Goharana Parva — The discomfiture of Karna in Goharana
Volume III — Virata & Udyoga Parva · Chapter 54
Sanskrit
1वैशम्पायन उवाच स शत्रुसेनां तरसा प्रणुद्य गास्ता विजित्याथ धनुर्धरा. गोषु प्रयातासु दुर्योधनायाभिमुखं प्रयातो भूयो रणं सोऽभिचिकीर्षमाणः॥
2जवेन मत्स्यान् किरीटिनं कृतकार्यं च मत्वा। दुर्योधनायाभिमुखं प्रयातं कुरुप्रवीराः सहसा निपेतुः॥
3तेषामनीकानि बहूनि गाढं व्यूढानि दृष्ट्वा बहुलध्वजानि। मत्स्यस्य पुत्रं द्विषतां निहन्ता वैराटिमामन्त्र्य ततोऽभ्युवाच॥
4एतेन तूर्णं प्रतिपादयेमान् श्वेतान् हयान् काञ्चनरश्मियोक्त्रान्। जवेन सर्वेण कुरु प्रयत्नमासादयेऽहं कुरुसिंहवृन्दम्॥
5गजो गजेनेव मया दुरात्मा योद्धं समाकाङ्क्षति सूतपुत्रः। तमेव मां प्रापय राजपुत्र दुर्योधनापाश्रयजातदर्पम्॥
6स तैर्हयैर्वातजवैर्वृहद्धिः पुत्रो विराटस्य सुवर्णकः। व्यध्वंसयत् तद् रथिनामनीकं ततोऽवहत् पाण्डवमाजिमध्ये॥
7तं चित्रसेनो विशिखैर्विपाठः संग्रामजिच्छत्रुसहो जयश्च। प्रत्युद्ययुर्भारतमापतन्तं महारथाः कर्णमभीप्समानाः॥
8ततः स तेषां पुरुषप्रवीरः शरासनार्चिः शरवेगतापः। वातं रथानामदहत् समन्युर्वनं यथाग्निः कुरुपुङ्गवानाम्॥
9तस्मिंस्तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते पार्थ विकर्णोऽतिरथं रथेन। विपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो भीमेन भीमानुजमससाद॥
10ततो विकर्णस्य धनुर्विकृष्य जाम्बूनदाङ्मयोपचितं दृढज्यम्। च्छिन्नध्वजः सोऽप्यपयाज्ज्वेन।॥
11तं शात्रवाणां गणबाधितारं कर्माणि कुर्वन्तममानुपाणि। शत्रुतपः पार्थममृष्यमाण: समार्दयच्छर वर्षेण पार्थम्॥
12स तेन राज्ञातिरथेन विद्धो विगाहमानो ध्वजिनी कुरूणाम्। शतपं पञ्चभिराशु विद्धा 'ततोऽस्य सूतं दशभिर्जघान॥
13ततः स विद्धो भरतर्षभेण बाणेन गात्रावरणातिगेन। गतासुराजौ निपपात भूमौ नगो नगाग्रादिव वातरुग्णः॥
14नरर्षभास्तेन नरर्षभेण वीरा रणे वीरतरेण भग्नाः। चकम्पिरे वातवशेन काले प्रकम्पितानीव महावनानि॥
15तास्तु पार्थेन नरप्रवीरा गतासवोर्त्यां सुषुपुः सुवेषाः। वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्याः पराजिता वासवजेन संख्ये॥
16सुवर्णकार्णायसवर्मनद्धा नागा यता हैमवता: प्रवृद्धाः। तथा स शत्रून् समरे विनिघ्नन्। गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीरः॥
17चचार संख्ये विदिशो दिशश्च दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते। प्रकीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विशातयित्वा पवनोऽम्बुदांश्च॥
18तथा सपत्नान् विकिरन् किरीटी चचार संख्येऽतिरथो रथेन। शोणाश्ववाहस्य हयान् निहत्य वैकर्तनभ्रातुरदीनसत्त्वः। एकेन संग्रामजितः शरेण किरीटमाली।॥
19तस्मिन् हते भ्रातरि सूतपुत्रो वैकर्तनो वीर्यमथाददानः। प्रगृह्य दन्ताविव नागराजो महर्षभं व्याघ्र इवाभ्यधावत्॥ (कर्तनः शीघ्रमथो जघान। शिरो जहाराथ
20विव्याध गात्रेषु हयांश्च सर्वान् विराटपुत्रं च करे निजघ्ने॥ तमापतन्तं सहसा किरीटी वैकर्तनं वै तरसाभिपत्य। प्रगृह्य वेगं न्यपतज्जवेन नागं गरुत्मानिव चित्रपक्षः॥
21तावुत्तमौ सर्वधनुर्धराणां महाबलौ सर्वसपत्नसाहौ। कर्णस्य पार्थस्य निशम्य युद्धं दिदृक्षमाणाः कुरवोऽभितस्थुः॥
22स पाण्डवस्तूर्णमुदीर्णकोपः कृतागसं कर्णमुदीक्ष्य हर्षात्। मन्तर्दधे घोरशरौघवृष्ट्या॥
23ततः सुविद्धाः सरथाः सनागा योधा विनेदुर्भरतर्षभाणाम्। अन्तर्हिता भीष्ममुखाः सहाश्वाः किरीटिना कीर्णरथाः पृषत्कैः॥
24छराज्छरौघैः प्रतिहत्य वीरः। तस्थौ महात्मा सधनुः सबाणः सविस्फुलिङ्गोऽग्निरिवाशु कर्णः॥
25ततस्त्वभूद् वै तलतालशब्दः सशङ्खभेरीपणवप्रणादः। प्रक्ष्वेडितज्यातलनिस्वनं तं वैकर्तनं पूजयतां कुरूणाम्॥
26ध्वजोत्तमांसाकुलभीषणान्तम्। गाण्डीवनिर्हादकृतप्रणादं किरीटिनं प्रेक्ष्य ननाद कर्णः॥
27स चापि वैकर्तनमर्दयित्वा साश्वं ससूतं सरथं पृषत्कैः। तमाववर्ष प्रसभं किरीटी पितामहं द्रोणकृपौ च दृष्ट्वा॥ (कर्तनो मेघ इवाभ्यवर्षत्। तथैव कर्णं च किरीटमाली संछादयामास शितैः पृषत्कैः॥
28तयोः सुतीक्ष्णान् सृजतोः शरौधान् महाशरौघास्त्रविवर्धने रणे। रथे विलग्नाविव चन्द्रसूर्यो घनान्तरेणानुददर्श लोकः॥
29अथाशुकारी चतुरो हयांश्च विव्याध को निशितैः किरीटिनः। त्रिभिश्च यन्तारममृष्यमाणो विव्याध तूर्णं त्रिभिरस्य केतुम्॥
30ततोऽभिविद्धः समरावमर्दी प्रबोधितः सिंह इव प्रसुप्तः। मजिह्मगैः कर्णमियाय जिष्णुः॥
31शरास्त्रवृष्ट्या निहतो महात्मा प्रादुश्चकारातिमनुष्यकर्म। र्लोकानिमान् सूर्यं इवांशुजालैः॥
32स हस्तिनेवाभिहतो गजेन्द्रः प्रगृह्य भल्लान् निशितान् निषङ्गात्। आकर्णपूर्णं च धनुर्विकृष्य विव्याध गात्रेष्वथ सूतपुत्रम्॥
33अंथास्य बाहूरुशिरोललाट ग्रीवां वराङ्गानि परावमर्दी। शितैश्च बाणैर्युधि निर्बिभेद गाण्डीवमुक्तैरशनिप्रकाशैः॥
34स पार्थमुक्तैरिषुभिः प्रणुन्नो गजो गजेनेव जितस्तरस्वी। विहाय संग्रामशिरः प्रयातो वैकर्तनः पाण्डवबाणतप्तः॥
English
1Vaishampayana said Having quickly routed the enemy's host and recovered the kine, that foremost of bowmen, with a view to fight again, proceeded towards Duryodhana.
2Seeing the kine run towards the city of Matsya's and considering Kiritin successful, the heroic Kurus all on a sudden withstood him who was proceeding towards Duryodhana.
3Beholding their army and various well arranged divisions as well as numberless flags, that destroyer of enemies, addressing the son of Virata, the king of Matsya's, said,
4Soon take these white horses by this way, governed by golden reins. Do you quickly and carefully take me to the row of the leading Kuru heroes.
5The wicked-souled son of the charioteer (Karna) wishes to fight with me as an elephant does with another (elephant). Do you take me to him, O prince, who has grown insolent for the protection afforded to him by Duryodhana.
6Then breaking through the array of carwarriors with big horses fleet as the wind the son of Virata took Arjuna to the middle of the battle field.
7Seeing this, those powerful car-warriors, Chitrasena, Sangramajit, Shatrusaha and Jaya with a view to help Karna, rushed towards the advancing Arjuna.
8Thereupon worked up with anger that foremost of men began to consume, with blazing shafts, discharged from his bow, the cars of the leading Kurus like fire consuming the forest.
9When the battle grew dreadful, Vikarana, a leading Kuru hero, getting upon his own chariot, moved towards that mighty carwarrior, Partha, the younger brother of Bhima with a dreadful downpour of shafts.
10Then cutting off his bow with a strong string and having its tops covered with gold he sundered-his Flag-staff. Then with his Flagstaff broken down he quickly took to heels.
11Unable to check his anger, Shatruntapa, with a downpour of shafts, began to afflict Partha-the obstructor of the enemies and the author of superhuman deeds.
12Then wounded by that king a mighty carwarrior and drowned as it were in the Kuru army he wounded Shatruntapa with five arrows and then killed his charioteer with ten.
13Then wounded by that foremost of Bharatas with a greatly piercing shaft the king leaving his armour fell down dead on the ground like a rock from the mountain summit clapped by the wind.
14Assailed by the foremost of men, a greater hero, those heroic leaders of the Kurus began to tremble in battle like a huge forest shaken by the wind at the time of the universal dissolution.
15Vanquished in battle and slain by Partha, the son of Indra, those heroes, givers of wealth and endued with the prowess of Vasava and well-dressed, slept on the ground, deprived of their lives,
16Like huge Himalaya elephants dressed with armours made of black steel decked with gold. Thus slaying his enemies in battle that heroic man, the holder of Gandiva bow,
17Began to move about in the field in all direction like fire consuming a forest at the end of summer. As the wind blows in the spring scattering the withered leaves and clouds.
18So the mighty car-warrior Kiritin ranged in the battle field in his chariot dispersing his enemies. Then killing the horses of the brother of Vikartana's son, that one of undeteriorating energy. Ever victorious in battle and decked with a brilliant diadem, with one shaft, speedily cut off his head.
19His brother being slain, the son of Suta, Vikartana's son, gathering his energy. Rushed towards that foremost of men like an elephant chief, with the two tusks out or like a tiger. And Vikartana's son quickly wounded Arjuna with twelve arrows.
20All the horses on their bodies, and the son of Virata on the hand. Furiously hastening towards Vikartana's son who was quickly proceeding towards him, Kiritin attacked him with great force like Garuda of variegated plumage falling upon snakes.
21Both of them were best of bowmen, were greatly powerful and capable of killing all enemies. Understanding that an encounter was soon to take place between Karna and Partha, the Kurus, wishing to witness it, stood at a distance.
22Seeing the iniquitous Karna, Arjuna, excited with anger, in great pleasure, quickly made him, his horses and his charioteer invisible by a thick downpour of arrows.
23The warriors of the Bharatas, headed by Bhishma, with their horses, elephants and chariots rendered invisible and pierced and having their cars broken by Kiritin with shafts, began to bewail.
24Then baffaling with his own arrows those shot by the hands of Arjuna the hero, the highsouled Karna, all on a sudden came into view with his bow and arrow like fire with scintillations.
25Then there arose the sound of the clapping of hands and that of conchs, trumpets and bugles while the Kurus spoke highly of Vikartana's son who filled the welkin with the sound of his bow-string striking against his gloves.
26Then seeing Kiritin fill the sky with the twang of his Gandiva bow, the upraised tail of the monkey that was on his Flag-staff and the dreadful creatures yelling hideously from the Flag-staff, Karna sent up a shout.
27Then assailing with his arrows Vikartana's son, together with his horses, car and charioteer, Arjuna showered a downpour of shafts on him, casting his looks on Bhishma, Drona and Kripa Vikartana's son too covered Partha with a downpour of shafts like a cloud.
28And he too, decked with a diadem, covered Karna with sharp arrows. Creating clouds of sharp arrows in a battle rendered furious by huge weapons and shafts.
29The two, stationed on cars, appeared to men like the sun and the moon covered by clouds. Then the light-handed and intelligent Karna wounded the horses of Partha with shafts,
30Assailed his driver with three arrows and struck down his Flag-staff with three. Thus struck like a sleeping lion awaking, that repressor of enemies in battle,
31The holder of Gandiva, the heroic Vishnu, assailed Karna with straight shafts, And assailed with a downpour of arrows and weapons the high-souled performer of superhuman deeds displayed (mighty feats).
32He covered Karna's car with shafts like the sun covering the regions with its rays. Like a lion attacked by an elephant he, taking out sharpened arrows from the quiver.
33And drawing the bow to his ear wounded the charioteer's son on every part of his body. Then that repressor of enemies pierced Karna's arms, thighs, head, forehead and other parts of his body with sharpened arrows fleet as the thunderbolt, shot from his Gandiva bow.
34Thus wounded by the arrows shot by Partha, the son of Pandu, Vikartana's son lef the battle-field and took to his heels like a elephant defeated by another.
Hindi
1वैशम्पायन ने कहा — शत्रुसेना को शीघ्र ही तितर-बितर करके और गौओं को पुनः प्राप्त करके वह धनुर्धरों में श्रेष्ठ फिर युद्ध करने की इच्छा से दुर्योधन की ओर बढ़ा।
2गौओं को मत्स्यनगरी की ओर दौड़ते देखकर और किरीटी (अर्जुन) को सफल हुआ मानकर वीर कुरुओं ने सहसा दुर्योधन की ओर बढ़ते हुए उसका सामना किया।
3उनकी सेना, भलीभाँति सजी हुई विविध टुकड़ियों तथा असंख्य ध्वजाओं को देखकर उस शत्रुनाशक ने मत्स्यराज के पुत्र विराटकुमार को सम्बोधित करके कहा —
4स्वर्ण की रास से हाँके जाने वाले इन श्वेत अश्वों को शीघ्र इसी मार्ग से ले चलो। तुम मुझे तुरन्त और सावधानीपूर्वक प्रमुख कुरुवीरों की पंक्ति तक ले चलो।
5दुष्टात्मा सूतपुत्र (कर्ण) मुझसे वैसे ही युद्ध करना चाहता है जैसे एक हाथी दूसरे हाथी से। हे राजकुमार, मुझे उसी के पास ले चलो, जो दुर्योधन द्वारा दी गई रक्षा के बल पर उद्धत हो उठा है।
6तब वायु के समान वेगवान् विशाल अश्वों से रथियों की व्यूहपंक्ति को भेदते हुए विराटपुत्र अर्जुन को रणभूमि के मध्य में ले गया।
7यह देखकर वे बलशाली महारथी चित्रसेन, संग्रामजित्, शत्रुसह तथा जय कर्ण की सहायता के लिए आगे बढ़ते हुए अर्जुन की ओर झपटे।
8तब क्रोध से भरकर उस नरश्रेष्ठ ने अपने धनुष से छोड़े गए प्रज्वलित बाणों से प्रमुख कुरुओं के रथों को वैसे ही भस्म करना आरम्भ किया जैसे अग्नि वन को भस्म करती है।
9जब युद्ध भयंकर हो उठा, तब प्रमुख कुरुवीर विकर्ण अपने रथ पर सवार होकर भयंकर बाणवर्षा करता हुआ उस महारथी, भीम के छोटे भाई पार्थ की ओर बढ़ा।
10तब (अर्जुन ने) उसके दृढ़ प्रत्यंचा वाले और स्वर्णमण्डित कोटियों वाले धनुष को काटकर उसकी ध्वजा भी काट डाली। ध्वजा टूट जाने पर वह शीघ्र ही भाग खड़ा हुआ।
11अपने क्रोध को रोकने में असमर्थ शत्रुन्तप बाणों की वर्षा से शत्रुओं को रोकने वाले तथा अलौकिक कर्म करने वाले पार्थ को पीड़ित करने लगा।
12उस महारथी राजा से घायल होकर और मानो कुरुसेना में डूबकर उसने शत्रुन्तप को पाँच बाणों से बींधा और फिर दस बाणों से उसके सारथि को मार डाला।
13तत्पश्चात् भरतश्रेष्ठ के अत्यन्त तीक्ष्ण बाण से बिंधकर वह राजा अपना कवच छोड़कर पृथ्वी पर मरा हुआ गिर पड़ा, जैसे वायु के आघात से पर्वतशिखर से कोई शिला गिर पड़ती है।
14महान् वीर उस नरश्रेष्ठ से आहत होकर कुरुओं के वे वीर नायक युद्ध में वैसे ही काँपने लगे जैसे प्रलयकाल में वायु से हिलता हुआ विशाल वन।
15इन्द्रपुत्र पार्थ द्वारा युद्ध में परास्त और मारे जाकर वे वीर — जो धन देने वाले, वासव (इन्द्र) के समान पराक्रमी और सुसज्जित थे — प्राणों से रहित होकर भूमि पर सो गए,
16उन विशाल हिमालयी हाथियों के समान जो स्वर्णजटित काले लौह के कवचों से सजे हों। इस प्रकार युद्ध में अपने शत्रुओं का वध करता हुआ वह वीर पुरुष, गाण्डीवधारी,
17ग्रीष्म के अन्त में वन को जलाती हुई अग्नि के समान रणभूमि में सब दिशाओं में विचरण करने लगा। जैसे वसन्त में वायु सूखे पत्तों और बादलों को बिखेरती हुई बहती है,
18वैसे ही महारथी किरीटी अपने रथ पर रणभूमि में शत्रुओं को बिखेरता हुआ विचरता रहा। फिर विकर्तनपुत्र (कर्ण) के भाई के घोड़ों को मारकर उस अक्षय तेज वाले ने — जो युद्ध में सदा विजयी और देदीप्यमान मुकुट से सुशोभित है — एक ही बाण से शीघ्र उसका सिर काट डाला।
19अपने भाई के मारे जाने पर सूतपुत्र, विकर्तन का पुत्र (कर्ण), अपना बल बटोरकर उस नरश्रेष्ठ की ओर वैसे ही झपटा जैसे दो दाँत निकाले हुए गजराज अथवा कोई व्याघ्र। और विकर्तनपुत्र ने शीघ्र ही अर्जुन को बारह बाणों से घायल किया।
20समस्त घोड़ों को उनके शरीरों पर और विराटपुत्र को हाथ पर (बींधा)। अपनी ओर तेजी से बढ़ते हुए विकर्तनपुत्र की ओर क्रोधपूर्वक झपटकर किरीटी ने उस पर वैसे ही महान् वेग से आक्रमण किया जैसे विचित्र पंखों वाला गरुड़ सर्पों पर टूट पड़ता है।
21वे दोनों धनुर्धरों में श्रेष्ठ, अत्यन्त बलशाली और समस्त शत्रुओं का वध करने में समर्थ थे। यह समझकर कि कर्ण और पार्थ के बीच शीघ्र ही द्वन्द्व होने वाला है, कुरु उसे देखने की इच्छा से दूर हटकर खड़े हो गए।
22उस अधर्मी कर्ण को देखकर क्रोध से उत्तेजित अर्जुन ने बड़े हर्ष से शीघ्र ही घनी बाणवर्षा द्वारा उसे, उसके घोड़ों तथा उसके सारथि को अदृश्य कर दिया।
23भीष्म के नेतृत्व वाले भरतवंशी योद्धा, जिनके घोड़े, हाथी और रथ अदृश्य कर दिए गए तथा जो बिंध गए और जिनके रथ किरीटी ने बाणों से तोड़ डाले, विलाप करने लगे।
24तब वीर अर्जुन के हाथों से छोड़े गए बाणों को अपने बाणों से विफल करते हुए महात्मा कर्ण सहसा अपने धनुष-बाण सहित वैसे ही दिखाई पड़ा जैसे चिनगारियों सहित अग्नि।
25तब तालियों की ध्वनि तथा शंखों, तुरहियों और भेरियों का नाद उठा, और कुरुगण उस विकर्तनपुत्र की भूरि-भूरि प्रशंसा करने लगे, जिसने अपने दस्तानों पर प्रत्यंचा के आघात की ध्वनि से आकाश को भर दिया था।
26तब किरीटी को अपने गाण्डीव की टंकार से आकाश भरते हुए, ध्वजा पर स्थित वानर की उठी हुई पूँछ को तथा ध्वजा से भयंकर चीत्कार करते उन भीषण प्राणियों को देखकर कर्ण ने सिंहनाद किया।
27तब विकर्तनपुत्र को उसके घोड़ों, रथ और सारथि सहित अपने बाणों से आहत करते हुए अर्जुन ने भीष्म, द्रोण और कृप पर दृष्टि डालते हुए उस पर बाणों की वर्षा की। विकर्तनपुत्र ने भी मेघ के समान बाणवर्षा से पार्थ को ढक दिया।
28और मुकुट से सुशोभित उसने भी कर्ण को तीक्ष्ण बाणों से ढक दिया। विशाल अस्त्रों और बाणों से प्रचण्ड बने उस युद्ध में तीक्ष्ण बाणों के मेघ उत्पन्न करते हुए —
29रथों पर स्थित वे दोनों लोगों को मेघों से आच्छादित सूर्य और चन्द्रमा के समान दिखाई दिए। तब हस्तलाघवसम्पन्न और बुद्धिमान् कर्ण ने बाणों से पार्थ के घोड़ों को घायल किया,
30तीन बाणों से उसके सारथि को बींधा और तीन से उसकी ध्वजा गिरा दी। इस प्रकार आहत होकर, सोते हुए सिंह के जाग उठने के समान, युद्ध में शत्रुओं का दमन करने वाला
31गाण्डीवधारी वीर जिष्णु (अर्जुन) ने कर्ण पर सीधे बाणों से प्रहार किया, और बाणों तथा अस्त्रों की वर्षा से आहत होकर भी उस अलौकिक कर्म करने वाले महात्मा ने (महान् पराक्रम) दिखाया।
32उसने कर्ण के रथ को बाणों से वैसे ही ढक दिया जैसे सूर्य अपनी किरणों से दिशाओं को ढक लेता है। हाथी द्वारा आक्रान्त सिंह के समान उसने तरकश से तीक्ष्ण बाण निकालकर
33और धनुष को कान तक खींचकर सूतपुत्र के शरीर के प्रत्येक अंग को घायल किया। तब उस शत्रुदमन ने गाण्डीव से छोड़े गए वज्र के समान वेगवान् तीक्ष्ण बाणों से कर्ण की भुजाओं, जाँघों, सिर, ललाट तथा शरीर के अन्य अंगों को बींध डाला।
34इस प्रकार पाण्डुपुत्र पार्थ द्वारा छोड़े गए बाणों से घायल होकर विकर्तनपुत्र रणभूमि छोड़कर वैसे ही भाग खड़ा हुआ जैसे दूसरे हाथी से परास्त हाथी।
Nepali
1वैशम्पायनले भने — शत्रुसेनालाई चाँडै तितरबितर पारेर र गाईहरू पुनः प्राप्त गरेर ती धनुर्धरहरूमा श्रेष्ठ फेरि युद्ध गर्ने इच्छाले दुर्योधनतिर अघि बढे।
2गाईहरूलाई मत्स्यनगरीतिर दौडेको देखेर र किरीटी (अर्जुन) सफल भए भन्ने ठानेर वीर कुरुहरूले एकाएक दुर्योधनतिर अघि बढिरहेका उनको सामना गरे।
3तिनीहरूको सेना, राम्ररी सजिएका विविध टुकडी तथा असङ्ख्य ध्वजा देखेर ती शत्रुनाशकले मत्स्यराजका पुत्र विराटकुमारलाई सम्बोधन गर्दै भने —
4सुनको लगामले हाँकिने यी श्वेत अश्वहरूलाई चाँडै यसै मार्गबाट लैजाऊ। तिमी मलाई तुरुन्तै र सावधानीपूर्वक प्रमुख कुरुवीरहरूको पङ्क्तिसम्म पुर्याऊ।
5दुष्टात्मा सूतपुत्र (कर्ण) मसँग त्यसरी नै युद्ध गर्न चाहन्छन् जसरी एउटा हात्तीले अर्को हात्तीसँग। हे राजकुमार, मलाई उनकै नजिक लैजाऊ, जो दुर्योधनले दिएको रक्षाको बलमा उद्धत भएका छन्।
6तब वायुसमान वेगवान् विशाल अश्वहरूले रथीहरूको व्यूहपङ्क्ति भेद्दै विराटपुत्रले अर्जुनलाई रणभूमिको मध्यमा लगे।
7यो देखेर ती बलशाली महारथी चित्रसेन, सङ्ग्रामजित्, शत्रुसह तथा जय कर्णको सहायताका लागि अघि बढिरहेका अर्जुनतिर झम्टिए।
8तब क्रोधले भरिएर ती नरश्रेष्ठले आफ्नो धनुबाट छोडिएका प्रज्वलित बाणले प्रमुख कुरुहरूका रथलाई त्यसरी नै भस्म गर्न थाले जसरी आगोले वनलाई भस्म गर्दछ।
9जब युद्ध भयङ्कर भयो, तब प्रमुख कुरुवीर विकर्ण आफ्नो रथमा चढेर भयङ्कर बाणवर्षा गर्दै ती महारथी, भीमका कान्छा भाइ पार्थतिर अघि बढे।
10तब (अर्जुनले) उनको दृढ प्रत्यञ्चा भएको र सुनले मढिएका कोटी भएको धनु काटेर उनको ध्वजा पनि काटिदिए। ध्वजा भाँचिएपछि उनी चाँडै भागे।
11आफ्नो क्रोध रोक्न असमर्थ शत्रुन्तपले बाणवर्षाले शत्रुहरूलाई रोक्ने तथा अलौकिक कर्म गर्ने पार्थलाई पीडित गर्न थाले।
12ती महारथी राजाबाट घाइते भएर र मानौँ कुरुसेनामा डुबेर उनले शत्रुन्तपलाई पाँच बाणले बिँधे र त्यसपछि दस बाणले उनको सारथिलाई मारे।
13त्यसपछि भरतश्रेष्ठको अत्यन्त तीक्ष्ण बाणले बिँधिएर ती राजा आफ्नो कवच छोडेर पृथ्वीमा मरेर ढले, जसरी वायुको आघातले पर्वतशिखरबाट कुनै ढुङ्गा खस्दछ।
14महान् वीर ती नरश्रेष्ठबाट आहत भई कुरुहरूका ती वीर नायकहरू युद्धमा त्यसरी नै काँप्न थाले जसरी प्रलयकालमा वायुले हल्लाएको विशाल वन।
15इन्द्रपुत्र पार्थद्वारा युद्धमा परास्त र मारिएर ती वीरहरू — जो धन दिने, वासव (इन्द्र)समान पराक्रमी र सुसज्जित थिए — प्राणविहीन भई भूमिमा सुते,
16ती विशाल हिमाली हात्तीहरूझैँ जो सुनले जडिएका कालो फलामका कवचले सजिएका होऊन्। यसरी युद्धमा आफ्ना शत्रुहरूको वध गर्दै ती वीर पुरुष, गाण्डीवधारी,
17ग्रीष्मको अन्त्यमा वन जलाउने आगोझैँ रणभूमिमा सबै दिशामा विचरण गर्न थाले। जसरी वसन्तमा वायुले सुकेका पात र बादललाई छरपस्ट पार्दै बहन्छ,
18त्यसरी नै महारथी किरीटी आफ्नो रथमा रणभूमिमा शत्रुहरूलाई छरपस्ट पार्दै विचरण गरे। अनि विकर्तनपुत्र (कर्ण)का भाइका घोडाहरूलाई मारेर ती अक्षय तेजस्वीले — जो युद्धमा सधैँ विजयी र देदीप्यमान मुकुटले सुशोभित छन् — एउटै बाणले चाँडै उनको शिर काटिदिए।
19आफ्नो भाइ मारिएपछि सूतपुत्र, विकर्तनका पुत्र (कर्ण), आफ्नो बल बटुलेर ती नरश्रेष्ठतिर त्यसरी नै झम्टिए जसरी दुई दाह्रा निकालेको गजराज अथवा कुनै बाघ। अनि विकर्तनपुत्रले चाँडै अर्जुनलाई बाह्र बाणले घाइते बनाए।
20सम्पूर्ण घोडाहरूलाई तिनका शरीरमा र विराटपुत्रलाई हातमा (बिँधे)। आफूतिर तीव्र गतिले बढिरहेका विकर्तनपुत्रतिर क्रोधपूर्वक झम्टिएर किरीटीले उनीमाथि त्यसरी नै महान् वेगले आक्रमण गरे जसरी विचित्र पखेटा भएको गरुड सर्पहरूमाथि खस्दछ।
21ती दुवै धनुर्धरहरूमा श्रेष्ठ, अत्यन्त बलशाली र सम्पूर्ण शत्रुहरूको वध गर्न समर्थ थिए। कर्ण र पार्थका बीच चाँडै द्वन्द्व हुँदैछ भन्ने बुझेर कुरुहरू त्यो हेर्ने इच्छाले टाढा हटेर उभिए।
22ती अधर्मी कर्णलाई देखेर क्रोधले उत्तेजित अर्जुनले ठूलो हर्षका साथ चाँडै घना बाणवर्षाले उनलाई, उनका घोडाहरूलाई तथा उनको सारथिलाई अदृश्य पारिदिए।
23भीष्मको नेतृत्वमा रहेका भरतवंशी योद्धाहरू, जसका घोडा, हात्ती र रथ अदृश्य पारिए तथा जो बिँधिए र जसका रथ किरीटीले बाणले भाँचिदिए, विलाप गर्न थाले।
24तब वीर अर्जुनका हातबाट छोडिएका बाणलाई आफ्ना बाणले विफल पार्दै महात्मा कर्ण एकाएक आफ्नो धनुबाणसहित त्यसरी नै देखा परे जसरी झिल्कासहितको आगो।
25तब तालीको ध्वनि तथा शङ्ख, तुरही र भेरीको नाद उठ्यो, र कुरुहरूले ती विकर्तनपुत्रको भूरिभूरि प्रशंसा गर्न थाले, जसले आफ्ना पन्जामा प्रत्यञ्चाको आघातको ध्वनिले आकाश भरिदिएका थिए।
26तब किरीटीलाई आफ्नो गाण्डीवको टङ्कारले आकाश भर्दै गरेको, ध्वजामा रहेको वानरको उठेको पुच्छर तथा ध्वजाबाट भयङ्कर चीत्कार गर्ने ती भीषण प्राणीहरूलाई देखेर कर्णले सिंहनाद गरे।
27तब विकर्तनपुत्रलाई उनका घोडा, रथ र सारथिसहित आफ्ना बाणले आहत गर्दै अर्जुनले भीष्म, द्रोण र कृपमाथि दृष्टि दिँदै उनीमाथि बाणवर्षा गरे। विकर्तनपुत्रले पनि मेघझैँ बाणवर्षाले पार्थलाई ढाकिदिए।
28अनि मुकुटले सुशोभित उनले पनि कर्णलाई तीक्ष्ण बाणले ढाकिदिए। विशाल अस्त्र र बाणले प्रचण्ड बनेको त्यस युद्धमा तीक्ष्ण बाणका मेघ उत्पन्न गर्दै —
29रथमा रहेका ती दुवै मानिसहरूलाई मेघले ढाकिएका सूर्य र चन्द्रमाझैँ देखिए। तब हस्तलाघवसम्पन्न र बुद्धिमान् कर्णले बाणले पार्थका घोडाहरूलाई घाइते बनाए,
30तीन बाणले उनको सारथिलाई बिँधे र तीनले उनको ध्वजा ढालिदिए। यसरी आहत भई, सुतिरहेको सिंह ब्युँझेझैँ, युद्धमा शत्रुहरूको दमन गर्ने
31गाण्डीवधारी वीर जिष्णु (अर्जुन)ले कर्णमाथि सीधा बाणले प्रहार गरे, र बाण तथा अस्त्रको वर्षाले आहत भएर पनि ती अलौकिक कर्म गर्ने महात्माले (महान् पराक्रम) देखाए।
32उनले कर्णको रथलाई बाणले त्यसरी नै ढाके जसरी सूर्यले आफ्ना किरणले दिशाहरूलाई ढाक्दछ। हात्तीले आक्रमण गरेको सिंहझैँ उनले तरकशबाट तीक्ष्ण बाण निकालेर
33अनि धनुलाई कानसम्म तानेर सूतपुत्रको शरीरको प्रत्येक अङ्ग घाइते बनाए। तब ती शत्रुदमनले गाण्डीवबाट छोडिएका वज्रसमान वेगवान् तीक्ष्ण बाणले कर्णका पाखुरा, तिघ्रा, शिर, निधार तथा शरीरका अन्य अङ्ग बिँधिदिए।
34यसरी पाण्डुपुत्र पार्थले छोडेका बाणले घाइते भई विकर्तनपुत्रले रणभूमि छोडेर त्यसरी नै भागे जसरी अर्को हात्तीबाट परास्त हात्ती।