अङ्ग्रेजी
1Seeing the bulls among Rakshasas Naranthaka, Devanthaka, Trisira and Mahodara a scion of Paulastya and Mahodara, killed the Rakshasas cried aloud.
2Mahodara who closely resembled a cloud, mounted on the best of elephants chased brave and courageous son of Vali.
3Then, powerful Devanthaka who was immersed in grief of his brother, taking hold of a glowing iron bar rushed forward towards Angada.
4Then Trisira, seated on the chariot, effulgent as the Sun, yoked to the best horse marched towards Angada.
5Angada observed that all the three chiefs of Rakshasas, who were capable of crushing the pride of gods marching towards him and uprooted a huge tree.
6Just as Indra took a flaming thunderbolt, Angada, the hero took hold of huge branches of trees and hurled at Devanthaka with force.
7Trisira split the trees with the arrows which were like venomous serpents. Observing Angada's action he flew up.
8Then the leader of the monkeys, rained trees and rocks. Angry Trisira attacked all of them with sharp arrows.
9Mahodara shattered those trees with the iron clubs. Trisira attacked brave Angada with arrows.
10Mahodara chased the elephant on to Angada in anger and attacked him on his chest with his iron clubs.
11Then infuriated Devanthaka quickly came over Angada directly and attacked him with his iron club and retreated.
12Eminent and highly energetic son of Vali did not feel perturbed when three of the foremost Rakshasas attacked him together.
13Angada, who was endowed with high speed, and exceedingly difficult to encounter, jumped up the huge elephant of Mahodara attacked him.
14By that blow of Angada, that king of elephant's eyes dropped, and it cried.
15Mighty son of Vali removed the tusk of the elephant and hit Devanthaka with it by jumping over him in the battlefield.
16That astonishing Rakshasa shaken like a tree, thrown by the wind, shed huge amounts of blood which was of the colour of lacquer.
17Thereafter the terribly strong Devanthaka taking iron spike quickly pierced Angada.
18Then, hurt by the club the son of Vanara king fell down on his knees once again and got up.
19While Angada was getting up, Trisira again hit him on the forehead with three straight going arrows.
20Then finding Angada surrounded by the three Rakshasa leaders, Hanuman as well as Neela set out.
21Thereafter Neela hit Trisira with the peak of the mountain and Ravana's son broke the mountain into pieces with arrows.
22Hit by hundreds of arrows, the mountain peak broke into pieces of stones like sparks and flames fell from it.
23Mighty Devanthaka, observing (Trisira's action), was happy on the battlefield, and went with his club to assault Hanuman.
24Then the son of wind god, Hanuman observing Devanthaka coming towards him, got up and hit him on the forehead with his thunderbolt like fist.
25When the heroic and strong son of the wind god hit on the head of Devanthaka, the Rakshasas trembled by the sound of the great monkey 's blow.
26Devanthaka's skull was shattered by the blow, and his teeth, eyes and tongue were forced out, the son of Rakshasa king fell dead on the ground.
27Devanthaka, the foremost of Rakshasa warriors, an enemy of gods, endowed with great strength, having been killed in the conflict, Trisira became angry and rained arrows on Neela's chest.
28Mahodara got enraged, mounted on an elephant just as the Sun went over Mandara mountain and went for war. Then Mahodara wielding bow rained arrows, just as rainy clouds with lightning and rainbows showers rain, on the mountain like chest of Neela.
29Mahodara got enraged, mounted on an elephant just as the Sun went over Mandara mountain and went for war. Then Mahodara wielding bow rained arrows, just as rainy clouds with lightning and rainbows showers rain, on the mountain like chest of Neela.
30Neela's body wetted by arrows all over, the limbs pierced with arrows, the monkey leader remained powerless and could not move in spite of being extraordinarily strong.
31Thereafter Neela also regained his senses and uprooting a mountain filled with trees went over Mahodara at high speed and attacked him on the forehead.
32Then smashed by the impact of the mountain, along with his elephant Mahodara's body fell to the ground. Released from life, he fell like a mountain struck with lightning.
33Trisira got enraged seeing his uncle killed, seized his bow and with a sharp arrow pierced Hanuman.
34The son of the wind god in anger hurled a top of the mountain on mighty Trisira, who split the mountain into several pieces with an arrow.
35Then seeing that the top of the mountain hurled was ineffective in that battle over Ravana's son, Hanuman discharged rain of trees.
36Stupendous Trisira tore with his whetted arrows the rain of trees through the sky and roared.
37Then Hanuman also jumped up in anger and tore the horse off Trisira just as the lion would tear the lordly elephant with nails.
38In the same manner, Trisira, the son of Ravana sprung up and seized a javelin, just as God of death in dark night and hurled at the son of wind god and shattered.
39Hanuman, the best of monkeys, snapped the javelin flung by Trisira on him, which came down unobstructed like a meteor from heaven and the monkeys roared.
40Seeing the dreadful form of shattered javelin, all Vanaras rejoiced and thundered like rain clouds.
41Trisira, the foremost of Rakshasas then lifted his sword, placed it on the chest of Hanuman and dug into it.
42Heroic Hanuman hit by Trisira, attacked him with his palm on the chest.
43Trisira, a highly energetic one, hit by Hanuman with his palm, dropped the weapon from his hand, lost his senses and fell on the ground.
44Taking the sword from Trisira, as he was falling, the great Vanara who resembled a mountain roared, creating terror in all, surrounded there.
45Unable to bear that roar, that Rakshasa got up jumping and struck Hanuman with his fist.
46The great monkey hit by the fist (of Trisira) became furious and in anger he got hold of Trisira's head with crown.
47Enraged wind god's son, cut off the three heads of Trisira adorned with earrings just as Indra cut off the heads of Vishwarupa, son of Twashta.
48The heads of Trisira, an enemy of Indra, resembling mountains with incongruous eyes glowing like Vyshvanara's eyes, fell into wilderness like stars fallen from the path of Sun.
49Trisira, the enemy of gods, endowed with the prowess of Indra got killed by Hanuman. The earth shook, the monkeys roared and the Rakshasas from all sides took to their heels.
50Witnessing Trisira killed, earlier Mahodara also, Devanthaka and Naranthaka who are difficult to encounter killed, monkeys roared in joy seeing that Matta became very angry.
51Mahaparsva seized hold of a good venerable, allpowerful mace plated with gold, smeared with flesh and blood, shining with lustre, shining red with enemy's blood, an effulgent one whose head has been glowing decorated with red flower garlands that brought terror to Airavatam, Mahapadma, and Sarvabhuama, the three elephants guarding the three of the four quarters.
52Mahaparsva seized hold of a good venerable, allpowerful mace plated with gold, smeared with flesh and blood, shining with lustre, shining red with enemy's blood, an effulgent one whose head has been glowing decorated with red flower garlands that brought terror to Airavatam, Mahapadma, and Sarvabhuama, the three elephants guarding the three of the four quarters.
53Mahaparsva seized hold of a good venerable, allpowerful mace plated with gold, smeared with flesh and blood, shining with lustre, shining red with enemy's blood, an effulgent one whose head has been glowing decorated with red flower garlands that brought terror to Airavatam, Mahapadma, and Sarvabhuama, the three elephants guarding the three of the four quarters.
54Matta, the Rakshasa leader became very furious and took hold of the mace glowing like fire, at the time of dissolution of the universe and scattered the monkeys.
55Rshaba, the bull among Vanaras endowed with prowess, springing up came and stood in front of Mahaparsva.
56Again, seeing Rshaba standing in front like a mountain, enraged Mahaparsva hit him on the chest with the mace that was like a thunderbolt.
57Hit in that way by the mace, Rshaba, bull of Vanaras, with chest broken, blood flowed excessively.
58Regaining consciousness after a long time the monkey chief, Rshaba, was angry, his lips quivering as he was, ran to Mahaparsva.
59The chief of the Vanaras, whose form was like a mountain, endowed with speed, got up quickly, duly, and forcibly hit the Rakshasa (Mahaparsva) in the space between his arms.
60Like a tree whose roots have been severed, the Rakshasa fell on the ground. Then seizing forcibly, the dreadful mace that resembled the rod of Lord of death he roared.
61For a short while, Mahaparsva, the enemy of gods remained as if life had gone off up and struck the son of waters (Rshaba).
62The monkey was unconscious for a while having fallen on the ground. Regaining senses, overcoming, took up the mace which looked like the rock of a foremost mountain and struck him (Mahaparsva) on the battlefield.
63He (Rshaba) reached the body of the ferocious enemy of gods and brahmins. He split his chest with his mace and the timid Rakshasa shed blood just as Himalaya Mountain discharges water.
64The great Rakshasa Mahaparsva went towards the mace held by Rshaba, the great soul. Taking hold of the mace, Rshaba struck the Rakshasa again and again and pierced him in the forefront of the battlefield.
65Shattered by his own mace, Matta (Mahaparsva), whose eyes had been crushed, had fallen like a mountain struck by lightning.
66Strength gone, life ceased, eyes crushed, his own Rakshasas fallen on the ground, the Rakshasa army fled.
हिन्दी
1राक्षसों में वृषभ नरान्तक, देवान्तक, त्रिशिरा तथा पुलस्त्यवंशी महोदर ने मारे गए राक्षसों को देखकर उच्च स्वर से क्रन्दन किया।
2मेघ के समान दिखने वाला महोदर उत्तम हाथी पर आरूढ़ होकर वीर और साहसी वालिपुत्र के पीछे दौड़ा।
3तब अपने भाई के शोक में डूबा बलशाली देवान्तक एक देदीप्यमान लौहदण्ड लेकर अङ्गद की ओर बढ़ा।
4तत्पश्चात् सूर्य के समान तेजस्वी त्रिशिरा उत्तम अश्वों से जुते रथ पर बैठकर अङ्गद की ओर चला।
5अङ्गद ने देखा कि देवताओं का गर्व चूर करने में समर्थ वे तीनों राक्षसनायक उसकी ओर बढ़ रहे हैं, और उसने एक विशाल वृक्ष उखाड़ लिया।
6जैसे इन्द्र प्रज्वलित वज्र लेते हैं, वैसे ही वीर अङ्गद ने वृक्षों की विशाल शाखाएँ लेकर देवान्तक पर बलपूर्वक फेंकीं।
7त्रिशिरा ने विषधर सर्पों के समान बाणों से उन वृक्षों को चीर दिया। अङ्गद के कर्म को देखकर वह उछल पड़ा।
8तब वानरनायक ने वृक्षों और शिलाओं की वर्षा की। क्रुद्ध त्रिशिरा ने उन सबको तीक्ष्ण बाणों से मारा।
9महोदर ने उन वृक्षों को लौहदण्डों से चूर कर दिया। त्रिशिरा ने वीर अङ्गद पर बाणों से प्रहार किया।
10महोदर ने क्रोध में अपने हाथी को अङ्गद की ओर दौड़ाया और अपने लौहदण्डों से उसके वक्ष पर प्रहार किया।
11तब क्रुद्ध देवान्तक शीघ्रता से सीधे अङ्गद के ऊपर आया, अपने लौहदण्ड से उस पर प्रहार किया और पीछे हट गया।
12जब राक्षसों में श्रेष्ठ वे तीनों एक साथ उस पर टूट पड़े, तब भी अत्यन्त तेजस्वी श्रेष्ठ वालिपुत्र विचलित न हुआ।
13अत्यन्त वेगवान् और अत्यन्त दुर्जेय अङ्गद ने महोदर के उस विशाल हाथी पर उछलकर उस पर प्रहार किया।
14अङ्गद के उस प्रहार से उस गजराज के नेत्र निकल पड़े और वह चीख उठा।
15महाबली वालिपुत्र ने उस हाथी का दाँत उखाड़ा और रणभूमि में देवान्तक पर उछलकर उसी से उस पर प्रहार किया।
16वायु से झकझोरे गए वृक्ष के समान काँपते उस विस्मयकारी राक्षस ने लाक्षारस के वर्ण का प्रचुर रक्त बहाया।
17तत्पश्चात् अत्यन्त बलशाली देवान्तक ने लौहशूल लेकर शीघ्रता से अङ्गद को बेध दिया।
18तब गदा से आहत होकर वानरराज का पुत्र पुनः घुटनों के बल गिर पड़ा और फिर उठ खड़ा हुआ।
19जब अङ्गद उठ रहा था, तब त्रिशिरा ने तीन सीधे जाने वाले बाणों से पुनः उसके ललाट पर प्रहार किया।
20तब अङ्गद को तीनों राक्षसनायकों से घिरा देखकर हनुमान् तथा नील भी निकल पड़े।
21तत्पश्चात् नील ने पर्वतशिखर से त्रिशिरा पर प्रहार किया और रावणपुत्र ने बाणों से उस पर्वत को टुकड़े-टुकड़े कर दिया।
22सैकड़ों बाणों से आहत होकर वह पर्वतशिखर पत्थरों के टुकड़ों में टूट गया और उससे चिनगारियों तथा ज्वालाओं के समान अंश गिरे।
23(त्रिशिरा का कर्म) देखकर महाबली देवान्तक रणभूमि में प्रसन्न हुआ और अपनी गदा लेकर हनुमान् पर आक्रमण करने चला।
24तब वायुपुत्र हनुमान् ने देवान्तक को अपनी ओर आते देखकर उठकर अपनी वज्र के समान मुष्टि से उसके ललाट पर प्रहार किया।
25जब वायुदेव के वीर और बलशाली पुत्र ने देवान्तक के सिर पर प्रहार किया, तब उस महान् वानर के प्रहार के शब्द से राक्षस काँप उठे।
26उस प्रहार से देवान्तक का कपाल चूर हो गया, उसके दाँत, नेत्र और जिह्वा बाहर निकल आए और राक्षसराज का वह पुत्र मरकर भूमि पर गिर पड़ा।
27राक्षस योद्धाओं में श्रेष्ठ, देवताओं का शत्रु, महान् बल से सम्पन्न देवान्तक के युद्ध में मारे जाने पर त्रिशिरा क्रुद्ध हुआ और उसने नील के वक्ष पर बाणों की वर्षा की।
28महोदर क्रुद्ध हुआ और हाथी पर आरूढ़ होकर वैसे ही युद्ध को चला जैसे सूर्य मन्दर पर्वत पर जाते हैं। तब धनुष धारण किए महोदर ने नील के पर्वत के समान वक्ष पर बाणों की वर्षा वैसे ही की जैसे विद्युत् और इन्द्रधनुष सहित वर्षामेघ वर्षा करते हैं।
29महोदर क्रुद्ध हुआ और हाथी पर आरूढ़ होकर वैसे ही युद्ध को चला जैसे सूर्य मन्दर पर्वत पर जाते हैं। तब धनुष धारण किए महोदर ने नील के पर्वत के समान वक्ष पर बाणों की वर्षा वैसे ही की जैसे विद्युत् और इन्द्रधनुष सहित वर्षामेघ वर्षा करते हैं।
30नील का शरीर सर्वत्र बाणों से भीग गया, अङ्ग बाणों से बिंध गए; वह वानरनायक असाधारण बल वाला होकर भी शक्तिहीन रह गया और हिल न सका।
31तत्पश्चात् नील ने भी अपनी संज्ञा पुनः प्राप्त की और वृक्षों से भरा एक पर्वत उखाड़कर तीव्र गति से महोदर पर जाकर उसके ललाट पर प्रहार किया।
32तब पर्वत के आघात से चूर होकर महोदर का शरीर अपने हाथी सहित भूमि पर गिर पड़ा। प्राणों से मुक्त वह विद्युत् से आहत पर्वत के समान गिरा।
33अपने चाचा को मारा गया देखकर त्रिशिरा क्रुद्ध हुआ, अपना धनुष उठाया और एक तीक्ष्ण बाण से हनुमान् को बेध दिया।
34वायुपुत्र ने क्रोध में महाबली त्रिशिरा पर एक पर्वतशिखर फेंका, जिसने उस पर्वत को एक बाण से अनेक टुकड़ों में विदीर्ण कर दिया।
35तब यह देखकर कि उस युद्ध में रावणपुत्र पर फेंका गया पर्वतशिखर निष्फल रहा, हनुमान् ने वृक्षों की वर्षा की।
36अद्भुत त्रिशिरा ने आकाश में अपने तीक्ष्ण बाणों से वृक्षों की उस वर्षा को चीर दिया और गर्जना की।
37तब हनुमान् भी क्रोध में उछले और त्रिशिरा के घोड़े को वैसे ही चीर डाला जैसे सिंह नखों से गजराज को चीरता है।
38उसी प्रकार रावणपुत्र त्रिशिरा उछला और अन्धकारमय रात्रि के मृत्युदेव के समान एक शक्ति लेकर वायुपुत्र पर फेंकी और चूर हो गया।
39वानरों में श्रेष्ठ हनुमान् ने त्रिशिरा द्वारा उन पर फेंकी उस शक्ति को, जो स्वर्ग से गिरती उल्का के समान अबाध आ रही थी, तोड़ डाला और वानर गर्ज उठे।
40चूर हुई शक्ति का भयङ्कर रूप देखकर सब वानर हर्षित हुए और वर्षामेघों के समान गरजे।
41तब राक्षसों में श्रेष्ठ त्रिशिरा ने अपना खड्ग उठाया, उसे हनुमान् के वक्ष पर रखा और उसमें गड़ा दिया।
42त्रिशिरा से आहत होकर वीर हनुमान् ने उसके वक्ष पर अपनी हथेली से प्रहार किया।
43अत्यन्त तेजस्वी त्रिशिरा हनुमान् की हथेली से आहत होकर हाथ से अस्त्र गिरा बैठा, संज्ञा खो दी और भूमि पर गिर पड़ा।
44त्रिशिरा के गिरते समय उसका खड्ग लेकर पर्वत के समान उस महान् वानर ने गर्जना की, जिससे वहाँ चारों ओर उपस्थित सबमें भय उत्पन्न हुआ।
45उस गर्जना को सहन न कर पाकर वह राक्षस उछलकर उठा और अपनी मुष्टि से हनुमान् पर प्रहार किया।
46(त्रिशिरा की) मुष्टि से आहत होकर वह महान् वानर क्रुद्ध हुआ और क्रोध में उसने त्रिशिरा का मुकुटयुक्त सिर पकड़ लिया।
47क्रुद्ध वायुपुत्र ने कुण्डलों से सुसज्जित त्रिशिरा के तीनों सिर वैसे ही काट दिए जैसे इन्द्र ने त्वष्टा के पुत्र विश्वरूप के सिर काटे थे।
48इन्द्र के शत्रु त्रिशिरा के वे सिर, जो पर्वतों के समान थे और जिनके विषम नेत्र वैश्वानर के नेत्रों के समान देदीप्यमान थे, सूर्य के मार्ग से गिरे नक्षत्रों के समान वन में जा गिरे।
49इन्द्र के पराक्रम से सम्पन्न देवशत्रु त्रिशिरा हनुमान् द्वारा मारा गया। पृथ्वी काँप उठी, वानर गर्जे और राक्षस चारों ओर से भाग खड़े हुए।
50त्रिशिरा को मारा गया देखकर, तथा पहले महोदर, देवान्तक और दुर्जेय नरान्तक को भी मारा गया देखकर वानर हर्ष से गर्जे; यह देखकर मत्त अत्यन्त क्रुद्ध हुआ।
51महापार्श्व ने एक उत्तम, आदरणीय, सर्वशक्तिमान् गदा उठाई, जो स्वर्ण से मढ़ी थी, माँस और रक्त से लिप्त थी, कान्ति से देदीप्यमान थी, शत्रु के रक्त से लाल चमकती थी, तेजस्वी थी, जिसका शिखर देदीप्यमान था और जो लाल पुष्पों की मालाओं से सुसज्जित थी तथा जिसने चार दिशाओं में से तीन की रक्षा करने वाले तीन हाथियों — ऐरावत, महापद्म और सार्वभौम — में भय उत्पन्न किया था।
52महापार्श्व ने एक उत्तम, आदरणीय, सर्वशक्तिमान् गदा उठाई, जो स्वर्ण से मढ़ी थी, माँस और रक्त से लिप्त थी, कान्ति से देदीप्यमान थी, शत्रु के रक्त से लाल चमकती थी, तेजस्वी थी, जिसका शिखर देदीप्यमान था और जो लाल पुष्पों की मालाओं से सुसज्जित थी तथा जिसने चार दिशाओं में से तीन की रक्षा करने वाले तीन हाथियों — ऐरावत, महापद्म और सार्वभौम — में भय उत्पन्न किया था।
53महापार्श्व ने एक उत्तम, आदरणीय, सर्वशक्तिमान् गदा उठाई, जो स्वर्ण से मढ़ी थी, माँस और रक्त से लिप्त थी, कान्ति से देदीप्यमान थी, शत्रु के रक्त से लाल चमकती थी, तेजस्वी थी, जिसका शिखर देदीप्यमान था और जो लाल पुष्पों की मालाओं से सुसज्जित थी तथा जिसने चार दिशाओं में से तीन की रक्षा करने वाले तीन हाथियों — ऐरावत, महापद्म और सार्वभौम — में भय उत्पन्न किया था।
54राक्षसनायक मत्त अत्यन्त क्रुद्ध हुआ और प्रलयकाल की अग्नि के समान देदीप्यमान वह गदा लेकर वानरों को तितर-बितर कर दिया।
55पराक्रम से सम्पन्न वानरों में वृषभ ऋषभ उछलकर आया और महापार्श्व के समक्ष खड़ा हो गया।
56ऋषभ को पर्वत के समान सामने खड़ा देखकर पुनः क्रुद्ध महापार्श्व ने वज्र के समान गदा से उसके वक्ष पर प्रहार किया।
57गदा से इस प्रकार आहत होकर वानरों में वृषभ ऋषभ का वक्ष फट गया और प्रचुर रक्त बह निकला।
58दीर्घकाल के पश्चात् चेतना प्राप्त कर वानरनायक ऋषभ क्रुद्ध हुआ और ओठ काँपते हुए ही महापार्श्व की ओर दौड़ा।
59पर्वत के समान रूप वाला और वेग से सम्पन्न वह वानरनायक शीघ्र उठ खड़ा हुआ और उसने विधिवत् बलपूर्वक उस राक्षस (महापार्श्व) की भुजाओं के बीच के भाग पर प्रहार किया।
60जड़ से कटे वृक्ष के समान वह राक्षस भूमि पर गिर पड़ा। तब बलपूर्वक मृत्युदेव के दण्ड के समान उस भयङ्कर गदा को उठाकर उसने गर्जना की।
61थोड़े समय के लिए देवशत्रु महापार्श्व ऐसा पड़ा रहा मानो प्राण निकल गए हों; फिर उठकर उसने जलपुत्र (ऋषभ) पर प्रहार किया।
62भूमि पर गिरकर वह वानर कुछ समय मूर्च्छित रहा। संज्ञा प्राप्त कर, स्वयं को सँभालकर उसने श्रेष्ठ पर्वत की शिला के समान दिखने वाली वह गदा उठाई और रणभूमि में उस (महापार्श्व) पर प्रहार किया।
63वह (ऋषभ) देवों और ब्राह्मणों के उस उग्र शत्रु के शरीर तक पहुँचा। उसने अपनी गदा से उसका वक्ष विदीर्ण कर दिया और वह भीरु राक्षस वैसे ही रक्त बहाने लगा जैसे हिमालय पर्वत जल छोड़ता है।
64महान् राक्षस महापार्श्व महात्मा ऋषभ द्वारा थामी गदा की ओर बढ़ा। गदा थामे ऋषभ ने उस राक्षस पर बार-बार प्रहार किया और रणभूमि के अग्रभाग में उसे बेध दिया।
65अपनी ही गदा से चूर होकर मत्त (महापार्श्व), जिसके नेत्र कुचल गए थे, विद्युत् से आहत पर्वत के समान गिर पड़ा।
66बल गया, प्राण गए, नेत्र कुचले गए, अपने ही राक्षस भूमि पर गिर पड़े — तब राक्षससेना भाग खड़ी हुई।
नेपाली
1राक्षसहरूमा वृषभ नरान्तक, देवान्तक, त्रिशिरा तथा पुलस्त्यवंशी महोदरले मारिएका राक्षसहरूलाई देखेर उच्च स्वरले क्रन्दन गरे।
2मेघझैँ देखिने महोदर उत्तम हात्तीमा आरूढ भई वीर र साहसी वालिपुत्रको पछि दौड्यो।
3तब आफ्नो भाइको शोकमा डुबेको बलशाली देवान्तक एउटा देदीप्यमान लौहदण्ड लिएर अङ्गदतिर बढ्यो।
4त्यसपछि सूर्यझैँ तेजस्वी त्रिशिरा उत्तम अश्वले जोतिएको रथमा बसेर अङ्गदतिर हिँड्यो।
5अङ्गदले देख्यो कि देवताहरूको घमण्ड चूर पार्न समर्थ ती तीनै राक्षसनायक उसैतिर बढ्दै छन्, र उसले एउटा विशाल रूख उखेल्यो।
6जसरी इन्द्रले प्रज्वलित वज्र लिन्छन्, त्यसै गरी वीर अङ्गदले रूखका विशाल हाँगा लिएर देवान्तकमाथि बलपूर्वक हुर्यायो।
7त्रिशिराले विषालु सर्पझैँ बाणले ती रूख चिरिदियो। अङ्गदको कर्म देखेर ऊ उफ्र्यो।
8तब वानरनायकले रूख र शिलाको वर्षा गर्यो। क्रुद्ध त्रिशिराले ती सबैलाई तीखा बाणले हान्यो।
9महोदरले ती रूखलाई लौहदण्डले चूर पारिदियो। त्रिशिराले वीर अङ्गदमाथि बाणले प्रहार गर्यो।
10महोदरले क्रोधमा आफ्नो हात्ती अङ्गदतिर दौडायो र आफ्ना लौहदण्डले उसको छातीमा प्रहार गर्यो।
11तब क्रुद्ध देवान्तक शीघ्रतापूर्वक सीधै अङ्गदमाथि आयो, आफ्नो लौहदण्डले उसमाथि प्रहार गर्यो र पछि हट्यो।
12जब राक्षसहरूमा श्रेष्ठ ती तीनैले एकैचोटि उसमाथि जाइलागे, तब पनि अत्यन्त तेजस्वी श्रेष्ठ वालिपुत्र विचलित भएन।
13अत्यन्त वेगवान् र अत्यन्त दुर्जेय अङ्गदले महोदरको त्यो विशाल हात्तीमाथि उफ्रेर उसमाथि प्रहार गर्यो।
14अङ्गदको त्यो प्रहारले त्यस गजराजका आँखा निस्के र त्यो चिच्यायो।
15महाबली वालिपुत्रले त्यस हात्तीको दाह्रा उखेल्यो र रणभूमिमा देवान्तकमाथि उफ्रेर त्यसैले उसमाथि प्रहार गर्यो।
16वायुले हल्लाइएको रूखझैँ काँप्दै गरेको त्यो विस्मयकारी राक्षसले लाहाको रङ्गको प्रचुर रगत बगायो।
17त्यसपछि अत्यन्त बलशाली देवान्तकले लौहशूल लिएर शीघ्रतापूर्वक अङ्गदलाई बेधिदियो।
18तब गदाले आहत भई वानरराजको पुत्र फेरि घुँडा टेकेर ढल्यो र फेरि उठ्यो।
19जब अङ्गद उठ्दै थियो, तब त्रिशिराले तीन सीधा जाने बाणले फेरि उसको निधारमा प्रहार गर्यो।
20तब अङ्गदलाई तीनै राक्षसनायकले घेरिएको देखेर हनुमान् तथा नील पनि निस्के।
21त्यसपछि नीलले पर्वतशिखरले त्रिशिरामाथि प्रहार गर्यो र रावणपुत्रले बाणले त्यो पर्वत टुक्राटुक्रा पारिदियो।
22सयौँ बाणले आहत भई त्यो पर्वतशिखर ढुङ्गाका टुक्रामा भाँचियो र त्यसबाट झिल्का तथा ज्वालाझैँ अंश खसे।
23(त्रिशिराको कर्म) देखेर महाबली देवान्तक रणभूमिमा प्रसन्न भयो र आफ्नो गदा लिएर हनुमान्माथि आक्रमण गर्न गयो।
24तब वायुपुत्र हनुमान्ले देवान्तकलाई आफूतिर आउँदै गरेको देखेर उठेर आफ्नो वज्रझैँ मुड्कीले उसको निधारमा प्रहार गरे।
25जब वायुदेवका वीर र बलशाली पुत्रले देवान्तकको शिरमा प्रहार गरे, तब त्यस महान् वानरको प्रहारको शब्दले राक्षसहरू काँपे।
26त्यस प्रहारले देवान्तकको खप्पर चूर भयो, उसका दाँत, आँखा र जिब्रो बाहिर निस्के र राक्षसराजको त्यो पुत्र मरेर भुइँमा ढल्यो।
27राक्षस योद्धाहरूमा श्रेष्ठ, देवताहरूको शत्रु, महान् बलले सम्पन्न देवान्तक युद्धमा मारिएपछि त्रिशिरा क्रुद्ध भयो र उसले नीलको छातीमा बाणको वर्षा गर्यो।
28महोदर क्रुद्ध भयो र हात्तीमा आरूढ भई त्यसै गरी युद्धमा गयो जसरी सूर्य मन्दर पर्वतमाथि जान्छन्। तब धनु धारण गरी महोदरले नीलको पर्वतझैँ छातीमा बाणको वर्षा त्यसै गरी गर्यो जसरी विद्युत् र इन्द्रेणीसहित वर्षामेघले वर्षा गर्छन्।
29महोदर क्रुद्ध भयो र हात्तीमा आरूढ भई त्यसै गरी युद्धमा गयो जसरी सूर्य मन्दर पर्वतमाथि जान्छन्। तब धनु धारण गरी महोदरले नीलको पर्वतझैँ छातीमा बाणको वर्षा त्यसै गरी गर्यो जसरी विद्युत् र इन्द्रेणीसहित वर्षामेघले वर्षा गर्छन्।
30नीलको शरीर सर्वत्र बाणले भिज्यो, अङ्ग बाणले बेधिए; त्यो वानरनायक असाधारण बल भएर पनि शक्तिहीन रह्यो र हल्लिन सकेन।
31त्यसपछि नीलले पनि आफ्नो सुध फेरि प्राप्त गर्यो र रूखले भरिएको एउटा पर्वत उखेलेर तीव्र गतिले महोदरमाथि गई उसको निधारमा प्रहार गर्यो।
32तब पर्वतको आघातले चूर भई महोदरको शरीर आफ्नै हात्तीसहित भुइँमा खस्यो। प्राणबाट मुक्त ऊ विद्युत्ले आहत पर्वतझैँ ढल्यो।
33आफ्नो काका मारिएको देखेर त्रिशिरा क्रुद्ध भयो, आफ्नो धनु उठायो र एउटा तीखो बाणले हनुमान्लाई बेधिदियो।
34वायुपुत्रले क्रोधमा महाबली त्रिशिरामाथि एउटा पर्वतशिखर हुर्याए, जसले त्यो पर्वतलाई एउटै बाणले अनेक टुक्रामा चिरिदियो।
35तब त्यो युद्धमा रावणपुत्रमाथि हुर्याइएको पर्वतशिखर निष्फल रह्यो भन्ने देखेर हनुमान्ले रूखको वर्षा गरे।
36अद्भुत त्रिशिराले आकाशमा आफ्ना तीखा बाणले रूखको त्यो वर्षा चिरिदियो र गर्जना गर्यो।
37तब हनुमान् पनि क्रोधमा उफ्रे र त्रिशिराको घोडा त्यसै गरी चिरिदिए जसरी सिंहले नङले गजराजलाई चिर्छ।
38त्यसै गरी रावणपुत्र त्रिशिरा उफ्र्यो र अन्धकारमय रातका मृत्युदेवझैँ एउटा शक्ति लिएर वायुपुत्रमाथि हुर्यायो र चूर भयो।
39वानरहरूमा श्रेष्ठ हनुमान्ले त्रिशिराले उनीमाथि हुर्याएको त्यो शक्ति, जुन स्वर्गबाट खस्ने उल्काझैँ अवरोधरहित आइरहेको थियो, भाँचिदिए र वानरहरू गर्जे।
40चूर भएको शक्तिको भयङ्कर रूप देखेर सबै वानर हर्षित भए र वर्षामेघझैँ गर्जे।
41तब राक्षसहरूमा श्रेष्ठ त्रिशिराले आफ्नो खड्ग उठायो, त्यो हनुमान्को छातीमा राख्यो र त्यसमा गाडिदियो।
42त्रिशिराबाट आहत भई वीर हनुमान्ले उसको छातीमा आफ्नो हत्केलाले प्रहार गरे।
43अत्यन्त तेजस्वी त्रिशिरा हनुमान्को हत्केलाले आहत भई हातबाट अस्त्र खसाल्यो, सुध गुमायो र भुइँमा ढल्यो।
44त्रिशिरा ढल्दै गर्दा उसको खड्ग लिएर पर्वतझैँ त्यस महान् वानरले गर्जना गरे, जसले त्यहाँ चारैतिर उपस्थित सबैमा त्रास उत्पन्न भयो।
45त्यो गर्जन सहन नसकेर त्यो राक्षस उफ्रेर उठ्यो र आफ्नो मुड्कीले हनुमान्माथि प्रहार गर्यो।
46(त्रिशिराको) मुड्कीले आहत भई त्यो महान् वानर क्रुद्ध भए र क्रोधमा उनले त्रिशिराको मुकुटयुक्त शिर समाते।
47क्रुद्ध वायुपुत्रले कुण्डलले सजिएका त्रिशिराका तीनै शिर त्यसै गरी काटिदिए जसरी इन्द्रले त्वष्टाका पुत्र विश्वरूपका शिर काटेका थिए।
48इन्द्रको शत्रु त्रिशिराका ती शिर, जुन पर्वतझैँ थिए र जसका विषम आँखा वैश्वानरका आँखाझैँ देदीप्यमान थिए, सूर्यको मार्गबाट खसेका नक्षत्रझैँ वनमा खसे।
49इन्द्रको पराक्रमले सम्पन्न देवशत्रु त्रिशिरा हनुमान्द्वारा मारियो। पृथ्वी काँपी, वानरहरू गर्जे र राक्षसहरू चारैतिरबाट भागे।
50त्रिशिरा मारिएको देखेर, तथा पहिले महोदर, देवान्तक र दुर्जेय नरान्तक पनि मारिएको देखेर वानरहरू हर्षले गर्जे; यो देखेर मत्त अत्यन्त क्रुद्ध भयो।
51महापार्श्वले एउटा उत्तम, आदरणीय, सर्वशक्तिमान् गदा उठायो, जुन सुनले मोहरिएको थियो, मासु र रगतले लिपिएको थियो, कान्तिले देदीप्यमान थियो, शत्रुको रगतले रातो चम्किरहेको थियो, तेजस्वी थियो, जसको टुप्पो देदीप्यमान थियो र जुन राता फूलका मालाले सजिएको थियो तथा जसले चार दिशामध्ये तीनको रक्षा गर्ने तीन हात्ती — ऐरावत, महापद्म र सार्वभौम — मा त्रास उत्पन्न गरेको थियो।
52महापार्श्वले एउटा उत्तम, आदरणीय, सर्वशक्तिमान् गदा उठायो, जुन सुनले मोहरिएको थियो, मासु र रगतले लिपिएको थियो, कान्तिले देदीप्यमान थियो, शत्रुको रगतले रातो चम्किरहेको थियो, तेजस्वी थियो, जसको टुप्पो देदीप्यमान थियो र जुन राता फूलका मालाले सजिएको थियो तथा जसले चार दिशामध्ये तीनको रक्षा गर्ने तीन हात्ती — ऐरावत, महापद्म र सार्वभौम — मा त्रास उत्पन्न गरेको थियो।
53महापार्श्वले एउटा उत्तम, आदरणीय, सर्वशक्तिमान् गदा उठायो, जुन सुनले मोहरिएको थियो, मासु र रगतले लिपिएको थियो, कान्तिले देदीप्यमान थियो, शत्रुको रगतले रातो चम्किरहेको थियो, तेजस्वी थियो, जसको टुप्पो देदीप्यमान थियो र जुन राता फूलका मालाले सजिएको थियो तथा जसले चार दिशामध्ये तीनको रक्षा गर्ने तीन हात्ती — ऐरावत, महापद्म र सार्वभौम — मा त्रास उत्पन्न गरेको थियो।
54राक्षसनायक मत्त अत्यन्त क्रुद्ध भयो र प्रलयकालको आगोझैँ देदीप्यमान त्यो गदा लिएर वानरहरूलाई तितरबितर पारिदियो।
55पराक्रमले सम्पन्न वानरहरूमा वृषभ ऋषभ उफ्रेर आयो र महापार्श्वको अगाडि उभियो।
56ऋषभलाई पर्वतझैँ अगाडि उभिएको देखेर फेरि क्रुद्ध महापार्श्वले वज्रझैँ गदाले उसको छातीमा प्रहार गर्यो।
57गदाले यसरी आहत भई वानरहरूमा वृषभ ऋषभको छाती फुट्यो र प्रचुर रगत बग्यो।
58दीर्घकालपछि चेतना प्राप्त गरी वानरनायक ऋषभ क्रुद्ध भयो र ओठ काँप्दाकाँप्दै महापार्श्वतिर दौड्यो।
59पर्वतझैँ रूप भएको र वेगले सम्पन्न त्यो वानरनायक चाँडै उठ्यो र उसले विधिवत् बलपूर्वक त्यस राक्षस (महापार्श्व) का पाखुराबीचको भागमा प्रहार गर्यो।
60जरैबाट काटिएको रूखझैँ त्यो राक्षस भुइँमा ढल्यो। तब बलपूर्वक मृत्युदेवको दण्डझैँ त्यो भयङ्कर गदा उठाएर उसले गर्जना गर्यो।
61छोटो समयका लागि देवशत्रु महापार्श्व यस्तो पल्टिरह्यो मानौँ प्राण गइसकेको छ; फेरि उठेर उसले जलपुत्र (ऋषभ) माथि प्रहार गर्यो।
62भुइँमा खसेर त्यो वानर केही समय मूर्च्छित रह्यो। सुध प्राप्त गरी, आफूलाई सम्हालेर उसले श्रेष्ठ पर्वतको शिलाझैँ देखिने त्यो गदा उठायो र रणभूमिमा त्यस (महापार्श्व) माथि प्रहार गर्यो।
63ऊ (ऋषभ) देव र ब्राह्मणहरूको त्यस उग्र शत्रुको शरीरसम्म पुग्यो। उसले आफ्नो गदाले उसको छाती चिरिदियो र त्यो भीरु राक्षस त्यसै गरी रगत बगाउन थाल्यो जसरी हिमालय पर्वतले जल छाड्छ।
64महान् राक्षस महापार्श्व महात्मा ऋषभले समातेको गदातिर बढ्यो। गदा समातेको ऋषभले त्यस राक्षसमाथि बारम्बार प्रहार गर्यो र रणभूमिको अग्रभागमा उसलाई बेधिदियो।
65आफ्नै गदाले चूर भई मत्त (महापार्श्व), जसका आँखा कुल्चिएका थिए, विद्युत्ले आहत पर्वतझैँ ढल्यो।
66बल गयो, प्राण गयो, आँखा कुल्चिए, आफ्नै राक्षसहरू भुइँमा ढले — तब राक्षससेना भाग्यो।