English
1Sanjaya said Once more did the son of Arjuna pierced Karna on his car, with barbed arrows and then for angering the latter, again pierced him with fifty shafts more.
2Thereupon Radha's son pierced him in return with as many arrows. Covered all over with arrows, O Bharata, he then looked exceedingly beautiful.
3Excited with wrath, Abhimanyu also caused Karna to be covered over with streams of blood; the heroic Karna also appeared beautiful being mangled with shaft-wounds and bathed in blood.
4Then both those high-souled warriors, mangled with arrow-wounds and steeped in blood, appeared like two Kinshukas covered with blossom,
5Then Subhadra's son slew six of Karna's ministers all versed in various modes of warfare, together with their horses, charioteer, car and standards.
6Then Abhimanyu fearlessly pierced the rest of the mighty car-warriors in return, with ten shafts each; that feat of his seemed exceedingly wonderful.
7Thereafter having slain the son of the ruler of the Magadhas with six swift-coursing arrows, Abhimanyu felled the youthful Ashvaketu together with his horses and charioteer.
8Next slaying with a sharp, horse-shoeheaded arrow, the Bhoja prince of Martikavata having the device of an elephant on his banner, the son of Arjuna sent up a tremendous war-cry and began to scatter his arrows on all sides.
9Thereupon the son of Drona pierced his four horses with four arrows and charioteer with one shaft and then he pierced Arjuna's son with ten arrows.
10Thereafter Krishna's nephew having pierced Dushasana's son with ten swiftcoursing arrows, spoke these words at the top of his voice, with eyes red in rage.
11"Your father has fled from the battle like a veritable coward. It is fortunate that you know how to fight. But today you shall not escape me alive."
12Having spoken only these words, he hurled at him a Naracha burnished by the forger himself.
13Then leaving alone the son of Drona, Arjuna's son struck Shalya with three arrows. Him Shalya pierced in return with nine shafts furnished with vulterine feathers, on the breast, like one not at all afraid. That feat appeared to be highly wonderful.
14The son of Arjuna then cutting off his bow and slaying his two flank-supporters, pierced him with six iron-made shafts; and then Shalya ascended another chariot.
15Then having slain Satrunjaya, Chandraketu, Meghavega, Suvarchasam and Suryabhasa, he pierced the son of Subala. Subala then piercing him with three arrows, thus addressed Duryodhana-
16'Let all of us united together, crush this one; for, fighting singly, he will slay us all. O king, with the assistance of Drona and Kripa and others, do you think out the means of slaying this one. Thereafter Vikartana's son Karna, addressing Drona said these words-
17"Tell us the means of his death, before he slays us all.” Thereupon the fierce bow-man Drona replied to them all saying-
18"With all your watchfulness, have you been able to detect any weakness in this youthful prince? He is careering in all directions; yet has any of you been able to find out any laches in the prince?
19Behold the lightness of hands of this son of Arjuna, this foremost of all men! In the course of his car-motion, only his bow drawn to a complete circle can be seen and not his arrows, so swiftly does he let them off!
20Indeed this slayer of hostile heroes, this son of Subhadra is affording me great delight, though with his shafts he is afflicting my vital limbs and confounding my senses. This son of Subhadra careering through the field of battle, delights me greatly.
21In as much as many mighty car-warriors inflamed with rage cannot detect any the slightest weakness in him. I do not find any very great difference between the wielder of the Gandiva bow and this one of great lightness of hands, filling the points of the compass with his mighty shafts.
22Then once more Karna, afflicted with the arrows of Arjuna's son said to Drona "Afflicted sore by Abhimanyu, I am staying here, only because as a warrior, I should stay here.
23The fierce and exceedingly dreadful darts, corroding like fire, of this very furious prince, are this day sucking my heart's strength in battle.” Then softly and with a smile the preceptor replied to Karna saying-
24"O Karna! This Abhimanyu is faithful, his prowess is great and his armour is incapable of being penetrated into. I have taught the father of this hero, the diverse methods of wearing coats of mail; assuredly this subjugator of hostile fortresses, knows all those methods of wearing armours. But exerting yourself carefully, you can, with arrows cut-off his bow, his bowstring.
25The reins of his steeds and his two supporters of the flanks. O mighty bow-man, 0 son of Radha, if you are competent, then do all these.
26Then compelling him to turn his face away from the field, do you strike him from behind. As long as he wields the bow, he is incapable of being defeated even by all the Gods and the Asuras united together.
27So if you can, deprive him of the use of his car and his bow.” Then, Vikartana's son, Karna, hearing those words of the preceptor quickly cut-off Abhimanyu's bow with his arrows, when the latter was light-handedly scattering his shafts. Then Kritavarman of the Bhoja race, slew his steeds and Kripa the son of Gautama dispatched his two flanksupporters.
28The rest covered him with arrowy showers, when he was deprived of the use of his bow. Then these six mighty car-warriors with great activity, when activity was so necessary, ruthlessly covered that young careless hero who was fighting with them single-handedly, with showers of arrows.
29Then that handsome hero whose car had been rendered useless and whose bow had been cut-off, grasping his sword and buckler and remembering his duty, jumped up into the sky.
30Exhibiting great prowess and great lightness, Arjuna's son roved in the air like the king of the birds, in various motions, known as Kaushika and others.
31“With the sword in his hand he may fall upon me,'-thinking thus those mighty bowmen with their eyes up-turned and very watchful for finding Abhimanyu's weakness, began to pierce him.
32Then that conqueror of enemies, viz., Drona of mighty energy quickly cut-off the jeweldecked hilt of Abhimanyu's sword with a single shaft furnished with a horse-shoe-head.
33Then Radha's son also cut-off his excellent buckler with many sharp arrows. Then deprived of his sword and his shield he came down from the sky upon the ground, with all his limbs intact. Then raising a car-wheel, he furiously rushed against Drona.
34His person shining with the dust from the car-wheel and himself wielding the car-wheel in his upraised arm, Abhimanyu appeared highly beautiful and for a while imitating the son of Vasudeva, he became terrible fierce in that battle.
35With his robes dyed with the blood flowing in profusion (from his wounds), with his brows formidable in consequence of the wrinkles thereon, himself sending up loud war-cries, that highly powerful Abhimanyu appeared superbly beautiful staying in the midst of those foremost of kings.
Hindi
1सञ्जय ने कहा — अर्जुनपुत्र ने एक बार फिर कर्ण को उसके रथ पर गुल्फयुक्त बाणों से बींधा और फिर उसे क्रुद्ध करने के लिए पचास और बाणों से बींध डाला।
2तदनन्तर राधापुत्र ने उत्तर में उसे उतने ही बाणों से बींधा। हे भारत, सारे शरीर पर बाणों से ढका हुआ वह उस समय अत्यन्त सुन्दर दिखाई देता था।
3क्रोध से भरकर अभिमन्यु ने भी कर्ण को रुधिर की धाराओं से ढँकवा दिया; बाणों के घावों से क्षत-विक्षत और रुधिर में नहाया हुआ वीर कर्ण भी सुन्दर दिखाई देता था।
4तब बाणों के घावों से क्षत-विक्षत और रुधिर में डूबे हुए वे दोनों महात्मा योद्धा फूलों से लदे दो किंशुक वृक्षों के समान जान पड़ते थे।
5तब सुभद्रापुत्र ने युद्ध की नाना पद्धतियों में निपुण कर्ण के छह मन्त्रियों का उनके अश्वों, सारथियों, रथों और ध्वजाओं सहित वध कर डाला।
6फिर अभिमन्यु ने निर्भय होकर शेष महारथियों में से प्रत्येक को उत्तर में दस-दस बाणों से बींध डाला; उसका वह पराक्रम अत्यन्त अद्भुत जान पड़ा।
7तत्पश्चात् छह तीव्रगामी बाणों से मगधराज के पुत्र का वध करके अभिमन्यु ने युवा अश्वकेतु को उसके अश्वों और सारथि सहित गिरा दिया।
8फिर एक तीक्ष्ण अर्धचन्द्राकार बाण से मार्तिकावत के उस भोज राजकुमार का वध करके, जिसकी ध्वजा पर हाथी का चिह्न था, अर्जुनपुत्र ने प्रचण्ड सिंहनाद किया और सब दिशाओं में बाण बिखेरने लगा।
9तदनन्तर द्रोणपुत्र ने चार बाणों से उसके चारों अश्वों को और एक बाण से उसके सारथि को बींधा और फिर अर्जुनपुत्र को दस बाणों से बींध डाला।
10तत्पश्चात् कृष्ण के भानजे ने दस तीव्रगामी बाणों से दुःशासन के पुत्र को बींधकर क्रोध से लाल हुए नेत्रों के साथ उच्च स्वर में ये वचन कहे —
11“तेरा पिता सचमुच कायर की भाँति युद्ध से भाग गया। यह सौभाग्य की बात है कि तू लड़ना जानता है। किन्तु आज तू मुझसे जीवित बचकर न जा सकेगा।”
12केवल ये वचन कहकर उसने उस पर एक नाराच फेंका, जिसे स्वयं लोहार ने चमकाया था।
13तब द्रोणपुत्र को छोड़कर अर्जुनपुत्र ने शल्य पर तीन बाणों से प्रहार किया। शल्य ने उत्तर में गृध्रपंखवाले नौ बाणों से उसकी छाती पर प्रहार किया, मानो उसे तनिक भी भय न हो। वह पराक्रम अत्यन्त अद्भुत जान पड़ा।
14तब अर्जुनपुत्र ने उसका धनुष काटकर और उसके दोनों पार्श्वरक्षकों का वध करके उसे छह लोहमय बाणों से बींध डाला; तदनन्तर शल्य दूसरे रथ पर चढ़ गया।
15फिर शत्रुञ्जय, चन्द्रकेतु, मेघवेग, सुवर्चा और सूर्यभास का वध करके उसने सुबलपुत्र को बींधा। तब सुबलपुत्र ने उसे तीन बाणों से बींधकर दुर्योधन से इस प्रकार कहा —
16“हम सब मिलकर इसे कुचल डालें; क्योंकि अकेले-अकेले लड़ते हुए यह हम सबका वध कर देगा। हे राजन्, द्रोण, कृप तथा अन्य वीरों की सहायता से आप इसके वध का उपाय सोचिए।” तदनन्तर विकर्तनपुत्र कर्ण ने द्रोण को सम्बोधित करके ये वचन कहे —
17“इससे पहले कि यह हम सबका वध कर दे, हमें इसकी मृत्यु का उपाय बताइए।” तब उन प्रचण्ड धनुर्धर द्रोण ने उन सबको उत्तर देते हुए कहा —
18“तुम सबकी इतनी सतर्क दृष्टि रहते हुए भी क्या तुम इस युवा राजकुमार में कोई दुर्बलता ढूँढ़ सके? वह सब दिशाओं में विचर रहा है; फिर भी क्या तुममें से कोई इस राजकुमार में कोई चूक पकड़ सका?
19अर्जुन के इस पुत्र का, इस नरश्रेष्ठ का हस्तलाघव तो देखो! उसके रथ के घूमते रहते केवल उसका पूर्ण मण्डलाकार खिंचा धनुष ही दिखाई देता है, उसके बाण नहीं — इतनी शीघ्रता से वह उन्हें छोड़ता है!
20सचमुच यह शत्रुवीरसंहारक सुभद्रापुत्र मुझे बड़ा आनन्द दे रहा है, यद्यपि अपने बाणों से वह मेरे मर्मस्थलों को पीड़ित कर रहा है और मेरी इन्द्रियों को विकल कर रहा है। रणभूमि में विचरता हुआ यह सुभद्रापुत्र मुझे अत्यन्त प्रसन्न करता है।
21क्योंकि क्रोध से जलते अनेक महारथी भी उसमें तनिक-सी भी दुर्बलता नहीं ढूँढ़ पाते। अपने प्रचण्ड बाणों से दिशाओं को भरनेवाले इस महान् हस्तलाघववाले वीर में और गाण्डीवधारी में मुझे कोई बड़ा भेद नहीं दिखता।
22तब अर्जुनपुत्र के बाणों से पीड़ित कर्ण ने एक बार फिर द्रोण से कहा — “अभिमन्यु से अत्यन्त पीड़ित होकर भी मैं यहाँ केवल इसलिए टिका हूँ कि एक योद्धा के नाते मुझे यहाँ टिकना चाहिए।
23इस अत्यन्त क्रुद्ध राजकुमार के प्रचण्ड और अत्यन्त भयंकर, अग्नि की भाँति जलानेवाले बाण आज युद्ध में मेरे हृदय का बल सोख रहे हैं।” तब आचार्य ने मृदु स्वर में मुसकराते हुए कर्ण को उत्तर दिया —
24“हे कर्ण! यह अभिमन्यु निष्ठावान् है, इसका पराक्रम महान् है और इसका कवच भेदा नहीं जा सकता। मैंने इस वीर के पिता को कवच धारण करने की नाना विधियाँ सिखाई थीं; निश्चय ही शत्रुदुर्गों को जीतनेवाला यह उन समस्त विधियों को जानता है। किन्तु सावधानी से प्रयत्न करने पर तुम बाणों से इसका धनुष, इसकी प्रत्यंचा —
25— इसके अश्वों की लगामें और इसके दोनों पार्श्वरक्षक — इन सबको काट सकते हो। हे महाधनुर्धर, हे राधापुत्र, यदि तुम समर्थ हो, तो यह सब कर दिखाओ।
26तब इसे रणभूमि से मुँह मोड़ने पर विवश करके पीछे से इस पर प्रहार करो। जब तक यह धनुष धारण किए है, तब तक समस्त देवता और असुर मिलकर भी इसे परास्त नहीं कर सकते।
27इसलिए यदि तुम कर सको, तो इसे इसके रथ और धनुष के प्रयोग से वंचित कर दो।” तब आचार्य के वे वचन सुनकर विकर्तनपुत्र कर्ण ने, जब अभिमन्यु हस्तलाघव के साथ बाण बिखेर रहा था, शीघ्र ही अपने बाणों से उसका धनुष काट डाला। तब भोजवंशी कृतवर्मा ने उसके अश्वों का वध किया और गौतमपुत्र कृप ने उसके दोनों पार्श्वरक्षकों को यमलोक भेज दिया।
28धनुष के प्रयोग से वंचित हो जाने पर शेष योद्धाओं ने उसे बाणों की वर्षा से ढँक दिया। तब जिस समय फुर्ती की सबसे अधिक आवश्यकता थी, उसी समय उन छह महारथियों ने बड़ी फुर्ती से उस युवा और निश्चिन्त वीर को, जो अकेला ही उनसे लड़ रहा था, निर्दयतापूर्वक बाणों की वर्षा से ढँक दिया।
29तब जिसका रथ निरर्थक कर दिया गया था और जिसका धनुष काट डाला गया था, वह सुन्दर वीर तलवार और ढाल थामकर तथा अपने कर्तव्य का स्मरण करके आकाश में उछल पड़ा।
30महान् पराक्रम और महान् लाघव प्रकट करते हुए अर्जुनपुत्र कौशिक आदि नाम से प्रसिद्ध नाना गतियों से पक्षिराज (गरुड़) की भाँति आकाश में विचरने लगा।
31“हाथ में तलवार लिए यह कहीं मुझ पर ही न टूट पड़े” — ऐसा सोचकर वे महाधनुर्धर ऊपर उठी दृष्टि से और अभिमन्यु की दुर्बलता ढूँढ़ने को अत्यन्त सतर्क होकर उसे बींधने लगे।
32तब शत्रुविजयी महातेजस्वी द्रोण ने अर्धचन्द्राकार फलवाले एक ही बाण से अभिमन्यु की तलवार की रत्नजटित मूठ शीघ्र काट डाली।
33तब राधापुत्र ने भी अनेक तीक्ष्ण बाणों से उसकी उत्तम ढाल काट डाली। तब तलवार और ढाल से वंचित होकर वह आकाश से पृथ्वी पर उतर आया — उसके सब अंग तब भी अक्षत थे। तब रथ का एक पहिया उठाकर वह क्रोध से भरकर द्रोण पर टूट पड़ा।
34रथचक्र की धूल से चमकते शरीरवाला और उठी हुई भुजा में रथचक्र थामे अभिमन्यु अत्यन्त शोभायमान दिखाई देने लगा; और कुछ क्षणों के लिए वासुदेवपुत्र का अनुकरण करता हुआ वह उस युद्ध में अत्यन्त भयंकर हो उठा।
35(अपने घावों से) धारा-प्रवाह बहते रुधिर से रँगे वस्त्रोंवाला, भौंहों पर पड़ी सिलवटों से भयंकर मुखवाला और स्वयं उच्च सिंहनाद करता हुआ वह महाबली अभिमन्यु उन राजश्रेष्ठों के बीच खड़ा परम शोभायमान दिखाई देता था।
Nepali
1सञ्जयले भने — अर्जुनपुत्रले एक पटक फेरि कर्णलाई उनकै रथमा गुल्फयुक्त बाणले घोचे र फेरि उनलाई क्रुद्ध पार्न पचास थप बाणले घोचिदिए।
2त्यसपछि राधापुत्रले उत्तरमा उनलाई त्यति नै बाणले घोचे। हे भारत, सारा शरीरमा बाणले ढाकिएका उनी त्यस बेला अत्यन्त सुन्दर देखिन्थे।
3क्रोधले भरिएर अभिमन्युले पनि कर्णलाई रगतका धाराले छोपिदिए; बाणका घाउले क्षतविक्षत र रगतमा नुहाएका वीर कर्ण पनि सुन्दर देखिन्थे।
4तब बाणका घाउले क्षतविक्षत र रगतमा डुबेका ती दुवै महात्मा योद्धा फूलले लटरम्म दुई किंशुक वृक्षजस्तै लाग्थे।
5तब सुभद्रापुत्रले युद्धका नाना पद्धतिमा निपुण कर्णका छ मन्त्रीको तिनका घोडा, सारथि, रथ र ध्वजासहित वध गरिदिए।
6फेरि अभिमन्युले निर्भय भई बाँकी महारथीहरूमध्ये प्रत्येकलाई उत्तरमा दस-दस बाणले घोचिदिए; उनको त्यो पराक्रम अत्यन्त अद्भुत लाग्यो।
7त्यसपछि छ तीव्रगामी बाणले मगधराजका पुत्रको वध गरेर अभिमन्युले युवा अश्वकेतुलाई उनका घोडा र सारथिसहित ढालिदिए।
8फेरि एउटा तीक्ष्ण अर्धचन्द्राकार बाणले मार्तिकावतका ती भोज राजकुमारको वध गरेर, जसको ध्वजामा हात्तीको चिह्न थियो, अर्जुनपुत्रले प्रचण्ड सिंहनाद गरे र सबै दिशामा बाण छर्न थाले।
9त्यसपछि द्रोणपुत्रले चार बाणले उनका चारै घोडालाई र एक बाणले उनका सारथिलाई घोचे र फेरि अर्जुनपुत्रलाई दस बाणले घोचिदिए।
10त्यसपछि कृष्णका भान्जाले दस तीव्रगामी बाणले दुःशासनका पुत्रलाई घोचेर क्रोधले राता भएका आँखाका साथ उच्च स्वरमा यी वचन भने —
11“तेरो पिता साँच्चै कायरझैँ युद्धबाट भाग्यो। यो सौभाग्यको कुरा हो कि तँ लड्न जान्दछस्। तर आज तँ मबाट जीवित उम्केर जान सक्नेछैनस्।”
12केवल यी वचन भनेर उनले उसमाथि एउटा नाराच हाने, जसलाई स्वयं आरनवालाले टल्काएको थियो।
13तब द्रोणपुत्रलाई छाडेर अर्जुनपुत्रले शल्यमाथि तीन बाणले प्रहार गरे। शल्यले उत्तरमा गिद्धप्वाँख भएका नौ बाणले उनको छातीमा प्रहार गरे, मानौँ उनलाई तनिक पनि भय नहोस्। त्यो पराक्रम अत्यन्त अद्भुत लाग्यो।
14तब अर्जुनपुत्रले उनको धनु काटेर र उनका दुवै पार्श्वरक्षकको वध गरेर उनलाई छ फलामे बाणले घोचिदिए; त्यसपछि शल्य अर्को रथमा चढे।
15फेरि शत्रुञ्जय, चन्द्रकेतु, मेघवेग, सुवर्चा र सूर्यभासको वध गरेर उनले सुबलपुत्रलाई घोचे। तब सुबलपुत्रले उनलाई तीन बाणले घोचेर दुर्योधनलाई यसरी भने —
16“हामी सबै मिलेर यसलाई कुल्चौँ; किनभने एक्ला-एक्लै लड्दा यसले हामी सबैको वध गरिदिनेछ। हे राजन्, द्रोण, कृप तथा अन्य वीरहरूको सहायताले तपाईं यसको वधको उपाय सोच्नुहोस्।” त्यसपछि विकर्तनपुत्र कर्णले द्रोणलाई सम्बोधन गरेर यी वचन भने —
17“यसले हामी सबैको वध गर्नुभन्दा पहिले हामीलाई यसको मृत्युको उपाय बताउनुहोस्।” तब ती प्रचण्ड धनुर्धर द्रोणले तिनीहरू सबैलाई उत्तर दिँदै भने —
18“तिमीहरू सबैको यति सतर्क दृष्टि रहँदा पनि के तिमीहरूले यस जवान राजकुमारमा कुनै दुर्बलता भेट्टाउन सक्यौ? उनी सबै दिशामा विचरण गरिरहेका छन्; तैपनि के तिमीहरूमध्ये कसैले यस राजकुमारको कुनै चुक पक्रन सक्यो?
19अर्जुनका यी पुत्रको, यी नरश्रेष्ठको हस्तलाघव त हेर! उनको रथ घुमिरहँदा केवल उनको पूर्ण मण्डलाकार तानिएको धनु मात्र देखिन्छ, उनका बाण होइनन् — यति शीघ्रताले उनी तिनलाई हान्छन्!
20साँच्चै यी शत्रुवीरसंहारक सुभद्रापुत्रले मलाई ठूलो आनन्द दिइरहेका छन्, यद्यपि आफ्ना बाणले उनले मेरा मर्मस्थल पीडित पारिरहेका छन् र मेरा इन्द्रियलाई विकल पारिरहेका छन्। रणभूमिमा विचरण गरिरहेका यी सुभद्रापुत्रले मलाई अत्यन्त प्रसन्न पार्दछन्।
21किनभने क्रोधले जलिरहेका अनेक महारथीले पनि उनमा तनिक पनि दुर्बलता भेट्टाउन सक्दैनन्। आफ्ना प्रचण्ड बाणले दिशाहरू भर्ने यी महान् हस्तलाघव भएका वीर र गाण्डीवधारीबीच मलाई कुनै ठूलो भेद देखिँदैन।
22तब अर्जुनपुत्रका बाणले पीडित कर्णले एक पटक फेरि द्रोणलाई भने — “अभिमन्युबाट अत्यन्त पीडित भएर पनि म यहाँ केवल यसैले टिकेको छु कि एक योद्धाका नाताले मैले यहाँ टिक्नुपर्छ।
23यी अत्यन्त क्रुद्ध राजकुमारका प्रचण्ड र अत्यन्त भयङ्कर, अग्निझैँ जलाउने बाणले आज युद्धमा मेरो हृदयको बल सोसिरहेका छन्।” तब आचार्यले मृदु स्वरमा मुस्कुराउँदै कर्णलाई उत्तर दिए —
24“हे कर्ण! यी अभिमन्यु निष्ठावान् छन्, यिनको पराक्रम महान् छ र यिनको कवच भेदिन सक्दैन। मैले यी वीरका पितालाई कवच धारण गर्ने नाना विधि सिकाएको थिएँ; निश्चय नै शत्रुदुर्गहरूलाई जित्ने यिनी ती सम्पूर्ण विधि जान्दछन्। तर सावधानीपूर्वक प्रयत्न गरे तिमी बाणले यिनको धनु, यिनको प्रत्यञ्चा —
25— यिनका घोडाका लगाम र यिनका दुवै पार्श्वरक्षक — यी सबै काट्न सक्छौ। हे महाधनुर्धर, हे राधापुत्र, यदि तिमी समर्थ छौ भने, यो सबै गरेर देखाऊ।
26तब यिनलाई रणभूमिबाट मुख फर्काउन बाध्य पारेर पछाडिबाट यिनीमाथि प्रहार गर। जबसम्म यिनले धनु धारण गरेका छन्, तबसम्म सम्पूर्ण देवता र असुर मिलेर पनि यिनलाई परास्त गर्न सक्दैनन्।
27त्यसैले यदि तिमीले सक्छौ भने, यिनलाई यिनको रथ र धनुको प्रयोगबाट वञ्चित पारिदेऊ।” तब आचार्यका ती वचन सुनेर विकर्तनपुत्र कर्णले, जब अभिमन्यु हस्तलाघवका साथ बाण छरिरहेका थिए, शीघ्रै आफ्ना बाणले उनको धनु काटिदिए। तब भोजवंशी कृतवर्माले उनका घोडाहरूको वध गरे र गौतमपुत्र कृपले उनका दुवै पार्श्वरक्षकलाई यमलोक पठाइदिए।
28धनुको प्रयोगबाट वञ्चित भएपछि बाँकी योद्धाहरूले उनलाई बाणको वर्षाले छोपिदिए। तब जुन बेला फूर्तिको सबैभन्दा बढी आवश्यकता थियो, त्यही बेला ती छ महारथीले ठूलो फूर्तिका साथ ती जवान र निश्चिन्त वीरलाई, जो एक्लै तिनीहरूसँग लडिरहेका थिए, निर्दयतापूर्वक बाणको वर्षाले छोपिदिए।
29तब जसको रथ निरर्थक पारिएको थियो र जसको धनु काटिएको थियो, ती सुन्दर वीर तरवार र ढाल समातेर तथा आफ्नो कर्तव्यको स्मरण गरेर आकाशमा उफ्रे।
30महान् पराक्रम र महान् लाघव प्रकट गर्दै अर्जुनपुत्र कौशिक आदि नामले प्रसिद्ध नाना गतिले पक्षीराज (गरुड)झैँ आकाशमा विचरण गर्न थाले।
31“हातमा तरवार लिएर यिनी मैमाथि नै नजाइलागून्” — यस्तो सोचेर ती महाधनुर्धरहरू माथि उठेको दृष्टिले र अभिमन्युको दुर्बलता खोज्न अत्यन्त सतर्क भई उनलाई घोच्न थाले।
32तब शत्रुविजयी महातेजस्वी द्रोणले अर्धचन्द्राकार फल भएको एउटै बाणले अभिमन्युको तरवारको रत्नजडित बिँड शीघ्र काटिदिए।
33तब राधापुत्रले पनि अनेक तीक्ष्ण बाणले उनको उत्तम ढाल काटिदिए। तब तरवार र ढालबाट वञ्चित भई उनी आकाशबाट भुइँमा ओर्लिए — उनका सबै अङ्ग तब पनि अक्षत थिए। तब रथको एउटा पाङ्ग्रा उठाएर उनी क्रोधले भरिएर द्रोणमाथि जाइलागे।
34रथचक्रको धूलोले टल्किएको शरीर भएका र उठेको पाखुरामा रथचक्र समातेका अभिमन्यु अत्यन्त शोभायमान देखिन थाले; र केही क्षणका लागि वासुदेवपुत्रको अनुकरण गर्दै उनी त्यस युद्धमा अत्यन्त भयङ्कर भए।
35(आफ्ना घाउबाट) धारा-प्रवाह बगिरहेको रगतले रङ्गिएका वस्त्र भएका, आँखीभौँका चाउरीले भयङ्कर मुख भएका र आफैँ उच्च सिंहनाद गर्दै गरेका ती महाबली अभिमन्यु ती राजश्रेष्ठहरूको बीचमा उभिएर परम शोभायमान देखिन्थे।