अध्याय 88

सर्गः 88

देखाउनुहोस्:
दृश्य:
vibhishana indrajit
श्लोक 1
संस्कृत

विभीषणवच्श्रुत्वारावणिःक्रोधमूर्छितः । अब्रवीत्परुषंवाक्यंवेगेनाभ्युत्पपात च ।।6.88.1।।

अङ्ग्रेजी

Hearing Vibheeshana's words, Indrajith was deluded with fury, spoke harshly and advanced.

हिन्दी

विभीषण के वचन सुनकर इन्द्रजित् क्रोध से मोहित हुआ, कठोर वचन बोला और आगे बढ़ा।

नेपाली

विभीषणका वचन सुनेर इन्द्रजित् क्रोधले मोहित भयो, कठोर वचन बोल्यो र अगाडि बढ्यो।

indrajit
श्लोक 2
संस्कृत

उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते । कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ।।6.88.2।। महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् । धनुर्बीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ।।6.88.3।।

अङ्ग्रेजी

Lifting his long, strong huge, great terrific bow endowed with high speed and holding it drawing arrows seated in a chariot well decorated, drawn by black horses, Indrajith looked like God of Death.

हिन्दी

लम्बा, दृढ़, विशाल, महान् और भयङ्कर तथा तीव्र वेग से सम्पन्न धनुष उठाकर, उसे थामकर, बाण खींचकर, कृष्णवर्ण अश्वों से खींचे सुसज्जित रथ में बैठा इन्द्रजित् मृत्युदेव के समान लगा।

नेपाली

लामो, दृढ, विशाल, महान् र भयङ्कर तथा तीव्र वेगले सम्पन्न धनु उठाएर, त्यसलाई समातेर, बाण तानेर, कालो अश्वले तानिएको सजिएको रथमा बसेको इन्द्रजित् मृत्युदेवझैँ लाग्यो।

indrajit
श्लोक 3
संस्कृत

उद्यतायुधनिस्त्रिंशोरथेसुसमलङ्कृते । कालाश्वयुक्तेमहतिस्थितःकालान्तकोपमः ।।6.88.2।। महाप्रमाणमुद्यम्यविपुलंवेगवद्धृढम् । धनुर्बीमंपरामृश्यशरांश्चामित्रनाशनान् ।।6.88.3।।

अङ्ग्रेजी

Lifting his long, strong huge, great terrific bow endowed with high speed and holding it drawing arrows seated in a chariot well decorated, drawn by black horses, Indrajith looked like God of Death.

हिन्दी

लम्बा, दृढ़, विशाल, महान् और भयङ्कर तथा तीव्र वेग से सम्पन्न धनुष उठाकर, उसे थामकर, बाण खींचकर, कृष्णवर्ण अश्वों से खींचे सुसज्जित रथ में बैठा इन्द्रजित् मृत्युदेव के समान लगा।

नेपाली

लामो, दृढ, विशाल, महान् र भयङ्कर तथा तीव्र वेगले सम्पन्न धनु उठाएर, त्यसलाई समातेर, बाण तानेर, कालो अश्वले तानिएको सजिएको रथमा बसेको इन्द्रजित् मृत्युदेवझैँ लाग्यो।

rama indrajit
श्लोक 4
संस्कृत

तंददर्शमहेष्वासोरथस्थस्समलङ्कृतः । अलङ्कृतममित्रघ्नोराघवस्यानुजंबली ।।6.88.4।।

अङ्ग्रेजी

Wielding a bow, seated in a well decorated chariot, mighty destroyer of enemies (Indrajith) saw Raghava's brother.

हिन्दी

धनुष धारण किए, सुसज्जित रथ में बैठे उस महाबली शत्रुसंहारक (इन्द्रजित्) ने राघव के भ्राता को देखा।

नेपाली

धनु धारण गरी, सजिएको रथमा बसेको त्यस महाबली शत्रुसंहारक (इन्द्रजित्) ले राघवका भाइलाई देख्यो।

lakshmana hanuman vibhishana
श्लोक 5
संस्कृत

हनुमत्पृष्ठरूढमुदस्थरविप्रभम् । उवाचैनंसमारब्ध: सौमित्रिंसविभीषणम् ।।6.88.5।। तांश्चवानरशार्दूलान् पश्यध्वंमेपराक्रमम् ।

अङ्ग्रेजी

Lakshmana was like the Sun on the eastern mountain mounted on the back of Hanuman, the tiger among Vanaras. He saw Vibheeshana and spoke.

हिन्दी

वानरों में व्याघ्र हनुमान् की पीठ पर आरूढ़ लक्ष्मण उदयाचल पर सूर्य के समान लगे। उन्होंने विभीषण को देखा और कहा।

नेपाली

वानरहरूमा व्याघ्र हनुमान्को पिठ्युँमा आरूढ लक्ष्मण उदयाचलमा सूर्यझैँ लागे। उनले विभीषणलाई देखे र भने।

श्लोक 6
संस्कृत

अद्यमत्कार्मुकोत्सृष्टंशरवर्षंदुरासदम् ।।6.88.6।। मुक्तंवर्षमिवाकाशेवारयिष्यथसंयुगे ।

अङ्ग्रेजी

"See my valour and prowess now. I will release shower of arrows from the sky like rain and it will be difficult for others to counter."

हिन्दी

'अब मेरा पराक्रम और बल देखो। मैं आकाश से वर्षा के समान बाणों की बौछार छोड़ूँगा और दूसरों के लिए उसका सामना करना कठिन होगा।'

नेपाली

'अब मेरो पराक्रम र बल हेर्नुहोस्। म आकाशबाट वर्षाझैँ बाणको वर्षा छाड्नेछु र अरूका लागि त्यसको सामना गर्न कठिन हुनेछ।'

श्लोक 7
संस्कृत

अद्यवोमामकाबाणामहाकार्मुनिस्सृताः ।।6.88.7।। विधमिष्यन्तिगात्राणितूलराशिमिवानलः ।

अङ्ग्रेजी

"Then my arrows delivered from the great bow will pierce the limbs and burn like a bundle of cotton by fire."

हिन्दी

'तब मेरे महान् धनुष से छूटे बाण अङ्गों को बेध देंगे और उन्हें वैसे ही जला देंगे जैसे अग्नि रुई के ढेर को जला देती है।'

नेपाली

'तब मेरो महान् धनुबाट छुटेका बाणले अङ्ग बेधिदिनेछन् र तिनलाई त्यसै गरी जलाइदिनेछन् जसरी आगोले कपासको मुठो जलाइदिन्छ।'

श्लोक 8
संस्कृत

तीक्षणसायकनिर्भन्नान्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः ।।6.88.8।। अद्यवोगमयिष्यामिसर्वानेनयमक्षयम् ।

अङ्ग्रेजी

"Now I will send you to the abode of Yama with sharp arrows, tridents, pikes, spears and lances."

हिन्दी

'अब मैं तीक्ष्ण बाणों, त्रिशूलों, शूलों, भालों और शक्तियों से तुम्हें यम के धाम भेजूँगा।'

नेपाली

'अब म तीखा बाण, त्रिशूल, शूल, भाला र शक्तिले तिमीलाई यमको धाम पठाउनेछु।'

श्लोक 9
संस्कृत

क्षिपतश्शरवर्षाणिक्षिप्रहस्तस्यसम्युगे ।।6.88.9।। जीमूतस्येननदतःकःस्थास्यतिममाग्रतः ।

अङ्ग्रेजी

"Who can stand in front of me if I release rain of arrows with my swift hand in the battle roaring like a rain cloud?"

हिन्दी

'यदि मैं युद्ध में अपने फुर्तीले हाथ से वर्षामेघ के समान गर्जते हुए बाणों की वर्षा छोड़ूँ, तो मेरे सामने कौन खड़ा रह सकता है?'

नेपाली

'यदि म युद्धमा आफ्नो फुर्तिलो हातले वर्षामेघझैँ गर्जँदै बाणको वर्षा छाडूँ भने, मेरो अगाडि को उभिन सक्छ?'

श्लोक 10
संस्कृत

रात्रियुद्धेमयापूर्वंवज्राशनिसमैःशरैः ।।6.88.10।। शायितौस्थोमयाभूमौविसंज्ञौसपुरस्सरौ ।

अङ्ग्रेजी

"Earlier in the war at night, by the thunderbolt like arrows released by me on the Earth, you and your accomplice were made unconscious and laid low."

हिन्दी

'इससे पूर्व रात्रि के युद्ध में मेरे द्वारा छोड़े गए वज्र के समान बाणों से तुम और तुम्हारे साथी पृथ्वी पर अचेत होकर धराशायी कर दिए गए थे।'

नेपाली

'यसअघि रातको युद्धमा मैले छाडेका वज्रझैँ बाणले तिमी र तिम्रा साथी पृथ्वीमा अचेत भई ढालिएका थियौ।'

श्लोक 11
संस्कृत

स्मृतिर्नतेऽस्तिवामन्येव्यक्तंवायमसादनम् ।।6.88.11।। आशीविषमिवक्रुद्धंयन्मांयोद्धुव्यवत्थित: ।

अङ्ग्रेजी

"I am like a poisonous serpent, enraged. Is it that you have lost memory, or you stood here on the way to Yama's abode, I think."

हिन्दी

'मैं क्रुद्ध विषधर सर्प के समान हूँ। क्या तुम्हारी स्मृति लुप्त हो गई है, अथवा तुम यम के धाम के मार्ग पर खड़े हो — ऐसा मैं सोचता हूँ।'

नेपाली

'म क्रुद्ध विषालु सर्पझैँ छु। के तिम्रो स्मृति हराएको छ, अथवा तिमी यमको धामको बाटोमा उभिएका छौ — यस्तो म सोच्छु।'

lakshmana indrajit
श्लोक 12
संस्कृत

तच्छ्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यगर्जितंलक्ष्मणस्तदा ।।6.88.12।। अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंवाक्यमब्रवीत् ।

अङ्ग्रेजी

On hearing Indrajith's words, Lakshmana spoke these words in anger with fearless countenance.

हिन्दी

इन्द्रजित् के वचन सुनकर लक्ष्मण ने निर्भय मुख से क्रोध में ये वचन कहे।

नेपाली

इन्द्रजित्का वचन सुनेर लक्ष्मणले निर्भय अनुहारले क्रोधमा यी वचन भने।

श्लोक 13
संस्कृत

उक्तश्चदुर्गमःपारःकार्याणांराक्षसत्वया ।।6.88.13।। कार्याणांकर्मणांपारंयोगच्छति स बुद्धिमान् ।

अङ्ग्रेजी

"Rakshasa! You have proclaimed that you will send me to Yama's abode and about the success in your undertakings even though it is not possible. He who is intelligent will succeed in his tasks (not in words alone).

हिन्दी

'हे राक्षस! तुमने घोषणा की कि तुम मुझे यम के धाम भेजोगे और अपने कार्यों की सफलता की भी, यद्यपि वह सम्भव नहीं। जो बुद्धिमान् होता है वही अपने कार्यों में सफल होता है (केवल वचनों से नहीं)।'

नेपाली

'हे राक्षस! तिमीले घोषणा गर्‍यौ कि तिमीले मलाई यमको धाम पठाउनेछौ र आफ्ना कार्यको सफलताको पनि, यद्यपि त्यो सम्भव छैन। जो बुद्धिमान् हुन्छ उही आफ्ना कार्यमा सफल हुन्छ (केवल वचनले होइन)।'

श्लोक 14
संस्कृत

सत्वमर्थस्यहीनार्थोदुरवासस्यकेनचित् ।।6.88.14।। वाचाव्याहृत्यजानीषेकृतार्थोऽस्मीतिदुर्मते ।

अङ्ग्रेजी

"O evil minded one! Your claim, in words that you have the capacity to do which is difficult for others is meaningless. Though you lack the capacity to succeed you are only thinking that you have succeeded."

हिन्दी

'हे दुर्बुद्धि! तुम्हारा यह वाणी में किया गया दावा कि तुममें वह करने की सामर्थ्य है जो दूसरों के लिए कठिन है, निरर्थक है। यद्यपि तुममें सफलता की सामर्थ्य नहीं, तथापि तुम केवल यही सोच रहे हो कि तुम सफल हो चुके।'

नेपाली

'हे दुर्बुद्धि! तिम्रो यो वाणीमा गरिएको दाबी कि तिमीमा त्यो गर्ने सामर्थ्य छ जुन अरूका लागि कठिन छ, निरर्थक छ। यद्यपि तिमीमा सफलताको सामर्थ्य छैन, तथापि तिमी केवल यही सोच्दै छौ कि तिमी सफल भइसक्यौ।'

श्लोक 15
संस्कृत

अन्तर्धानगतेनाजौयस्त्वयाचरितस्तदा ।।6.88.15।। तस्कराचरितोमार्गःनैषवीरनिषेवितः ।

अङ्ग्रेजी

"Remaining invisible and moving in the battle then is the path of a thief which is not chosen by warriors."

हिन्दी

'अदृश्य रहकर और युद्ध में विचरण करना चोर का मार्ग है, जिसे वीर नहीं चुनते।'

नेपाली

'अदृश्य रहेर र युद्धमा विचरण गर्नु चोरको बाटो हो, जुन वीरहरूले रोज्दैनन्।'

श्लोक 16
संस्कृत

यथाबाणपथंप्राप्यस्थितोऽहंतवराक्षस ।।6.88.16।। दर्शयस्वाद्यतत्तेजोवाचात्वंकिंविकत्थसे ।

अङ्ग्रेजी

"Rakshasa! I have reached your range of arrows and stand before you. Show that power now about which you boasted."

हिन्दी

'हे राक्षस! मैं तुम्हारे बाणों की सीमा तक आ पहुँचा हूँ और तुम्हारे सामने खड़ा हूँ। अब वह शक्ति दिखाओ जिसका तुमने गर्व किया।'

नेपाली

'हे राक्षस! म तिम्रा बाणको सीमासम्म आइपुगेको छु र तिम्रो अगाडि उभिएको छु। अब त्यो शक्ति देखाऊ जसको तिमीले घमण्ड गर्‍यौ।'

lakshmana indrajit
श्लोक 17
संस्कृत

एवमुक्तोधनुर्भीमंपरामृश्यमहाबलः ।।6.88.17।। ससर्जनिशितान्बाणानिंद्रजित्समितिञ्जयः ।

अङ्ग्रेजी

After Lakshmana had spoken that way, Indrajith, endowed with mighty prowess, and victorious in combat seized a terrific bow and released pointed arrows.

हिन्दी

लक्ष्मण के इस प्रकार कहने पर प्रचण्ड पराक्रम से सम्पन्न और युद्ध में विजयी इन्द्रजित् ने भयङ्कर धनुष उठाकर नुकीले बाण छोड़े।

नेपाली

लक्ष्मणले यसरी भनेपछि प्रचण्ड पराक्रमले सम्पन्न र युद्धमा विजयी इन्द्रजित्ले भयङ्कर धनु उठाएर चुच्चा बाण छाड्यो।

lakshmana
श्लोक 18
संस्कृत

तेनिसृष्टामहावेगाःशराःसर्पविषोपमाः ।।6.88.18।। सम्प्राप्यलक्ष्मणंपेतुःश्वसन्तइवपन्नगाः ।

अङ्ग्रेजी

The shafts like deadly poisonous serpents reached Lakshmana at great speed hissing and fell on Lakshmana.

हिन्दी

घातक विषधर सर्पों के समान वे बाण महान् वेग से फुफकारते हुए लक्ष्मण तक पहुँचे और उन पर गिरे।

नेपाली

घातक विषालु सर्पझैँ ती बाण महान् वेगले फुत्कार्दै लक्ष्मणसम्म पुगे र उनीमाथि खसे।

lakshmana ravana indrajit
श्लोक 19
संस्कृत

रैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः ।।6.88.19।। सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धेविव्याधशुभलक्षणम् ।

अङ्ग्रेजी

Ravana's son Indrajith, who was endowed with great speed in war, pierced Lakshmana with shafts released at a much higher velocity.

हिन्दी

युद्ध में महान् वेग से सम्पन्न रावणपुत्र इन्द्रजित् ने और भी अधिक वेग से छोड़े गए बाणों से लक्ष्मण को बेधा।

नेपाली

युद्धमा महान् वेगले सम्पन्न रावणपुत्र इन्द्रजित्ले अझ बढी वेगले छाडिएका बाणले लक्ष्मणलाई बेध्यो।

lakshmana
श्लोक 20
संस्कृत

सशरैरतिविद्धाङ्गोरुधिरेणसमुक्षितः ।।6.88.20।। शुशुभेलक्ष्मणःश्रीमान्विधूमइवपावकः ।

अङ्ग्रेजी

With shafts pierced all over, glorious Lakshmana was bathed in blood and shone like smokeless fire.

हिन्दी

सर्वत्र बाणों से बिंधे यशस्वी लक्ष्मण रक्त में नहाकर धूमरहित अग्नि के समान देदीप्यमान हुए।

नेपाली

सर्वत्र बाणले बेधिएका यशस्वी लक्ष्मण रगतमा नुहाएर धूवाँरहित आगोझैँ देदीप्यमान भए।

lakshmana indrajit
श्लोक 21
संस्कृत

इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मप्रसमीक्ष्याधिगम्य च ।।6.88.21।। विनद्यसुमहानादमिदंवचनमब्रवीत् ।

अङ्ग्रेजी

Indrajith observing his own action, approaching Lakshmana, emitted a loud cry and spoke these words.

हिन्दी

इन्द्रजित् ने अपना कर्म देखकर लक्ष्मण के समीप जाकर उच्च स्वर से चीत्कार किया और ये वचन कहे।

नेपाली

इन्द्रजित्ले आफ्नो कर्म देखेर लक्ष्मणको नजिक गई उच्च स्वरले चीत्कार गर्‍यो र यी वचन भन्यो।

श्लोक 22
संस्कृत

पत्रिणःशितधारास्तेकरामत्कार्मुकच्युताः ।।6.88.22।। आदास्यन्तेऽद्यसौमित्रेजीवितंजीवितान्तकाः ।

अङ्ग्रेजी

"Saumithri, these sharp pointed arrows fixed to feathers, which can destroy life, released by me now will put an end to your life."

हिन्दी

'हे सौमित्रि! पंखों से युक्त ये तीक्ष्ण नुकीले बाण, जो प्राण हरने में समर्थ हैं, अब मेरे द्वारा छोड़े जाकर तुम्हारे प्राणों का अन्त कर देंगे।'

नेपाली

'हे सौमित्रि! पङ्खले युक्त यी तीखा चुच्चा बाण, जुन प्राण हर्न समर्थ छन्, अब मैले छाडेपछि तिम्रो प्राणको अन्त्य गरिदिनेछन्।'

lakshmana
श्लोक 23
संस्कृत

अद्यगोमायुसङ्घाश्चश्येनसङ्घाश्चलक्ष्मण ।।6.88.23।। गृध्राश्चनिपतन्तुत्वांगतासुंनिहतंमया ।

अङ्ग्रेजी

"Lakshmana! Today let the jackals, hawks and vultures descend on your bodystruck down by me and ceased of life fallen dead."

हिन्दी

'हे लक्ष्मण! आज मेरे द्वारा मारे गए, प्राणों से रहित और मृत होकर गिरे तुम्हारे शरीर पर शृगाल, श्येन और गृध्र उतरें।'

नेपाली

'हे लक्ष्मण! आज मैले मारेको, प्राणबाट रहित र मरेर ढलेको तिम्रो शरीरमाथि स्याल, बाज र गिद्ध ओर्लून्।'

rama
श्लोक 24
संस्कृत

क्षत्रबन्धुंसदानार्यंरामःपरमदुर्मतिः ।।6.88.24।। भक्तम्भ्रातरमद्यैवत्वांद्रक्ष्यतिहतंमया ।

अङ्ग्रेजी

"Highly stupid Rama will see you, a devoted brother, a true kshatriya ever ignoble, killed by me today."

हिन्दी

'अत्यन्त मूढ़ राम आज तुम्हें, अपने भक्त भ्राता और सदा अधम सच्चे क्षत्रिय को, मेरे द्वारा मारा गया देखेंगे।'

नेपाली

'अत्यन्त मूढ राम आज तिमीलाई, आफ्ना भक्त भाइ र सधैँ अधम साँचो क्षत्रियलाई, मैले मारेको देख्नेछन्।'

rama
श्लोक 25
संस्कृत

विशस्तकवचंभूमौव्यपविद्धशराससनम् ।।6.88.25।। हृतोत्तमाङ्गंसौमित्रत्वामद्यनिहतंमया ।

अङ्ग्रेजी

"Saumithri, he (Rama) will see you struck by me fallen on the ground, shield broken and fallen down, bow thrown down and trunk with severed head."

हिन्दी

'हे सौमित्रि! वे (राम) तुम्हें मेरे द्वारा आहत होकर भूमि पर गिरा, कवच टूटा और गिरा हुआ, धनुष फेंका हुआ तथा सिर कटे धड़ के रूप में देखेंगे।'

नेपाली

'हे सौमित्रि! उनले (रामले) तिमीलाई मबाट आहत भई भुइँमा ढलेको, कवच भाँचिएको र खसेको, धनु फ्याँकिएको तथा शिर काटिएको धडका रूपमा देख्नेछन्।'

lakshmana indrajit
श्लोक 26
संस्कृत

इतिब्रुवाणंसङ्कृद्ध: परुषंरावणात्मजम् ।।6.88.26।। हेतुमद्वाक्यमत्यर्थंलक्ष्मणःप्रत्युवाच ह ।

अङ्ग्रेजी

When Indrajith was speaking harshly, enraged Lakshmana replied in a meaningful way with reason.

हिन्दी

जब इन्द्रजित् कठोर वचन बोल रहा था, तब क्रुद्ध लक्ष्मण ने तर्क सहित अर्थपूर्ण उत्तर दिया।

नेपाली

जब इन्द्रजित् कठोर वचन बोल्दै थियो, तब क्रुद्ध लक्ष्मणले तर्कसहित अर्थपूर्ण जवाफ दिए।

श्लोक 27
संस्कृत

वाग्बलंत्यजदुर्बुद्धेक्रूरकर्मासिराक्षस ।।6.88.27।। अथकस्माद्वदस्येतत्सम्पादयसुकर्मणा ।

अङ्ग्रेजी

"Evil minded Rakshasa! Give up that wasteful power of speech. You are cruel in action. What is the use of all this now? Show by good deeds and not by talk."

हिन्दी

'हे दुर्बुद्धि राक्षस! वाणी की उस व्यर्थ शक्ति का त्याग करो। तुम कर्म में क्रूर हो। अब इस सबसे क्या लाभ? उत्तम कर्मों से दिखाओ, वाणी से नहीं।'

नेपाली

'हे दुर्बुद्धि राक्षस! वाणीको त्यो व्यर्थ शक्ति त्याग। तिमी कर्ममा क्रूर छौ। अब यी सबैबाट के लाभ? उत्तम कर्मले देखाऊ, वाणीले होइन।'

श्लोक 28
संस्कृत

कृत्वाकत्थसेकर्मकिमर्थमिहराक्षस ।।6.88.28।। कुरुतत्कर्मयेनाहंश्रद्धध्यांतवकत्थनम् ।

अङ्ग्रेजी

Rakshasa! What is the use of praising without performing action? Show by action and create trust that you can perform.

हिन्दी

'हे राक्षस! कर्म किए बिना आत्मप्रशंसा से क्या लाभ? कर्म से दिखाओ और विश्वास उत्पन्न करो कि तुम कर सकते हो।'

नेपाली

'हे राक्षस! कर्म नगरी आत्मप्रशंसाबाट के लाभ? कर्मले देखाऊ र विश्वास उत्पन्न गर कि तिमी गर्न सक्छौ।'

श्लोक 29
संस्कृत

अनुक्त्वापरुषंवाक्यंकिञ्चिदप्यनवक्षिपन् ।।6.88.29।। अविकत्थन्वधिष्यामित्वांपश्यपुरुषाधम ।

अङ्ग्रेजी

"Lowly Rakshasa! without any harsh words, indeed without boasting, commenting, interrupting I will assail you. You may see."

हिन्दी

'हे अधम राक्षस! बिना कठोर वचनों के, बिना गर्व, टीका-टिप्पणी और विघ्न के मैं तुम पर आक्रमण करूँगा। तुम देखोगे।'

नेपाली

'हे अधम राक्षस! कठोर वचनबिना, घमण्ड, टीकाटिप्पणी र अवरोधबिनै म तिमीमाथि जाइलाग्नेछु। तिमीले देख्नेछौ।'

lakshmana
श्लोक 30
संस्कृत

इत्युक्त्वापञ्चनाराचानाकर्णापूरितान् शितान् ।।6.88.30।। निजघानमहावेगाल्लक्ष्मणोराक्षसोरसि ।

अङ्ग्रेजी

Having spoken like that, Lakshmana stretching his arrows till the ear fixed five sharp arrows of high speed on the chest of Rakshasa.

हिन्दी

इस प्रकार कहकर लक्ष्मण ने अपने बाणों को कान तक खींचकर तीव्र वेग वाले पाँच तीक्ष्ण बाण उस राक्षस के वक्ष पर चढ़ाए।

नेपाली

यसरी भनेर लक्ष्मणले आफ्ना बाण कानसम्म तानेर तीव्र वेग भएका पाँच तीखा बाण त्यस राक्षसको छातीमा चढाए।

श्लोक 31
संस्कृत

सुपत्रवाजिताबाणाज्वलिताइवपन्नगाः ।।6.88.31।। नैरृतोरस्यभासन्तसवितूरश्मयोयथा ।

अङ्ग्रेजी

The arrows being tied to good feathers glowing like serpents shone on the chest of Rakshasa like the rays of Sun.

हिन्दी

उत्तम पंखों से बँधे और सर्पों के समान देदीप्यमान वे बाण उस राक्षस के वक्ष पर सूर्य की किरणों के समान शोभित हुए।

नेपाली

उत्तम पङ्खले बाँधिएका र सर्पझैँ देदीप्यमान ती बाण त्यस राक्षसको छातीमा सूर्यका किरणझैँ शोभित भए।

lakshmana indrajit
श्लोक 32
संस्कृत

सःशरैराहतस्तेनसरोषोरावणात्मजः ।।6.88.32।। सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्भाणैःप्रतिविव्याधलक्ष्मणम् ।

अङ्ग्रेजी

Struck by the arrows, Indrajith in return furiously released three well aimed arrows at Lakshmana.

हिन्दी

बाणों से आहत होकर इन्द्रजित् ने बदले में क्रोध से लक्ष्मण पर तीन सुलक्षित बाण छोड़े।

नेपाली

बाणले आहत भई इन्द्रजित्ले बदलामा क्रोधले लक्ष्मणमाथि तीन सुलक्षित बाण छाड्यो।

lakshmana indrajit
श्लोक 33
संस्कृत

सःबभूवमहाभीमोनरराक्षससिंहयोः ।।6.88.33।। विमर्दस्तुमुलोयुद्धेपरस्परजयैषिणोः ।

अङ्ग्रेजी

In that combat both Lakshmana and Indrajith pounding to win against each other was frightening.

हिन्दी

उस युद्ध में लक्ष्मण और इन्द्रजित् दोनों का एक-दूसरे को जीतने के लिए प्रहार करना भयङ्कर था।

नेपाली

त्यस युद्धमा लक्ष्मण र इन्द्रजित् दुवैले एकअर्कालाई जित्न प्रहार गर्नु भयङ्कर थियो।

श्लोक 34
संस्कृत

उभौहिबलसम्पन्नावुभौविक्रमशालिनौ ।।6.88.34।। उभौपरमदुर्ज्ञेयावतुल्यबलतेजसौ ।

अङ्ग्रेजी

Both were richly endowed with prowess, both were courageous, exceedingly difficult to conquer and peerless in might.

हिन्दी

दोनों पराक्रम से समृद्ध थे, दोनों साहसी थे, अत्यन्त दुर्जेय थे और बल में अनुपम थे।

नेपाली

दुवै पराक्रमले समृद्ध थिए, दुवै साहसी थिए, अत्यन्त दुर्जेय थिए र बलमा अनुपम थिए।

श्लोक 35
संस्कृत

युयुधातेतदावीरौग्रहाविवनभोगतौ ।।6.88.35।। बलवृत्राविवाभीतौयुधितौदुष्प्रधर्षणौ ।

अङ्ग्रेजी

In the combat both the heroes fought displaying their might, shone like two planets in the heaven and fought like Indra and Vrta and were difficult to overcome.

हिन्दी

उस युद्ध में दोनों वीर अपना बल प्रदर्शित करते हुए आकाश में दो ग्रहों के समान शोभित हुए और इन्द्र तथा वृत्र के समान लड़े तथा दुर्धर्ष रहे।

नेपाली

त्यस युद्धमा दुवै वीरले आफ्नो बल प्रदर्शित गर्दै आकाशमा दुई ग्रहझैँ शोभित भए र इन्द्र तथा वृत्रझैँ लडे तथा दुर्धर्ष रहे।

lakshmana indrajit valmiki
श्लोक 36
संस्कृत

युयुधातेमहात्मानौतदाकेसरिणाविव ।।6.88.36।। बहूनवसृजन्तौहिमार्गणौघानवस्थितौ । नरराक्षससिम्होतौप्रहृष्टावभ्ययुध्यताम् ।।6.88.37।।

अङ्ग्रेजी

Then both the great warriors Lakshmana and Indrajith fought discharging many arrows, like lions among humans and Rakshasas respectively, looking out and seeking, dropping, and falling one over the other and stayed joyful. ।। इत्यार्षेवामलीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेअष्टाऽशीतितमस्सर्गः ।। This is the end of the eighty eighth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

हिन्दी

तब दोनों महान् योद्धा लक्ष्मण और इन्द्रजित् क्रमशः मनुष्यों और राक्षसों में सिंहों के समान अनेक बाण छोड़ते हुए लड़ते रहे, एक-दूसरे को खोजते और ताकते, गिराते और एक-दूसरे पर गिरते हुए हर्षपूर्वक डटे रहे। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के युद्धकाण्ड का अष्टाशीतितम सर्ग समाप्त हुआ।

नेपाली

तब दुवै महान् योद्धा लक्ष्मण र इन्द्रजित् क्रमशः मानिस र राक्षसहरूमा सिंहझैँ अनेक बाण छाड्दै लडिरहे, एकअर्कालाई खोज्दै र ताक्दै, ढाल्दै र एकअर्कामाथि खस्दै हर्षपूर्वक डटिरहे। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको युद्धकाण्डको अठासीऔँ सर्ग समाप्त भयो।