अङ्ग्रेजी
1Quickly did Akampana leave Janasthana, and quickly he entered Lanka. He said to Ravana:
2O king many demons dwelling at Janasthana including Khara have been killed. I manged to escape with much difficulty.
3When Akampana thus reported to the tenheaded Ravana, his eyes reddened with anger. He spoke to Akampana as if he was burning him with his eyes :
4He who has destroyed my beautiful Janasthana is sure to die. His life is under the control of others (his enemies). Where can he be(alive) in all the worlds?
5One who has caused displeasure to me cannot be happy, be it Indra or Kubera, or Yama or even Visnu.
6I am the destroyer of the destroyer (Yama). I can burn even that which burns (fire). I can infuse Death with the characteristics of death itself.
7If angry, I can burn the Sun and even fire with my radiance. I can arrest the speed of the wind instantly with my effort.
8Akampana, out of fear, implored the inflamed Ravana with folded hands and faltering voice to spare him.
9The tenheaded Ravana, lord of the demons, assured safety to Akampana, who gratefully said these words without hesitation:
10Dasaratha has a young son, by name, Rama. He has a body like a lion's. He has strong, round arms and his shoulders resemble those of a bull.
11He is a hero of great fame and unequal prowess. He has destroyed your Janasthana and also Khara along with Dusana.
12Having heard Akampana's words, Ravana, the lord of demons, sighed heavily like the king of serpents and said these words:
13Did Rama come to Janasthana with Indra and the gods ? O Akampana speak.
14Hearing Ravana's words, Akampana continued telling about great Rama's strength and his exploits in war.
15Rama is his name. He looks very radiant. He is the best among the archers. Owner of divine weapons, he is comparable to Indra in war.
16He is strong with bright red eyes. He has a deep voice with the resonance of a drum. His face is like the moon. Lakshmana, his younger brother, is similar to him in appearance.
17Rama is prosperous. He is the best among kings. Lakshmana with him is like wind with fire. Rama has pulled down Janasthana.
18Indeed, they are great men. No god came there (to lend him a hand). There is no need to investigate further about it. The goldenfeathered arrows released by Rama turned into fivehooded serpents and consumed the demons.
19Wherever the demons went they, gripped by fear, only saw Rama in front. O sinless sire In this manner your Janasthana was destroyed by him.
20Wherever the demons went they, gripped by fear, only saw Rama in front. O sinless sire In this manner your Janasthana was destroyed by him.
21Hearing Akampana's words, Ravana said, I will go to Janasthana and kill Rama along with Lakshmana.
22Thus said by Ravana, Akampana responded, I will tell you what happened there. O king listen to the strength and valour of Rama.
23Rama is of great fame. When outraged, he is irrepressible. He can arrest with his arrows even the speed of a river (in spate).
24Powerful Rama can pull down the sky along with the planets and stars. He can lift the drowning earth from the depth of the sea.
25He is so very powerful that he can drown the earth by breaking the boundary of the sea. He can arrest the speed of the sea or of the wind with his arrows.
26He is a tiger among men. He is so powerful that he can destroy the world and recreate the creatures once again by his valour.
27O tenheaded one, just as it is not possible for sinners to attain heaven it is not possible for you or for the entire world of demons to win him in war
28I do not think it is possible for gods and demons together to kill him, yet there is a way for his destruction. You may listen to me with single mindedattention:
29Rama has a wife in this world, by name, Sita, who is beautiful, has a slender waist and a wellformed body. Adorned with gems, she is a jewel among women,
30She has no equal among goddesses nor among gandharvis nor apasaras nor among demonesses. How can there be a peer of her among human beings ?
31Abduct Rama's wife by force in that great forest and bereft of Sita, he will give up his life.
32Ravana, the strongarmed king of demons, relished the words of Akampana and pondering over the matter, said to him :
33Yes, early in the morning I will go alone gladly with the charioteer and bring Vaidehi here to this great city.
34Having said so, Ravana got on a chariot yoked with donkeys. It had the colour of the Sun. It illuminated all directions. Ravana left.
35The great chariot of the demon king (Ravana) flying in the sky shone like the Moon in the cloud.
36Ravana reached the hermitage of Maricha and met him who was the son of Tataka. The demon king was treated with food that can be chewed and food that can be eaten.
37Maricha personally offered Ravana a seat. He offered him water and paid him obeisance. Making meaningful enquiries he said in appropriate words :
38O lord of demons O king hope every one is fine in the world of demons. O lord, (though) your sudden arrival puts me in doubt (about everything going right).
39Having thus been asked by Maricha, glorious Ravana, who was eloquent in speech, spoke to him :
40O dear, Rama who is capable of doing difficult deeds has killed my sentinels. The indestructible Janasthana has been routed in war. Could you help me in abudcting his wife ? (That is the only way to bring him to his knees).
41Having heard Ravana ,the king of demons, Maricha said these words: O king, who is that enemy of yours who, in the guise of a friend, has told you about Sita? Though obliged by you, who is he that is not happy with you, O tiger among demons?
42Having heard Ravana ,the king of demons, Maricha said these words: O king, who is that enemy of yours who, in the guise of a friend, has told you about Sita? Though obliged by you, who is he that is not happy with you, O tiger among demons?
43Tell me who asked you to bring Sita ? Who wishes to demolish the peak of the entire clan of demons ?
44He who has encouraged you in this is your enemy, indeed. He wants you to pluck out the fangs from the serpent's mouth.
45By whose action have you been led into this wrong direction? Who has hit you on your forehead while you were sleeping comfortably?
46Rama is like a mighty tusker. His pure and high birth is his trunk. His wellbuilt and strong arms are his tusks. His brilliance in his ichor. Nobody can face this intoxicated elephant in battle.
47Rama is a lion in the form of man, a lion on warfront with its tail touching the waist when angry. This lion is deft in killing deer in the form of clever demons. His body is full of arrows. The sharp swords are his pointed teeth. It does not behove you to rouse such a lion who is asleep.
48O king of demons it is not proper (for you) to jump into the extremely fierce mouth of the nether world known as Rama. Who can steal the bow from his mighty arms which are whirlpools of mud. His arrows are rows of waves in the flow of the great war.
49O lord of Lanka, chief of the demons, be pleased to return to Lanka and enjoy yourself in the company of your wives. Let Rama enjoy with his wife in the forest.
50Thus advised by Maricha ,the ten headed Ravana returned and entered his best of homes in the city of Lanka . इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः।। Thus ends the thirtyfirst sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
हिन्दी
1अकम्पन शीघ्रता से जनस्थान से निकला और शीघ्र ही लंका में प्रविष्ट हुआ। उसने रावण से कहा:
2हे राजन्! जनस्थान में निवास करने वाले खर सहित अनेक राक्षस मारे गए। मैं बड़ी कठिनाई से बचकर निकल सका।
3जब अकम्पन ने दशमुख रावण को इस प्रकार निवेदन किया, तब उसके नेत्र क्रोध से लाल हो गए। उसने अकम्पन से इस प्रकार कहा मानो अपने नेत्रों से उसे जला रहा हो:
4जिसने मेरा सुन्दर जनस्थान नष्ट किया है, वह निश्चय ही मरेगा। उसका जीवन दूसरों (उसके शत्रुओं) के अधीन है। समस्त लोकों में वह कहाँ (जीवित) रह सकता है?
5जिसने मुझे अप्रसन्न किया, वह सुखी नहीं रह सकता—चाहे वह इन्द्र हो, कुबेर हो, यम हो अथवा विष्णु ही क्यों न हो।
6मैं संहारकर्ता (यम) का भी संहारक हूँ। मैं जलाने वाली (अग्नि) को भी जला सकता हूँ। मैं मृत्यु में स्वयं मृत्यु के लक्षण भर सकता हूँ।
7क्रुद्ध होने पर मैं अपने तेज से सूर्य और अग्नि को भी जला सकता हूँ। मैं अपने प्रयत्न से वायु का वेग तत्काल रोक सकता हूँ।
8अकम्पन ने भयवश हाथ जोड़कर और लड़खड़ाती वाणी से क्रुद्ध रावण से प्राणदान की याचना की।
9राक्षसराज दशमुख रावण ने अकम्पन को अभय दिया, और उसने कृतज्ञ होकर बिना संकोच ये वचन कहे:
10दशरथ का राम नामक एक युवा पुत्र है। उसका शरीर सिंह के समान है। उसकी भुजाएँ बलिष्ठ और गोल हैं तथा उसके कन्धे वृषभ के समान हैं।
11वह महायशस्वी और अतुलनीय पराक्रम वाला वीर है। उसने आपका जनस्थान तथा दूषण सहित खर को भी नष्ट कर दिया।
12अकम्पन के वचन सुनकर राक्षसराज रावण नागराज के समान गहरी साँस लेकर बोला:
13क्या राम इन्द्र और देवताओं सहित जनस्थान आया था? हे अकम्पन! बोल।
14रावण के वचन सुनकर अकम्पन महान् राम के बल और युद्ध में उनके पराक्रम के विषय में बताता रहा:
15उसका नाम राम है। वह अत्यन्त तेजस्वी दिखता है। वह धनुर्धरों में श्रेष्ठ है। दिव्यास्त्रों का स्वामी वह युद्ध में इन्द्र के समान है।
16वह बलशाली है और उसके नेत्र उज्ज्वल लाल हैं। उसकी वाणी नगाड़े की गूँज के समान गम्भीर है। उसका मुख चन्द्रमा के समान है। उसका अनुज लक्ष्मण रूप में उसके समान ही है।
17राम समृद्ध हैं। वे राजाओं में श्रेष्ठ हैं। उनके साथ लक्ष्मण अग्नि के साथ वायु के समान हैं। राम ने ही जनस्थान ध्वस्त किया है।
18निश्चय ही वे महापुरुष हैं। वहाँ कोई देवता (उनकी सहायता के लिए) नहीं आया। इस विषय में और अधिक जाँच की आवश्यकता नहीं। राम द्वारा छोड़े गए स्वर्णपंख वाले बाण पाँच फणों वाले सर्पों में बदलकर राक्षसों को खा गए।
19राक्षस जहाँ भी गए, भय से ग्रस्त उन्होंने केवल राम को ही अपने सामने देखा। हे निष्पाप स्वामी! इस प्रकार आपका जनस्थान उसके द्वारा नष्ट किया गया।
20राक्षस जहाँ भी गए, भय से ग्रस्त उन्होंने केवल राम को ही अपने सामने देखा। हे निष्पाप स्वामी! इस प्रकार आपका जनस्थान उसके द्वारा नष्ट किया गया।
21अकम्पन के वचन सुनकर रावण ने कहा—मैं जनस्थान जाऊँगा और लक्ष्मण सहित राम का वध करूँगा।
22रावण के ऐसा कहने पर अकम्पन ने उत्तर दिया—मैं आपको बताऊँगा कि वहाँ क्या हुआ। हे राजन्! राम के बल और पराक्रम की बात सुनिए।
23राम महायशस्वी हैं। क्रुद्ध होने पर वे अदम्य हैं। वे अपने बाणों से (बाढ़ में आई) नदी का वेग भी रोक सकते हैं।
24बलशाली राम ग्रहों और नक्षत्रों सहित आकाश को नीचे गिरा सकते हैं। वे समुद्र की गहराई से डूबती पृथ्वी को उठा सकते हैं।
25वे इतने शक्तिशाली हैं कि समुद्र की मर्यादा तोड़कर पृथ्वी को डुबा सकते हैं। वे अपने बाणों से समुद्र अथवा वायु का वेग रोक सकते हैं।
26वे पुरुषों में व्याघ्र हैं। वे इतने शक्तिशाली हैं कि अपने पराक्रम से जगत् का संहार कर पुनः प्राणियों की सृष्टि कर सकते हैं।
27हे दशमुख! जैसे पापियों के लिए स्वर्ग प्राप्त करना सम्भव नहीं, वैसे ही आपके लिए अथवा राक्षसों के समस्त लोक के लिए युद्ध में उन्हें जीतना सम्भव नहीं।
28मुझे नहीं लगता कि देवता और असुर मिलकर भी उनका वध कर सकें; फिर भी उनके विनाश का एक उपाय है। एकाग्र मन से मेरी बात सुनिए:
29इस संसार में राम की सीता नामक एक पत्नी है, जो सुन्दरी है, जिसकी कटि पतली और शरीर सुगठित है। रत्नों से अलंकृत वह स्त्रियों में रत्न है।
30न देवियों में, न गन्धर्वियों में, न अप्सराओं में, न राक्षसियों में ही उसकी समानता करने वाली कोई है। फिर मनुष्यों में उसकी बराबरी करने वाली कहाँ हो सकती है?
31उस महान् वन में राम की पत्नी का बलपूर्वक अपहरण कर लीजिए; सीता से वियुक्त होकर वह अपने प्राण त्याग देगा।
32महाबाहु राक्षसराज रावण को अकम्पन के वचन रुचिकर लगे और विषय पर विचार करते हुए उसने उससे कहा:
33हाँ, कल प्रातःकाल मैं सारथि सहित अकेला हर्षपूर्वक जाऊँगा और वैदेही को इस महानगरी में ले आऊँगा।
34ऐसा कहकर रावण गधों से जुते एक रथ पर आरूढ़ हुआ। उसका वर्ण सूर्य के समान था। वह समस्त दिशाओं को प्रकाशित करता था। रावण चल पड़ा।
35आकाश में उड़ता राक्षसराज (रावण) का वह विशाल रथ मेघ में चन्द्रमा के समान शोभित हुआ।
36रावण मारीच के आश्रम पहुँचा और ताटका के पुत्र उससे मिला। राक्षसराज का चबाने योग्य तथा खाने योग्य भोजन से सत्कार किया गया।
37मारीच ने स्वयं रावण को आसन दिया। उसने उसे जल अर्पित किया और प्रणाम किया। सार्थक जिज्ञासाएँ करते हुए उसने यथोचित शब्दों में कहा:
38हे राक्षसराज! हे राजन्! आशा है राक्षसों के लोक में सब कुशल है। हे स्वामी! (तथापि) आपका सहसा आगमन मुझे सन्देह में डालता है (कि सब ठीक चल रहा है या नहीं)।
39मारीच द्वारा इस प्रकार पूछे जाने पर वाक्पटु यशस्वी रावण ने उससे कहा:
40हे प्रिय! कठिन कर्म करने में समर्थ राम ने मेरे प्रहरियों का वध कर दिया है। अजेय जनस्थान युद्ध में ध्वस्त हो गया है। क्या तुम उसकी पत्नी के अपहरण में मेरी सहायता कर सकते हो? (उसे झुकाने का यही एकमात्र उपाय है।)
41राक्षसराज रावण की बात सुनकर मारीच ने ये वचन कहे—हे राजन्! वह आपका कौन शत्रु है जिसने मित्र के वेश में आपको सीता के विषय में बताया? हे राक्षसों में व्याघ्र! आपसे उपकृत होकर भी वह कौन है जो आपसे प्रसन्न नहीं है?
42राक्षसराज रावण की बात सुनकर मारीच ने ये वचन कहे—हे राजन्! वह आपका कौन शत्रु है जिसने मित्र के वेश में आपको सीता के विषय में बताया? हे राक्षसों में व्याघ्र! आपसे उपकृत होकर भी वह कौन है जो आपसे प्रसन्न नहीं है?
43मुझे बताइए, किसने आपसे सीता को लाने के लिए कहा? कौन समस्त राक्षसकुल के शिखर को गिराना चाहता है?
44जिसने आपको इसके लिए प्रोत्साहित किया, वह निश्चय ही आपका शत्रु है। वह चाहता है कि आप सर्प के मुख से विषदन्त उखाड़ें।
45किसके कर्म से आप इस गलत दिशा में ले जाए गए हैं? आप सुखपूर्वक सो रहे थे, तब किसने आपके ललाट पर प्रहार किया?
46राम एक बलशाली गजराज के समान हैं। उनका शुद्ध और उच्च जन्म उनकी सूँड़ है। उनकी सुगठित और बलिष्ठ भुजाएँ उनके दाँत हैं। उनका तेज उनका मद है। इस मदमत्त गज का युद्ध में कोई सामना नहीं कर सकता।
47राम मनुष्य के रूप में सिंह हैं, युद्धभूमि पर वह सिंह जिसकी पूँछ क्रुद्ध होने पर कटि को छूती है। यह सिंह चतुर राक्षसों के रूप में मृगों का वध करने में निपुण है। उनका शरीर बाणों से भरा है। तीखी तलवारें उनके नुकीले दाँत हैं। सोए हुए ऐसे सिंह को जगाना आपको शोभा नहीं देता।
48हे राक्षसराज! राम नामक पाताल के अत्यन्त भयंकर मुख में कूदना आपके लिए उचित नहीं। उनकी बलिष्ठ भुजाओं से, जो कीचड़ के भँवर हैं, धनुष कौन चुरा सकता है? उनके बाण उस महायुद्ध के प्रवाह में तरंगों की पंक्तियाँ हैं।
49हे लंकापति! हे राक्षसों के अधिपति! कृपया लंका लौट जाइए और अपनी पत्नियों के संग आनन्द लीजिए। राम को वन में अपनी पत्नी सहित आनन्द लेने दीजिए।
50मारीच द्वारा इस प्रकार समझाए जाने पर दशमुख रावण लौट गया और लंका नगरी में अपने श्रेष्ठ भवन में प्रविष्ट हुआ। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के अरण्यकाण्ड का एकत्रिंश सर्ग समाप्त हुआ।
नेपाली
1अकम्पन हतारमा जनस्थानबाट निस्क्यो र छिट्टै लङ्कामा प्रवेश गर्यो। उसले रावणलाई भन्यो:
2हे राजन्! जनस्थानमा बस्ने खरसहित अनेक राक्षस मारिए। म ठूलो कठिनाइले बचेर निस्कन सकेँ।
3जब अकम्पनले दशमुख रावणलाई यसरी निवेदन गर्यो, तब उसका आँखा क्रोधले राता भए। उसले अकम्पनलाई यसरी भन्यो मानौँ आफ्ना आँखाले उसलाई जलाइरहेको छ:
4जसले मेरो सुन्दर जनस्थान नष्ट गरेको छ, ऊ निश्चय नै मर्नेछ। उसको जीवन अरू (उसका शत्रु) को अधीनमा छ। समस्त लोकमा ऊ कहाँ (जीवित) रहन सक्छ?
5जसले मलाई अप्रसन्न पार्यो, ऊ सुखी रहन सक्दैन—चाहे ऊ इन्द्र होस्, कुबेर होस्, यम होस् वा विष्णु नै किन नहोस्।
6म संहारकर्ता (यम) को पनि संहारक हुँ। म जलाउने (अग्नि) लाई पनि जलाउन सक्छु। म मृत्युमा स्वयं मृत्युका लक्षण भर्न सक्छु।
7क्रुद्ध हुँदा म आफ्नो तेजले सूर्य र अग्निलाई पनि जलाउन सक्छु। म आफ्नो प्रयत्नले वायुको वेग तत्कालै रोक्न सक्छु।
8अकम्पनले भयवश हात जोडेर र लर्खराउँदो वाणीले क्रुद्ध रावणसँग प्राणदानको याचना गर्यो।
9राक्षसराज दशमुख रावणले अकम्पनलाई अभय दियो, र उसले कृतज्ञ भई सङ्कोचविना यी वचन भन्यो:
10दशरथका राम नाम गरेका एक युवा पुत्र छन्। उनको शरीर सिंहसमान छ। उनका पाखुरा बलिष्ठ र गोला छन् तथा उनका काँध साँढेसमान छन्।
11उनी महायशस्वी र अतुलनीय पराक्रम भएका वीर हुन्। उनले तपाईंको जनस्थान तथा दूषणसहित खरलाई पनि नष्ट गरिदिए।
12अकम्पनका वचन सुनेर राक्षसराज रावणले नागराजसमान गहिरो सास फेर्दै भन्यो:
13के राम इन्द्र र देवताहरूसहित जनस्थान आएका थिए? हे अकम्पन! भन्।
14रावणका वचन सुनेर अकम्पनले महान् रामको बल र युद्धमा उनको पराक्रमका विषयमा बताउँदै गयो:
15उनको नाम राम हो। उनी अत्यन्तै तेजस्वी देखिन्छन्। उनी धनुर्धरहरूमा श्रेष्ठ छन्। दिव्यास्त्रका स्वामी उनी युद्धमा इन्द्रसमान छन्।
16उनी बलशाली छन् र उनका आँखा उज्ज्वल राता छन्। उनको वाणी नगराको गुञ्जनसमान गम्भीर छ। उनको मुख चन्द्रमासमान छ। उनका भाइ लक्ष्मण रूपमा उनीसमान नै छन्।
17राम समृद्ध छन्। उनी राजाहरूमा श्रेष्ठ छन्। उनीसँग लक्ष्मण अग्निसँग वायुसमान छन्। रामले नै जनस्थान ध्वस्त पारेका हुन्।
18निश्चय नै तिनी महापुरुष हुन्। त्यहाँ कुनै देवता (तिनको सहायताका लागि) आएनन्। यस विषयमा अझ बढी जाँचको आवश्यकता छैन। रामले छोडेका सुनका पखेटा भएका बाण पाँच फणा भएका सर्पमा बदलिएर राक्षसहरूलाई खाइदिए।
19राक्षसहरू जहाँ गए पनि, भयले ग्रस्त तिनले केवल रामलाई नै आफ्नो सामु देखे। हे निष्पाप स्वामी! यसरी तपाईंको जनस्थान उनीद्वारा नष्ट गरियो।
20राक्षसहरू जहाँ गए पनि, भयले ग्रस्त तिनले केवल रामलाई नै आफ्नो सामु देखे। हे निष्पाप स्वामी! यसरी तपाईंको जनस्थान उनीद्वारा नष्ट गरियो।
21अकम्पनका वचन सुनेर रावणले भन्यो—म जनस्थान जानेछु र लक्ष्मणसहित रामको वध गर्नेछु।
22रावणले यसो भनेपछि अकम्पनले उत्तर दियो—म तपाईंलाई बताउनेछु कि त्यहाँ के भयो। हे राजन्! रामको बल र पराक्रमको कुरा सुन्नुहोस्।
23राम महायशस्वी छन्। क्रुद्ध हुँदा उनी अदम्य छन्। उनले आफ्ना बाणले (बाढीमा आएको) नदीको वेग पनि रोक्न सक्छन्।
24बलशाली रामले ग्रह र ताराहरूसहित आकाशलाई तल झार्न सक्छन्। उनले समुद्रको गहिराइबाट डुब्दै गरेको पृथ्वीलाई उठाउन सक्छन्।
25उनी यति शक्तिशाली छन् कि समुद्रको मर्यादा तोडेर पृथ्वीलाई डुबाउन सक्छन्। उनले आफ्ना बाणले समुद्र वा वायुको वेग रोक्न सक्छन्।
26उनी मानिसहरूमा बाघ हुन्। उनी यति शक्तिशाली छन् कि आफ्नो पराक्रमले जगत्को संहार गरी पुनः प्राणीहरूको सृष्टि गर्न सक्छन्।
27हे दशमुख! जसरी पापीहरूका लागि स्वर्ग प्राप्त गर्न सम्भव छैन, त्यसै गरी तपाईंका लागि वा राक्षसहरूको समस्त लोकका लागि युद्धमा उनलाई जित्न सम्भव छैन।
28मलाई लाग्दैन कि देवता र असुर मिलेर पनि उनको वध गर्न सकून्; तापनि उनको विनाशको एउटा उपाय छ। एकाग्र मनले मेरो कुरा सुन्नुहोस्:
29यस संसारमा रामकी सीता नाम गरेकी एउटी पत्नी छिन्, जो सुन्दरी छिन्, जसको कम्मर पातलो र शरीर सुगठित छ। रत्नले अलङ्कृत उनी स्त्रीहरूमा रत्न हुन्।
30न देवीहरूमा, न गन्धर्वीहरूमा, न अप्सराहरूमा, न राक्षसीहरूमा नै उनको समानता गर्ने कोही छ। फेरि मानिसहरूमा उनको बराबरी गर्ने कहाँ हुन सक्छे?
31त्यस महान् वनमा रामकी पत्नीको बलपूर्वक अपहरण गर्नुहोस्; सीताबाट वियुक्त भई ऊ आफ्नो प्राण त्याग्नेछ।
32महाबाहु राक्षसराज रावणलाई अकम्पनका वचन रुचिकर लागे र विषयमा विचार गर्दै उसले उसलाई भन्यो:
33हो, भोलि बिहान म सारथिसहित एक्लै हर्षपूर्वक जानेछु र वैदेहीलाई यस महानगरीमा ल्याउनेछु।
34यसो भनेर रावण गधाले जोतिएको एउटा रथमा आरूढ भयो। त्यसको वर्ण सूर्यसमान थियो। त्यसले समस्त दिशा प्रकाशित गर्थ्यो। रावण हिँड्यो।
35आकाशमा उड्दै गरेको राक्षसराज (रावण) को त्यो विशाल रथ बादलमा चन्द्रमासमान शोभित भयो।
36रावण मारीचको आश्रममा पुग्यो र ताटकाको पुत्र उसलाई भेट्यो। राक्षसराजको चपाउनयोग्य तथा खानयोग्य भोजनले सत्कार गरियो।
37मारीचले आफैँ रावणलाई आसन दियो। उसले उसलाई पानी अर्पण गर्यो र प्रणाम गर्यो। सार्थक जिज्ञासा गर्दै उसले यथोचित शब्दमा भन्यो:
38हे राक्षसराज! हे राजन्! आशा छ राक्षसहरूको लोकमा सबै कुशल छ। हे स्वामी! (तापनि) तपाईंको एक्कासि आगमनले मलाई सन्देहमा पार्छ (कि सबै ठीक चलिरहेको छ कि छैन)।
39मारीचले यसरी सोधेपछि वाक्पटु यशस्वी रावणले उसलाई भन्यो:
40हे प्रिय! कठिन कर्म गर्न समर्थ रामले मेरा प्रहरीहरूको वध गरिदिएका छन्। अजेय जनस्थान युद्धमा ध्वस्त भइसकेको छ। के तिमीले उसकी पत्नीको अपहरणमा मेरो सहायता गर्न सक्छौ? (उसलाई झुकाउने यही एउटै उपाय हो।)
41राक्षसराज रावणको कुरा सुनेर मारीचले यी वचन भन्यो—हे राजन्! त्यो तपाईंको कुन शत्रु हो जसले मित्रको भेषमा तपाईंलाई सीताको विषयमा बतायो? हे राक्षसहरूमा बाघ! तपाईंबाट उपकृत भएर पनि ऊ को हो जो तपाईंसँग प्रसन्न छैन?
42राक्षसराज रावणको कुरा सुनेर मारीचले यी वचन भन्यो—हे राजन्! त्यो तपाईंको कुन शत्रु हो जसले मित्रको भेषमा तपाईंलाई सीताको विषयमा बतायो? हे राक्षसहरूमा बाघ! तपाईंबाट उपकृत भएर पनि ऊ को हो जो तपाईंसँग प्रसन्न छैन?
43मलाई भन्नुहोस्, कसले तपाईंलाई सीता ल्याउन भन्यो? कसले समस्त राक्षसकुलको शिखर ढाल्न चाहन्छ?
44जसले तपाईंलाई यसका लागि प्रोत्साहित गर्यो, ऊ निश्चय नै तपाईंको शत्रु हो। ऊ चाहन्छ कि तपाईंले सर्पको मुखबाट विषदन्त उखेल्नुहोस्।
45कसको कर्मले तपाईं यस गलत दिशामा लगिनुभएको छ? तपाईं सुखपूर्वक सुतिरहनुभएको थियो, तब कसले तपाईंको निधारमा प्रहार गर्यो?
46राम एउटा बलशाली गजराजसमान छन्। उनको शुद्ध र उच्च जन्म उनको सुँड हो। उनका सुगठित र बलिष्ठ पाखुरा उनका दाह्रा हुन्। उनको तेज उनको मद हो। यस मदमत्त गजको युद्धमा कसैले सामना गर्न सक्दैन।
47राम मानिसको रूपमा सिंह हुन्, युद्धभूमिमा त्यो सिंह जसको पुच्छरले क्रुद्ध हुँदा कम्मर छुन्छ। यो सिंह चतुर राक्षसका रूपमा मृगहरूको वध गर्नमा निपुण छ। उनको शरीर बाणले भरिएको छ। तीखा तरबार उनका चुच्चा दाँत हुन्। सुतेको यस्तो सिंहलाई ब्युँझाउनु तपाईंलाई शोभा दिँदैन।
48हे राक्षसराज! राम नाम गरेको पातालको अत्यन्तै भयंकर मुखमा हाम्फाल्नु तपाईंका लागि उचित होइन। उनका बलिष्ठ पाखुराबाट, जो हिलोका भुमरी हुन्, धनुष कसले चोर्न सक्छ? उनका बाण त्यस महायुद्धको प्रवाहमा छालका पङ्क्ति हुन्।
49हे लङ्कापति! हे राक्षसहरूका अधिपति! कृपया लङ्का फर्कनुहोस् र आफ्ना पत्नीहरूको सङ्गमा आनन्द लिनुहोस्। रामलाई वनमा आफ्नी पत्नीसहित आनन्द लिन दिनुहोस्।
50मारीचले यसरी बुझाएपछि दशमुख रावण फर्क्यो र लङ्का नगरीमा आफ्नो श्रेष्ठ भवनमा प्रवेश गर्यो। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको अरण्यकाण्डको एकतीसौँ सर्ग समाप्त भयो।