Chapter 62

Goharana Parva — The carnage caused by Partha

Show:
View:
arjuna
Verse 1
Sanskrit

वैशम्पायन उवाच अथ संगम्य सर्वे ते कौरवाणां महारथाः। अर्जुनं सहिता यत्ताः प्रत्ययुध्यन्त भारत॥

English

Vaishampayana said O descendant of Bharata, then united together all the mighty car-warriors of the Kuru army began to strike Arjuna collectively.

Hindi

वैशम्पायन ने कहा — हे भरतवंशी, तब कुरुसेना के समस्त महारथियों ने एक साथ मिलकर अर्जुन पर प्रहार करना आरम्भ किया।

Nepali

वैशम्पायनले भने — हे भरतवंशी, तब कुरुसेनाका सम्पूर्ण महारथीहरूले सँगै मिलेर अर्जुनमाथि प्रहार गर्न थाले।

Verse 2
Sanskrit

स सायकमयैर्जालैः सर्वतस्तान् महारथान्। प्राच्छादयदमेयात्मा नीहारेणेव पर्वतान्॥

English

That one of incomparable energy covered, on all sides, all those mighty car-warriors with a net-work of arrows as the mountains are covered with dews.

Hindi

उस अनुपम तेजस्वी ने उन समस्त महारथियों को चारों ओर से बाणों के जाल से वैसे ही ढक दिया जैसे पर्वत तुषार से ढक जाते हैं।

Nepali

ती अनुपम तेजस्वीले ती सम्पूर्ण महारथीलाई चारैतिरबाट बाणको जालले त्यसरी नै ढाके जसरी पर्वतहरू तुसारोले ढाकिन्छन्।

Verse 3
Sanskrit

नदद्धिश्च महानागैर्हेषमाणैश्च वाजिभिः। भेरीशङ्खनिनादैश्च स शब्दस्तुमुलोऽभवत्॥

English

The huge elephants roaring, the horses neighing and the bugles and conchs being sounded, there arose a great tumult.

Hindi

विशाल हाथियों की चिंघाड़, घोड़ों की हिनहिनाहट तथा भेरियों और शंखों के नाद से महान् कोलाहल उठा।

Nepali

विशाल हात्तीहरूको चिच्याहट, घोडाहरूको हिनहिनाहट तथा भेरी र शङ्खको नादले महान् कोलाहल उठ्यो।

arjuna
Verse 4
Sanskrit

नराश्वकायान् निर्भिद्य लौहानि कवचानि च। पार्थस्य शरजालानि विनिष्पेतुः सहस्रशः॥

English

Piercing the bodies of elephants and horses as also the iron coats of mail, the arrows of Partha dropped down in thousands.

Hindi

हाथियों और घोड़ों के शरीरों को तथा लोहे के कवचों को भी भेदते हुए पार्थ के बाण सहस्रों की संख्या में गिरते रहे।

Nepali

हात्ती र घोडाका शरीर तथा फलामका कवच पनि भेद्दै पार्थका बाण हजारौँको सङ्ख्यामा खसिरहे।

Verse 5
Sanskrit

त्वरमाणः शरानस्यन् पाण्डवः प्रबभौ रणे। मध्यंदिनगतोऽर्चिष्माञ्छरदीव दिवाकरः॥

English

Shooting speedily his arrows, the son of Pandu looked in battle like the blazing mid-day sun of the autumn.

Hindi

शीघ्रता से बाण छोड़ते हुए पाण्डुपुत्र युद्ध में शरत्काल के मध्याह्न के प्रचण्ड सूर्य के समान दिखाई देते थे।

Nepali

शीघ्रताका साथ बाण छोड्दै पाण्डुपुत्र युद्धमा शरद्ऋतुको मध्याह्नको प्रचण्ड सूर्यझैँ देखिन्थे।

Verse 6
Sanskrit

उपपल्वन्ति चित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तथा। सादिनचाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चैव पदातयः॥

English

Possessed by fear, the car-warriors began to leap down from their cars, the horse-men from horse-back, and the infantry to fly away.

Hindi

भय से आविष्ट होकर रथी अपने रथों से, घुड़सवार अपने घोड़ों से कूदने लगे और पैदल सैनिक भाग निकले।

Nepali

भयले आविष्ट भई रथीहरू आफ्ना रथबाट, घोडसवारहरू आफ्ना घोडाबाट हामफाल्न थाले र पैदल सैनिकहरू भागे।

arjuna
Verse 7
Sanskrit

शरैः संछिद्यमानानां कवचानां महात्मनाम्। ताम्रराजतलौहानां प्रादुरासीन्महास्वनः॥

English

There arose a great sound when the arrows of the high-souled Arjuna pierced the copper, silver and iron made coats of mail.

Hindi

जब महात्मा अर्जुन के बाणों ने ताँबे, चाँदी और लोहे के बने कवचों को भेदा, तब महान् ध्वनि उठी।

Nepali

जब महात्मा अर्जुनका बाणले तामा, चाँदी र फलामका कवच भेदे, तब महान् ध्वनि उठ्यो।

Verse 8
Sanskrit

छन्नमायोधनं सर्वं शरीरैर्गतचेतसाम्। गजाश्वसादिनां तत्र शितबाणात्तजीवितैः॥

English

The field was soon filled with the corpses of the warriors mounted on elephants and horses, killed by sharpened arrows.

Hindi

तीक्ष्ण बाणों से मारे गए हाथियों और घोड़ों पर सवार योद्धाओं के शवों से रणभूमि शीघ्र ही भर गई।

Nepali

तीक्ष्ण बाणले मारिएका हात्ती र घोडामा सवार योद्धाहरूका लासले रणभूमि चाँडै भरियो।

arjuna
Verse 9
Sanskrit

रथोपस्थाभिपतितैरास्तृता मानवैर्मही। प्रनृत्यतीव संग्रामे चापहस्तो धनंजयः॥

English

The earth was covered with dead bodies of men fallen down from the chariots where they were. Dhananjaya as if danced in the battlefield with bow in his hand.

Hindi

अपने-अपने रथों से गिरे हुए मनुष्यों के शवों से पृथ्वी ढक गई। हाथ में धनुष लिए धनञ्जय मानो रणभूमि में नृत्य कर रहे थे।

Nepali

आ-आफ्ना रथबाट खसेका मानिसहरूका लासले पृथ्वी ढाकियो। हातमा धनु लिएर धनञ्जय मानौँ रणभूमिमा नाचिरहेका थिए।

Verse 10
Sanskrit

श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्कूर्जितमिवाशनेः। त्रस्तानि सर्वसैन्यानि व्यपागच्छन् महाहवात्॥

English

Hearing the twang of Gandiva like the rumble of thunder and being possessed by fear, all the soldiers fled away from the battle-field.

Hindi

वज्र की गड़गड़ाहट के समान गाण्डीव की टंकार सुनकर और भय से आविष्ट होकर समस्त सैनिक रणभूमि से भाग गए।

Nepali

वज्रको गडगडाहटझैँ गाण्डीवको टङ्कार सुनेर र भयले आविष्ट भई सम्पूर्ण सैनिक रणभूमिबाट भागे।

Verse 11
Sanskrit

कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपस्रजस्तथा। पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि रणमूर्धनि॥

English

1 There were seen, fallen in the battle-field, heads having earrings and helmets and golden necklaces.

Hindi

रणभूमि में कुण्डलों और शिरस्त्राणों से युक्त सिर तथा स्वर्ण के हार गिरे हुए दिखाई देते थे।

Nepali

रणभूमिमा कुण्डल र शिरस्त्राणले युक्त शिर तथा सुनका हार खसेका देखिन्थे।

Verse 12
Sanskrit

विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बाहुभिश्च सकार्मुकैः। सहस्ताभरणैश्चान्यैः प्रच्छन्ना भादि मेदिनी॥

English

The earth was covered with human bodies mangled by shafts, arms with bows and hands with ornaments.

Hindi

बाणों से क्षत-विक्षत मनुष्यों के शरीरों, धनुष लिए भुजाओं तथा आभूषणों से युक्त हाथों से पृथ्वी ढक गई।

Nepali

बाणले क्षतविक्षत मानिसहरूका शरीर, धनु लिएका पाखुरा तथा आभूषणले युक्त हातहरूले पृथ्वी ढाकियो।

Verse 13
Sanskrit

शिरसां पात्यमानानामन्तरा निशितैः शरैः। अश्मवृष्टिरिवाकाशादभवद् भरतर्षभ॥

English

O best of the Bharata race, on account of the heads cut off by sharpened arrows, falling continually on the ground, it appeared that a shower of stones fell from the sky.

Hindi

हे भरतवंशश्रेष्ठ, तीक्ष्ण बाणों से कटे हुए सिरों के निरन्तर पृथ्वी पर गिरने से ऐसा प्रतीत होता था मानो आकाश से पत्थरों की वर्षा हो रही हो।

Nepali

हे भरतवंशश्रेष्ठ, तीक्ष्ण बाणले काटिएका शिर निरन्तर पृथ्वीमा खस्दा यस्तो देखिन्थ्यो मानौँ आकाशबाट ढुङ्गाको वर्षा भइरहेको छ।

arjuna
Verse 14
Sanskrit

दर्शयित्वा तथाऽऽत्मानं रौद्रं रुद्रपराक्रमः। अवरुद्धोऽचरत् पार्थो वर्षाणि त्रिदशानि च।

English

Displaying his own fierce prowess, Partha of dreadful prowess ranged in the battle-field pouring his celestials weapons.

Hindi

अपना प्रचण्ड पराक्रम दिखाते हुए भयंकर पराक्रमी पार्थ अपने दिव्यास्त्रों की वर्षा करते हुए रणभूमि में विचरण करते रहे।

Nepali

आफ्नो प्रचण्ड पराक्रम देखाउँदै भयङ्कर पराक्रमी पार्थ आफ्ना दिव्यास्त्रको वर्षा गर्दै रणभूमिमा विचरण गरिरहे।

dhritarashtra
Verse 15
Sanskrit

क्रोधाग्निमुत्सृजन् वीरो धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः॥ तस्य तद् दहतः सैन्यं दृष्ट्वा चैव पराक्रमम्।

English

The dreadful son of Pandu discharging his fire of anger at the sons of Dhritarashtra and beholding his dreadful prowess burning down the army.

Hindi

भयंकर पाण्डुपुत्र धृतराष्ट्र के पुत्रों पर अपने क्रोध की अग्नि बरसा रहे थे; और सेना को भस्म करते उनके भयंकर पराक्रम को देखकर

Nepali

भयङ्कर पाण्डुपुत्रले धृतराष्ट्रका पुत्रहरूमाथि आफ्नो क्रोधको आगो बर्साइरहेका थिए; अनि सेनालाई भस्म पार्दै गरेको उनको भयङ्कर पराक्रम देखेर

dhritarashtra
Verse 16
Sanskrit

सर्वे शान्तिपरा योधा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः॥ वित्रासयित्वा तत् सैन्यं द्रावयित्वा महारथान्।

English

They all became terrified in the presence of the son of Dhritarashtra. Having struck terror into the army and routed the mighty carwarriors.

Hindi

वे सब धृतराष्ट्रपुत्र के सम्मुख ही भयभीत हो उठे। सेना में आतंक भरकर और महारथियों को भगाकर

Nepali

तिनीहरू सबै धृतराष्ट्रपुत्रकै सामु भयभीत भए। सेनामा आतङ्क भरेर र महारथीहरूलाई भगाएर

arjuna
Verse 17
Sanskrit

अर्जुनो जयतां श्रेष्ठः पर्यवर्तत भारत॥ प्रावर्तयन्नदी घोरां शोणितोदां तरङ्गिणीम्।

English

Arjuna, the foremost of victors, ranged in the battle-field. He made a river of mighty currents having blood for the water to flow,

Hindi

विजयियों में श्रेष्ठ अर्जुन रणभूमि में विचरते रहे। उन्होंने प्रचण्ड धाराओं वाली ऐसी नदी बहा दी जिसका जल रक्त था —

Nepali

विजयीहरूमा श्रेष्ठ अर्जुन रणभूमिमा विचरण गरिरहे। उनले प्रचण्ड धारा भएकी त्यस्ती नदी बगाइदिए जसको जल रगत थियो —

Verse 18
Sanskrit

अस्थिशैवालसम्बाधां युगान्ते कालनिर्मिताम्॥

English

Like that created by Time at the end of Yuga having bones for the moss and the dreadful hair of the dead, slain by the arrows, for the straws;

Hindi

वैसी ही जैसी युग के अन्त में काल बहाता है — जिसमें हड्डियाँ काई थीं और बाणों से मारे गए मृतकों के भयंकर केश तिनके थे;

Nepali

त्यस्तै जस्तो युगको अन्त्यमा कालले बगाउँछ — जसमा हाडहरू लेउ थिए र बाणले मारिएका मृतकहरूका भयङ्कर कपाल त्यान्द्रा थिए;

Verse 19
Sanskrit

शरचापप्लवां घोरां केशशैवलशाद्वलाम्। तनुत्रोष्णीषसम्बाधाः नागकूर्ममहाद्विपाम्॥

English

Having coats of mail and turbans floating on the surface, the elephants standing for islands. The marrow, fat and blood constituted the greatly terrific currents.

Hindi

जिसकी सतह पर कवच और पगड़ियाँ तैर रही थीं और हाथी द्वीपों के समान थे। मज्जा, मेद और रक्त उसकी अत्यन्त भयंकर धाराएँ थीं।

Nepali

जसको सतहमा कवच र फेटा पौडिरहेका थिए र हात्तीहरू टापुझैँ थिए। मज्जा, बोसो र रगत त्यसका अत्यन्त भयङ्कर धारा थिए।

Verse 20
Sanskrit

मेदोवसाहप्रवहां महाभयविवर्धिनीम्। रौद्ररूपां महाभीमां श्वापदैरभिनादिताम्॥

English

It was dreadful and highly terrific, resounding with the yells of ferocious beasts. It was filled with sharpened weapons forming its crocodiles, and was frequented by cannibals.

Hindi

वह भयंकर और अत्यन्त रोमांचकारी थी, हिंस्र पशुओं की चीत्कारों से गूँजती हुई। तीक्ष्ण अस्त्र उसके मगर थे और उसमें मांसभक्षी विचरण करते थे।

Nepali

त्यो भयङ्कर र अत्यन्त रोमाञ्चकारी थियो, हिंस्रक पशुहरूको चिच्याहटले गुन्जिएको। तीक्ष्ण अस्त्र त्यसका गोही थिए र त्यसमा मासुभक्षीहरू विचरण गर्दथे।

Verse 21
Sanskrit

तीक्ष्णशस्त्रमहाग्राहां क्रव्यादगणसेविताम्। मुक्ताहारोर्मिकलिलां चित्रालंकारबुबुदाम्॥

English

Strings of pearls formed its ripples and diverse other ornaments the bubbles. The arrows were the eddies, the elephants were the crocodiles, and it was incapable of being got over.

Hindi

मोतियों की लड़ियाँ उसकी लहरें थीं और विविध अन्य आभूषण बुलबुले। बाण भँवरें थे, हाथी मगर थे, और वह पार करने योग्य नहीं थी।

Nepali

मोतीका लहरा त्यसका छाल थिए र विविध अन्य आभूषण फोका थिए। बाण भुमरी थिए, हात्ती गोही थिए, र त्यो तर्न सकिने थिएन।

arjuna
Verse 22
Sanskrit

शरसंघमहावर्ती नागनक्रां दुरत्ययाम्। महारथमहाद्वीपां शङ्खदुन्दुभिनिस्वनाम्। चकार च तदा पार्थो नदी दुस्तरशोणिताम्॥

English

The mighty car-warriors were the islands and it was filled with the sound of bugles and conchs. Thus Partha made a river of blood which it was so hard to cross.

Hindi

महारथी उसके द्वीप थे और वह भेरियों तथा शंखों के नाद से भरी थी। इस प्रकार पार्थ ने रक्त की ऐसी नदी बहाई जिसे पार करना अत्यन्त कठिन था।

Nepali

महारथीहरू त्यसका टापु थिए र त्यो भेरी तथा शङ्खको नादले भरिएको थियो। यसरी पार्थले रगतको त्यस्तो नदी बगाए जसलाई तर्न अत्यन्त कठिन थियो।

arjuna
Verse 23
Sanskrit

आददानस्य हि शरान् संधाय च विमुञ्चतः। विकर्षतश्च गाण्डीवं न कश्चिद् ददृशे जनः॥

English

People could not make out when Partha took up arrows, when he drew the Gandiva bow and discharged them.

Hindi

पार्थ कब बाण उठाते हैं, कब गाण्डीव खींचते हैं और कब उन्हें छोड़ते हैं — यह लोग जान ही नहीं पाते थे।

Nepali

पार्थले कहिले बाण उठाउँछन्, कहिले गाण्डीव तान्छन् र कहिले तिनलाई छोड्छन् — यो मानिसहरूले थाहा नै पाउन सक्दैनथे।