Sarga 17
Bala Kanda · Chapter 17
Sanskrit
1पुत्रत्वं तु गते विष्णौ राज्ञस्तस्य सुमहात्मन:। उवाच देवतास्सर्वास्स्वयम्भूर्भगवानिदम्।।1.17.1।।
2सत्यसन्धस्य वीरस्य सर्वेषान्नो हितैषिण:। विष्णोस्सहायान्बलिनस्सृजध्वं कामरूपिण:।।1.17.2।।
3मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमाञ्जवे। नयज्ञान्बुद्धिसम्पन्नान्विष्णुतुल्यपराक्रमान्।।1.17.3।। असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान्। सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव।।1.17.4।। अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वाणां तनूषु च । सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान्।।1.17.5।।
4मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमाञ्जवे। नयज्ञान्बुद्धिसम्पन्नान्विष्णुतुल्यपराक्रमान्।।1.17.3।। असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान्। सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव।।1.17.4।। अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वाणां तनूषु च । सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान्।।1.17.5।।
5मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमाञ्जवे। नयज्ञान्बुद्धिसम्पन्नान्विष्णुतुल्यपराक्रमान्।।1.17.3।। असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान्। सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव।।1.17.4।। अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वाणां तनूषु च । सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान्।।1.17.5।।
6पूर्वमेव मया सृष्टो जाम्बवानृक्षपुङ्गव:। जृम्भमाणस्य सहसा मम वक्त्रादजायत।।1.17.6।।
7ते तथोक्ता भगवता तत्प्रतिश्रुत्य शासनम्। जनयामासुरेवं ते पुत्रान्वानररूपिण:।।1.17.7।।
8ऋषयश्च महात्मानस्सिद्धविद्याधरोरगा:। चारणाश्च सुतान्वीरान्ससृजुर्वनचारिण:।।1.17.8।।
9वानरेन्द्रं महेन्द्राभमिन्द्रो वालिनमूर्जितम्। सुग्रीवं जनयामास तपनस्तपतां वर:।।1.17.9।।
10बृहस्पतिस्त्वजनयत्तारं नाम महाहरिम्। सर्ववानरमुख्यानां बुद्धिमन्तमनुत्तमम्।।1.17.10।।
11धनदस्य सुतश्श्रीमान् वानरो गन्धमादन:। विश्वकर्मात्वजनयन्नलं नाम महाहरिम्।।1.17.11।।
12पावकस्य सुतश्श्रीमान् नीलोऽग्निसदृशप्रभ:। तेजसा यशसा वीर्यादत्यरिच्यत वानरान्।।1.17.12।।
13रूपद्रविणसम्पन्नावश्विनौ रूपसम्मतौ। मैन्दं च द्विविदं चैव जनयामासतुस्स्वयम्।।1.17.13।।
14वरुणो जनयामास सुषेणं वानरर्षभम्। शरभं जनयामास पर्जन्यस्तु महाबलम्।।1.17.14।।
15मारुतस्यात्मजश्श्रीमान्हनुमान्नाम वीर्यवान् । वज्रसंहननोपेतो वैनतेयसमो जवे।।1.17.15।।
16ते सृष्टा बहुसाहस्रा दशग्रीववधे रता:। अप्रमेयबला वीरा विक्रान्ता: कामरूपिण:।।1.17.16।।
17मेरुमन्दरसङ्काशा वपुष्मन्तो महाबला:। ऋक्षवानरगोपुच्छा: क्षिप्रमेवाभिजज्ञिरे।।1.17.17।।
18यस्य देवस्य यद्रूपं वेषो यश्च पराक्रम:। अजायत समस्तेन तस्य तस्य सुत: पृथक्।।1.17.18।।
19गोलाङ्गूलीषु चोत्पन्ना: केचित्सम्मतविक्रमा:। ऋक्षीषु च तथा जाता वानरा: किन्नरीषु च।।1.17.19।।
20देवा महर्षिगन्धर्वास्तार्क्ष्या यक्षा यशस्विन:। नागा: किम्पुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगा:।।1.17.20।। बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रश:। वानरान्सुमहाकायान्सर्वान्वै वनचारिण:।।1.17.21।। अप्सरस्सु च मुख्यासु तथा विद्याधरीषु च। नागकन्यासु च तथा गन्धर्वीणां तनूषु च ।।1.17.22।।
21देवा महर्षिगन्धर्वास्तार्क्ष्या यक्षा यशस्विन:। नागा: किम्पुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगा:।।1.17.20।। बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रश:। वानरान्सुमहाकायान्सर्वान्वै वनचारिण:।।1.17.21।। अप्सरस्सु च मुख्यासु तथा विद्याधरीषु च। नागकन्यासु च तथा गन्धर्वीणां तनूषु च ।।1.17.22।।
22देवा महर्षिगन्धर्वास्तार्क्ष्या यक्षा यशस्विन:। नागा: किम्पुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगा:।।1.17.20।। बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रश:। वानरान्सुमहाकायान्सर्वान्वै वनचारिण:।।1.17.21।। अप्सरस्सु च मुख्यासु तथा विद्याधरीषु च। नागकन्यासु च तथा गन्धर्वीणां तनूषु च ।।1.17.22।।
23कामरूपबलोपेता यथाकामं विचारिण:। सिंहशार्दूलसदृशा दर्पेण च बलेन च।।1.17.23।।
24शिलाप्रहरणास्सर्वे सर्वे पादपयोधिन:।।1.17.24।। नखदंष्ट्रायुधास्सर्वे सर्वे सर्वास्त्रकोविदा:।
25विचालयेयुश्शैलेन्द्रान्भेदयेयुस्स्थिरान्द्रुमान्। क्षोभयेयुश्च वेगेन समुद्रं सरितां पतिम्।।1.17.25।।
26दारयेयु: क्षितिं पद्भ्यामाप्लवेयुर्महार्णवम्। नभ:स्थलम् विशेयुश्च गृह्णीयुरपि तोयदान्।।1.17.26।।
27गृह्णीयुरपि मातङ्गान्मत्तान्प्रव्रजतो वने। नर्दमानाश्च नादेन पातयेयुर्विहङ्गमान्।।1.17.27।।
28ईदृशानां प्रसूतानि हरीणां कामरूपिणाम्। शतं शतसहस्राणि यूथपानां महात्मनाम्।।1.17.28।।
29ते प्रधानेषु यूथेषु हरीणां हरियूथपा:। बभूवुर्यूथपश्रेष्ठा वीरांश्चाजनयन् हरीन्।।1.17.29।।
30अन्ये ऋक्षवत: प्रस्थानवतस्थु स्सहस्रश:। अन्ये नानाविधान्शैलान्भेजिरे काननानि च।।1.17.30।।
31सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम्। भ्रातरावुपतस्थुस्ते सर्व एव हरीश्वरा:।।1.17.31।। नलं नीलं हनूमन्तमन्यांश्च हरियूथपान्। 3
32ते तार्क्ष्यबलसम्पन्नास्सर्वे युद्धविशारदा:। विचरन्तोऽर्दयन्दर्पात्सिंहव्याघ्रमहोरगान्।।1.17.32।।
33तांश्च सर्वान्महाबाहुर्वाली विपुलविक्रम:। जुगोप भुजवीर्येण ऋक्षगोपुच्छवानरान्।।1.17.33।।
34तैरियं पृथिवी शूरैस्सपर्वतवनार्णवा। कीर्णा विविधसंस्थानैर्नानाव्यञ्जनलक्षणै:।।1.17.34।।
35तैर्मेघबृन्दाचलकूटकल्पै: महाबलैर्वानरयूथपालै:। बभूव भूर्भीमशरीररूपै स्समावृता रामसहायहेतो:।।1.17.35।।
English
1When Visnu had decided to be born as the son of that great king (Dasaratha), the selfborn Lord (Brahma), addressed all devatas :
2Create strong and powerful beings capable of assuming forms at free will to extend support to Visnu who is true to his word, heroic and benevolent.
3Incarnate as monkeys in the womb of chiefs of apsarasas and gandharvas. Create sons who have the knowledge of deceitful tricks, who are brave, who match wind in speed, who are endowed with intellect and statecraft, who are determined, who are knowledgeable in various means of achieving victory, who are supernatural bodies, who possess capability of employing and resisting weapons, who resemble those who subsist on amrita (immortals) and are equal (to Visnu) in prowess.
4Incarnate as monkeys in the womb of chiefs of apsarasas and gandharvas. Create sons who have the knowledge of deceitful tricks, who are brave, who match wind in speed, who are endowed with intellect and statecraft, who are determined, who are knowledgeable in various means of achieving victory, who are supernatural bodies, who possess capability of employing and resisting weapons, who resemble those who subsist on amrita (immortals) and are equal (to Visnu) in prowess.
5Incarnate as monkeys in the womb of chiefs of apsarasas and gandharvas. Create sons who have the knowledge of deceitful tricks, who are brave, who match wind in speed, who are endowed with intellect and statecraft, who are determined, who are knowledgeable in various means of achieving victory, who are supernatural bodies, who possess capability of employing and resisting weapons, who resemble those who subsist on amrita (immortals) and are equal (to Visnu) in prowess.
6Earlier Jambavan, the foremost among bears was suddenly emerged out of my face while I was yawning.
7Instructed by Brahma in that manner, all of them gave birth to sons in the form of monkeys.
8Distinguished rishis, siddhas, vidhyadharas, uragas, charanas procreated (in the form of monkeys) heroic sons who became forestdwellers.
9Indra gave birth to Vali, chief of monkeys resembling Mahendra mountain and having a mighty body. Sun, great among those producing heat, begot Sugriva.
10Brihaspati begot the intelligent monkey Tara who had none to surpass him among the monkey chiefs.
11Kubera begot glorious Gandhamadana and Viswakarma begot a great monkey Nala.
12Neela, the prosperous son of Agni the firegod who equalled him in glow surpassed other monkeys in energy, renown and prowess.
13Aswini devatas, endowed with wealth and beauty, procreated Mainda and Dwivida who were highly esteemed for their beauty.
14Varuna begot the monkey warrior Sushena and Parjanya, Sarabha of great strength.
15Vayu, the windgod, begot a son named Hanuman, mighty and graceful, having a body as hard as a diamond and speed equal to Garuda's.
16Thousands of warriors possessing immeasurable strength and courage and capable of assuming any form at will were created to kill Ravana.
17Endowed with bodies similar to the Meru and Mandara mountains and having great strength, bears, monkeys, monkeys with cowtails quickly came into being.
18The sons of devatas retained characteristics like beauty, form and prowess of their procreator (gods).
19Some monkeys with acknowledged, valour were born to female monkeys with tails Similarly some other monkeys were born to female bears and female kinnaras.
20The devatas, rishis, gandharvas, garudas, yakshas, kimpurushas, siddhas, vidyadharas, uragas and many others were immensely pleased. Thousands of gigantic monkeys wandering in forests were procreated from principal apsarasas vidhyadaris, nagas, and gandharvas.
21The devatas, rishis, gandharvas, garudas, yakshas, kimpurushas, siddhas, vidyadharas, uragas and many others were immensely pleased. Thousands of gigantic monkeys wandering in forests were procreated from principal apsarasas vidhyadaris, nagas, and gandharvas.
22The devatas, rishis, gandharvas, garudas, yakshas, kimpurushas, siddhas, vidyadharas, uragas and many others were immensely pleased. Thousands of gigantic monkeys wandering in forests were procreated from principal apsarasas vidhyadaris, nagas, and gandharvas.
23They were endowed with the powers to assume any form at will. They possessed enormous strength and power to freely wander in forests. They were like lions and tigers in pride and prowess.
24They all could strike with rocks, use nails and teeth and trees as weapons. They were skilled in the use of all kinds of weapons.
25They could shake mountains and uproot deeprooted trees. With their speed they could cause disturbance to Samudra, the lord of the rivers.
26They could cause cleavage to this earth with their feet, cross the mighty ocean with one leap and enter the sky and even seize the clouds.
27They could capture wild elephants sojourning in the forest and make the flying birds drop down screaming.
28A crore of monkeys capable of assuming any form at will, great monkeys and commanders of monkey forces were created.
29Those monkey commanders created heroic monkeys among the chief monkey clans who later proved the best among clanleaders.
30Thousands of monkeys dwelt on the plateaus on the top of mountains abounding in bears. Some others inhabited various hills and forests.
31All those leaders, Nala, Neela, Hanuman and others dwelt near those two brothers Sugriva, the offspring of Surya and Vali, the son of Indra.
32Endowed with the might of Garuda and wellversed in warfare, all of them moving around tormented ferouious lions, tigers and mighty serpents .
33Mighty armed leader Vali endowed with immense prowess protected, with his strong arms all those bears, gopuchhas(cowtailed) and monkeys.
34Born in many forms wih various characteristics (relating to the body and tribe), they pervaded this earth with its mountains, forests and seas.
35In order to assist Rama, this earth was filled with commanders of those who led the monkey forces resembling masses of clouds and mountains. They loan endowed with immense strength and fearful forms and countenances. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तदशस्सर्ग:।। Thus ends the seventeenth sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
Hindi
1जब विष्णु ने उन महान राजा (दशरथ) के पुत्र रूप में जन्म लेने का निश्चय कर लिया, तब स्वयम्भू भगवान (ब्रह्मा) ने सब देवताओं से कहा:
2सत्यवादी, वीर और परोपकारी विष्णु को सहायता देने के लिए इच्छानुसार रूप धारण करने में समर्थ बलवान और पराक्रमी प्राणियों की सृष्टि करो।
3अप्सराओं और गन्धर्वों की प्रमुख स्त्रियों के गर्भ से वानरों के रूप में अवतार लो। ऐसे पुत्र उत्पन्न करो जो माया के प्रयोग को जानते हों, वीर हों, वेग में वायु के समान हों, बुद्धि और नीति से सम्पन्न हों, दृढ़निश्चयी हों, विजय के विविध उपायों के ज्ञाता हों, अलौकिक शरीर वाले हों, अस्त्रों के प्रयोग और निवारण में समर्थ हों, अमृत पर जीने वालों (अमरों) के समान हों और पराक्रम में (विष्णु के) तुल्य हों।
4अप्सराओं और गन्धर्वों की प्रमुख स्त्रियों के गर्भ से वानरों के रूप में अवतार लो। ऐसे पुत्र उत्पन्न करो जो माया के प्रयोग को जानते हों, वीर हों, वेग में वायु के समान हों, बुद्धि और नीति से सम्पन्न हों, दृढ़निश्चयी हों, विजय के विविध उपायों के ज्ञाता हों, अलौकिक शरीर वाले हों, अस्त्रों के प्रयोग और निवारण में समर्थ हों, अमृत पर जीने वालों (अमरों) के समान हों और पराक्रम में (विष्णु के) तुल्य हों।
5अप्सराओं और गन्धर्वों की प्रमुख स्त्रियों के गर्भ से वानरों के रूप में अवतार लो। ऐसे पुत्र उत्पन्न करो जो माया के प्रयोग को जानते हों, वीर हों, वेग में वायु के समान हों, बुद्धि और नीति से सम्पन्न हों, दृढ़निश्चयी हों, विजय के विविध उपायों के ज्ञाता हों, अलौकिक शरीर वाले हों, अस्त्रों के प्रयोग और निवारण में समर्थ हों, अमृत पर जीने वालों (अमरों) के समान हों और पराक्रम में (विष्णु के) तुल्य हों।
6इससे पूर्व भालुओं में श्रेष्ठ जाम्बवान् मेरे जँभाई लेते समय अकस्मात् मेरे मुख से प्रकट हुए थे।
7ब्रह्माजी द्वारा इस प्रकार आदेश दिए जाने पर उन सबने वानरों के रूप में पुत्र उत्पन्न किए।
8श्रेष्ठ ऋषियों, सिद्धों, विद्याधरों, उरगों और चारणों ने (वानरों के रूप में) ऐसे वीर पुत्र उत्पन्न किए जो वनवासी हुए।
9इन्द्र ने महेन्द्र पर्वत के समान विशाल शरीर वाले वानरराज वालि को उत्पन्न किया। ताप देने वालों में श्रेष्ठ सूर्य ने सुग्रीव को जन्म दिया।
10बृहस्पति ने बुद्धिमान वानर तार को जन्म दिया, जिसे वानरप्रमुखों में कोई भी पार न कर सका।
11कुबेर ने यशस्वी गन्धमादन को और विश्वकर्मा ने महान वानर नल को जन्म दिया।
12अग्निदेव के तेजस्वी पुत्र नील, जो तेज में उनके ही समान थे, ऊर्जा, यश और पराक्रम में अन्य वानरों से बढ़कर थे।
13धन और सौन्दर्य से सम्पन्न अश्विनीकुमारों ने मैन्द और द्विविद को उत्पन्न किया, जो अपने सौन्दर्य के लिए अत्यन्त प्रशंसित थे।
14वरुण ने वानरवीर सुषेण को और पर्जन्य ने महाबली शरभ को जन्म दिया।
15वायुदेव ने हनुमान नामक पुत्र को जन्म दिया, जो बलवान और सुन्दर थे, जिनका शरीर वज्र के समान कठोर था और वेग गरुड़ के समान था।
16रावण के वध के लिए अपरिमित बल और साहस से युक्त तथा इच्छानुसार कोई भी रूप धारण करने में समर्थ सहस्रों वीर उत्पन्न किए गए।
17मेरु और मन्दराचल के समान शरीर वाले तथा महान बल से युक्त भालू, वानर और गोपुच्छ शीघ्र ही उत्पन्न हो गए।
18देवताओं के उन पुत्रों ने अपने जनक (देवताओं) के सौन्दर्य, रूप और पराक्रम जैसे गुण धारण किए।
19कुछ वानर, जिनका पराक्रम विख्यात था, पूँछ वाली वानरियों से उत्पन्न हुए। इसी प्रकार कुछ अन्य वानर रीछनियों और किन्नरियों से उत्पन्न हुए।
20देवता, ऋषि, गन्धर्व, गरुड़, यक्ष, किम्पुरुष, सिद्ध, विद्याधर, उरग और अन्य अनेक अत्यन्त प्रसन्न हुए। प्रमुख अप्सराओं, विद्याधरियों, नागकन्याओं और गन्धर्वियों से वनों में विचरण करने वाले सहस्रों विशालकाय वानर उत्पन्न हुए।
21देवता, ऋषि, गन्धर्व, गरुड़, यक्ष, किम्पुरुष, सिद्ध, विद्याधर, उरग और अन्य अनेक अत्यन्त प्रसन्न हुए। प्रमुख अप्सराओं, विद्याधरियों, नागकन्याओं और गन्धर्वियों से वनों में विचरण करने वाले सहस्रों विशालकाय वानर उत्पन्न हुए।
22देवता, ऋषि, गन्धर्व, गरुड़, यक्ष, किम्पुरुष, सिद्ध, विद्याधर, उरग और अन्य अनेक अत्यन्त प्रसन्न हुए। प्रमुख अप्सराओं, विद्याधरियों, नागकन्याओं और गन्धर्वियों से वनों में विचरण करने वाले सहस्रों विशालकाय वानर उत्पन्न हुए।
23वे इच्छानुसार कोई भी रूप धारण करने की शक्ति से युक्त थे। उनमें अपार बल था और वे वनों में स्वच्छन्द विचरण कर सकते थे। वे गर्व और पराक्रम में सिंहों और व्याघ्रों के समान थे।
24वे सब शिलाओं से प्रहार कर सकते थे तथा नखों, दाँतों और वृक्षों को अस्त्र के रूप में प्रयोग करते थे। वे सब प्रकार के अस्त्रों के प्रयोग में निपुण थे।
25वे पर्वतों को हिला सकते थे और गहरी जड़ों वाले वृक्षों को उखाड़ सकते थे। अपने वेग से वे नदियों के स्वामी समुद्र को भी क्षुब्ध कर सकते थे।
26वे अपने पैरों से इस पृथ्वी को विदीर्ण कर सकते थे, एक ही छलाँग में विशाल समुद्र को लाँघ सकते थे तथा आकाश में प्रवेश कर मेघों को भी पकड़ सकते थे।
27वे वन में विचरने वाले मतवाले हाथियों को पकड़ सकते थे और उड़ते हुए पक्षियों को चीखते हुए नीचे गिरा सकते थे।
28इच्छानुसार रूप धारण करने में समर्थ एक करोड़ वानर, महान वानर तथा वानरसेनाओं के सेनापति उत्पन्न किए गए।
29उन वानरसेनापतियों ने प्रमुख वानरकुलों में ऐसे वीर वानर उत्पन्न किए जो आगे चलकर कुलनायकों में श्रेष्ठ सिद्ध हुए।
30भालुओं से भरे पर्वतों के शिखरों के पठारों पर सहस्रों वानर बसे। कुछ अन्य विविध पहाड़ियों और वनों में निवास करने लगे।
31नल, नील, हनुमान आदि वे सब नायक सूर्यपुत्र सुग्रीव और इन्द्रपुत्र वालि — इन दोनों भाइयों के समीप ही रहते थे।
32गरुड़ के समान बल से युक्त और युद्धकला में निपुण वे सब इधर-उधर विचरण करते हुए प्रचण्ड सिंहों, व्याघ्रों और महान सर्पों को भी सन्तप्त करते थे।
33अपार पराक्रम से युक्त महाबाहु नायक वालि ने अपनी बलिष्ठ भुजाओं से उन सब भालुओं, गोपुच्छों और वानरों की रक्षा की।
34अनेक रूपों में तथा (शरीर और जाति सम्बन्धी) विविध लक्षणों के साथ उत्पन्न होकर उन्होंने पर्वतों, वनों और समुद्रों सहित इस पृथ्वी को व्याप्त कर लिया।
35राम की सहायता के लिए मेघसमूहों और पर्वतों के समान दिखने वाले वानरसेनाओं के नायकों से यह पृथ्वी भर गई। वे अपार बल तथा भयंकर रूप और मुखाकृति से युक्त थे। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के बालकाण्ड का सप्तदश सर्ग समाप्त हुआ।
Nepali
1जब विष्णुले ती महान् राजा (दशरथ) का पुत्रका रूपमा जन्म लिने निश्चय गरे, तब स्वयम्भू भगवान (ब्रह्मा) ले सबै देवतालाई भने:
2सत्यवादी, वीर र परोपकारी विष्णुलाई सहायता दिन इच्छानुसार रूप धारण गर्न सक्ने बलवान र पराक्रमी प्राणीहरूको सृष्टि गर।
3अप्सरा र गन्धर्वहरूका प्रमुख स्त्रीहरूको गर्भबाट वानरका रूपमा अवतार लेऊ। यस्ता पुत्र उत्पन्न गर जो मायाको प्रयोग जान्दछन्, वीर छन्, वेगमा वायुसमान छन्, बुद्धि र नीतिले सम्पन्न छन्, दृढनिश्चयी छन्, विजयका विविध उपायका ज्ञाता छन्, अलौकिक शरीर भएका छन्, अस्त्रको प्रयोग र निवारणमा समर्थ छन्, अमृतमा जिउनेहरू (अमरहरू) समान छन् र पराक्रममा (विष्णुसँग) तुल्य छन्।
4अप्सरा र गन्धर्वहरूका प्रमुख स्त्रीहरूको गर्भबाट वानरका रूपमा अवतार लेऊ। यस्ता पुत्र उत्पन्न गर जो मायाको प्रयोग जान्दछन्, वीर छन्, वेगमा वायुसमान छन्, बुद्धि र नीतिले सम्पन्न छन्, दृढनिश्चयी छन्, विजयका विविध उपायका ज्ञाता छन्, अलौकिक शरीर भएका छन्, अस्त्रको प्रयोग र निवारणमा समर्थ छन्, अमृतमा जिउनेहरू (अमरहरू) समान छन् र पराक्रममा (विष्णुसँग) तुल्य छन्।
5अप्सरा र गन्धर्वहरूका प्रमुख स्त्रीहरूको गर्भबाट वानरका रूपमा अवतार लेऊ। यस्ता पुत्र उत्पन्न गर जो मायाको प्रयोग जान्दछन्, वीर छन्, वेगमा वायुसमान छन्, बुद्धि र नीतिले सम्पन्न छन्, दृढनिश्चयी छन्, विजयका विविध उपायका ज्ञाता छन्, अलौकिक शरीर भएका छन्, अस्त्रको प्रयोग र निवारणमा समर्थ छन्, अमृतमा जिउनेहरू (अमरहरू) समान छन् र पराक्रममा (विष्णुसँग) तुल्य छन्।
6यसभन्दा पहिले भालुहरूमध्ये श्रेष्ठ जाम्बवान् मैले हाई गर्दा अकस्मात् मेरो मुखबाट प्रकट भएका थिए।
7ब्रह्माजीद्वारा त्यसरी आदेश दिइएपछि ती सबैले वानरका रूपमा पुत्र उत्पन्न गरे।
8श्रेष्ठ ऋषि, सिद्ध, विद्याधर, उरग र चारणहरूले (वानरका रूपमा) यस्ता वीर पुत्र उत्पन्न गरे जो वनवासी भए।
9इन्द्रले महेन्द्र पर्वतसमान विशाल शरीर भएका वानरराज वालिलाई उत्पन्न गरे। ताप दिनेहरूमध्ये श्रेष्ठ सूर्यले सुग्रीवलाई जन्म दिए।
10बृहस्पतिले बुद्धिमान वानर तारलाई जन्म दिए, जसलाई वानरप्रमुखहरूमध्ये कसैले पनि उछिन्न सकेन।
11कुबेरले यशस्वी गन्धमादनलाई र विश्वकर्माले महान् वानर नललाई जन्म दिए।
12अग्निदेवका तेजस्वी पुत्र नील, जो तेजमा उनकै समान थिए, ऊर्जा, यश र पराक्रममा अन्य वानरहरूभन्दा बढी थिए।
13धन र सौन्दर्यले सम्पन्न अश्विनीकुमारहरूले मैन्द र द्विविदलाई उत्पन्न गरे, जो आफ्नो सौन्दर्यका लागि अत्यन्तै प्रशंसित थिए।
14वरुणले वानरवीर सुषेणलाई र पर्जन्यले महाबली शरभलाई जन्म दिए।
15वायुदेवले हनुमान नामक पुत्रलाई जन्म दिए, जो बलवान र सुन्दर थिए, जसको शरीर वज्रझैँ कठोर थियो र वेग गरुडसमान थियो।
16रावणको वधका लागि अपरिमित बल र साहसले युक्त तथा इच्छानुसार जुनसुकै रूप धारण गर्न सक्ने हजारौँ वीर सृजना गरिए।
17मेरु र मन्दराचलसमान शरीर भएका तथा महान् बलले युक्त भालु, वानर र गोपुच्छहरू छिट्टै उत्पन्न भए।
18देवताहरूका ती पुत्रहरूले आफ्ना जनक (देवताहरू) का सौन्दर्य, रूप र पराक्रमजस्ता गुण धारण गरे।
19केही वानरहरू, जसको पराक्रम विख्यात थियो, पुच्छर भएका वानरीबाट उत्पन्न भए। त्यसै गरी केही अन्य वानरहरू भालुनी र किन्नरीबाट उत्पन्न भए।
20देवता, ऋषि, गन्धर्व, गरुड, यक्ष, किम्पुरुष, सिद्ध, विद्याधर, उरग र अन्य अनेक अत्यन्तै प्रसन्न भए। प्रमुख अप्सरा, विद्याधरी, नागकन्या र गन्धर्वीहरूबाट वनमा विचरण गर्ने हजारौँ विशालकाय वानर उत्पन्न भए।
21देवता, ऋषि, गन्धर्व, गरुड, यक्ष, किम्पुरुष, सिद्ध, विद्याधर, उरग र अन्य अनेक अत्यन्तै प्रसन्न भए। प्रमुख अप्सरा, विद्याधरी, नागकन्या र गन्धर्वीहरूबाट वनमा विचरण गर्ने हजारौँ विशालकाय वानर उत्पन्न भए।
22देवता, ऋषि, गन्धर्व, गरुड, यक्ष, किम्पुरुष, सिद्ध, विद्याधर, उरग र अन्य अनेक अत्यन्तै प्रसन्न भए। प्रमुख अप्सरा, विद्याधरी, नागकन्या र गन्धर्वीहरूबाट वनमा विचरण गर्ने हजारौँ विशालकाय वानर उत्पन्न भए।
23तिनीहरू इच्छानुसार जुनसुकै रूप धारण गर्ने शक्तिले युक्त थिए। तिनीहरूमा अपार बल थियो र तिनीहरू वनमा स्वच्छन्द विचरण गर्न सक्थे। तिनीहरू गर्व र पराक्रममा सिंह र बाघसमान थिए।
24तिनीहरू सबैले ढुङ्गाले प्रहार गर्न सक्थे तथा नङ, दाँत र रूखलाई अस्त्रका रूपमा प्रयोग गर्थे। तिनीहरू सबै प्रकारका अस्त्रको प्रयोगमा निपुण थिए।
25तिनीहरूले पर्वत हल्लाउन सक्थे र गहिरो जरा भएका रूखहरू उखेल्न सक्थे। आफ्नो वेगले तिनीहरूले नदीहरूका स्वामी समुद्रलाई पनि क्षुब्ध पार्न सक्थे।
26तिनीहरूले आफ्ना खुट्टाले यो पृथ्वी चिर्न सक्थे, एकै हामफालमा विशाल समुद्र नाघ्न सक्थे तथा आकाशमा प्रवेश गरी मेघलाई पनि समात्न सक्थे।
27तिनीहरूले वनमा विचरण गर्ने मातेका हात्तीहरूलाई समात्न सक्थे र उडिरहेका चराहरूलाई चिच्याउँदै तल खसाल्न सक्थे।
28इच्छानुसार रूप धारण गर्न सक्ने एक करोड वानर, महान् वानर तथा वानरसेनाका सेनापतिहरू सृजना गरिए।
29ती वानरसेनापतिहरूले प्रमुख वानरकुलहरूमा यस्ता वीर वानर उत्पन्न गरे जो पछि गएर कुलनायकहरूमध्ये श्रेष्ठ सिद्ध भए।
30भालुले भरिएका पर्वतका शिखरका पठारहरूमा हजारौँ वानर बसे। केही अन्य विविध पहाड र वनमा बसोबास गर्न थाले।
31नल, नील, हनुमान आदि ती सबै नायक सूर्यपुत्र सुग्रीव र इन्द्रपुत्र वालि — यी दुई दाजुभाइकै छेउमा बस्थे।
32गरुडसमान बलले युक्त र युद्धकलामा निपुण ती सबै यताउता विचरण गर्दै प्रचण्ड सिंह, बाघ र महान् सर्पहरूलाई पनि सन्तप्त पार्थे।
33अपार पराक्रमले युक्त महाबाहु नायक वालिले आफ्ना बलिष्ठ पाखुराले ती सबै भालु, गोपुच्छ र वानरहरूको रक्षा गरे।
34अनेक रूपमा तथा (शरीर र जातिसम्बन्धी) विविध लक्षणसहित उत्पन्न भई तिनीहरूले पर्वत, वन र समुद्रसहित यो पृथ्वी व्याप्त गरे।
35रामलाई सहायता गर्न मेघसमूह र पर्वतझैँ देखिने वानरसेनाका नायकहरूले यो पृथ्वी भरियो। तिनीहरू अपार बल तथा भयङ्कर रूप र मुखाकृतिले युक्त थिए। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको बालकाण्डको सत्रौँ सर्ग समाप्त भयो।