जाल बनाइदिए र कुनै वस्तु देखिँदैनथ्यो।

lakshmana indrajit
Verse 33
Sanskrit

लक्ष्मणोरावणिंप्राप्यरावणिश्चापिलक्ष्मणम् । अव्यवस्थाभवत्युग्राताभ्यामन्योन्यविग्रहे ।।6.90.33।।

English

As Lakshmana was meeting Indrajith and Indrajith was reaching out to Lakshmana, confusion prevailed about who was hitting whom?

Hindi

जब लक्ष्मण इन्द्रजित् से भिड़ रहे थे और इन्द्रजित् लक्ष्मण तक पहुँच रहा था, तब यह भ्रम बना रहा कि कौन किस पर प्रहार कर रहा है।

Nepali

जब लक्ष्मण इन्द्रजित्सँग भिड्दै थिए र इन्द्रजित् लक्ष्मणसम्म पुग्दै थियो, तब यो भ्रम रहिरह्यो कि को कसमाथि प्रहार गर्दै छ।

Verse 34
Sanskrit

ताभामुभाभ्यांतरसाप्रसृष्टैर्विशिखैःशितैः । निरन्तरमिवाकाशंबभूवतमसावृतम् ।।6.90.34।।

English

while both of them one over the other swiftly extended and loosened the whetted arrows continuously, the sky, shrouded with arrows, became dark.

Hindi

जब वे दोनों एक-दूसरे पर शीघ्रता से निरन्तर तीक्ष्ण बाण खींचकर छोड़ रहे थे, तब बाणों से आच्छादित आकाश अन्धकारमय हो गया।

Nepali

जब ती दुवै एकअर्कामाथि शीघ्रतापूर्वक निरन्तर तीखा बाण तानेर छाड्दै थिए, तब बाणले ढाकिएको आकाश अन्धकारमय भयो।

Verse 35
Sanskrit

तैःपतभदिश्चबहुभिस्तयोःशरशतैःशितैः । दिशश्चप्रदिशश्चैवबभूवुःशरसङ्कुलाः ।।6.90.35।।

English

Many hundreds of pointed arrows falling in all directions and intermediate points spread all over.

Hindi

सैकड़ों नुकीले बाण सब दिशाओं और विदिशाओं में गिरकर चारों ओर फैल गए।

Nepali

सयौँ चुच्चा बाण सबै दिशा र विदिशामा खसेर चारैतिर फैलिए।

Verse 36
Sanskrit

तमसापिहितंसर्वमासीत्प्रतिभयंमहत् । अस्तंगतेसहस्रांशेसम्वृतेतमसा च वै ।।6.90.36।। रुधिरौघामहानद्यःप्रावर्तन्तसहस्रशः ।

English

As the sun sank down, darkness enveloped, everything was dark and dreadful in appearance. Streams of blood of thousands flowed.

Hindi

सूर्य के अस्त होते ही अन्धकार छा गया, सब कुछ अन्धकारमय और भयङ्कर दिखाई देने लगा। सहस्रों की रक्तधाराएँ बह चलीं।

Nepali

सूर्य अस्ताउनासाथ अन्धकार छायो, सबै कुरा अन्धकारमय र भयङ्कर देखिन थाल्यो। हजारौँका रक्तधारा बगे।

Verse 37
Sanskrit

क्रव्यादादारुणावाग्भिश्चिक्षिपुर्भीमनिःस्वनान् ।।6.90.37।। न तदानींवनौवायुर्न च जज्वालपावकः ।

English

Carnivorous animals cried frightfully with their tongues. Wind did not blow, the fire did not glow.

Hindi

मांसभक्षी प्राणी अपनी जिह्वाओं से भयङ्कर रूप से चीखने लगे। वायु नहीं चली, अग्नि नहीं जली।

Nepali

मासु खाने प्राणीहरू आफ्ना जिब्रोले भयङ्कर रूपमा चिच्याउन थाले। वायु चलेन, आगो बलेन।

Verse 38
Sanskrit

स्व्स्त्वस्तुलोकेभ्यइतिजजल्पुस्तेमहर्षयः ।।6.90.38।। सम्पेतुश्चात्रसन्तप्तागन्धर्वाःसहचारणैः ।

English

Sages murmured saying" may this world be well." Gandharvas, Charanas (who came to see the battle) went distressed.

Hindi

ऋषि 'यह लोक कुशल रहे' कहते हुए बुदबुदाते रहे। (युद्ध देखने आए) गन्धर्व और चारण व्यथित होकर चले गए।

Nepali

ऋषिहरू 'यो लोक कुशल रहोस्' भन्दै बरबराइरहे। (युद्ध हेर्न आएका) गन्धर्व र चारण व्यथित भई गए।

indrajit
Verse 39
Sanskrit

अथराक्षससिंहस्यकृष्णान् कनकभूषणान् ।।6.90.39।। शरैश्चतुर्भिःसौमित्रिद्विव्याधचतुरोहयान् ।

English

Then Saumithri pierced with four shafts all the four black horses decked in gold, of the lion of Rakshasas (Indrajith) and finished them

Hindi

तब सौमित्रि ने चार बाणों से राक्षसों में सिंह (इन्द्रजित्) के स्वर्ण से सुसज्जित उन चारों कृष्णवर्ण अश्वों को बेधकर उनका अन्त कर दिया।

Nepali

तब सौमित्रिले चार बाणले राक्षसहरूमा सिंह (इन्द्रजित्) का सुनले सजिएका ती चारै काला अश्वलाई बेधेर तिनको अन्त्य गरिदिए।

rama
Verse 40
Sanskrit

ततोऽपरेणभल्लेनपीतेननिशितेन च ।।6.90.40।। सम्पूर्णायतमुक्तेनसुपत्रेणसुवर्चसा । महेन्द्राशनिकल्पेनसूतस्यविचरिष्यतः ।।6.90.41।। स तेनबाणाशनिनातलशब्दानुवादिना । लाघवाद्राघवःश्रीमान् शिरःकायादपाहरत् ।।6.90.42।।

English

Then glorious Raghava with pointed bhalla furnished with beautiful plumes, splendid, deadly as Indra's thunderbolt, released and as it resounded the hit of the sword and severed the head from the body of the charioteer, who was driving in circles.

Hindi

तब यशस्वी राघव ने सुन्दर पंखों से युक्त, देदीप्यमान, इन्द्र के वज्र के समान घातक नुकीला भल्ल छोड़ा और उसकी गूँज के साथ खड्ग के प्रहार के समान उस सारथि का सिर धड़ से काट दिया, जो रथ को चक्राकार घुमा रहा था।

Nepali

तब यशस्वी राघवले सुन्दर पङ्खले युक्त, देदीप्यमान, इन्द्रको वज्रझैँ घातक चुच्चो भल्ल छाडे र त्यसको गुञ्जनसँगै खड्गको प्रहारझैँ त्यस सारथिको शिर धडबाट काटिदिए, जो रथ चक्राकार घुमाइरहेको थियो।

rama
Verse 41
Sanskrit

ततोऽपरेणभल्लेनपीतेननिशितेन च ।।6.90.40।। सम्पूर्णायतमुक्तेनसुपत्रेणसुवर्चसा । महेन्द्राशनिकल्पेनसूतस्यविचरिष्यतः ।।6.90.41।। स तेनबाणाशनिनातलशब्दानुवादिना । लाघवाद्राघवःश्रीमान् शिरःकायादपाहरत् ।।6.90.42।।

English

Then glorious Raghava with pointed bhalla furnished with beautiful plumes, splendid, deadly as Indra's thunderbolt, released and as it resounded the hit of the sword and severed the head from the body of the charioteer, who was driving in circles.

Hindi

तब यशस्वी राघव ने सुन्दर पंखों से युक्त, देदीप्यमान, इन्द्र के वज्र के समान घातक नुकीला भल्ल छोड़ा और उसकी गूँज के साथ खड्ग के प्रहार के समान उस सारथि का सिर धड़ से काट दिया, जो रथ को चक्राकार घुमा रहा था।

Nepali

तब यशस्वी राघवले सुन्दर पङ्खले युक्त, देदीप्यमान, इन्द्रको वज्रझैँ घातक चुच्चो भल्ल छाडे र त्यसको गुञ्जनसँगै खड्गको प्रहारझैँ त्यस सारथिको शिर धडबाट काटिदिए, जो रथ चक्राकार घुमाइरहेको थियो।

rama
Verse 42
Sanskrit

ततोऽपरेणभल्लेनपीतेननिशितेन च ।।6.90.40।। सम्पूर्णायतमुक्तेनसुपत्रेणसुवर्चसा । महेन्द्राशनिकल्पेनसूतस्यविचरिष्यतः ।।6.90.41।। स तेनबाणाशनिनातलशब्दानुवादिना । लाघवाद्राघवःश्रीमान् शिरःकायादपाहरत् ।।6.90.42।।

English

Then glorious Raghava with pointed bhalla furnished with beautiful plumes, splendid, deadly as Indra's thunderbolt, released and as it resounded the hit of the sword and severed the head from the body of the charioteer, who was driving in circles.

Hindi

तब यशस्वी राघव ने सुन्दर पंखों से युक्त, देदीप्यमान, इन्द्र के वज्र के समान घातक नुकीला भल्ल छोड़ा और उसकी गूँज के साथ खड्ग के प्रहार के समान उस सारथि का सिर धड़ से काट दिया, जो रथ को चक्राकार घुमा रहा था।

Nepali

तब यशस्वी राघवले सुन्दर पङ्खले युक्त, देदीप्यमान, इन्द्रको वज्रझैँ घातक चुच्चो भल्ल छाडे र त्यसको गुञ्जनसँगै खड्गको प्रहारझैँ त्यस सारथिको शिर धडबाट काटिदिए, जो रथ चक्राकार घुमाइरहेको थियो।

Verse 43
Sanskrit

स यन्तरिमहातेजाहतेमन्दोदरीसुतः । स्वयंसारथ्यमकरोत्सुनश्चधनुरस्प ृशत् ।।6.90.43।।

English

When the charioteer got killed, the brilliant son of Mandodari, played the role of charioteer and wielded the bow again.

Hindi

सारथि के मारे जाने पर मन्दोदरी के देदीप्यमान पुत्र ने स्वयं सारथि की भूमिका निभाई और पुनः धनुष धारण किया।

Nepali

सारथि मारिएपछि मन्दोदरीका देदीप्यमान पुत्रले आफैँ सारथिको भूमिका निभायो र फेरि धनु धारण गर्‍यो।

lakshmana indrajit
Verse 44
Sanskrit

तदद्भुतमभूत्तत्रसामर्थ्यंपश्यतांयुधि । हयेषुव्यग्रहस्तं त विव्याधनिशितैःशरैः ।।6.90.44।। धनुष्यथपुनर्व्यग्रेहयेषुमुमुचेशरान् ।

English

While Indrajith was engaged with the horses in one hand and battling, his capacity was a wonder to the onlookers. Lakshmana again attacked him loosening pointed arrows at him while Indrajith was busy with his bow.

Hindi

जब इन्द्रजित् एक हाथ से अश्वों को सँभालते हुए युद्ध कर रहा था, तब उसकी सामर्थ्य दर्शकों के लिए आश्चर्य थी। जब इन्द्रजित् धनुष में व्यस्त था, तब लक्ष्मण ने पुनः उस पर नुकीले बाण छोड़कर आक्रमण किया।

Nepali

जब इन्द्रजित् एउटा हातले अश्वहरू सम्हाल्दै युद्ध गरिरहेको थियो, तब उसको सामर्थ्य दर्शकहरूका लागि आश्चर्य थियो। जब इन्द्रजित् धनुमा व्यस्त थियो, तब लक्ष्मणले फेरि उसमाथि चुच्चा बाण छाडेर आक्रमण गरे।

lakshmana indrajit
Verse 45
Sanskrit

छिद्रेषुतेषुबाणौघैर्विचरन्तमभीतवत् ।।6.90.45।। अर्धयामाससमरेसौमित्रिःशीघ्रकृत्तमः ।

English

While Indrajith was moving undaunted being hurt, Lakshmana who acts with extreme alacrity and fearless easily pierced Indrajith with arrows.

Hindi

जब आहत होकर भी इन्द्रजित् निर्भय होकर विचरण कर रहा था, तब अत्यन्त फुर्ती और निर्भयता से कर्म करने वाले लक्ष्मण ने सहजता से इन्द्रजित् को बाणों से बेध डाला।

Nepali

जब आहत भएर पनि इन्द्रजित् निर्भय भई विचरण गरिरहेको थियो, तब अत्यन्त फुर्ती र निर्भयताले कर्म गर्ने लक्ष्मणले सहजै इन्द्रजित्लाई बाणले बेधिदिए।

ravana
Verse 46
Sanskrit

निहतंसारथिंदृष्टवासमरेरावणात्मजः ।।6.90.46।। प्रजहौसमरोद्धर्षंविषण्णः स बभूव ह ।

English

Seeing the charioteer killed, Ravana's son was despondent and lost enthusiasm to fight (said people).

Hindi

सारथि को मारा गया देखकर रावणपुत्र विषण्ण हो गया और युद्ध का उत्साह खो बैठा (ऐसा लोगों ने कहा)।

Nepali

सारथि मारिएको देखेर रावणपुत्र विषण्ण भयो र युद्धको उत्साह गुमायो (यस्तो मानिसहरूले भने)।

lakshmana
Verse 47
Sanskrit

विषण्णवदनंदृष्टवाराक्षसंहरियूथपाः ।।6.90.47।। ततःपरमसम्हृष्टालक्ष्मणंचाभ्यपूजयन् ।

English

The Vanara leaders were joyful upon seeing the worried face of the Rakshasa and acclaimed Lakshmana.

Hindi

उस राक्षस के चिन्तित मुख को देखकर वानरनायक हर्षित हुए और उन्होंने लक्ष्मण की प्रशंसा की।

Nepali

त्यस राक्षसको चिन्तित अनुहार देखेर वानरनायकहरू हर्षित भए र तिनले लक्ष्मणको प्रशंसा गरे।

Verse 48
Sanskrit

ततःप्रमाथीरभसःशरभोगन्धमादनः ।।6.90.48।। अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगंहरीश्वराः ।

English

Then the four monkey leaders, Pramati, Rabahasa, Sarabha, and Gandamadhana exhibited their intolerance and went quickly.

Hindi

तब चार वानरनायक — प्रमाति, रभस, शरभ और गन्धमादन — अपनी असहिष्णुता प्रदर्शित करते हुए शीघ्रता से चले।

Nepali

तब चार वानरनायक — प्रमाति, रभस, शरभ र गन्धमादन — आफ्नो असहिष्णुता प्रदर्शित गर्दै शीघ्रतापूर्वक हिँडे।

indrajit
Verse 49
Sanskrit

तेचास्यहयमुख्येषुतूर्णमुत्पत्यवानराः ।।6.90.49।। चतुर्षुसुमहावीर्यानिपेतुर्भीमविक्रमाः ।

English

The four Vanaras of remarkable valour and of terrific courage getting up immediately fell on the best of the horses (of Indrajith).

Hindi

असाधारण पराक्रम और भयङ्कर साहस वाले वे चारों वानर तत्काल उठकर (इन्द्रजित् के) उत्तम अश्वों पर टूट पड़े।

Nepali

असाधारण पराक्रम र भयङ्कर साहस भएका ती चारै वानर तत्कालै उठेर (इन्द्रजित्का) उत्तम अश्वहरूमाथि जाइलागे।

indrajit
Verse 50
Sanskrit

तेषामधिष्ठितानांतैर्वानरैःपर्वतोपमैः ।।6.90.50।। मुखेभ्योरुधिरंरक्तंहयानांसमवर्तत ।

English

Those Vanaras of huge mountain forms getting on top of those horses (of Indrajith),

Hindi

विशाल पर्वतों के रूप वाले वे वानर (इन्द्रजित् के) उन अश्वों पर चढ़ गए।

Nepali

विशाल पर्वतको रूप भएका ती वानर (इन्द्रजित्का) ती अश्वमाथि चढे।

lakshmana
Verse 51
Sanskrit

तेहयामथिताभग्नाव्यसवोधरणींगताः ।।6.90.51।। तेनिहत्यहयांस्तस्यप्रमथ्य च महारथम् । पुनरुत्पत्यवेगेनतस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ।।6.90.52।।

English

The horses were mutilated, broken, and sunk into the earth and killed. Again, bounding the great chariot, they got up quickly and stood nearby Lakshmana.

Hindi

वे अश्व क्षत-विक्षत हुए, टूटे, पृथ्वी में धँसे और मारे गए। पुनः उस महान् रथ से उछलकर वे शीघ्र उठे और लक्ष्मण के समीप खड़े हो गए।

Nepali

ती अश्व क्षतविक्षत भए, भाँचिए, पृथ्वीमा धसे र मारिए। फेरि त्यस महान् रथबाट उफ्रेर तिनीहरू चाँडै उठे र लक्ष्मणको नजिक उभिए।

lakshmana
Verse 52
Sanskrit

तेहयामथिताभग्नाव्यसवोधरणींगताः ।।6.90.51।। तेनिहत्यहयांस्तस्यप्रमथ्य च महारथम् । पुनरुत्पत्यवेगेनतस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः ।।6.90.52।।

English

The horses were mutilated, broken, and sunk into the earth and killed. Again, bounding the great chariot, they got up quickly and stood nearby Lakshmana.

Hindi

वे अश्व क्षत-विक्षत हुए, टूटे, पृथ्वी में धँसे और मारे गए। पुनः उस महान् रथ से उछलकर वे शीघ्र उठे और लक्ष्मण के समीप खड़े हो गए।

Nepali

ती अश्व क्षतविक्षत भए, भाँचिए, पृथ्वीमा धसे र मारिए। फेरि त्यस महान् रथबाट उफ्रेर तिनीहरू चाँडै उठे र लक्ष्मणको नजिक उभिए।

lakshmana indrajit
Verse 53
Sanskrit

स हताश्वादवप्लुत्यरथान्मथितसारथिः । शरवर्षेणसौमित्रिमभ्यधावतरावणिः ।।6.90.53।।

English

Charioteer dead, horses killed that Indrajith leapt down and assailed Lakshmana by raining arrows.

Hindi

सारथि मरा और अश्व मारे गए — तब इन्द्रजित् नीचे कूद पड़ा और बाणों की वर्षा कर लक्ष्मण पर आक्रमण करने लगा।

Nepali

सारथि मर्‍यो र अश्व मारिए — तब इन्द्रजित् तल हामफाल्यो र बाणको वर्षा गरी लक्ष्मणमाथि आक्रमण गर्न थाल्यो।