Prophecy for the future
Volume II — Vana Parva · Chapter 190
Sanskrit
1वैशम्पायन उवाच युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो मार्कण्डेयं महामुनिम्। पुन: पप्रच्छ साम्राज्ये भविष्यां जगतो गतिम्॥
2युधिष्ठिर उवाच आश्चर्यभूतं १ प्रतः श्रुतं नो वदतां वर। मुने भार्गव यद् वृत्तं युगादौ प्रभवात्ययम्॥
3अस्मिन् कलियुगे त्वस्ति पुनः कौतूहलं मम। समाकुलेषुधर्मेषु किं नु शेषं भविष्यति॥
4किंवीर्या मानवास्तत्र किमाहारविहारिणः। किमायुषः किंवसना भविष्यन्ति युगक्षये॥ कां च काष्ठांसमासाद्य पुनः सम्पत्स्यते कृतम्। विस्तरेण मुने ब्रूहि विचित्राणीह भाषसे॥
5इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठः पुनरेवाभ्यभाषत। रमयन् वृष्णिशार्दूलं पाण्डवांश्च महानृषिः॥
6मार्कण्डेय उवाच शृणु राजन् मया दृष्टं यत् पुरा श्रुतमेव च। अनुभूतं च राजेन्द्र देवदेवप्रसादजम्॥
7भविष्यं सर्वलोकस्य वृत्तान्तं भरतर्षभ। कलुषं कालमासाद्य कथ्यमानं निबोध मे॥
8कृते चतुष्पात् सकलो निर्व्याजोपाधिवर्जितः। वृषः प्रतिष्ठितोधर्मो मनुष्ये भरतर्षभ॥
9अधर्मपादविद्धस्तु त्रिभिरंशैः प्रतिष्ठितः। त्रेतायां द्वापरेऽर्धेन व्यामिश्रोधर्म उच्यते॥
10त्रिभिरंशैरधर्मस्तु लोकानाक्रम्य तिष्ठति। तामसं युगमासाद्य तदा भरतसत्तम॥ चतुर्थांशेनधर्मस्तु मनुष्यानुपतिष्ठति। आयुर्वीर्यमथो बुद्धिर्बलं तेजश्च पाण्डव॥ मनुष्याणामनुयुगं ह्रसतीति निबोध मे। राजानो ब्राह्मणा वैश्याः शूद्राश्चैव युधिष्ठिर॥ व्याजैर्धर्म चरिष्यन्तिधर्मवैतंसिका नराः। सत्यं संक्षेप्स्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः॥
11सत्यहान्या ततस्तेषामायुरल्पं भविष्यति। आयुषः प्रक्षयाद् विद्यां नांशक्ष्यन्त्युपजीवितुम्॥
12विद्याहीनानविज्ञानाल्लोभोऽप्यभिभविष्यति। लोभक्रोधपरा मूढाः कामासक्ताश्च मानवाः॥
13वैरबद्धा भविष्यन्ति परस्परवधैषिणः। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः संकीर्यन्तः परस्परम्॥ शूद्रतुल्या भविष्यन्ति तप:सत्यविवर्जिताः। अन्त्या मध्या भविष्यन्ति मध्याशान्त्या न संशयः।।
14ईदृशो भविता लोको युगान्ते पर्युपस्थिते। वस्त्राणां प्रवरा शाणीधान्यानां कोरदूषकाः॥
15भार्यामित्राश्च पुरुषा भविष्यन्ति युगक्षये। मत्स्यामिषेण जीवन्तो दुहन्तश्चाप्यजैडकम्॥ गोषु नष्टासु पुरुषा येऽपि नित्यंधृतव्रताः। तेऽपि लोभसमायुक्ता भविष्यन्ति युगक्षये॥
16अन्योन्यं परिमुष्णान्तो हिंसयन्तश्च मानवाः। अजपा नास्तिका: स्तेना भविष्यन्ति युगक्षये॥
17सरित्तीरेषु कुद्दालैर्वापयिष्यन्ति चौषधीः। ताश्चाप्यल्पफलास्तेषां भविष्यन्ति युगक्षये॥
18श्राद्धे दैवे च पुरुषा येऽपि नित्यंधृतव्रताः। तेऽपि लोभसमायुक्ता भोक्ष्यन्तीह परस्परम्॥
19पिता पुत्रस्य भोक्ता च पितुः पुत्रस्तथैव च। अतिक्रान्तानि भोज्यानि भविष्यन्ति युगक्षये॥
20न व्रतानि चरिष्यन्ति ब्राह्मणा वेदनिन्दकाः। न यक्ष्यन्ति न होष्यन्ति हेतुवादविमोहिताः। निम्नेष्वीहां करिष्यन्ति हेतुवादविमोहिताः॥
21निम्ने कृषि करिष्यन्ति योक्ष्यन्तिधुरिधेनुकाः। एकहायनवत्सांश्च योजयिष्यन्ति मानवाः॥
22पुत्रः पितृवधं कृत्वा पिता पुत्रवधं तथा। निसद्वेगो बृहद्वादी न निन्दामुपलप्स्यते॥
23म्लेच्छभूतं जगत् सर्वं निष्क्रियं यज्ञवर्जितम्। भविष्यति निरानन्दमनुत्सवमथो तथा॥
24प्रायशः कृपणानां हि तथाबन्धुमतामपि। विधवानां च वित्तानि हरिष्यन्तीह मानवाः॥
25स्वल्पवीर्यबलाः स्तब्धा लोभमोहपरायणाः। तत्कथादानसंतुष्टा दुष्टानामपि मानवाः॥ परिग्रहं करिष्यन्ति मायाचारपरिग्रहाः। समाह्वयन्तः कौन्तेय राजानः पापबुद्धयः॥ परस्परवधोयुक्ता मूर्खाः पण्डितमानिनः। भविष्यन्ति युगस्यान्ते क्षत्रिया लोककण्टकाः॥
26अरक्षितारो लुब्धाच मानाहङ्कारदर्पिताः। केवलं दण्डरुचयो भविष्यन्ति युगक्षये॥
27आक्रम्याक्रम्य साधूनां दारांश्चापिधनानि च। भोक्ष्यन्ते निरनुक्रोशा रुदतामपि भारत॥
28न कन्यां याचते कश्चिात्रापि कन्या प्रदीयते। स्वयंग्राहा भविष्यन्ति युगान्ते समुपस्थित्ते॥
29राजानश्चाप्यसंतुष्टाः परार्थान् मूढचेतसः। सर्वोपायैर्हरिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते॥
30म्लेच्छीभूतं जगत् सर्वं भविष्यति न संशयः। हस्तो हस्तं परिमुषेद् युगान्ते समुपस्थिते॥
31सत्यं संक्षिप्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः। स्थविरा बालमतयो बालाः स्थविरबुद्धयः॥
32भीरुस्तथा शूरमानी शूरा भीरुविषादिनः। न विश्वसन्ति चान्योन्यं युगान्ते पर्युपस्थिते॥
33एकाहार्यं युगं सर्वं लोभमोहव्यवस्थितम्। अधर्मो वर्द्धते तत्र न तुधर्मः प्रवर्तते॥
34ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या न शिष्यन्ति जनाधिप। एकवर्णस्तदा लोको भविष्यति युगक्षये॥
35न क्षस्यति पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा। भार्याश्च पतिशुश्रूषां न करिष्यन्ति संक्षय॥
36ये यवान्ना जनपदा गोधूमान्नास्तथैव च। तान् देशान् संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते॥
37स्वैराचाराश्च पुरुषा योषितश्च विशाम्पते। अन्योन्यं न सहिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते॥
38म्लेच्छभूतं जगत् सर्वं भविष्यति युधिष्ठिर। न श्राद्धैस्तर्पयिष्यन्ति दैवतानीह मानवाः॥
39न कश्चित्कस्यचिच्छ्रोता न कश्चित्कस्यचिद् गुरुः। तमोग्रस्तस्तदा लोको भविष्यति जनाधिप।॥
40परमायुश्च भविता तदा वर्षाणि षोडश। ततः प्राणान् विमोक्ष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते॥
41पञ्चमे वाथ षष्ठे वा वर्षे कन्या प्रसूयते। सप्तपवर्षाष्टवर्षाश्च प्रजास्यन्ति नरास्तदा॥
42पत्यौ स्त्री तु तदा राजन् पुरुषो वा स्त्रियं प्रति। युगान्ते राजशार्दूल न तोषमुपयास्यति॥
43अल्पद्रव्या वृथालिङ्गा हिंसा च प्रभविष्यति। न कश्चित् कस्यचिद् दाता भविष्यति युगक्षये॥
44अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः। केशशूलाः स्त्रियश्चापि भविष्यन्ति युगक्षये॥
45म्लेच्छाचाराः सर्वभक्षा दारुणाः सर्वकर्मसु। भाविनः पश्चिमे काले मुनष्या नात्र संशयः॥
46क्रयविक्रयकाले च सर्वः सर्वस्य वञ्चनम्। युगान्ते भरतश्रेष्ठ वित्तलोभात् करिष्यति॥
47ज्ञानानि चाप्यविज्ञाय करिष्यन्ति क्रियास्तथा। आत्मच्छन्देन वर्तन्ते युगान्ते समुपस्थिते॥
48स्वभावात् क्रूरकर्माणश्चान्योन्यमभिशंसिनः। भवितारो जनाः सर्वे सम्प्राप्ते तु युगक्षये॥
49आरामांश्चैव वृक्षांश्च नाशयिष्यन्ति निर्व्यथाः। भविता संशये लोके जीवितस्य हि देहिनाम्॥
50तथा लोभाभिभूताश्च भविष्यन्ति नरा नृप। ब्राह्मणांश्च हनिष्यन्ति ब्राह्मणस्वोपभोगिनः॥
51हाहाकृता द्विजाश्चैव भयार्ता वृषलार्दिताः। त्रातारमलभन्तो वै भ्रमिष्यन्ति महीमिमाम्॥
52जीवितान्तकरा: क्रूरा रौद्राः प्राणिविहिंसकाः। यदा भविष्यन्ति नरास्तदा संक्षेप्स्यते युगम्॥
53आश्रयिष्यन्ति च नदी: पर्वतान् विषमाणि च। प्रधावमाना वित्रस्ता द्विजाः कुरुकुलोद्वह॥ दस्युभिः पीडिता राजन् काका इव द्विजोत्तमाः। कुराजभिश्च सततं करभारप्रपीडिताः॥
54धैर्यं त्यक्त्वा महीपाल दारुणे युगसंक्षये। विकर्माणि करिष्यन्ति शूद्राणां परिचारकाः॥
55शूद्राधर्मं प्रवक्ष्यन्ति ब्राह्मणाः पर्युपासकाः। श्रोतारश्च भविष्यन्ति प्रामाण्येन व्यवस्थिताः॥
56विपरीतश्च लोकोऽयं भविष्यत्यधरोत्तरः। एडूकान् पूजयिष्यन्ति वर्जयिष्यन्ति देवताः॥
57शूद्राः परिचरिष्यन्ति न द्विजान् युगसंक्षये। आश्रमेषु महर्षीणां ब्राह्मणावसथेषु च॥
58देवस्थानेषु चैत्येषु नागानामालयेषु च। एडूकचिला पृथिवीं न देवगृहभूषिता॥
59भविष्यति युगे क्षीणे तद् युगान्तस्य लक्षणम्। यदा रौद्राधर्महीना मांसादाः पानपास्तथा॥ भविष्यन्ति नरा नित्यं तदा संक्षेप्स्यते युगम्। पुष्पं पुष्पे यदा राजन् फले वा फलमाश्रितम्॥ प्रजास्यति महाराज तदा संक्षेप्स्यते युगम्। अकालवर्षी पर्जन्यो भविष्यति गते युगे॥
60अक्रमेण मनुष्याणां भविष्यन्ति तदा क्रियाः। विरोधमथ यास्यन्ति वृषला ब्राह्मणैः सह॥
61मही म्लेच्छजनाकीर्णा भविष्यति ततोऽचिरात्। करभारभयाद् विप्रा भजिष्यन्ति दिशो दश॥
62निर्विशेषा जनपदास्तथा विष्टिकरार्दिताः। आश्रमानुपलस्यन्ति फलमूलोपजीविनः॥
63एवं पर्याकुले लोके मर्यादा न भविष्यति। न स्थास्यन्त्युपदेशे च शिष्या विप्रियकारिणः॥
64आचार्योऽपनिधिश्चैव भय॑ते तदनन्तरम्। अर्थयुक्त्या प्रवत्स्यन्ति मित्रसम्बन्धिबान्धवाः॥
65अभावः सर्वभूतानां युगान्ते सम्भविष्यति। दिशः प्रज्वलिताः सर्वा नक्षत्राण्यप्रभाणि च॥ ज्योतींषि प्रतिकूलानि वाताः पर्याकुलास्तथा। उल्कापाताश्च बहवो महाभयनिदर्शकाः॥
66षड्भिरन्यैश्च सहितो भास्करः प्रतपिष्यति। तुमुलाश्चापि निर्झदा दिग्दाहाश्चापि सर्वशः॥
67कबन्धान्तर्हितो भानुरुदयास्तमने तदा। अकालवर्षी भगवान् भविष्यति सहस्रदृक्॥
68सस्यानि च न रोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते। अभीक्ष्णं क्रूरवादिन्यः परुषा रुदितप्रियाः॥
69भतॄणां वचने चैव न स्थास्यन्ति ततः स्त्रियः। पुत्राश्च मातापितरौ हनिष्यन्ति युगक्षये॥
70सूदयिष्यन्ति च पतीन् स्त्रियः पुत्रानपाश्रिताः। अपर्वणि महाराज सूर्यं राहुपैष्यति॥
71चापि सर्वतः प्रज्वलिष्यति। पानीयं भोजनं चापि याचमानास्तदाध्वगाः॥ न लप्स्यन्ते निवासं च निरस्ताः पथि शेरते। निर्घातवायसा नागाः शकुनाः समृगद्धिजाः॥ रूक्षा वाचो विमोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते।
72युगान्ते हुतभुक् मित्रसम्बन्धिनश्चापि संत्यक्ष्यन्ति नरास्तदा॥ जनं परिजनं चापि युगान्ते पर्युपस्थिते। अथ देशान् दिशश्चापि पत्तनानि पुराणि च॥ क्रमशः संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते। हा तात हा सुतेत्येवं तदा वाचः सुदारुणाः॥
73विक्रोशमानश्चान्योन्यं जनो गां पर्यटिष्यति। ततस्तुमुलसङ्घाते वर्तमाने युगक्षये॥
74द्विजातिपूर्वको लोकः क्रमेण प्रभविष्यति। ततः कालान्तरेऽन्यस्मिन् पुनर्लोकविवृद्धये॥
75भविष्यति पुनर्दैवमनुकूलं यदृच्छया। यदा सूर्यश्च चन्द्रश्च तथा तिष्यबृहस्पती॥
76एकराशौ समेष्यन्ति प्रपत्स्यति तदा कृतम्। कालवर्षी च पर्जन्यो नक्षत्राणि शुभानि च॥
77प्रदक्षिणा ग्रहाश्चापि भविष्यन्त्यनुलोमगाः। क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं भविष्यति निरामयम्॥
78कल्की विष्णुयशा नाम द्विजः कालप्रचोदितः। उत्पत्स्यते महावीर्यो महाबुद्धिपराक्रमः॥
79सम्भूतः सम्भलग्रामे ब्राह्मणावसथे शुभे। मनसा तस्य सर्वाणि वाहनान्यायुधानि च॥ उपस्थास्यन्ति योधाश्च शस्त्राणि कवचानि च। सधर्मविजयी राजा चक्रवर्ती भविष्यति॥
80स चेमं संकुलं लोकं प्रसादमुपनेष्यति। उत्थितो ब्राह्मणो दीप्तः क्षयान्तकृदुदारधीः॥ संक्षेपको हि सर्वस्य युगस्य परिवर्तकः। स सर्वत्र गतान् क्षुद्रान् ब्राह्मणैः परिवारितः। उत्सादयिष्यति तदा सर्वम्लेच्छगणान् द्विजः॥
English
1Vaishampayana said : The son of Kunti, Yudhishthira again asked the great Rishi Markandeya about the future government of the earth,
2Yudhishthira said: O Rishi, O descendant of Bhrigu, O foremost of speakers, the account of the destruction and recreation of things at the end of Yuga which we have heard from you is highly wonderful.
3I am very curious to know what will happen in the Kali Yuga and when virtue will be destroyed, what would remain.
4What will be the power of men then and what will be their food and what their amusements; what will be the length of their life, what their dress and what also will be the limit of time, after attaining which the Krita (age) will again begin. O Rishi, tell me all this. All that you narrate is varied and delightful.
5Vaishampayana said : Having been thus addressed, that great Rishi again began to narrate, delighting that foremost of the Vrishni race (Krishna) and the Pandavas.
6Markandeya said : O king, hear all that has been and heard by me and all that has been known to me by intuition through the grace of the god of gods.
7O best of the Bharata race, hear as I narrate the account of the world when the sinful time would come.
8O best of the Bharata race, in the Krita age, everything was free from deceit and guile, avarice and covetousness. Virtue like a bull was among men with four legs complete.
9In the Treta sin took away one of its legs; and virtue had then (only) three legs. In the Dvapara, sin and virtue are mixed half and half.
10O best of the Bharata race, in the dark age (Kali) virtue being mixed with three parts of sin lives by the side of men. Accordingly virtue is said to wait upon men with only fourth part remaining. O Yudhishthira, know that the period of life, the energy, the intellect and the physical strength of men (gradually) decrease in every Yuga. O Yudhishthira, the Brahmanas, the Kshatriyas, the Vaishyas and Shudras will practise morality and virtue with deceit and men in general will deceive their fellow men by spreading the (false) net of virtue. Men with false pride of learning by their acts will make truth concealed.
11In consequence of the loss of truth the lives of men will be short and in consequence of the shortness of life they will not be able to acquire much knowledge.
12In consequence of the littleness of knowledge, they will have no wisdom. And for this, covetousness and avarice will overwhelm them all. Men being wedded to avarice, anger, ignorance and desire,
13Will display enmity towards one another and will desire to take one another's life. Thus virtue diminished and their asceticism and truth gone Vaishyas. Brahmanas and Kshatriyas will all be equal to the Shudras. The lowest (orders of men) will rise to the middle (orders of men) and the middle will certainly descend to the lowest.
14At the end of Yuga such will be the state of the world. The robes made of flax will be considered the best and Koradushaka grain will be considered to be the best.
15At the end of Yuga men will consider their wives as only friends; they will live on fish and milk of goats and sheep's, for cows will then be extinct. At this time even those that always observe vows will become covetous.
16At the end of Yuga men will be opposed to one another and seek one another's life. They will be atheists and thieves.
17They will dig even the banks of streams with their spades and sow grains there. But even these places will prove barren to them at this period of time.
18Those men who are devoted to the rites in honour of the deceased and of the celestials will be covetous and will also appropriate and enjoy what belongs to others.
19The father will enjoy what belongs to the son and the son what belongs to the father. At such time things forbidden by the Shastras will be enjoyed by men.
20The Brahmanas will speak ill of the Vedas and they will not observe any vows. Their understanding being clouded by the science of controversy, they will neither perform sacrifices nor Homas. Deluded by the sciences of controversy, their heart will be led away to things mean and low.
21Men will till low-lands and employ cows and calves that are but one year old in drawing the plough and carrying the burdens.
22Sons having killed their fathers and fathers having killed their sons will incur no opprobrium by doing it; and they ever will take glory in them.
23The whole world will be filled with Mlechchha conduct and Mlechchha notions, All (religious) rites and sacrifices will cease; there will be joy no where and general festivities will disappear.
24Men will rob the possessions of helpless persons, of those that are friendless and of those that are widows.
25Possessing little energy and strength and no knowledge and being addicted to avarice, ignorance and sinful practices, men will accept with joy the gifts made by the wicked-minded people with contemptuous words. O son of Kunti, the kings with their hearts wedded to sin, having no knowledge and always being proud of their wisdom will fight with one another with the intention of taking one another's lives. The Kshatriyas will be at the end of the Yuga the thorns of the earth.
26Full of avarice, swelling with pride and vanity, unable and unwilling to protect (their subjects) they will take pleasure in punishing (their subjects).
27Again and again attacking the good and the honest and feeling no pity for them even when they will cry in grief, the Kshatriyas will, O descendant of Bharata, rob them of their wives and wealth.
28When this Yuga will come, no one will ask for a girl (for marriage) and no one also will give away a girl. The girls will themselves chocse their own husbands.
29The kings with their mind darkened by ignorance and discontented with what they have, will at such a time rob their subjects by every means in their power.
30There is no doubt the world will be then Mlechchhafield. When this Yuga would come, the right hand will deceive the left and the left the right.
31Men with false pride of learning will diminish truth. The old will display the folly of the young and the young will show in them the dotage of the old.
32The cowards will have the reputation of bravery and the brave will be as melancholy (fools) as the cowards. At this age men will not trust one another.
33Full of avarice and ignorance all the world will have but one sort of food, sin will increase and virtue will fade away.
34O ruler of men, the Brahmanas, the Kshatriyas and the Vaishyas will disappear, leaving no trace of their orders. At this time all men will be of one order.
35Fathers will not forgive their sons and the sons will not forgive their fathers; at this time wives will not serve their husbands.
36When this age will come men will seek those countries where men's staple food is wheat and barley.
37O king, men and women will become perfectly free in their conduct. When this age will come, they will not tolerate one another's acts.
38O Yudhishthira, the whole world will be then Mlechchhafied; men will no more gratify the celestials performing the Shraddha ceremony.
39O ruler of men, no one will listen to the words of others and none will be considered as another's preceptor. The whole world will be enveloped by fearful (intellectual) darkness.
40Then the length of men's life will be sixteen years. When this age would come men will die at this age.
41Girls of five and six years will give birth to children and boys of seven or eight years of age will be fathers.
42O king, O foremost of monarchs, when this age would come the wife will not remain content with her husband and the husband also will not remain content with his wife.
43When this age would come, the possession of men will be small and they will falsely bear the marks of religion. The world will be filled with avarice and jealousy. No one will be a giver to the other.
44The country will be afflicted with dearth and famine. The roads will be filled with lustful men and unchaste women. Women will also hate their husbands.
45When this age will come, men will certainly adopt the Mlechchha conduct; they will eat all things; they will be free in all their all acts.
46O best of the Bharata race, led by avarice, men will deceive one another when they will buy and sell.
47When this age would come, men will perform the ceremonies and rites without knowing the ordinances; they will behave as they would like.
48When this age would come, led by their nature, men will act with cruelty and will speak ill of one another.
49People will pitilessly destroy trees and gardens. Men will be filled with anxiety for their livelihood.
50O king, led away by covetousness, men will kill the Brahmanas and appropriate and enjoy their wealth.
51The Brahmanas, being persecuted by the Shudras and afflicted with fear and exclaiming "Oh" "Alas" will rove over the world with none to protect them.
52When men will kill others, when they will be wicked, cruel and destroyers of all animals, then will that (Kali) Yuga would come,
53Operpetuator of the Kuru race, O king, the foremost of Brahmanas, being persecuted by the robbers, will like crows fly in fear and in great speed to rivers, to mountains and to inaccessible regions. Being afflicted with tasks imposed on them by cruel kings,
54O ruler of earth, they will lose all patience in this fearful age. They will do all improper works and become the servants of the Shudras.
55The Shudras will explain religion, Brahmanas will listen to them and settle their duties by accepting such interpretations (as made by the Shudras).
56The low will become the high and all sources of things will appear in contrary shape. Abandoning the celestials, men will worship the bones.
57At this age, the Shudras will cease to serve the Brahmanas. In the hermitages of the Brahmanas, in their schools and colleges,
58In places sacred to the gods and in sacrificial grounds and in sacred tanks, the earth will be disfigured with tombs and walls containing bones and they will have no temples dedicated to the celestials.
59All this will take place in the (Kali) Yuga. Know these are the signs of the (Kali) Yuga. When men becoine always fierce, sinful, carnivorous, addicted to intoxicating drinks then does the (Kali) Yuga come. O king, when flowers will be produced in flowers, the fruits in fruits, then does the (Kali) Yuga come. In this Yuga the clouds pour rain unseasonably.
60Ceremonial rites of men do not follow one another in due order and the Shudras quarrel with the Brahmanas.
61Soon is the earth filled with the Miechchhas and Brahmanas for fear of heavy taxes fly in all directions.
62All distinctions among men disappear. With honorary tasks and offices, men go to the forests and live on fruits and roots.
63When the world will be so afflicted, there will be no rectitude of conduct. Disciples will not heed their preceptors instructions, nay they will even try to injure them.
64Preceptors impoverished for the want of wealth will be disregarded by men. Friends and relations and kinsmen will perform friendly offices for only the sake of wealth.
65When that age would come, every one will be in want. All the directions will be in a blaze; the stars and the constellations will have no brilliancy and the planets and planetary conjunctions will be inauspicious. The curse of the wind will be confused and innumerable meters will flash though the sky, foreboding great fear.
66The sun will appear with six other suns. There will be great noise on every side and everywhere there will be (great) conflagrations.
67The sun from his rising to setting will be covered by Rahu. The exalted deity of one thousand eyes (Indra) will unceasingly shower rains,
68When this age will come, crops will not grow in (great) abundance. The women will always be very harsh in speech; they will become pitiless and fond of weeping.
69They will never obey the orders of their husbands. When this age will come, sons will kill fathers and mothers,
70Women living uncontrolled will kill their husbands and sons. O great king, Rahu will then devour the sun out of season.
71When this age, will come, fire will blaze up in all directions. Travellers, being unable to obtain food, drink and shelter even, when they ask for them, will lie down on the wayside. Crows, snakes, vultures and kites and other animals and birds will utter discordant cries.
72When that age would come, men will abandon their friends and relatives, servants and followers. When this age will come, leaving the countries, directions, towns and cities that they occupy, men will one after the other seek for new ones. "Oh father, O son," uttering such frightful words,
73Men in great affliction will rove over the (various) countries. When this terrible age would be over,
74Creatures would come into existence again beginning with the Brahmanas. When that age will pass away, creation will again increase,
75Providence will again be propitious at will. When the sun, the moon and the Brihaspati.
76Will with the constellation of Pushya enter the same, the clouds will incessantly shower rains and stars and planets will be auspicious.
77The planets, duly revolving in their orbits will be be greatly propitious. Abundance, prosperity, wealth and peace will be every where.
78Impelled by Time a Brahmana named Kalki Vishnuyasha will be born. He will possess great energy, intelligence and prowess.
79He will be born at a village called Sambhala in a blessed Brahmana family. As soon as thought of, vehicles, weapons, warriors and arms and armours will all be at his command. He will be the imperial sovereign ever victorious by the strength of his virtue.
80He will restore order and peace in this world overcrowded with creatures and contradictory in its laws. That effulgent and greatly intelligent Brahmana will destroy all things. He will be the destroyer of all and he will be the makes of a new Yuga, That twice-bom one surrounded by the Brahmanas, will exterminate all the low and despicable Mlechchhas wherever they will be found.
Hindi
1वैशम्पायन ने कहा — कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर ने महर्षि मार्कण्डेय से पुनः पृथ्वी के भावी शासन के विषय में पूछा।
2युधिष्ठिर ने कहा — हे ऋषे, हे भृगुवंशी, हे वक्ताओं में श्रेष्ठ, युग के अन्त में वस्तुओं के विनाश और पुनःसृष्टि का जो वृत्तान्त हमने आपसे सुना, वह अत्यन्त आश्चर्यजनक है।
3मैं यह जानने के लिए अत्यन्त उत्सुक हूँ कि कलियुग में क्या होगा और जब धर्म का नाश हो जाएगा, तब क्या शेष रहेगा।
4तब मनुष्यों का बल कैसा होगा और उनका भोजन क्या होगा तथा उनके मनोरञ्जन क्या होंगे; उनकी आयु कितनी होगी, उनके वस्त्र कैसे होंगे और वह काल-सीमा भी क्या होगी जिसे प्राप्त करने पर कृतयुग पुनः आरम्भ होगा। हे ऋषे, मुझे यह सब बताइए। आप जो कुछ भी सुनाते हैं, वह विविध और आनन्ददायक होता है।
5वैशम्पायन ने कहा — इस प्रकार सम्बोधित किए जाने पर उन महर्षि ने वृष्णिवंश में श्रेष्ठ (कृष्ण) और पाण्डवों को आनन्दित करते हुए पुनः कहना आरम्भ किया।
6मार्कण्डेय ने कहा — हे राजन्, जो कुछ मैंने सुना है और देवाधिदेव की कृपा से जो कुछ मुझे अन्तर्ज्ञान से विदित हुआ है, वह सब सुनो।
7हे भरतवंश में श्रेष्ठ, जब वह पापमय काल आएगा, तब संसार की क्या दशा होगी — यह वृत्तान्त मैं सुनाता हूँ, सुनो।
8हे भरतवंश में श्रेष्ठ, कृतयुग में सब कुछ छल-कपट, लोभ और लालच से मुक्त था। धर्म वृषभ के समान चारों चरणों से पूर्ण होकर मनुष्यों के बीच विद्यमान था।
9त्रेता में पाप ने उसका एक चरण हर लिया; तब धर्म के (केवल) तीन चरण रह गए। द्वापर में पाप और धर्म आधे-आधे मिले हुए हैं।
10हे भरतवंश में श्रेष्ठ, कलियुग में धर्म पाप के तीन भागों से मिश्रित होकर मनुष्यों के पास रहता है। इस प्रकार कहा जाता है कि धर्म केवल एक चौथाई भाग शेष रखकर मनुष्यों की सेवा में रहता है। हे युधिष्ठिर, जान लो कि प्रत्येक युग में मनुष्यों की आयु, तेज, बुद्धि और शारीरिक बल (क्रमशः) घटते जाते हैं। हे युधिष्ठिर, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र सब छलपूर्वक धर्म और सदाचार का आचरण करेंगे और सामान्य मनुष्य धर्म का (मिथ्या) जाल फैलाकर अपने ही बन्धुओं को ठगेंगे। विद्या के मिथ्या अभिमान से भरे मनुष्य अपने कर्मों द्वारा सत्य को ढक देंगे।
11सत्य के लोप के कारण मनुष्यों की आयु अल्प हो जाएगी और आयु के अल्प होने के कारण वे अधिक ज्ञान अर्जित नहीं कर सकेंगे।
12ज्ञान के अल्प होने के कारण उनमें विवेक नहीं रहेगा। और इसी कारण लोभ तथा लालच उन सबको अभिभूत कर लेंगे। लोभ, क्रोध, अज्ञान और कामना में आसक्त मनुष्य —
13एक-दूसरे के प्रति शत्रुता प्रकट करेंगे और एक-दूसरे के प्राण लेना चाहेंगे। इस प्रकार धर्म के क्षीण होने और उनकी तपस्या तथा सत्य के नष्ट हो जाने पर वैश्य, ब्राह्मण और क्षत्रिय — सब शूद्रों के समान हो जाएँगे। निम्नतम (वर्ग के मनुष्य) मध्यम (वर्ग) तक उठ जाएँगे और मध्यम निश्चय ही निम्नतम तक उतर आएँगे।
14युग के अन्त में संसार की ऐसी ही दशा होगी। सन के बने वस्त्र सर्वश्रेष्ठ माने जाएँगे और कोरदूषक अन्न सर्वोत्तम माना जाएगा।
15युग के अन्त में मनुष्य अपनी पत्नियों को केवल सखी मानेंगे; वे मत्स्य तथा बकरियों और भेड़ों के दूध पर जीवन बिताएँगे, क्योंकि तब गौएँ लुप्त हो चुकी होंगी। इस समय जो सदा व्रतों का पालन करते हैं, वे भी लोभी हो जाएँगे।
16युग के अन्त में मनुष्य एक-दूसरे के विरोधी होंगे और एक-दूसरे के प्राण लेना चाहेंगे। वे नास्तिक और चोर होंगे।
17वे नदियों के तटों तक को अपने कुदालों से खोदेंगे और वहाँ अन्न बोएँगे। किन्तु इस काल में उनके लिए ये स्थान भी बंजर ही सिद्ध होंगे।
18जो मनुष्य पितरों और देवताओं के सम्मान में किए जाने वाले कर्मों में लगे रहते हैं, वे भी लोभी हो जाएँगे और दूसरों की वस्तुओं को हड़पकर भोगेंगे।
19पिता पुत्र की वस्तुओं का भोग करेगा और पुत्र पिता की वस्तुओं का। ऐसे समय में मनुष्य उन वस्तुओं का भोग करेंगे जो शास्त्रों में निषिद्ध हैं।
20ब्राह्मण वेदों की निन्दा करेंगे और वे किसी व्रत का पालन नहीं करेंगे। तर्क-विद्या से उनकी बुद्धि आच्छन्न हो जाने के कारण वे न यज्ञ करेंगे और न होम। तर्क-विद्या से मोहित होकर उनका हृदय नीच और तुच्छ वस्तुओं की ओर खिंच जाएगा।
21मनुष्य निचली भूमि जोतेंगे और हल खींचने तथा भार ढोने में केवल एक वर्ष की गौओं और बछड़ों को जोतेंगे।
22पुत्र अपने पिताओं को मारकर और पिता अपने पुत्रों को मारकर इससे कोई निन्दा नहीं पाएँगे; और वे सदा इन कर्मों पर गर्व ही करेंगे।
23समस्त संसार म्लेच्छ-आचार और म्लेच्छ-विचार से भर जाएगा। समस्त (धार्मिक) कर्म और यज्ञ बन्द हो जाएँगे; कहीं आनन्द नहीं रहेगा और सार्वजनिक उत्सव लुप्त हो जाएँगे।
24मनुष्य असहायों की, मित्रहीनों की और विधवाओं की सम्पत्ति लूट लेंगे।
25अल्प तेज और बल वाले, ज्ञान से रहित तथा लोभ, अज्ञान और पापकर्मों में आसक्त मनुष्य दुष्टबुद्धि लोगों द्वारा तिरस्कारपूर्ण वचनों के साथ दिए गए दान हर्षपूर्वक स्वीकार करेंगे। हे कुन्तीपुत्र, जिन राजाओं का हृदय पाप में आसक्त होगा, जिनमें ज्ञान नहीं होगा और जो सदा अपनी बुद्धि पर गर्व करेंगे, वे एक-दूसरे के प्राण लेने के उद्देश्य से आपस में लड़ेंगे। युग के अन्त में क्षत्रिय पृथ्वी के कण्टक बन जाएँगे।
26लोभ से भरे हुए, गर्व और दर्प से फूले हुए, (अपनी प्रजा की) रक्षा करने में असमर्थ और अनिच्छुक वे (अपनी प्रजा को) दण्ड देने में ही आनन्द लेंगे।
27बार-बार सज्जनों और सत्यनिष्ठों पर आक्रमण करते हुए और शोक में उनके रोने पर भी उन पर तनिक दया न करते हुए, हे भरतवंशी, क्षत्रिय उनकी पत्नियाँ और धन लूट लेंगे।
28जब यह युग आएगा, तब कोई (विवाह के लिए) कन्या नहीं माँगेगा और न कोई कन्या देगा। कन्याएँ स्वयं ही अपने पति चुन लेंगी।
29अज्ञान से जिनका मन अन्धकारमय हो गया है और जो अपने पास जो कुछ है उससे असन्तुष्ट हैं, वे राजा ऐसे समय में अपनी समस्त शक्ति से अपनी ही प्रजा को लूटेंगे।
30इसमें सन्देह नहीं कि तब संसार म्लेच्छमय हो जाएगा। जब यह युग आएगा, तब दाहिना हाथ बाएँ को और बायाँ दाहिने को ठगेगा।
31विद्या के मिथ्या अभिमान वाले मनुष्य सत्य को घटा देंगे। वृद्ध युवकों की-सी मूर्खता प्रकट करेंगे और युवक अपने में वृद्धों की-सी जर्जरता दिखाएँगे।
32कायरों की गणना वीरों में होगी और वीर कायरों के समान विषादग्रस्त (मूर्ख) हो जाएँगे। इस युग में मनुष्य एक-दूसरे पर विश्वास नहीं करेंगे।
33लोभ और अज्ञान से भरा हुआ समस्त संसार एक ही प्रकार का भोजन करेगा, पाप बढ़ेगा और धर्म क्षीण हो जाएगा।
34हे मनुष्यों के शासक, ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्य लुप्त हो जाएँगे और अपने वर्णों का कोई चिह्न भी शेष नहीं रहेगा। इस समय समस्त मनुष्य एक ही वर्ण के होंगे।
35पिता अपने पुत्रों को क्षमा नहीं करेंगे और पुत्र अपने पिताओं को क्षमा नहीं करेंगे; इस समय पत्नियाँ अपने पतियों की सेवा नहीं करेंगी।
36जब यह युग आएगा, तब मनुष्य उन देशों को खोजेंगे जहाँ मनुष्यों का मुख्य भोजन गेहूँ और जौ है।
37हे राजन्, स्त्री और पुरुष अपने आचरण में पूर्ण रूप से स्वच्छन्द हो जाएँगे। जब यह युग आएगा, तब वे एक-दूसरे के कर्मों को सहन नहीं करेंगे।
38हे युधिष्ठिर, तब समस्त संसार म्लेच्छमय हो जाएगा; मनुष्य श्राद्धकर्म करके देवताओं को तृप्त नहीं करेंगे।
39हे मनुष्यों के शासक, कोई किसी दूसरे के वचन नहीं सुनेगा और कोई किसी का गुरु नहीं माना जाएगा। समस्त संसार भयङ्कर (बौद्धिक) अन्धकार से आच्छादित हो जाएगा।
40तब मनुष्यों की आयु सोलह वर्ष की होगी। जब यह युग आएगा, तब मनुष्य इसी अवस्था में मर जाएँगे।
41पाँच और छह वर्ष की कन्याएँ सन्तान को जन्म देंगी और सात या आठ वर्ष के बालक पिता बन जाएँगे।
42हे राजन्, हे नरेशश्रेष्ठ, जब यह युग आएगा, तब पत्नी अपने पति से सन्तुष्ट नहीं रहेगी और पति भी अपनी पत्नी से सन्तुष्ट नहीं रहेगा।
43जब यह युग आएगा, तब मनुष्यों की सम्पत्ति अल्प होगी और वे मिथ्या रूप से धर्म के चिह्न धारण करेंगे। संसार लोभ और ईर्ष्या से भर जाएगा। कोई किसी को कुछ नहीं देगा।
44देश अकाल और दुर्भिक्ष से पीड़ित होगा। मार्ग कामी पुरुषों और व्यभिचारिणी स्त्रियों से भरे रहेंगे। स्त्रियाँ भी अपने पतियों से घृणा करेंगी।
45जब यह युग आएगा, तब मनुष्य निश्चय ही म्लेच्छ-आचार अपना लेंगे; वे सब कुछ खाएँगे; वे अपने समस्त कर्मों में स्वच्छन्द होंगे।
46हे भरतवंश में श्रेष्ठ, लोभ से प्रेरित होकर मनुष्य क्रय-विक्रय के समय एक-दूसरे को ठगेंगे।
47जब यह युग आएगा, तब मनुष्य विधि-विधान जाने बिना ही कर्म और संस्कार करेंगे; वे अपनी इच्छानुसार ही आचरण करेंगे।
48जब यह युग आएगा, तब मनुष्य अपने स्वभाव से प्रेरित होकर क्रूरता का आचरण करेंगे और एक-दूसरे की निन्दा करेंगे।
49लोग निर्दयतापूर्वक वृक्षों और उद्यानों का नाश करेंगे। मनुष्य अपनी जीविका की चिन्ता से भरे रहेंगे।
50हे राजन्, लोभ से प्रेरित होकर मनुष्य ब्राह्मणों को मार डालेंगे और उनका धन हड़पकर भोगेंगे।
51शूद्रों द्वारा सताए गए और भय से पीड़ित ब्राह्मण "हाय" "हाय" पुकारते हुए संसार भर में भटकते फिरेंगे और उनकी रक्षा करने वाला कोई नहीं होगा।
52जब मनुष्य दूसरों का वध करेंगे, जब वे दुष्ट, क्रूर और समस्त प्राणियों के संहारक होंगे, तब वह (कलि) युग आएगा।
53हे कुरुवंश के वर्धक, हे राजन्, डाकुओं द्वारा सताए गए ब्राह्मणश्रेष्ठ कौओं के समान भयभीत होकर बड़े वेग से नदियों, पर्वतों और दुर्गम प्रदेशों की ओर भागेंगे। क्रूर राजाओं द्वारा उन पर लादे गए करों से पीड़ित होकर —
54हे पृथ्वीपते, इस भयङ्कर युग में वे समस्त धैर्य खो देंगे। वे सब प्रकार के अनुचित कर्म करेंगे और शूद्रों के सेवक बन जाएँगे।
55शूद्र धर्म की व्याख्या करेंगे, ब्राह्मण उन्हें सुनेंगे और (शूद्रों द्वारा की गई) ऐसी व्याख्याओं को स्वीकार करके अपने कर्तव्य निश्चित करेंगे।
56नीच उच्च बन जाएँगे और वस्तुओं के समस्त स्रोत विपरीत रूप धारण कर लेंगे। देवताओं को त्यागकर मनुष्य अस्थियों की पूजा करेंगे।
57इस युग में शूद्र ब्राह्मणों की सेवा करना बन्द कर देंगे। ब्राह्मणों के आश्रमों में, उनके विद्यालयों और महाविद्यालयों में —
58देवताओं के पवित्र स्थानों में, यज्ञभूमियों में और पवित्र जलाशयों में — पृथ्वी समाधियों तथा अस्थियों से भरी दीवारों से विकृत हो जाएगी और देवताओं को समर्पित मन्दिर नहीं रहेंगे।
59यह सब (कलि) युग में होगा। जान लो कि ये (कलि) युग के लक्षण हैं। जब मनुष्य सदा उग्र, पापी, मांसभक्षी और मदिरा के व्यसनी हो जाएँ, तब (कलि) युग आता है। हे राजन्, जब फूलों में फूल और फलों में फल उत्पन्न होने लगें, तब (कलि) युग आता है। इस युग में मेघ अकाल में वर्षा करते हैं।
60मनुष्यों के धार्मिक संस्कार यथाक्रम एक के बाद एक नहीं होते और शूद्र ब्राह्मणों से कलह करते हैं।
61शीघ्र ही पृथ्वी म्लेच्छों से भर जाती है और ब्राह्मण भारी करों के भय से सब दिशाओं में भाग जाते हैं।
62मनुष्यों के बीच समस्त भेद मिट जाते हैं। करों के भार से पीड़ित होकर मनुष्य वनों को चले जाते हैं और फल-मूल पर जीवन बिताते हैं।
63जब संसार इस प्रकार पीड़ित होगा, तब आचरण की सरलता नहीं रहेगी। शिष्य अपने गुरुओं के उपदेशों पर ध्यान नहीं देंगे, वरन् वे उन्हें हानि पहुँचाने का प्रयत्न तक करेंगे।
64धन के अभाव से दरिद्र हुए गुरुओं का मनुष्य तिरस्कार करेंगे। मित्र, सम्बन्धी और बान्धव केवल धन के लिए ही मैत्री का व्यवहार करेंगे।
65जब वह युग आएगा, तब प्रत्येक मनुष्य अभावग्रस्त होगा। समस्त दिशाएँ जलती हुई प्रतीत होंगी; तारे और नक्षत्र निष्प्रभ हो जाएँगे तथा ग्रह और ग्रहयोग अशुभ होंगे। वायु की गति अस्तव्यस्त हो जाएगी और असंख्य उल्काएँ महान् भय की सूचना देती हुई आकाश में कौंधेंगी।
66सूर्य छह अन्य सूर्यों के साथ प्रकट होगा। चारों ओर महान् कोलाहल होगा और सर्वत्र (महान्) अग्निकाण्ड होंगे।
67सूर्य अपने उदय से अस्त तक राहु से ग्रस्त रहेगा। सहस्रनेत्रधारी महान् देव (इन्द्र) निरन्तर वर्षा करते रहेंगे।
68जब यह युग आएगा, तब फसलें (प्रचुर) मात्रा में नहीं उपजेंगी। स्त्रियाँ वाणी में सदा अत्यन्त कठोर होंगी; वे निर्दय और रोने की प्रवृत्ति वाली हो जाएँगी।
69वे कभी अपने पतियों की आज्ञा नहीं मानेंगी। जब यह युग आएगा, तब पुत्र अपने माता-पिता का वध करेंगे।
70स्वच्छन्द जीवन बिताने वाली स्त्रियाँ अपने पतियों और पुत्रों का वध करेंगी। हे महाराज, तब राहु असमय में ही सूर्य को ग्रस लेगा।
71जब यह युग आएगा, तब सब दिशाओं में अग्नि धधक उठेगी। यात्री माँगने पर भी अन्न, जल और आश्रय तक न पाकर मार्ग के किनारे पड़े रहेंगे। कौए, सर्प, गिद्ध, चील तथा अन्य पशु-पक्षी कर्कश स्वरों में चीत्कार करेंगे।
72जब वह युग आएगा, तब मनुष्य अपने मित्रों और सम्बन्धियों, सेवकों और अनुचरों का त्याग कर देंगे। जब यह युग आएगा, तब मनुष्य जिन देशों, दिशाओं, नगरों और ग्रामों में बसे होंगे, उन्हें छोड़कर एक के बाद एक नए स्थान खोजेंगे। "हाय पिता, हाय पुत्र" — ऐसे भयङ्कर वचन बोलते हुए —
73महान् सन्ताप में पड़े मनुष्य (नाना) देशों में भटकते फिरेंगे। जब यह भयङ्कर युग बीत जाएगा —
74तब ब्राह्मणों से आरम्भ करके प्राणी पुनः अस्तित्व में आएँगे। जब वह युग बीत जाएगा, तब सृष्टि पुनः बढ़ने लगेगी।
75विधाता पुनः स्वेच्छा से अनुकूल हो जाएँगे। जब सूर्य, चन्द्रमा और बृहस्पति —
76पुष्य नक्षत्र के साथ एक ही (राशि) में प्रवेश करेंगे, तब मेघ निरन्तर वर्षा करेंगे और तारे तथा ग्रह शुभ होंगे।
77अपनी-अपनी कक्षाओं में विधिपूर्वक घूमते हुए ग्रह अत्यन्त शुभ होंगे। सर्वत्र प्रचुरता, समृद्धि, धन और शान्ति होगी।
78काल से प्रेरित होकर कल्कि विष्णुयश नामक एक ब्राह्मण उत्पन्न होगा। वह महान् तेज, बुद्धि और पराक्रम से सम्पन्न होगा।
79उसका जन्म सम्भल नामक ग्राम में एक पुण्यशाली ब्राह्मण कुल में होगा। स्मरण करते ही वाहन, अस्त्र, योद्धा तथा शस्त्र और कवच — सब उसकी आज्ञा में उपस्थित हो जाएँगे। वह सम्राट् होगा और अपने धर्म के बल से सदा विजयी रहेगा।
80प्राणियों से खचाखच भरे और अपने नियमों में परस्पर विरोधी इस संसार में वह पुनः व्यवस्था और शान्ति स्थापित करेगा। वह तेजस्वी और महाबुद्धिमान् ब्राह्मण समस्त वस्तुओं का नाश करेगा। वह सबका संहारक होगा और वही नए युग का प्रवर्तक होगा। ब्राह्मणों से घिरा हुआ वह द्विज जहाँ कहीं भी नीच और घृणित म्लेच्छ मिलेंगे, उन सबका समूल नाश कर देगा।
Nepali
1वैशम्पायनले भने — कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरले महर्षि मार्कण्डेयसँग पुनः पृथ्वीको भावी शासनका विषयमा सोधे।
2युधिष्ठिरले भने — हे ऋषि, हे भृगुवंशी, हे वक्ताहरूमा श्रेष्ठ, युगको अन्त्यमा वस्तुहरूको विनाश र पुनःसृष्टिको जुन वृत्तान्त हामीले तपाईंबाट सुन्यौँ, त्यो अत्यन्त आश्चर्यजनक छ।
3म यो जान्नका लागि अत्यन्त उत्सुक छु कि कलियुगमा के हुनेछ र जब धर्मको नाश हुनेछ, तब के बाँकी रहनेछ।
4तब मानिसहरूको बल कस्तो हुनेछ र तिनीहरूको भोजन के हुनेछ तथा तिनीहरूका मनोरञ्जन के हुनेछन्; तिनीहरूको आयु कति हुनेछ, तिनीहरूका वस्त्र कस्ता हुनेछन् र त्यो काल-सीमा पनि के हुनेछ जसलाई प्राप्त गरेपछि कृतयुग पुनः आरम्भ हुनेछ। हे ऋषि, मलाई यो सबै बताउनुहोस्। तपाईंले जे सुनाउनुहुन्छ, त्यो विविध र आनन्ददायक हुन्छ।
5वैशम्पायनले भने — यसरी सम्बोधित गरिएपछि ती महर्षिले वृष्णिवंशमा श्रेष्ठ (कृष्ण) र पाण्डवहरूलाई आनन्दित पार्दै पुनः भन्न थाले।
6मार्कण्डेयले भने — हे राजन्, जे मैले सुनेको छु र देवाधिदेवको कृपाले जे मलाई अन्तर्ज्ञानले थाहा भएको छ, त्यो सबै सुन।
7हे भरतवंशमा श्रेष्ठ, जब त्यो पापमय काल आउनेछ, तब संसारको के दशा हुनेछ — यो वृत्तान्त म सुनाउँछु, सुन।
8हे भरतवंशमा श्रेष्ठ, कृतयुगमा सबै कुरा छलकपट, लोभ र लालचबाट मुक्त थियो। धर्म वृषभसमान चारै खुट्टाले पूर्ण भई मानिसहरूका बीचमा विद्यमान थियो।
9त्रेतामा पापले त्यसको एउटा खुट्टा हरण गर्यो; तब धर्मका (केवल) तीन खुट्टा बाँकी रहे। द्वापरमा पाप र धर्म आधा-आधा मिसिएका छन्।
10हे भरतवंशमा श्रेष्ठ, कलियुगमा धर्म पापका तीन भागसँग मिश्रित भई मानिसहरूका छेउमा रहन्छ। यसरी भनिन्छ कि धर्म केवल एक चौथाइ भाग बाँकी राखेर मानिसहरूको सेवामा रहन्छ। हे युधिष्ठिर, जान कि प्रत्येक युगमा मानिसहरूको आयु, तेज, बुद्धि र शारीरिक बल (क्रमशः) घट्दै जान्छन्। हे युधिष्ठिर, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य र शूद्र सबैले छलपूर्वक धर्म र सदाचारको आचरण गर्नेछन् र सामान्य मानिसहरूले धर्मको (मिथ्या) जाल फैलाएर आफ्नै बन्धुहरूलाई ठग्नेछन्। विद्याको मिथ्या अभिमानले भरिएका मानिसहरूले आफ्ना कर्मद्वारा सत्यलाई ढाकिदिनेछन्।
11सत्यको लोपका कारण मानिसहरूको आयु अल्प हुनेछ र आयु अल्प भएका कारण तिनीहरूले धेरै ज्ञान आर्जन गर्न सक्नेछैनन्।
12ज्ञान अल्प भएका कारण तिनीहरूमा विवेक रहनेछैन। र यसै कारण लोभ तथा लालचले तिनीहरू सबैलाई अभिभूत पार्नेछन्। लोभ, क्रोध, अज्ञान र कामनामा आसक्त मानिसहरू —
13एक-अर्काप्रति शत्रुता प्रकट गर्नेछन् र एक-अर्काको प्राण लिन चाहनेछन्। यसरी धर्म क्षीण भएपछि र तिनीहरूको तपस्या तथा सत्य नष्ट भएपछि वैश्य, ब्राह्मण र क्षत्रिय — सबै शूद्रसमान हुनेछन्। निम्नतम (वर्गका मानिस) मध्यम (वर्ग) सम्म उठ्नेछन् र मध्यम निश्चय नै निम्नतमसम्म ओर्लनेछन्।
14युगको अन्त्यमा संसारको यस्तै दशा हुनेछ। सनका बनेका वस्त्र सर्वश्रेष्ठ मानिनेछन् र कोरदूषक अन्न सर्वोत्तम मानिनेछ।
15युगको अन्त्यमा मानिसहरूले आफ्ना पत्नीलाई केवल सखी मान्नेछन्; तिनीहरू माछा तथा बाख्रा र भेडाको दूधमा जीवन बिताउनेछन्, किनभने तब गाईहरू लोप भइसकेका हुनेछन्। यस समयमा जसले सधैँ व्रतको पालन गर्दछन्, तिनीहरू पनि लोभी हुनेछन्।
16युगको अन्त्यमा मानिसहरू एक-अर्काका विरोधी हुनेछन् र एक-अर्काको प्राण लिन चाहनेछन्। तिनीहरू नास्तिक र चोर हुनेछन्।
17तिनीहरूले नदीका किनारसमेत आफ्ना कोदालोले खन्नेछन् र त्यहाँ अन्न छर्नेछन्। तर यस कालमा तिनीहरूका लागि यी स्थान पनि बाँझै सिद्ध हुनेछन्।
18जुन मानिसहरू पितृ र देवताहरूको सम्मानमा गरिने कर्ममा लागिरहन्छन्, तिनीहरू पनि लोभी हुनेछन् र अरूका वस्तु हडपेर भोग गर्नेछन्।
19पिताले पुत्रका वस्तुको भोग गर्नेछ र पुत्रले पिताका वस्तुको। यस्तो समयमा मानिसहरूले ती वस्तुको भोग गर्नेछन् जो शास्त्रमा निषिद्ध छन्।
20ब्राह्मणहरूले वेदको निन्दा गर्नेछन् र तिनीहरूले कुनै व्रतको पालन गर्नेछैनन्। तर्क-विद्याले तिनीहरूको बुद्धि आच्छन्न भएका कारण तिनीहरूले न यज्ञ गर्नेछन्, न होम। तर्क-विद्याले मोहित भई तिनीहरूको हृदय नीच र तुच्छ वस्तुतर्फ तानिनेछ।
21मानिसहरूले तल्लो भूमि जोत्नेछन् र हलो तान्न तथा भारी बोक्न केवल एक वर्षका गाई र बाच्छाहरूलाई जोत्नेछन्।
22पुत्रहरूले आफ्ना पितालाई मारेर र पिताहरूले आफ्ना पुत्रलाई मारेर यसबाट कुनै निन्दा पाउनेछैनन्; र तिनीहरूले सधैँ यी कर्ममा गर्वै गर्नेछन्।
23सम्पूर्ण संसार म्लेच्छ-आचार र म्लेच्छ-विचारले भरिनेछ। सम्पूर्ण (धार्मिक) कर्म र यज्ञ बन्द हुनेछन्; कतै आनन्द रहनेछैन र सार्वजनिक उत्सव लोप हुनेछन्।
24मानिसहरूले असहायहरूको, मित्रहीनहरूको र विधवाहरूको सम्पत्ति लुट्नेछन्।
25अल्प तेज र बल भएका, ज्ञानरहित तथा लोभ, अज्ञान र पापकर्ममा आसक्त मानिसहरूले दुष्टबुद्धि मानिसहरूद्वारा तिरस्कारपूर्ण वचनसहित दिइएका दान हर्षपूर्वक स्वीकार गर्नेछन्। हे कुन्तीपुत्र, जुन राजाहरूको हृदय पापमा आसक्त हुनेछ, जसमा ज्ञान हुनेछैन र जसले सधैँ आफ्नो बुद्धिमा गर्व गर्नेछन्, तिनीहरू एक-अर्काको प्राण लिने उद्देश्यले आपसमा लड्नेछन्। युगको अन्त्यमा क्षत्रियहरू पृथ्वीका काँडा बन्नेछन्।
26लोभले भरिएका, गर्व र दर्पले फुलेका, (आफ्नो प्रजाको) रक्षा गर्न असमर्थ र अनिच्छुक तिनीहरूले (आफ्नो प्रजालाई) दण्ड दिनमै आनन्द लिनेछन्।
27पटक-पटक सज्जन र सत्यनिष्ठहरूमाथि आक्रमण गर्दै र शोकमा तिनीहरू रोए पनि तिनीहरूमाथि अलिकति दया नगर्दै, हे भरतवंशी, क्षत्रियहरूले तिनीहरूका पत्नी र धन लुट्नेछन्।
28जब यो युग आउनेछ, तब कसैले (विवाहका लागि) कन्या माग्नेछैन र न कसैले कन्या दिनेछ। कन्याहरूले आफैँ आफ्ना पति छान्नेछन्।
29अज्ञानले जसको मन अन्धकारमय भएको छ र जो आफूसँग भएको कुरामा असन्तुष्ट छन्, ती राजाहरूले यस्तो समयमा आफ्नो सम्पूर्ण शक्तिले आफ्नै प्रजालाई लुट्नेछन्।
30यसमा सन्देह छैन कि तब संसार म्लेच्छमय हुनेछ। जब यो युग आउनेछ, तब दाहिने हातले देब्रेलाई र देब्रेले दाहिनेलाई ठग्नेछ।
31विद्याको मिथ्या अभिमान भएका मानिसहरूले सत्यलाई घटाइदिनेछन्। वृद्धहरूले युवाजस्तै मूर्खता प्रकट गर्नेछन् र युवाहरूले आफूमा वृद्धजस्तै जीर्णता देखाउनेछन्।
32कायरहरूको गणना वीरहरूमा हुनेछ र वीरहरू कायरसमान विषादग्रस्त (मूर्ख) हुनेछन्। यस युगमा मानिसहरूले एक-अर्कामाथि विश्वास गर्नेछैनन्।
33लोभ र अज्ञानले भरिएको सम्पूर्ण संसारले एकै प्रकारको भोजन गर्नेछ, पाप बढ्नेछ र धर्म क्षीण हुनेछ।
34हे मनुष्यहरूका शासक, ब्राह्मण, क्षत्रिय र वैश्य लोप हुनेछन् र आफ्ना वर्णको कुनै चिह्न पनि बाँकी रहनेछैन। यस समयमा सम्पूर्ण मानिस एकै वर्णका हुनेछन्।
35पिताहरूले आफ्ना पुत्रलाई क्षमा गर्नेछैनन् र पुत्रहरूले आफ्ना पितालाई क्षमा गर्नेछैनन्; यस समयमा पत्नीहरूले आफ्ना पतिको सेवा गर्नेछैनन्।
36जब यो युग आउनेछ, तब मानिसहरूले ती देश खोज्नेछन् जहाँ मानिसहरूको मुख्य भोजन गहुँ र जौ छ।
37हे राजन्, स्त्री र पुरुष आफ्नो आचरणमा पूर्ण रूपमा स्वच्छन्द हुनेछन्। जब यो युग आउनेछ, तब तिनीहरूले एक-अर्काका कर्म सहन गर्नेछैनन्।
38हे युधिष्ठिर, तब सम्पूर्ण संसार म्लेच्छमय हुनेछ; मानिसहरूले श्राद्धकर्म गरेर देवताहरूलाई तृप्त पार्नेछैनन्।
39हे मनुष्यहरूका शासक, कसैले अर्काका वचन सुन्नेछैन र कसैलाई कसैको गुरु मानिनेछैन। सम्पूर्ण संसार भयङ्कर (बौद्धिक) अन्धकारले आच्छादित हुनेछ।
40तब मानिसहरूको आयु सोह्र वर्षको हुनेछ। जब यो युग आउनेछ, तब मानिसहरू यसै अवस्थामा मर्नेछन्।
41पाँच र छ वर्षका कन्याहरूले सन्तानलाई जन्म दिनेछन् र सात वा आठ वर्षका बालकहरू पिता बन्नेछन्।
42हे राजन्, हे नरेशश्रेष्ठ, जब यो युग आउनेछ, तब पत्नी आफ्नो पतिसँग सन्तुष्ट रहनेछैन र पति पनि आफ्नी पत्नीसँग सन्तुष्ट रहनेछैन।
43जब यो युग आउनेछ, तब मानिसहरूको सम्पत्ति अल्प हुनेछ र तिनीहरूले मिथ्या रूपमा धर्मका चिह्न धारण गर्नेछन्। संसार लोभ र ईर्ष्याले भरिनेछ। कसैले कसैलाई केही दिनेछैन।
44देश अनिकाल र दुर्भिक्षले पीडित हुनेछ। मार्गहरू कामी पुरुष र व्यभिचारिणी स्त्रीहरूले भरिनेछन्। स्त्रीहरूले पनि आफ्ना पतिलाई घृणा गर्नेछन्।
45जब यो युग आउनेछ, तब मानिसहरूले निश्चय नै म्लेच्छ-आचार अपनाउनेछन्; तिनीहरूले सबै कुरा खानेछन्; तिनीहरू आफ्ना सम्पूर्ण कर्ममा स्वच्छन्द हुनेछन्।
46हे भरतवंशमा श्रेष्ठ, लोभले प्रेरित भई मानिसहरूले किनबेचको समयमा एक-अर्कालाई ठग्नेछन्।
47जब यो युग आउनेछ, तब मानिसहरूले विधि-विधान नजानीकनै कर्म र संस्कार गर्नेछन्; तिनीहरूले आफ्नो इच्छाअनुसार नै आचरण गर्नेछन्।
48जब यो युग आउनेछ, तब मानिसहरू आफ्नो स्वभावले प्रेरित भई क्रूरताको आचरण गर्नेछन् र एक-अर्काको निन्दा गर्नेछन्।
49मानिसहरूले निर्दयतापूर्वक रूख र बगैँचाको नाश गर्नेछन्। मानिसहरू आफ्नो जीविकाको चिन्ताले भरिनेछन्।
50हे राजन्, लोभले प्रेरित भई मानिसहरूले ब्राह्मणहरूलाई मार्नेछन् र तिनीहरूको धन हडपेर भोग गर्नेछन्।
51शूद्रहरूद्वारा सताइएका र भयले पीडित ब्राह्मणहरू "हाय" "हाय" पुकार्दै संसारभरि भौँतारिनेछन् र तिनीहरूको रक्षा गर्ने कोही हुनेछैन।
52जब मानिसहरूले अरूको वध गर्नेछन्, जब तिनीहरू दुष्ट, क्रूर र सम्पूर्ण प्राणीका संहारक हुनेछन्, तब त्यो (कलि) युग आउनेछ।
53हे कुरुवंशका वर्धक, हे राजन्, डाकुहरूद्वारा सताइएका ब्राह्मणश्रेष्ठहरू कागसमान भयभीत भई ठूलो वेगले नदी, पर्वत र दुर्गम प्रदेशतर्फ भाग्नेछन्। क्रूर राजाहरूद्वारा तिनीहरूमाथि लादिएका करले पीडित भई —
54हे पृथ्वीपति, यस भयङ्कर युगमा तिनीहरूले सम्पूर्ण धैर्य गुमाउनेछन्। तिनीहरूले सबै प्रकारका अनुचित कर्म गर्नेछन् र शूद्रहरूका सेवक बन्नेछन्।
55शूद्रहरूले धर्मको व्याख्या गर्नेछन्, ब्राह्मणहरूले तिनीहरूको कुरा सुन्नेछन् र (शूद्रहरूद्वारा गरिएका) त्यस्ता व्याख्यालाई स्वीकार गरेर आफ्ना कर्तव्य निश्चित गर्नेछन्।
56नीचहरू उच्च बन्नेछन् र वस्तुहरूका सम्पूर्ण स्रोत विपरीत रूप धारण गर्नेछन्। देवताहरूलाई त्यागेर मानिसहरूले हाडको पूजा गर्नेछन्।
57यस युगमा शूद्रहरूले ब्राह्मणहरूको सेवा गर्न बन्द गर्नेछन्। ब्राह्मणहरूका आश्रममा, तिनीहरूका विद्यालय र महाविद्यालयमा —
58देवताहरूका पवित्र स्थानमा, यज्ञभूमिमा र पवित्र जलाशयमा — पृथ्वी समाधि तथा हाडले भरिएका पर्खालले विकृत हुनेछ र देवताहरूलाई समर्पित मन्दिर रहनेछैनन्।
59यो सबै (कलि) युगमा हुनेछ। जान कि यी (कलि) युगका लक्षण हुन्। जब मानिसहरू सधैँ उग्र, पापी, मांसभक्षी र मदिराका व्यसनी हुन्छन्, तब (कलि) युग आउँछ। हे राजन्, जब फूलमा फूल र फलमा फल उत्पन्न हुन थाल्छन्, तब (कलि) युग आउँछ। यस युगमा बादलले असमयमा वर्षा गर्दछन्।
60मानिसहरूका धार्मिक संस्कार यथाक्रम एकपछि अर्को हुँदैनन् र शूद्रहरूले ब्राह्मणहरूसँग कलह गर्दछन्।
61शीघ्रै पृथ्वी म्लेच्छहरूले भरिन्छ र ब्राह्मणहरू भारी करको भयले सबै दिशामा भाग्दछन्।
62मानिसहरूका बीचमा सम्पूर्ण भेद मेटिन्छन्। करको भारले पीडित भई मानिसहरू वनतर्फ जान्छन् र फलमूलमा जीवन बिताउँछन्।
63जब संसार यसरी पीडित हुनेछ, तब आचरणको सरलता रहनेछैन। शिष्यहरूले आफ्ना गुरुका उपदेशमा ध्यान दिनेछैनन्, बरु तिनीहरूले उनीहरूलाई हानि पुर्याउने प्रयत्नसमेत गर्नेछन्।
64धनको अभावले दरिद्र भएका गुरुहरूको मानिसहरूले तिरस्कार गर्नेछन्। मित्र, सम्बन्धी र बान्धवहरूले केवल धनकै लागि मैत्रीको व्यवहार गर्नेछन्।
65जब त्यो युग आउनेछ, तब प्रत्येक मानिस अभावग्रस्त हुनेछ। सम्पूर्ण दिशा जलिरहेको प्रतीत हुनेछन्; तारा र नक्षत्र निष्प्रभ हुनेछन् तथा ग्रह र ग्रहयोग अशुभ हुनेछन्। वायुको गति अस्तव्यस्त हुनेछ र असङ्ख्य उल्काहरू महान् भयको सूचना दिँदै आकाशमा चम्कनेछन्।
66सूर्य छ अन्य सूर्यसहित प्रकट हुनेछ। चारै तिर महान् कोलाहल हुनेछ र सर्वत्र (महान्) अग्निकाण्ड हुनेछन्।
67सूर्य आफ्नो उदयदेखि अस्तसम्म राहुले ग्रस्त रहनेछ। सहस्रनेत्रधारी महान् देव (इन्द्र) ले निरन्तर वर्षा गरिरहनेछन्।
68जब यो युग आउनेछ, तब बालीहरू (प्रशस्त) मात्रामा उब्जनेछैनन्। स्त्रीहरू वाणीमा सधैँ अत्यन्त कठोर हुनेछन्; तिनीहरू निर्दय र रुने प्रवृत्तिका हुनेछन्।
69तिनीहरूले कहिल्यै आफ्ना पतिको आज्ञा मान्नेछैनन्। जब यो युग आउनेछ, तब पुत्रहरूले आफ्ना आमाबुबाको वध गर्नेछन्।
70स्वच्छन्द जीवन बिताउने स्त्रीहरूले आफ्ना पति र पुत्रको वध गर्नेछन्। हे महाराज, तब राहुले असमयमै सूर्यलाई ग्रस्त पार्नेछ।
71जब यो युग आउनेछ, तब सबै दिशामा अग्नि दन्किनेछ। यात्रीहरूले मागे पनि अन्न, जल र आश्रयसमेत नपाई बाटाको छेउमा पल्टिरहनेछन्। काग, सर्प, गिद्ध, चील तथा अन्य पशुपक्षीहरू कर्कश स्वरमा चीत्कार गर्नेछन्।
72जब त्यो युग आउनेछ, तब मानिसहरूले आफ्ना मित्र र सम्बन्धी, सेवक र अनुचरहरूको त्याग गर्नेछन्। जब यो युग आउनेछ, तब मानिसहरूले आफू बसेका देश, दिशा, नगर र गाउँ छोडेर एकपछि अर्को नयाँ स्थान खोज्नेछन्। "हाय पिता, हाय पुत्र" — यस्ता भयङ्कर वचन बोल्दै —
73महान् सन्तापमा परेका मानिसहरू (नाना) देशमा भौँतारिनेछन्। जब यो भयङ्कर युग बित्नेछ —
74तब ब्राह्मणहरूबाट सुरु गरेर प्राणीहरू पुनः अस्तित्वमा आउनेछन्। जब त्यो युग बित्नेछ, तब सृष्टि पुनः बढ्न थाल्नेछ।
75विधाता पुनः स्वेच्छाले अनुकूल हुनेछन्। जब सूर्य, चन्द्रमा र बृहस्पति —
76पुष्य नक्षत्रसँगै एउटै (राशि) मा प्रवेश गर्नेछन्, तब बादलले निरन्तर वर्षा गर्नेछन् र तारा तथा ग्रह शुभ हुनेछन्।
77आ-आफ्ना कक्षामा विधिपूर्वक घुम्दै ग्रहहरू अत्यन्त शुभ हुनेछन्। सर्वत्र प्रचुरता, समृद्धि, धन र शान्ति हुनेछ।
78कालले प्रेरित भई कल्कि विष्णुयश नामक एक ब्राह्मण उत्पन्न हुनेछ। ऊ महान् तेज, बुद्धि र पराक्रमले सम्पन्न हुनेछ।
79उसको जन्म सम्भल नामक गाउँमा एक पुण्यशाली ब्राह्मण कुलमा हुनेछ। सम्झनासाथ वाहन, अस्त्र, योद्धा तथा शस्त्र र कवच — सबै उसको आज्ञामा उपस्थित हुनेछन्। ऊ सम्राट् हुनेछ र आफ्नो धर्मको बलले सधैँ विजयी रहनेछ।
80प्राणीहरूले खचाखच भरिएको र आफ्ना नियममा परस्पर विरोधी यस संसारमा उसले पुनः व्यवस्था र शान्ति स्थापना गर्नेछ। त्यो तेजस्वी र महाबुद्धिमान् ब्राह्मणले सम्पूर्ण वस्तुको नाश गर्नेछ। ऊ सबैको संहारक हुनेछ र उही नयाँ युगको प्रवर्तक हुनेछ। ब्राह्मणहरूले घेरिएको त्यो द्विजले जहाँ कहीँ पनि नीच र घृणित म्लेच्छ भेटिनेछन्, ती सबैको समूल नाश गरिदिनेछ।