Sarga 6
Aranya Kanda · Chapter 6
Sanskrit
1शरभङ्गे दिवं प्राप्ते मुनिसङ्घास्समागताः। अभ्यगच्छन्त काकुत्स्थं रामं ज्वलिततेजसम्।।3.6.1।।
2वैखानसा वालखिल्यास्सम्प्रक्षाला मरीचिपाः। अश्मकुट्टाश्च बहवः पत्राहाराश्च तापसाः।।3.6.2।। दन्तोलूखलिनश्चैव तथैवोन्मज्जकाः परे। गात्रशय्या अशय्याश्च तथैवाभ्रावकाशकाः।।3.6.3।। मुनयस्सलिलाहारावायुभक्षा स्तथापरे। आकाशनिलयाश्चैव तथा स्थण्डिलशायिनः।।3.6.4।। व्रतोपवासिनो दान्तास्तथाऽर्द्रपटवाससः। सजपाश्च तपोनित्यास्तथा पञ्चतपोऽन्विताः।।3.6.5।। सर्वे ब्राह्म्या श्रिया जुष्टा दृढयोगास्समाहिताः। शरभङ्गाश्रमे राममभिजग्मुश्च तापसाः।।3.6.6।।
3वैखानसा वालखिल्यास्सम्प्रक्षाला मरीचिपाः। अश्मकुट्टाश्च बहवः पत्राहाराश्च तापसाः।।3.6.2।। दन्तोलूखलिनश्चैव तथैवोन्मज्जकाः परे। गात्रशय्या अशय्याश्च तथैवाभ्रावकाशकाः।।3.6.3।। मुनयस्सलिलाहारावायुभक्षा स्तथापरे। आकाशनिलयाश्चैव तथा स्थण्डिलशायिनः।।3.6.4।। व्रतोपवासिनो दान्तास्तथाऽर्द्रपटवाससः। सजपाश्च तपोनित्यास्तथा पञ्चतपोऽन्विताः।।3.6.5।। सर्वे ब्राह्म्या श्रिया जुष्टा दृढयोगास्समाहिताः। शरभङ्गाश्रमे राममभिजग्मुश्च तापसाः।।3.6.6।।
4वैखानसा वालखिल्यास्सम्प्रक्षाला मरीचिपाः। अश्मकुट्टाश्च बहवः पत्राहाराश्च तापसाः।।3.6.2।। दन्तोलूखलिनश्चैव तथैवोन्मज्जकाः परे। गात्रशय्या अशय्याश्च तथैवाभ्रावकाशकाः।।3.6.3।। मुनयस्सलिलाहारावायुभक्षा स्तथापरे। आकाशनिलयाश्चैव तथा स्थण्डिलशायिनः।।3.6.4।। व्रतोपवासिनो दान्तास्तथाऽर्द्रपटवाससः। सजपाश्च तपोनित्यास्तथा पञ्चतपोऽन्विताः।।3.6.5।। सर्वे ब्राह्म्या श्रिया जुष्टा दृढयोगास्समाहिताः। शरभङ्गाश्रमे राममभिजग्मुश्च तापसाः।।3.6.6।।
5वैखानसा वालखिल्यास्सम्प्रक्षाला मरीचिपाः। अश्मकुट्टाश्च बहवः पत्राहाराश्च तापसाः।।3.6.2।। दन्तोलूखलिनश्चैव तथैवोन्मज्जकाः परे। गात्रशय्या अशय्याश्च तथैवाभ्रावकाशकाः।।3.6.3।। मुनयस्सलिलाहारावायुभक्षा स्तथापरे। आकाशनिलयाश्चैव तथा स्थण्डिलशायिनः।।3.6.4।। व्रतोपवासिनो दान्तास्तथाऽर्द्रपटवाससः। सजपाश्च तपोनित्यास्तथा पञ्चतपोऽन्विताः।।3.6.5।। सर्वे ब्राह्म्या श्रिया जुष्टा दृढयोगास्समाहिताः। शरभङ्गाश्रमे राममभिजग्मुश्च तापसाः।।3.6.6।।
6वैखानसा वालखिल्यास्सम्प्रक्षाला मरीचिपाः। अश्मकुट्टाश्च बहवः पत्राहाराश्च तापसाः।।3.6.2।। दन्तोलूखलिनश्चैव तथैवोन्मज्जकाः परे। गात्रशय्या अशय्याश्च तथैवाभ्रावकाशकाः।।3.6.3।। मुनयस्सलिलाहारावायुभक्षा स्तथापरे। आकाशनिलयाश्चैव तथा स्थण्डिलशायिनः।।3.6.4।। व्रतोपवासिनो दान्तास्तथाऽर्द्रपटवाससः। सजपाश्च तपोनित्यास्तथा पञ्चतपोऽन्विताः।।3.6.5।। सर्वे ब्राह्म्या श्रिया जुष्टा दृढयोगास्समाहिताः। शरभङ्गाश्रमे राममभिजग्मुश्च तापसाः।।3.6.6।।
7अभिगम्य च धर्मज्ञा रामं धर्मभृतां वरम्। ऊचुः परमधर्मज्ञमृषिसङ्घास्समाहिताः।।3.6.7।।
8त्वमिक्ष्वाकुकुलस्यास्य पृथिव्याश्च महारथ। प्रधानश्चासि नाथश्च देवानां मघवानिव।।3.6.8।।
9विश्रुतस्त्रिषु लोकेषु यशसा विक्रमेण च। पितृभक्तिश्च सत्यं च त्वयि धर्मश्च पुष्कलः।।3.6.9।।
10त्वामासाद्य महात्मानं धर्मज्ञं धर्मवत्सलम्। अर्थित्वान्नाथ वक्ष्यामस्तच्च नः क्षन्तुमर्हसि।।3.6.10।।
11अधर्मस्सुमहांस्तात भवेत्तस्य महीपतेः। यो हरेद्बलिषड्भागां न च रक्षति पुत्रवत्।।3.6.11।।
12युञ्जानस्स्वानिव प्राणान्प्राणैरिष्टान्सुतानिव। नित्ययुक्तस्सदा रक्षन्सर्वान्विषयवासिनः।।3.6.12।। प्राप्नोति शाश्वतीं राम कीर्तिं स बहुवार्षिकीम्। ब्रह्मणस्स्थानमासाद्य तत्र चापि महीयते।।3.6.13।।
13युञ्जानस्स्वानिव प्राणान्प्राणैरिष्टान्सुतानिव। नित्ययुक्तस्सदा रक्षन्सर्वान्विषयवासिनः।।3.6.12।। प्राप्नोति शाश्वतीं राम कीर्तिं स बहुवार्षिकीम्। ब्रह्मणस्स्थानमासाद्य तत्र चापि महीयते।।3.6.13।।
14यत्करोति परं धर्म मुनिर्मूलफलाशनः। तत्र राज्ञश्चतुर्भाग प्रजा धर्मेण रक्षितः।।3.6.14।।
15सोऽयं ब्राह्मणभूयिष्ठो वानप्रस्थगणो महान्। त्वन्नाथोऽनाथवद्राम राक्षसैर्वध्यते भृशम्।।3.6.15।।
16एहि पश्य शरीराणि मुनीनां भावितात्मनाम्। हतानां राक्षसैर्घोरैर्बहूनां बहुधा वने।।3.6.16।।
17पम्पानदीनिवासानामनुमन्दाकिनीमपि। चित्रकूटालयानां च क्रियते कदनं महत्।।3.6.17।।
18एवं वयं न मृष्यामो विप्रकारं तपस्विनाम्। क्रियमाणं वने घोरं रक्षोभिर्भीमकर्मभिः।।3.6.18।।
19ततस्त्वां शरणार्थं च शरण्यं समुपस्थिताः। परिपालय नो राम वध्यमानान्निशाचरैः।।3.6.19।।
20परा त्वत्तो गतिर्वीर पृथिव्यां नोपपद्यते। परिपालय न स्सर्वान्राक्षसेभ्यो नृपात्मज।।3.6.20।।
21एतच्छ्रुत्वा तु काकुत्स्थस्तापसानां तपस्विनाम्। इदं प्रोवाच धर्मात्मा सर्वानेव तपस्विनः।।3.6.21।।
22नैवमर्हथ मां वक्तुमाज्ञाप्योऽहं तपस्विनाम्। केवलेनात्मकार्येण प्रवेष्टव्यं मया वनं।।3.6.22।।
23विप्रकारमपाक्रष्टुं राक्षसैर्भवतामिमम्। पितुस्तु निर्देशकरः प्रविष्टोऽहमिदं वनम्।।3.6.23।।
24भवतामर्थसिद्ध्यर्थमागतोऽहं यदृच्छया। तस्य मेऽयं वने वासो भविष्यति महाफलः।।3.6.24।।
25तपस्विनां रणे शत्रून्हन्तुमिच्छामि राक्षसान्। पश्यन्तु वीर्यमृषयस्सभ्रातुर्मे तपोधनाः।।3.6.25।।
26दत्त्वाऽभयं चापि तपोधनानां धर्मे धृतात्मा सह लक्ष्मणेन। तपोधनैश्चापि सभाज्यवृत्तः सुतीक्ष्णमेवाभिजगाम वीरः।।3.6.26।।
English
1When Sarabhanga attained the heaven, all the sages collected together and came to Rama whose radiance was like fire.
2Vaikhanasas, Valakhilyas, sages who continuously wash their bodies, Marichakas Asmakuttas sages who live on leaves only, those who have teeth like mortar, Unmajjakas, those who use limbs as their bed, those who practise penance without using a bed, those who do penance in the open, unmindful of rain or Sun or wind, those who live on water only, those who penance under the open sky, those who carry on penance on high places like the mountaintop, those who recline on bare ground only, those who observe fast as a part of religious tradition, those selfrestrained men, those who mutter sacred mantras, those who constantly perform penance and those who stand under the blazing Sun in summer placing fire on four sides while performing penanceall these types of sages met Rama in the hermitage of Sarabhanga.
3Vaikhanasas, Valakhilyas, sages who continuously wash their bodies, Marichakas Asmakuttas sages who live on leaves only, those who have teeth like mortar, Unmajjakas, those who use limbs as their bed, those who practise penance without using a bed, those who do penance in the open, unmindful of rain or Sun or wind, those who live on water only, those who penance under the open sky, those who carry on penance on high places like the mountaintop, those who recline on bare ground only, those who observe fast as a part of religious tradition, those selfrestrained men, those who mutter sacred mantras, those who constantly perform penance and those who stand under the blazing Sun in summer placing fire on four sides while performing penanceall these types of sages met Rama in the hermitage of Sarabhanga.
4Vaikhanasas, Valakhilyas, sages who continuously wash their bodies, Marichakas Asmakuttas sages who live on leaves only, those who have teeth like mortar, Unmajjakas, those who use limbs as their bed, those who practise penance without using a bed, those who do penance in the open, unmindful of rain or Sun or wind, those who live on water only, those who penance under the open sky, those who carry on penance on high places like the mountaintop, those who recline on bare ground only, those who observe fast as a part of religious tradition, those selfrestrained men, those who mutter sacred mantras, those who constantly perform penance and those who stand under the blazing Sun in summer placing fire on four sides while performing penanceall these types of sages met Rama in the hermitage of Sarabhanga.
5Vaikhanasas, Valakhilyas, sages who continuously wash their bodies, Marichakas Asmakuttas sages who live on leaves only, those who have teeth like mortar, Unmajjakas, those who use limbs as their bed, those who practise penance without using a bed, those who do penance in the open, unmindful of rain or Sun or wind, those who live on water only, those who penance under the open sky, those who carry on penance on high places like the mountaintop, those who recline on bare ground only, those who observe fast as a part of religious tradition, those selfrestrained men, those who mutter sacred mantras, those who constantly perform penance and those who stand under the blazing Sun in summer placing fire on four sides while performing penanceall these types of sages met Rama in the hermitage of Sarabhanga.
6Vaikhanasas, Valakhilyas, sages who continuously wash their bodies, Marichakas Asmakuttas sages who live on leaves only, those who have teeth like mortar, Unmajjakas, those who use limbs as their bed, those who practise penance without using a bed, those who do penance in the open, unmindful of rain or Sun or wind, those who live on water only, those who penance under the open sky, those who carry on penance on high places like the mountaintop, those who recline on bare ground only, those who observe fast as a part of religious tradition, those selfrestrained men, those who mutter sacred mantras, those who constantly perform penance and those who stand under the blazing Sun in summer placing fire on four sides while performing penanceall these types of sages met Rama in the hermitage of Sarabhanga.
7All groups of sages, who knew dharma, and were upholders of righteousness reached Rama, the supreme knower of dharma, and said:
8O great charioteer you are the lord of the Ikshvaku race and of the world just like Indra, chief among the gods.
9You are renowned in the three worlds for your valour, for your devotion to father, and in you lies enough evidence of your adherence to truth and righteousness.
10O lord, do excuse us. We sought your help to fulfil our needs since you are at hand. You are a great soul, knower and lover of dharma.
11O Lord, a king who collect one sixth of the produce as tax and yet does not protect his subjects like his children commits an act of grave injustice.
12O Rama, whoever protects the inhabitants of his kingdom at all times like his own son who he loves more than his own life will attain the world of Brahma and remain there for long years and will achieve prosperity thereafter.
13O Rama, whoever protects the inhabitants of his kingdom at all times like his own son who he loves more than his own life will attain the world of Brahma and remain there for long years and will achieve prosperity thereafter.
14One fourth of the supreme merit a sage earns by living on fruits and roots, accrues to the king through which the people are protected righteously.
15O Rama we are a group of great sages, mostly brahmins, leading a vanaprastha life. Yet with a protector like you, we are slaughtered in large numbers like orphans.
16Come and see the bodies of ascetics, who had perceived the Supreme Spirit, killed in large numbers in the forest by the fierce demons.
17A great slaughter is taking place amongst those residing on the bank of the Pampa lake, near the river Mandakini, and on mount Chitrakuta.
18We ascetics are not able to tolerate the fearful deeds perpetrated by the dreadful demons in the forest.
19O Rama, you are worthy of refuge. Hence we have come to you seeking your protection. We are being killed by the nightstalkers. Save us.
20O great warrior here on this earth there is no protector as mighty as you. So, O prince save us all from these demons.
21Having heard this, righteous Rama of the Kakutstha dynasty said to all the ascetics engaged in penance:
22You should not speak to me this way. I deserve to be commanded by the ascetics. I have not entered this forest only on a personal mission.
23I came into this forest in obedience to my father's orders to repel the aggression of demons against you.
24I came here to acomplish your task incidentally, Therefore, my stay in the forest will yield great results.
25I wish to kill in the fight the demons who are your enemies. O great ascetics, you may witness my prowess supported by my brother.
26Brave Rama, steadfast in righteousness, worthy of honour, gave assurance to protect the ascetics endowed with the wealth of penance, and proceeded towards sage Sutikshna. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे षष्ठस्सर्गः।। Thus ends the sixth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
Hindi
1जब शरभंग स्वर्ग को प्राप्त हुए, तब सब मुनि एकत्र होकर अग्नि के समान तेजस्वी राम के पास आए।
2वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर अपने शरीर को धोने वाले मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पत्तों पर जीवन बिताने वाले मुनि, जिनके दाँत ओखली के समान हैं, उन्मज्जक, जो अपने अंगों को ही शय्या बनाते हैं, जो बिना शय्या के तप करते हैं, जो वर्षा, धूप अथवा वायु की चिन्ता किए बिना खुले में तप करते हैं, जो केवल जल पर जीते हैं, जो खुले आकाश के नीचे तप करते हैं, जो पर्वतशिखर जैसे ऊँचे स्थानों पर तप करते हैं, जो केवल नंगी भूमि पर लेटते हैं, जो धार्मिक परम्परा के अंग के रूप में उपवास करते हैं, वे संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रों का जप करते हैं, जो निरन्तर तप करते हैं और जो ग्रीष्म में तप करते हुए चारों ओर अग्नि रखकर प्रचण्ड सूर्य के नीचे खड़े रहते हैं—इन सब प्रकार के मुनियों ने शरभंग के आश्रम में राम से भेंट की।
3वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर अपने शरीर को धोने वाले मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पत्तों पर जीवन बिताने वाले मुनि, जिनके दाँत ओखली के समान हैं, उन्मज्जक, जो अपने अंगों को ही शय्या बनाते हैं, जो बिना शय्या के तप करते हैं, जो वर्षा, धूप अथवा वायु की चिन्ता किए बिना खुले में तप करते हैं, जो केवल जल पर जीते हैं, जो खुले आकाश के नीचे तप करते हैं, जो पर्वतशिखर जैसे ऊँचे स्थानों पर तप करते हैं, जो केवल नंगी भूमि पर लेटते हैं, जो धार्मिक परम्परा के अंग के रूप में उपवास करते हैं, वे संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रों का जप करते हैं, जो निरन्तर तप करते हैं और जो ग्रीष्म में तप करते हुए चारों ओर अग्नि रखकर प्रचण्ड सूर्य के नीचे खड़े रहते हैं—इन सब प्रकार के मुनियों ने शरभंग के आश्रम में राम से भेंट की।
4वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर अपने शरीर को धोने वाले मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पत्तों पर जीवन बिताने वाले मुनि, जिनके दाँत ओखली के समान हैं, उन्मज्जक, जो अपने अंगों को ही शय्या बनाते हैं, जो बिना शय्या के तप करते हैं, जो वर्षा, धूप अथवा वायु की चिन्ता किए बिना खुले में तप करते हैं, जो केवल जल पर जीते हैं, जो खुले आकाश के नीचे तप करते हैं, जो पर्वतशिखर जैसे ऊँचे स्थानों पर तप करते हैं, जो केवल नंगी भूमि पर लेटते हैं, जो धार्मिक परम्परा के अंग के रूप में उपवास करते हैं, वे संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रों का जप करते हैं, जो निरन्तर तप करते हैं और जो ग्रीष्म में तप करते हुए चारों ओर अग्नि रखकर प्रचण्ड सूर्य के नीचे खड़े रहते हैं—इन सब प्रकार के मुनियों ने शरभंग के आश्रम में राम से भेंट की।
5वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर अपने शरीर को धोने वाले मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पत्तों पर जीवन बिताने वाले मुनि, जिनके दाँत ओखली के समान हैं, उन्मज्जक, जो अपने अंगों को ही शय्या बनाते हैं, जो बिना शय्या के तप करते हैं, जो वर्षा, धूप अथवा वायु की चिन्ता किए बिना खुले में तप करते हैं, जो केवल जल पर जीते हैं, जो खुले आकाश के नीचे तप करते हैं, जो पर्वतशिखर जैसे ऊँचे स्थानों पर तप करते हैं, जो केवल नंगी भूमि पर लेटते हैं, जो धार्मिक परम्परा के अंग के रूप में उपवास करते हैं, वे संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रों का जप करते हैं, जो निरन्तर तप करते हैं और जो ग्रीष्म में तप करते हुए चारों ओर अग्नि रखकर प्रचण्ड सूर्य के नीचे खड़े रहते हैं—इन सब प्रकार के मुनियों ने शरभंग के आश्रम में राम से भेंट की।
6वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर अपने शरीर को धोने वाले मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पत्तों पर जीवन बिताने वाले मुनि, जिनके दाँत ओखली के समान हैं, उन्मज्जक, जो अपने अंगों को ही शय्या बनाते हैं, जो बिना शय्या के तप करते हैं, जो वर्षा, धूप अथवा वायु की चिन्ता किए बिना खुले में तप करते हैं, जो केवल जल पर जीते हैं, जो खुले आकाश के नीचे तप करते हैं, जो पर्वतशिखर जैसे ऊँचे स्थानों पर तप करते हैं, जो केवल नंगी भूमि पर लेटते हैं, जो धार्मिक परम्परा के अंग के रूप में उपवास करते हैं, वे संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रों का जप करते हैं, जो निरन्तर तप करते हैं और जो ग्रीष्म में तप करते हुए चारों ओर अग्नि रखकर प्रचण्ड सूर्य के नीचे खड़े रहते हैं—इन सब प्रकार के मुनियों ने शरभंग के आश्रम में राम से भेंट की।
7धर्म के ज्ञाता और धर्म के धारक मुनियों के सब समूह धर्म के परम ज्ञाता राम के पास पहुँचे और बोले:
8हे महारथी! जैसे देवताओं में प्रमुख इन्द्र हैं, वैसे ही आप इक्ष्वाकु वंश और इस जगत् के स्वामी हैं।
9आप अपने पराक्रम के लिए तथा पिता के प्रति अपनी भक्ति के लिए तीनों लोकों में विख्यात हैं, और आप में सत्य तथा धर्म के प्रति निष्ठा के पर्याप्त प्रमाण विद्यमान हैं।
10हे स्वामी! हमें क्षमा कीजिए। आप निकट हैं, इसलिए हमने अपनी आवश्यकताओं की पूर्ति के लिए आपकी सहायता माँगी है। आप महात्मा हैं, धर्म के ज्ञाता और प्रेमी हैं।
11हे स्वामी! जो राजा उपज का छठा भाग कर के रूप में लेता है और फिर भी अपनी प्रजा की अपने सन्तान के समान रक्षा नहीं करता, वह घोर अन्याय का कर्म करता है।
12हे राम! जो अपने राज्य के निवासियों की सदा अपने ही पुत्र के समान, जिसे वह अपने प्राणों से भी अधिक प्रिय समझता है, रक्षा करता है, वह ब्रह्मलोक प्राप्त करेगा, वहाँ दीर्घ काल तक रहेगा और तत्पश्चात् समृद्धि प्राप्त करेगा।
13हे राम! जो अपने राज्य के निवासियों की सदा अपने ही पुत्र के समान, जिसे वह अपने प्राणों से भी अधिक प्रिय समझता है, रक्षा करता है, वह ब्रह्मलोक प्राप्त करेगा, वहाँ दीर्घ काल तक रहेगा और तत्पश्चात् समृद्धि प्राप्त करेगा।
14कन्दमूल और फलों पर जीवन बिताकर मुनि जो परम पुण्य अर्जित करता है, उसका चौथा भाग उस राजा को प्राप्त होता है जिसके द्वारा प्रजा की धर्मपूर्वक रक्षा होती है।
15हे राम! हम महर्षियों का समूह हैं, अधिकांशतः ब्राह्मण, जो वानप्रस्थ जीवन बिता रहे हैं। फिर भी आप जैसे रक्षक के होते हुए भी हम अनाथों के समान बड़ी संख्या में मारे जा रहे हैं।
16आइए और उन तपस्वियों के शरीर देखिए, जिन्होंने परब्रह्म का साक्षात्कार किया था और जो वन में क्रूर राक्षसों द्वारा बड़ी संख्या में मारे गए हैं।
17पम्पा सरोवर के तट पर, मन्दाकिनी नदी के निकट तथा चित्रकूट पर्वत पर निवास करने वालों में महान् संहार हो रहा है।
18हम तपस्वी वन में भयंकर राक्षसों द्वारा किए जा रहे भयावह कर्मों को सहन नहीं कर सकते।
19हे राम! आप शरण देने योग्य हैं। इसीलिए हम आपकी रक्षा की याचना करते हुए आपके पास आए हैं। हम निशाचरों द्वारा मारे जा रहे हैं। हमें बचाइए।
20हे महान् योद्धा! इस पृथ्वी पर आपके समान बलशाली कोई रक्षक नहीं है। अतः हे राजकुमार! इन राक्षसों से हम सबकी रक्षा कीजिए।
21यह सुनकर काकुत्स्थ वंश के धर्मात्मा राम ने तप में लगे उन सब तपस्वियों से कहा:
22आपको मुझसे इस प्रकार नहीं बोलना चाहिए। मैं तपस्वियों द्वारा आज्ञा दिए जाने योग्य हूँ। मैंने केवल किसी व्यक्तिगत प्रयोजन से इस वन में प्रवेश नहीं किया है।
23मैं अपने पिता की आज्ञा का पालन करते हुए इस वन में आया हूँ, ताकि आपके विरुद्ध राक्षसों के आक्रमण को रोक सकूँ।
24मैं यहाँ प्रसंगवश आपका कार्य पूर्ण करने आया हूँ। अतः वन में मेरा निवास महान् फल देगा।
25मैं युद्ध में उन राक्षसों का वध करना चाहता हूँ जो आपके शत्रु हैं। हे महातपस्वियो! आप मेरे भ्राता द्वारा समर्थित मेरा पराक्रम देख सकते हैं।
26धर्म में दृढ़, सम्मान के योग्य वीर राम ने तप के धन से सम्पन्न उन तपस्वियों को रक्षा का आश्वासन दिया और मुनि सुतीक्ष्ण की ओर बढ़े। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के अरण्यकाण्ड का षष्ठ सर्ग समाप्त हुआ।
Nepali
1जब शरभङ्गले स्वर्ग प्राप्त गरे, तब सबै मुनि एकत्र भई अग्निसमान तेजस्वी रामकहाँ आए।
2वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर आफ्नो शरीर धुने मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पातमा जीवन बिताउने मुनि, जसका दाँत ओखलसमान छन्, उन्मज्जक, जसले आफ्ना अङ्गलाई नै ओछ्यान बनाउँछन्, जो ओछ्यानविना तप गर्छन्, जो वर्षा, घाम वा वायुको चिन्ता नगरी खुला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल पानीमा बाँच्छन्, जो खुला आकाशमुनि तप गर्छन्, जो पर्वतशिखरजस्ता अग्ला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल नाङ्गो भुइँमा पल्टिन्छन्, जो धार्मिक परम्पराको अङ्गका रूपमा उपवास गर्छन्, ती संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रको जप गर्छन्, जो निरन्तर तप गर्छन् र जो ग्रीष्ममा तप गर्दै चारैतिर अग्नि राखेर प्रचण्ड सूर्यमुनि उभिन्छन्—यी सबै प्रकारका मुनिहरूले शरभङ्गको आश्रममा रामसँग भेट गरे।
3वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर आफ्नो शरीर धुने मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पातमा जीवन बिताउने मुनि, जसका दाँत ओखलसमान छन्, उन्मज्जक, जसले आफ्ना अङ्गलाई नै ओछ्यान बनाउँछन्, जो ओछ्यानविना तप गर्छन्, जो वर्षा, घाम वा वायुको चिन्ता नगरी खुला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल पानीमा बाँच्छन्, जो खुला आकाशमुनि तप गर्छन्, जो पर्वतशिखरजस्ता अग्ला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल नाङ्गो भुइँमा पल्टिन्छन्, जो धार्मिक परम्पराको अङ्गका रूपमा उपवास गर्छन्, ती संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रको जप गर्छन्, जो निरन्तर तप गर्छन् र जो ग्रीष्ममा तप गर्दै चारैतिर अग्नि राखेर प्रचण्ड सूर्यमुनि उभिन्छन्—यी सबै प्रकारका मुनिहरूले शरभङ्गको आश्रममा रामसँग भेट गरे।
4वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर आफ्नो शरीर धुने मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पातमा जीवन बिताउने मुनि, जसका दाँत ओखलसमान छन्, उन्मज्जक, जसले आफ्ना अङ्गलाई नै ओछ्यान बनाउँछन्, जो ओछ्यानविना तप गर्छन्, जो वर्षा, घाम वा वायुको चिन्ता नगरी खुला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल पानीमा बाँच्छन्, जो खुला आकाशमुनि तप गर्छन्, जो पर्वतशिखरजस्ता अग्ला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल नाङ्गो भुइँमा पल्टिन्छन्, जो धार्मिक परम्पराको अङ्गका रूपमा उपवास गर्छन्, ती संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रको जप गर्छन्, जो निरन्तर तप गर्छन् र जो ग्रीष्ममा तप गर्दै चारैतिर अग्नि राखेर प्रचण्ड सूर्यमुनि उभिन्छन्—यी सबै प्रकारका मुनिहरूले शरभङ्गको आश्रममा रामसँग भेट गरे।
5वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर आफ्नो शरीर धुने मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पातमा जीवन बिताउने मुनि, जसका दाँत ओखलसमान छन्, उन्मज्जक, जसले आफ्ना अङ्गलाई नै ओछ्यान बनाउँछन्, जो ओछ्यानविना तप गर्छन्, जो वर्षा, घाम वा वायुको चिन्ता नगरी खुला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल पानीमा बाँच्छन्, जो खुला आकाशमुनि तप गर्छन्, जो पर्वतशिखरजस्ता अग्ला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल नाङ्गो भुइँमा पल्टिन्छन्, जो धार्मिक परम्पराको अङ्गका रूपमा उपवास गर्छन्, ती संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रको जप गर्छन्, जो निरन्तर तप गर्छन् र जो ग्रीष्ममा तप गर्दै चारैतिर अग्नि राखेर प्रचण्ड सूर्यमुनि उभिन्छन्—यी सबै प्रकारका मुनिहरूले शरभङ्गको आश्रममा रामसँग भेट गरे।
6वैखानस, वालखिल्य, निरन्तर आफ्नो शरीर धुने मुनि, मरीचिप, अश्मकुट्ट, केवल पातमा जीवन बिताउने मुनि, जसका दाँत ओखलसमान छन्, उन्मज्जक, जसले आफ्ना अङ्गलाई नै ओछ्यान बनाउँछन्, जो ओछ्यानविना तप गर्छन्, जो वर्षा, घाम वा वायुको चिन्ता नगरी खुला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल पानीमा बाँच्छन्, जो खुला आकाशमुनि तप गर्छन्, जो पर्वतशिखरजस्ता अग्ला ठाउँमा तप गर्छन्, जो केवल नाङ्गो भुइँमा पल्टिन्छन्, जो धार्मिक परम्पराको अङ्गका रूपमा उपवास गर्छन्, ती संयमी पुरुष, जो पवित्र मन्त्रको जप गर्छन्, जो निरन्तर तप गर्छन् र जो ग्रीष्ममा तप गर्दै चारैतिर अग्नि राखेर प्रचण्ड सूर्यमुनि उभिन्छन्—यी सबै प्रकारका मुनिहरूले शरभङ्गको आश्रममा रामसँग भेट गरे।
7धर्मका ज्ञाता र धर्मका धारक मुनिहरूका सबै समूह धर्मका परम ज्ञाता रामकहाँ पुगे र भने:
8हे महारथी! जसरी देवताहरूमा प्रमुख इन्द्र हुनुहुन्छ, त्यसै गरी तपाईं इक्ष्वाकु वंश र यस जगत्का स्वामी हुनुहुन्छ।
9तपाईं आफ्नो पराक्रमका लागि तथा पिताप्रतिको आफ्नो भक्तिका लागि तीनै लोकमा विख्यात हुनुहुन्छ, र तपाईंमा सत्य तथा धर्मप्रतिको निष्ठाका पर्याप्त प्रमाण विद्यमान छन्।
10हे स्वामी! हामीलाई क्षमा गर्नुहोस्। तपाईं नजिक हुनुहुन्छ, त्यसैले हामीले आफ्ना आवश्यकता पूरा गर्न तपाईंको सहायता मागेका छौँ। तपाईं महात्मा हुनुहुन्छ, धर्मका ज्ञाता र प्रेमी हुनुहुन्छ।
11हे स्वामी! जुन राजाले उब्जनीको छैटौँ भाग करका रूपमा लिन्छ र तापनि आफ्नो प्रजाको आफ्ना सन्तानसमान रक्षा गर्दैन, उसले घोर अन्यायको कर्म गर्छ।
12हे राम! जसले आफ्नो राज्यका बासिन्दाको सदा आफ्नै छोरासमान, जसलाई ऊ आफ्नो प्राणभन्दा पनि बढी प्रिय ठान्छ, रक्षा गर्छ, उसले ब्रह्मलोक प्राप्त गर्नेछ, त्यहाँ दीर्घ कालसम्म रहनेछ र त्यसपछि समृद्धि प्राप्त गर्नेछ।
13हे राम! जसले आफ्नो राज्यका बासिन्दाको सदा आफ्नै छोरासमान, जसलाई ऊ आफ्नो प्राणभन्दा पनि बढी प्रिय ठान्छ, रक्षा गर्छ, उसले ब्रह्मलोक प्राप्त गर्नेछ, त्यहाँ दीर्घ कालसम्म रहनेछ र त्यसपछि समृद्धि प्राप्त गर्नेछ।
14कन्दमूल र फलमा जीवन बिताएर मुनिले जुन परम पुण्य आर्जन गर्छ, त्यसको चौथो भाग त्यस राजालाई प्राप्त हुन्छ जसद्वारा प्रजाको धर्मपूर्वक रक्षा हुन्छ।
15हे राम! हामी महर्षिहरूको समूह हौँ, अधिकांश ब्राह्मण, जो वानप्रस्थ जीवन बिताइरहेका छौँ। तापनि तपाईंजस्तो रक्षक हुँदाहुँदै हामी अनाथसमान ठूलो सङ्ख्यामा मारिँदै छौँ।
16आउनुहोस् र ती तपस्वीका शरीर हेर्नुहोस्, जसले परब्रह्मको साक्षात्कार गरेका थिए र जो वनमा क्रूर राक्षसहरूद्वारा ठूलो सङ्ख्यामा मारिएका छन्।
17पम्पा सरोवरको किनारमा, मन्दाकिनी नदीको नजिक तथा चित्रकूट पर्वतमा बस्नेहरूमाझ महान् संहार भइरहेको छ।
18हामी तपस्वीहरू वनमा भयंकर राक्षसहरूद्वारा गरिइरहेका भयावह कर्म सहन गर्न सक्दैनौँ।
19हे राम! तपाईं शरण दिनयोग्य हुनुहुन्छ। त्यसैले हामी तपाईंको रक्षाको याचना गर्दै तपाईंकहाँ आएका छौँ। हामी निशाचरहरूद्वारा मारिँदै छौँ। हामीलाई बचाउनुहोस्।
20हे महान् योद्धा! यस पृथ्वीमा तपाईंसमान बलशाली कुनै रक्षक छैन। त्यसैले हे राजकुमार! यी राक्षसहरूबाट हामी सबैको रक्षा गर्नुहोस्।
21यो सुनेर काकुत्स्थ वंशका धर्मात्मा रामले तपमा लागेका ती सबै तपस्वीलाई भने:
22तपाईंहरूले मसँग यसरी बोल्नुहुँदैन। म तपस्वीहरूद्वारा आज्ञा दिइनयोग्य छु। मैले केवल कुनै व्यक्तिगत प्रयोजनले यस वनमा प्रवेश गरेको होइनँ।
23म आफ्ना पिताको आज्ञाको पालना गर्दै यस वनमा आएको हुँ, ताकि तपाईंहरूविरुद्धको राक्षसहरूको आक्रमण रोक्न सकूँ।
24म यहाँ प्रसङ्गवश तपाईंहरूको कार्य पूरा गर्न आएको हुँ। त्यसैले वनमा मेरो बसाइले महान् फल दिनेछ।
25म युद्धमा ती राक्षसको वध गर्न चाहन्छु जो तपाईंहरूका शत्रु हुन्। हे महातपस्वीहरू! तपाईंहरूले मेरा भाइद्वारा समर्थित मेरो पराक्रम देख्न सक्नुहुनेछ।
26धर्ममा दृढ, सम्मानयोग्य वीर रामले तपको धनले सम्पन्न ती तपस्वीहरूलाई रक्षाको आश्वासन दिए र मुनि सुतीक्ष्णतर्फ बढे। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको अरण्यकाण्डको छैटौँ सर्ग समाप्त भयो।