Sarga 33
Yuddha Kanda · Chapter 33
Sanskrit
1सीतांतुमोहितांदृष्टवासरमानामराक्षसी । आससादाथवैदेहींप्रियांप्रणयिनींसखी ।।6.33.1।।
2मोहितांराक्षसेन्द्रेणसीतांपरमदुःखिताम् । आश्वासयामासतदासरमामृदुभाषिणी ।।6.33.2।।
3साहितत्रकृतामित्रंसीतयारक्ष्यमाणया । रक्षन्तीरावणादिष्टासानुक्रोशादृढव्रता ।।6.33.3।।
4साददर्शसखीसीतांसरमानष्टचेतनाम् । उपावृत्त्योत्थितांध्वस्तांबडबामिवपांसुलाम् ।।6.33.4।।
5तांसमाश्वासयामाससखीस्नेहेनसुव्रता । समाश्वसिहिवैदेही माभूत्तेमवसोव्यथा ।।6.33.5।।
6उक्तायद्रावणेनत्वंप्रत्युक्तश्चस्वयंत्वया । सखीस्नेहेनतभदीरुमयासर्वंप्रतिश्रुतम् ।।6.33.6।। लीनयागहनेशून्येभयमुत्सृज्यरावणात् । तवहेतोर्विशालाक्षी नहिमेजीवितंप्रियम् ।।6.33.7।।
7उक्तायद्रावणेनत्वंप्रत्युक्तश्चस्वयंत्वया । सखीस्नेहेनतभदीरुमयासर्वंप्रतिश्रुतम् ।।6.33.6।। लीनयागहनेशून्येभयमुत्सृज्यरावणात् । तवहेतोर्विशालाक्षी नहिमेजीवितंप्रियम् ।।6.33.7।।
8ससम्भ्रान्तश्चनिष्क्रान्तोयत्कृतेराक्षसाधिपः । तच्चमेविदितंसर्वमभिनिष्क्रम्यमैथिलि:।। 6.33.8।।
9नशक्यंसौप्तिकंकर्तुंरामस्यविदितात्मनः । वधश्चपुरुषव्याघ्रेतस्मिन्नैवोपपद्यते ।।6.33.9।।
10नत्वेववानराहन्तुंशक्याःपादपयोधिपः । सुरादेवर्षभेणेवरामेणहिसुरक्षिताः ।।6.33.10।।
11दीर्घवृत्तभुज्शीमान्महोरस्कःप्रतापवान् । धन्वीसंहननोपेतोधर्मात्माभुविविश्रुतः ।।6.33.11।। विक्रान्तोरक्षितानित्यमात्मनश्चपरस्यच । लक्ष्मणेनसहभ्रात्राकुशलीनयशास्त्रवित् ।।6.33.12।। हन्तापरबलौघनामचिन्त्यबलपौरुषः । नहतोराघवश्रशीमान्सीते: शत्रुनिबर्हणः ।।6.33.13।।
12दीर्घवृत्तभुज्शीमान्महोरस्कःप्रतापवान् । धन्वीसंहननोपेतोधर्मात्माभुविविश्रुतः ।।6.33.11।। विक्रान्तोरक्षितानित्यमात्मनश्चपरस्यच । लक्ष्मणेनसहभ्रात्राकुशलीनयशास्त्रवित् ।।6.33.12।। हन्तापरबलौघनामचिन्त्यबलपौरुषः । नहतोराघवश्रशीमान्सीते: शत्रुनिबर्हणः ।।6.33.13।।
13दीर्घवृत्तभुज्शीमान्महोरस्कःप्रतापवान् । धन्वीसंहननोपेतोधर्मात्माभुविविश्रुतः ।।6.33.11।। विक्रान्तोरक्षितानित्यमात्मनश्चपरस्यच । लक्ष्मणेनसहभ्रात्राकुशलीनयशास्त्रवित् ।।6.33.12।। हन्तापरबलौघनामचिन्त्यबलपौरुषः । नहतोराघवश्रशीमान्सीते: शत्रुनिबर्हणः ।।6.33.13।।
14अयुक्तबुद्धिकृत्येनसर्वभूतविरोधिना । इहप्रमुक्तारौद्रेणमायामायाविदात्वयि ।।6.33.14।।
15शोकस्तेविगतस्सर्वःकल्याणंत्वामुपस्थितम् । ध्रुवंत्वांभजतेलक्ष्मीःप्रियंतेप्रीतिकरंशृणुः ।।6.33.15।।
16उत्तीर्यसागरंरामस्सहवानरसेनया । सन्निविष्टःसमुद्रस्यतीरमासाद्यदक्षिणम् ।।6.33.16।।
17दृष्टोमेपरिपूर्णार्थःकाकुत्स्थस्सहलक्ष्मणः । सहितैस्सागरान्तस्थैर्बलैस्तिष्ठतिरक्षितः ।।6.33.17।।
18अनेनप्रेषितायेचराक्षसालघुविक्रमाः । राघवस्तीर्णइत्येवप्रवृत्तिस्तैरिहाहृता ।।6.33.18।।
19सतांश्रुत्वाविशालाक्षी: प्रवृत्तिंराक्षसाधिपः । एषमन्त्रयतेसर्वैस्सचिवैस्सहरावणः ।।6.33.19।।
20इतिब्रुवाणासरमाराक्षसीसीतयासह । सर्वोद्योगेनसैन्यानांशब्दंशुश्रावभैरवम् ।।6.33.20।।
21दण्डनिर्घातवादिन्याश्रुत्वाभेर्यामहास्वनम् । उवाचसरमासीतामिदंमधुरभाषिणी ।।6.33.21।।
22सन्नाहजननीह्येषाभैरवाभीरु: भेरिका । भेरीनादंचगम्भीरंशृणुतोयदनिःस्वनम् ।।6.33.22।।
23कल्प्यन्तेमत्तमातङ्गायुज्यन्तेरथवाजिन । हृष्यन्तेतुरगारूढाःप्रासहस्तस्सहस्रशः ।।6.33.23।।
24तत्रतत्रचसन्नद्धास्सपततनिपदातयः । अपूर्यन्तेराजमार्गास्सैन्यैरद्भुतदर्शनैः ।।6.33.24।। वेगवभदिन्नदभदिश्चतोयौघैरिवसागरः ।
25शस्त्राणांचप्रसन्नानांचर्मणांवर्मणांतथा ।।6.33.25।। रथवाजिगजानांचभूषितानांचराक्षसाम् । संभ्रमोराक्षसामेषहृषितानांतरस्विनाम् ।।6.33.26।। प्रभांविसृजतांपश्यनानावर्णांसमुत्थिताम् । वनंनिर्धहतोघर्मेयथारूपंविभावसोः ।।6.33.27।।
26शस्त्राणांचप्रसन्नानांचर्मणांवर्मणांतथा ।।6.33.25।। रथवाजिगजानांचभूषितानांचराक्षसाम् । संभ्रमोराक्षसामेषहृषितानांतरस्विनाम् ।।6.33.26।। प्रभांविसृजतांपश्यनानावर्णांसमुत्थिताम् । वनंनिर्धहतोघर्मेयथारूपंविभावसोः ।।6.33.27।।
27शस्त्राणांचप्रसन्नानांचर्मणांवर्मणांतथा ।।6.33.25।। रथवाजिगजानांचभूषितानांचराक्षसाम् । संभ्रमोराक्षसामेषहृषितानांतरस्विनाम् ।।6.33.26।। प्रभांविसृजतांपश्यनानावर्णांसमुत्थिताम् । वनंनिर्धहतोघर्मेयथारूपंविभावसोः ।।6.33.27।।
28घण्टानांशृणुनिर्घोषंरथानांशृणुनिःस्वनम् । हयानांहेषमाणानांशृणुतूर्यध्वनिंयथा ।।6.33.28।। उद्यतायुधहस्तानांराक्षसेन्द्रानुयायिनाम् । सम्भ्रमोरक्षसामेषतुमुलोरोमहर्षणः ।।6.33.29।।
29घण्टानांशृणुनिर्घोषंरथानांशृणुनिःस्वनम् । हयानांहेषमाणानांशृणुतूर्यध्वनिंयथा ।।6.33.28।। उद्यतायुधहस्तानांराक्षसेन्द्रानुयायिनाम् । सम्भ्रमोरक्षसामेषतुमुलोरोमहर्षणः ।।6.33.29।।
30श्रीस्त्वांभजतिशोकघ्नीरक्षसांभयमागतम् । रामःकमलपत्राक्षोदैत्यानामिववासवः ।।6.33.30।। निर्जित्यजितक्रोधस्त्वामचिन्तपराक्रमः । रावणंसमरेहत्वाभर्तात्वाऽधिगमिष्यति ।।6.33.31।।
31श्रीस्त्वांभजतिशोकघ्नीरक्षसांभयमागतम् । रामःकमलपत्राक्षोदैत्यानामिववासवः ।।6.33.30।। निर्जित्यजितक्रोधस्त्वामचिन्तपराक्रमः । रावणंसमरेहत्वाभर्तात्वाऽधिगमिष्यति ।।6.33.31।।
32विक्रमिष्यतिरक्षस्सुभर्तातेसहलक्ष्मणः । यथाशत्रुषुशत्रुघ्नोविष्णुनासहवासवः ।।6.33.32।।
33हिरामस्यक्षिप्रमङ्कागतांसतीम् । अहंद्रक्ष्यामिसिद्धार्धांत्वांशत्रौविनिपातिते ।।6.33.33।।
34अश्रूण्यानन्दजानित्वंवर्तयिष्यसिशोभने । समागम्यपरिष्वज्यतस्योरसिमहोरसः ।।6.33.34।।
35अचिरान्मोक्ष्यतेसीते देवितेजघनंगताम् । धृतामेताम्बहून्मासान्वेणींरामोमहाबलः ।।6.33.35।।
36तस्यदृष्टवामुखंदेवी पूर्णचन्द्रमिवोदितम् । मोक्ष्यसेशोकजंवारिनिर्मोकमिवपन्नगी ।।6.33.36।।
37रावणंसमरेहत्वानचिराद्धेवी: मैथिली: । त्वयासमग्रःप्रिययासुखार्होलप्स्यतेसुखम् ।।6.33.37।।
38समागतात्वंवीर्येणमोदिष्यसिमहात्मना । सुवर्षेणसमायुक्तायथासस्येनमेदिनी ।।6.33.38।।
English
1Then seeing Sita in distraught, a Rakshasi by name Saarana who was very dear and friendly with Vaidehi approached her.
2Then Saarana of sweet expression, comforted Sita who was put off and was extremely sorrowful because of the Rakshasa king.
3Most compassionate Saarana, determined to protect was friendly with Sita while she was ordered for protecting her by Ravana.
4Saarana saw her friend Sita, who had lost consciousness, fully covered by dust by rolling on the dirty ground like a female horse.
5Saarana consoled Vaidehi of noble vows in a friendly way and encouraged her to recover saying, "Let there be no pain at heart."
6"O Broadeyed friend! You are constantly under fear (timid). Give up fear of Ravana, I have overheard all that you have spoken to Ravana and his reply by hiding in a secret place out of my affection, without caring for my life."
7"O Broadeyed friend! You are constantly under fear (timid). Give up fear of Ravana, I have overheard all that you have spoken to Ravana and his reply by hiding in a secret place out of my affection, without caring for my life."
8"O Mythili! I know all about why the king of Rakshasas returned back agitated."
9"Rama is a knower of his Self. It is not possible to kill him while he is asleep. Nay death is not possible for he is a tiger among men."
10"Vanaras are fighting with trees and are not capable of being killed. Just as the gods are protected by their Lord Indra, Vanaras are protected by Rama. It is not feasible to kill them."
11"O Sita! One who is endowed with long rounded arms and broad chest, a valorous one, a glorious wielder of bow and powerful Rama along with his brother Lakshmana, is always a protector of himself and all surrounding him. He is a knower of sastras of propriety. Raghava is majestic with inconceivable courage and a destroyer of foes. He will not be killed."
12"O Sita! One who is endowed with long rounded arms and broad chest, a valorous one, a glorious wielder of bow and powerful Rama along with his brother Lakshmana, is always a protector of himself and all surrounding him. He is a knower of sastras of propriety. Raghava is majestic with inconceivable courage and a destroyer of foes. He will not be killed."
13"O Sita! One who is endowed with long rounded arms and broad chest, a valorous one, a glorious wielder of bow and powerful Rama along with his brother Lakshmana, is always a protector of himself and all surrounding him. He is a knower of sastras of propriety. Raghava is majestic with inconceivable courage and a destroyer of foes. He will not be killed."
14"On account of his perverse thought and being inimical to all beings Ravana a tricker has attempted a trick at you in anger."
15"Your sorrow has gone. All auspiciousness awaits you. Surely you will attain good fortune (Lakshmi). You listen to my happy and pleasant news."
16"Rama accompanied by Vanara army has crossed the ocean and reached the southern shore of the ocean."
17"Rama, a fully accomplished soul accompanied by Lakshmana together with army stands protected by the army and is stationed on the seashore."
18"These swift footed Rakshasas sent by the king brought the news of Rama crossing the sea."
19"O Broadeyed Sita! On hearing the news (of Rama crossing) Rakshasa king is holding consultation with ministers about what to do."
20While Saarana was speaking to Sita, frightening sounds of the army making all kinds of attempts were heard.
21On hearing the loud sounds of army maces, rods, and drums, Saarana looked at Sita and spoke these sweet words.
22"O Timid Sita! Listen to the deep penetrating sounds of drums like the rumbling of rain clouds signifying the preparations of the army."
23"Elephants in rut are being decorated, charioteers are getting ready for war in thousands and discharging darts from hands and laughing loudly."
24"See the weird appearance of footsoldiers collected here and therein groups prepared to go. The royal path is filled with choking sounds of the troops moving fast, like an ocean filled with streams of water. It is strange."
25"Look at the sheen of weapons, the leather shields, spreading forth different pleasing colours, the brightness of which resembles the burning of forest fire arisen and spread in summer. And here are chariots, horses and elephants decked with ornaments following Ravana, as well as the powerful Rakshasa army full of joy."
26"Look at the sheen of weapons, the leather shields, spreading forth different pleasing colours, the brightness of which resembles the burning of forest fire arisen and spread in summer. And here are chariots, horses and elephants decked with ornaments following Ravana, as well as the powerful Rakshasa army full of joy."
27"Look at the sheen of weapons, the leather shields, spreading forth different pleasing colours, the brightness of which resembles the burning of forest fire arisen and spread in summer. And here are chariots, horses and elephants decked with ornaments following Ravana, as well as the powerful Rakshasa army full of joy."
28"Listen to the bustle of noise of the Rakshasas lifting the weapons, ringing of the bells (of elephants), and rattling of chariots, and neighing of horses. Listen to the flourish of the trumpets. The happy Rakshasas are making tumultuous noise causing horripilation."
29"Listen to the bustle of noise of the Rakshasas lifting the weapons, ringing of the bells (of elephants), and rattling of chariots, and neighing of horses. Listen to the flourish of the trumpets. The happy Rakshasas are making tumultuous noise causing horripilation."
30"Your fire of anger will be gone. Your husband, the lotuspetal eyed Rama whose prowess is inconceivable like that of Indra who vanquished Daityas will come and kill Ravana and win you back."
31"Your fire of anger will be gone. Your husband, the lotuspetal eyed Rama whose prowess is inconceivable like that of Indra who vanquished Daityas will come and kill Ravana and win you back."
32"Your husband accompanied by Lakshmana will exhibit his valour against Rakshasas just as Indra did against enemies accompanied by Vishnu (descended as his younger brother)."
33"When the enemy is killed, and your objective is accomplished, I shall behold you mounted on the lap of Rama."
34"Virtuous Sita! Hugged by your broad chested Rama, you will shed tears of joy on his bosom."
35"O Sita! God like lady! Mighty Rama will soon release your single plait hanging up to hind part for many months before."
36"God like Lady! Beholding the face of Sri Rama whose face is like a just risen full moon, you will cast off tears of sorrow just as a female snake sets its slough free."
37"O divine Mythili! Killing Ravana in war before long, your beloved who deserves to be happy will be happy in the company of his beloved."
38"Just as the earth becomes green with crops blessed with good monsoon, so also you will become joyful by seeing the great soul Rama's heroism."
Hindi
1तब सीता को व्याकुल देखकर सारणा नामक एक राक्षसी, जो वैदेही को अत्यन्त प्रिय और मित्र थी, उनके पास आई।
2तब मधुरभाषिणी सारणा ने राक्षसराज के कारण खिन्न और अत्यन्त शोकाकुल सीता को सान्त्वना दी।
3परम करुणामयी सारणा, जो सीता की रक्षा के लिए दृढ़प्रतिज्ञ थी, रावण द्वारा उनकी रक्षा के लिए नियुक्त किए जाने पर भी सीता से मित्रता रखती थी।
4सारणा ने अपनी सखी सीता को देखा, जो चेतना खो बैठी थीं और मलिन भूमि पर लोटने से घोड़ी के समान पूर्णतया धूल से ढकी थीं।
5सारणा ने उत्तम व्रत वाली वैदेही को मित्रता के भाव से सान्त्वना दी और यह कहकर उन्हें स्वस्थ होने के लिए प्रोत्साहित किया — 'हृदय में पीड़ा न रखिए।
6'हे विशाल नेत्रों वाली सखी! आप निरन्तर भय में (भीरु) हैं। रावण का भय त्याग दीजिए। मैंने अपने स्नेह के कारण, अपने प्राणों की चिन्ता किए बिना, एक गुप्त स्थान में छिपकर आपके रावण से कहे सब वचन और उसका उत्तर सुन लिया है।
7'हे विशाल नेत्रों वाली सखी! आप निरन्तर भय में (भीरु) हैं। रावण का भय त्याग दीजिए। मैंने अपने स्नेह के कारण, अपने प्राणों की चिन्ता किए बिना, एक गुप्त स्थान में छिपकर आपके रावण से कहे सब वचन और उसका उत्तर सुन लिया है।
8'हे मैथिली! मैं सब जानती हूँ कि राक्षसराज व्याकुल होकर क्यों लौट गया।
9'राम आत्मज्ञानी हैं। उन्हें सोते समय मारना सम्भव नहीं। बल्कि उनकी मृत्यु ही सम्भव नहीं, क्योंकि वे पुरुषों में व्याघ्र हैं।
10'वानर वृक्षों से युद्ध करते हैं और मारे जाने योग्य नहीं। जैसे देवता अपने स्वामी इन्द्र द्वारा रक्षित होते हैं, वैसे ही वानर राम द्वारा रक्षित हैं। उनका वध सम्भव नहीं।
11'हे सीते! जो लम्बी गोल भुजाओं और विस्तीर्ण वक्ष से सम्पन्न हैं, जो पराक्रमी हैं, जो यशस्वी धनुर्धर और बलशाली हैं — वे राम अपने भाई लक्ष्मण सहित सदा अपने और अपने चारों ओर के सबके रक्षक हैं। वे औचित्य के शास्त्रों के ज्ञाता हैं। राघव अकल्पनीय साहस से युक्त और शत्रुनाशक हैं। वे मारे नहीं जाएँगे।
12'हे सीते! जो लम्बी गोल भुजाओं और विस्तीर्ण वक्ष से सम्पन्न हैं, जो पराक्रमी हैं, जो यशस्वी धनुर्धर और बलशाली हैं — वे राम अपने भाई लक्ष्मण सहित सदा अपने और अपने चारों ओर के सबके रक्षक हैं। वे औचित्य के शास्त्रों के ज्ञाता हैं। राघव अकल्पनीय साहस से युक्त और शत्रुनाशक हैं। वे मारे नहीं जाएँगे।
13'हे सीते! जो लम्बी गोल भुजाओं और विस्तीर्ण वक्ष से सम्पन्न हैं, जो पराक्रमी हैं, जो यशस्वी धनुर्धर और बलशाली हैं — वे राम अपने भाई लक्ष्मण सहित सदा अपने और अपने चारों ओर के सबके रक्षक हैं। वे औचित्य के शास्त्रों के ज्ञाता हैं। राघव अकल्पनीय साहस से युक्त और शत्रुनाशक हैं। वे मारे नहीं जाएँगे।
14'अपने विकृत विचार और सब प्राणियों के प्रति शत्रुभाव के कारण छली रावण ने क्रोध में आपके साथ छल करने का प्रयत्न किया है।
15'आपका शोक चला गया। सब मङ्गल आपकी प्रतीक्षा में हैं। निश्चय ही आप सौभाग्य (लक्ष्मी) प्राप्त करेंगी। आप मेरा यह हर्षपूर्ण और प्रिय समाचार सुनिए।
16'वानरसेना सहित राम समुद्र लाँघकर समुद्र के दक्षिण तट पर पहुँच गए हैं।
17'पूर्णतया सिद्ध आत्मा वाले राम लक्ष्मण सहित सेना के साथ सेना द्वारा रक्षित होकर समुद्रतट पर स्थित हैं।
18'राजा द्वारा भेजे गए इन शीघ्रगामी राक्षसों ने राम के समुद्र लाँघने का समाचार लाया है।
19'हे विशाल नेत्रों वाली सीते! (राम के लाँघने का) समाचार सुनकर राक्षसराज मन्त्रियों के साथ इस विषय में मन्त्रणा कर रहा है कि क्या किया जाए।'
20जब सारणा सीता से बात कर रही थी, तब सब प्रकार के प्रयत्न करती सेना की भयङ्कर ध्वनियाँ सुनाई दीं।
21सेना की गदाओं, दण्डों और नगाड़ों की ऊँची ध्वनियाँ सुनकर सारणा ने सीता की ओर देखकर ये मधुर वचन कहे —
22'हे भीरु सीते! वर्षामेघों की गड़गड़ाहट के समान नगाड़ों की उन गम्भीर भेदक ध्वनियों को सुनिए, जो सेना की तैयारी का संकेत हैं।
23'मदमत्त हाथी सजाए जा रहे हैं, सहस्रों रथी युद्ध के लिए तैयार हो रहे हैं और हाथों से बाण छोड़ते तथा ऊँचे स्वर में हँसते हैं।
24'यहाँ-वहाँ समूहों में एकत्र और जाने को उद्यत पदातियों का विचित्र रूप देखिए। राजमार्ग वेग से चलती सेनाओं की घुटी हुई ध्वनियों से भर गया है, जैसे जलधाराओं से भरा समुद्र। यह विचित्र है।
25'अस्त्रों की चमक और चर्म की ढालों को देखिए, जो भिन्न-भिन्न मनोहर वर्ण बिखेर रही हैं, जिनकी दीप्ति ग्रीष्म में उठे और फैले दावानल के जलने के समान है। और यहाँ आभूषणों से सुसज्जित रथ, अश्व और हाथी रावण के पीछे चल रहे हैं, तथा आनन्द से भरी बलशाली राक्षससेना भी।
26'अस्त्रों की चमक और चर्म की ढालों को देखिए, जो भिन्न-भिन्न मनोहर वर्ण बिखेर रही हैं, जिनकी दीप्ति ग्रीष्म में उठे और फैले दावानल के जलने के समान है। और यहाँ आभूषणों से सुसज्जित रथ, अश्व और हाथी रावण के पीछे चल रहे हैं, तथा आनन्द से भरी बलशाली राक्षससेना भी।
27'अस्त्रों की चमक और चर्म की ढालों को देखिए, जो भिन्न-भिन्न मनोहर वर्ण बिखेर रही हैं, जिनकी दीप्ति ग्रीष्म में उठे और फैले दावानल के जलने के समान है। और यहाँ आभूषणों से सुसज्जित रथ, अश्व और हाथी रावण के पीछे चल रहे हैं, तथा आनन्द से भरी बलशाली राक्षससेना भी।
28'अस्त्र उठाते राक्षसों की हलचल की ध्वनि, (हाथियों की) घण्टियों की झनकार, रथों की घर्घराहट और अश्वों की हिनहिनाहट सुनिए। तूर्यों की गूँज सुनिए। प्रसन्न राक्षस रोमाञ्चकारी कोलाहल कर रहे हैं।
29'अस्त्र उठाते राक्षसों की हलचल की ध्वनि, (हाथियों की) घण्टियों की झनकार, रथों की घर्घराहट और अश्वों की हिनहिनाहट सुनिए। तूर्यों की गूँज सुनिए। प्रसन्न राक्षस रोमाञ्चकारी कोलाहल कर रहे हैं।
30'आपके क्रोध की अग्नि शान्त हो जाएगी। आपके पति, कमलदल के समान नेत्रों वाले राम, जिनका पराक्रम दैत्यों को परास्त करने वाले इन्द्र के समान अकल्पनीय है, आएँगे, रावण का वध करेंगे और आपको वापस जीत लेंगे।
31'आपके क्रोध की अग्नि शान्त हो जाएगी। आपके पति, कमलदल के समान नेत्रों वाले राम, जिनका पराक्रम दैत्यों को परास्त करने वाले इन्द्र के समान अकल्पनीय है, आएँगे, रावण का वध करेंगे और आपको वापस जीत लेंगे।
32'आपके पति लक्ष्मण सहित राक्षसों के विरुद्ध अपना पराक्रम वैसे ही प्रकट करेंगे जैसे इन्द्र ने विष्णु (जो उनके छोटे भाई के रूप में अवतीर्ण हुए) सहित शत्रुओं के विरुद्ध किया।
33'जब शत्रु मारा जाएगा और आपका प्रयोजन सिद्ध होगा, तब मैं आपको राम की गोद में विराजमान देखूँगी।
34'हे साध्वी सीते! अपने विस्तीर्ण वक्ष वाले राम द्वारा आलिङ्गित होकर आप उनके वक्ष पर आनन्द के अश्रु बहाएँगी।
35'हे सीते! हे देवतुल्य देवी! बलशाली राम शीघ्र ही आपकी उस एक वेणी को खोल देंगे जो कई मास से पीछे लटकी है।
36'हे देवतुल्य देवी! अभी-अभी उदित पूर्ण चन्द्रमा के समान मुख वाले श्रीराम का मुख देखकर आप शोक के अश्रु वैसे ही त्याग देंगी जैसे नागिन अपनी केंचुल त्याग देती है।
37'हे दिव्य मैथिली! शीघ्र ही युद्ध में रावण का वध कर सुख के योग्य आपके प्रियतम अपनी प्रिया के सङ्ग सुखी होंगे।
38'जैसे उत्तम वर्षा से आशीर्वादित पृथ्वी फसलों से हरी हो जाती है, वैसे ही आप महात्मा राम की वीरता देखकर आनन्दित होंगी।'
Nepali
1तब सीतालाई व्याकुल देखेर सारणा नामकी एक राक्षसी, जो वैदेहीलाई अत्यन्त प्रिय र मित्र थिइन्, उहाँकहाँ आइन्।
2तब मधुरभाषिणी सारणाले राक्षसराजका कारण खिन्न र अत्यन्त शोकाकुल सीतालाई सान्त्वना दिइन्।
3परम करुणामयी सारणा, जो सीताको रक्षाका लागि दृढप्रतिज्ञ थिइन्, रावणद्वारा उहाँको रक्षाका लागि नियुक्त गरिँदा पनि सीतासँग मित्रता राख्थिन्।
4सारणाले आफ्नी सखी सीतालाई देखिन्, जसले चेतना गुमाउनुभएको थियो र मैलो भुइँमा लडिबुडी गर्दा घोडीझैँ पूर्णतया धूलोले ढाकिनुभएको थियो।
5सारणाले उत्तम व्रत भएकी वैदेहीलाई मित्रताको भावले सान्त्वना दिइन् र यसो भन्दै उहाँलाई सम्हालिन प्रोत्साहित गरिन् — 'हृदयमा पीडा नराख्नुहोस्।
6'हे विशाल नेत्र भएकी सखी! तपाईं निरन्तर भयमा (भीरु) हुनुहुन्छ। रावणको भय त्याग्नुहोस्। मैले आफ्नो स्नेहका कारण, आफ्नो प्राणको चिन्ता नगरी, एउटा गोप्य ठाउँमा लुकेर तपाईंले रावणलाई भन्नुभएका सबै वचन र उसको उत्तर सुनेकी छु।
7'हे विशाल नेत्र भएकी सखी! तपाईं निरन्तर भयमा (भीरु) हुनुहुन्छ। रावणको भय त्याग्नुहोस्। मैले आफ्नो स्नेहका कारण, आफ्नो प्राणको चिन्ता नगरी, एउटा गोप्य ठाउँमा लुकेर तपाईंले रावणलाई भन्नुभएका सबै वचन र उसको उत्तर सुनेकी छु।
8'हे मैथिली! म सबै जान्दछु कि राक्षसराज व्याकुल भई किन फर्कियो।
9'राम आत्मज्ञानी हुनुहुन्छ। उहाँलाई सुतेको बेला मार्न सम्भव छैन। बरु उहाँको मृत्यु नै सम्भव छैन, किनभने उहाँ पुरुषहरूमा व्याघ्र हुनुहुन्छ।
10'वानरहरू रूखले युद्ध गर्छन् र मारिन योग्य छैनन्। जसरी देवताहरू आफ्ना स्वामी इन्द्रद्वारा रक्षित हुन्छन्, त्यसै गरी वानरहरू रामद्वारा रक्षित छन्। तिनको वध सम्भव छैन।
11'हे सीते! जो लामा गोला पाखुरा र विस्तीर्ण छातीले सम्पन्न हुनुहुन्छ, जो पराक्रमी हुनुहुन्छ, जो यशस्वी धनुर्धर र बलशाली हुनुहुन्छ — ती राम आफ्ना भाइ लक्ष्मणसहित सधैँ आफ्नो र आफ्नो वरिपरिका सबैको रक्षक हुनुहुन्छ। उहाँ औचित्यका शास्त्रका ज्ञाता हुनुहुन्छ। राघव अकल्पनीय साहसले युक्त र शत्रुनाशक हुनुहुन्छ। उहाँ मारिनुहुनेछैन।
12'हे सीते! जो लामा गोला पाखुरा र विस्तीर्ण छातीले सम्पन्न हुनुहुन्छ, जो पराक्रमी हुनुहुन्छ, जो यशस्वी धनुर्धर र बलशाली हुनुहुन्छ — ती राम आफ्ना भाइ लक्ष्मणसहित सधैँ आफ्नो र आफ्नो वरिपरिका सबैको रक्षक हुनुहुन्छ। उहाँ औचित्यका शास्त्रका ज्ञाता हुनुहुन्छ। राघव अकल्पनीय साहसले युक्त र शत्रुनाशक हुनुहुन्छ। उहाँ मारिनुहुनेछैन।
13'हे सीते! जो लामा गोला पाखुरा र विस्तीर्ण छातीले सम्पन्न हुनुहुन्छ, जो पराक्रमी हुनुहुन्छ, जो यशस्वी धनुर्धर र बलशाली हुनुहुन्छ — ती राम आफ्ना भाइ लक्ष्मणसहित सधैँ आफ्नो र आफ्नो वरिपरिका सबैको रक्षक हुनुहुन्छ। उहाँ औचित्यका शास्त्रका ज्ञाता हुनुहुन्छ। राघव अकल्पनीय साहसले युक्त र शत्रुनाशक हुनुहुन्छ। उहाँ मारिनुहुनेछैन।
14'आफ्नो विकृत विचार र सबै प्राणीप्रतिको शत्रुभावका कारण छली रावणले क्रोधमा तपाईंसँग छल गर्ने प्रयत्न गरेको छ।
15'तपाईंको शोक गयो। सबै मङ्गल तपाईंको प्रतीक्षामा छन्। निश्चय नै तपाईंले सौभाग्य (लक्ष्मी) प्राप्त गर्नुहुनेछ। तपाईं मेरो यो हर्षपूर्ण र प्रिय समाचार सुन्नुहोस्।
16'वानरसेनासहित राम समुद्र नाघेर समुद्रको दक्षिणी किनारामा आइपुग्नुभएको छ।
17'पूर्णतया सिद्ध आत्मा भएका राम लक्ष्मणसहित सेनाका साथ सेनाद्वारा रक्षित भई समुद्रतटमा रहनुभएको छ।
18'राजाद्वारा पठाइएका यी शीघ्रगामी राक्षसहरूले राम समुद्र नाघेको समाचार ल्याएका छन्।
19'हे विशाल नेत्र भएकी सीते! (राम नाघेको) समाचार सुनेर राक्षसराज मन्त्रीहरूसँग यस विषयमा मन्त्रणा गरिरहेको छ कि के गर्ने।'
20सारणाले सीतासँग कुरा गरिरहेको बेला सबै प्रकारका प्रयत्न गर्दै गरेको सेनाका भयङ्कर ध्वनि सुनिए।
21सेनाका गदा, डन्डा र नगराका उच्च ध्वनि सुनेर सारणाले सीतातर्फ हेरेर यी मधुर वचन भनिन् —
22'हे भीरु सीते! वर्षाका मेघको गडगडाहटझैँ नगराका ती गम्भीर भेदक ध्वनि सुन्नुहोस्, जुन सेनाको तयारीका सङ्केत हुन्।
23'मदमत्त हात्तीहरू सजाइँदै छन्, हजारौँ रथी युद्धका लागि तयार हुँदै छन् र हातबाट बाण छाड्दै तथा उच्च स्वरमा हाँस्दै छन्।
24'यताउता समूहमा जम्मा भई जान उद्यत पैदल सिपाहीहरूको विचित्र रूप हेर्नुहोस्। राजमार्ग वेगले हिँड्ने सेनाहरूका घुटिएका ध्वनिले भरिएको छ, जसरी जलधाराले भरिएको समुद्र। यो विचित्र छ।
25'अस्त्रहरूको चमक र छालाका ढाल हेर्नुहोस्, जुन फरक-फरक मनोहर वर्ण छर्दै छन्, जसको दीप्ति ग्रीष्ममा उठेको र फैलिएको डढेलो बलेझैँ छ। र यहाँ गहनाले सजिएका रथ, अश्व र हात्ती रावणको पछिपछि हिँडिरहेका छन्, तथा आनन्दले भरिएको बलशाली राक्षससेना पनि।
26'अस्त्रहरूको चमक र छालाका ढाल हेर्नुहोस्, जुन फरक-फरक मनोहर वर्ण छर्दै छन्, जसको दीप्ति ग्रीष्ममा उठेको र फैलिएको डढेलो बलेझैँ छ। र यहाँ गहनाले सजिएका रथ, अश्व र हात्ती रावणको पछिपछि हिँडिरहेका छन्, तथा आनन्दले भरिएको बलशाली राक्षससेना पनि।
27'अस्त्रहरूको चमक र छालाका ढाल हेर्नुहोस्, जुन फरक-फरक मनोहर वर्ण छर्दै छन्, जसको दीप्ति ग्रीष्ममा उठेको र फैलिएको डढेलो बलेझैँ छ। र यहाँ गहनाले सजिएका रथ, अश्व र हात्ती रावणको पछिपछि हिँडिरहेका छन्, तथा आनन्दले भरिएको बलशाली राक्षससेना पनि।
28'अस्त्र उठाउने राक्षसहरूको हलचलको ध्वनि, (हात्तीका) घण्टीको झन्कार, रथहरूको घडघडाहट र घोडाहरूको हिनहिनाहट सुन्नुहोस्। तुरहीको गुञ्जन सुन्नुहोस्। प्रसन्न राक्षसहरू रोमाञ्चकारी कोलाहल गरिरहेका छन्।
29'अस्त्र उठाउने राक्षसहरूको हलचलको ध्वनि, (हात्तीका) घण्टीको झन्कार, रथहरूको घडघडाहट र घोडाहरूको हिनहिनाहट सुन्नुहोस्। तुरहीको गुञ्जन सुन्नुहोस्। प्रसन्न राक्षसहरू रोमाञ्चकारी कोलाहल गरिरहेका छन्।
30'तपाईंको क्रोधको आगो शान्त हुनेछ। तपाईंका पति, कमलका पत्रझैँ नेत्र भएका राम, जसको पराक्रम दैत्यहरूलाई परास्त पार्ने इन्द्रझैँ अकल्पनीय छ, आउनुहुनेछ, रावणको वध गर्नुहुनेछ र तपाईंलाई फिर्ता जित्नुहुनेछ।
31'तपाईंको क्रोधको आगो शान्त हुनेछ। तपाईंका पति, कमलका पत्रझैँ नेत्र भएका राम, जसको पराक्रम दैत्यहरूलाई परास्त पार्ने इन्द्रझैँ अकल्पनीय छ, आउनुहुनेछ, रावणको वध गर्नुहुनेछ र तपाईंलाई फिर्ता जित्नुहुनेछ।
32'तपाईंका पतिले लक्ष्मणसहित राक्षसहरूविरुद्ध आफ्नो पराक्रम त्यसै गरी प्रकट गर्नुहुनेछ जसरी इन्द्रले विष्णु (जो उनका कान्छा भाइका रूपमा अवतरित भए) सहित शत्रुहरूविरुद्ध गरे।
33'जब शत्रु मारिनेछ र तपाईंको प्रयोजन सिद्ध हुनेछ, तब म तपाईंलाई रामको काखमा विराजमान देख्नेछु।
34'हे साध्वी सीते! आफ्ना विस्तीर्ण छाती भएका रामद्वारा अङ्गमाल गरिएर तपाईं उहाँको छातीमा आनन्दका आँसु बगाउनुहुनेछ।
35'हे सीते! हे देवतुल्य देवी! बलशाली रामले चाँडै नै तपाईंको त्यो एक वेणी खोलिदिनुहुनेछ जुन धेरै महिनादेखि पछाडि झुन्डिएको छ।
36'हे देवतुल्य देवी! भर्खरै उदाएको पूर्ण चन्द्रमाझैँ मुख भएका श्रीरामको मुख देखेर तपाईंले शोकका आँसु त्यसै गरी त्याग्नुहुनेछ जसरी सर्पिणीले आफ्नो काँचुली त्याग्छे।
37'हे दिव्य मैथिली! चाँडै नै युद्धमा रावणको वध गरी सुखका योग्य तपाईंका प्रियतम आफ्नी प्रियाको सङ्गमा सुखी हुनुहुनेछ।
38'जसरी उत्तम वर्षाले आशीर्वादित पृथ्वी बालीले हरियो हुन्छ, त्यसै गरी तपाईं महात्मा रामको वीरता देखेर आनन्दित हुनुहुनेछ।'