सर्गः 9
युद्धकाण्ड · अध्याय 9
संस्कृत
1ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः । सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: । इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।। प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः । धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।। परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् । चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।। प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः । अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
2ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः । सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: । इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।। प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः । धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।। परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् । चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।। प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः । अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
3ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः । सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: । इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।। प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः । धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।। परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् । चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।। प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः । अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
4ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः । सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: । इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।। प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः । धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।। परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् । चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।। प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः । अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
5ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः । सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।। अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: । इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।। प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः । धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।। परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् । चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।। प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः । अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
6अद्यरामंवधिष्यामस्सुग्रीवंसचलक्ष्मणम् । कृपणंचहनूमन्तंलङ्कायेनप्रधर्षिता ।।6.9.6।।
7तान्गृहीतायुधान् सर्वान्वारयित्वाविभीषणः । अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंपुनःप्रत्युपवेश्यतान् ।।6.9.7।।
8अप्युपायैस्त्रिभिस्तातयोऽर्थःप्राप्तुंनशक्यते । तस्यविक्रमकालांस्तान्युक्तानाहुर्मनीषिणः ।।6.9.8।।
9प्रमत्तेष्यभियुक्तेषुदैवेनप्रहतेषुच । विक्रमास्तातसिध्यन्तिपरीक्ष्यविधिनाकृताः ।।6.9.9।।
10अप्रमत्तंकथंतंतुविजिगीषुंबलेस्थितम् । जितरोषंदुराधर्षतंप्रधर्षयितुमिच्छथ ।।6.9.10।।
11समुद्रंलङ्घयित्वातुघोरंनदनदीपतिम् । गतिंहनूमतोलोकेकोविद्यात्तर्कयेतवा ।।6.9.11।।
12बलान्यपरिमेयानिवीर्याणिचनिशाचराः । परेषांसहसाऽवज्ञानकर्तव्याकथञ्चन ।।6.9.12।।
13किंचराक्षसराजस्यरामेणापकृतंपुरा । आजहारजनस्थानाद्यस्यभार्यांयशस्विनः ।।6.9.13।।
14खरोयद्यतिवृत्तस्तुरामेणनिहतोरणे । अवश्यंप्राणिनांप्राणारक्षितव्यायथाबलम् ।।6.9.14।।
15एतन्निमित्तंवैदेहीभयंनस्सुमहद्भवेत् । आहृतासापरित्याज्याकलहार्थेकृतेनकिम् ।।6.9.15।।
16नतुक्षमंवीर्यवतातेनधर्मानुवर्तिना । वैरंनिरर्थकंकर्तुंदीयतामस्यमैथिली ।।6.9.16।।
17यावन्नसगजांसाश्वांबहुरत्नसमाकुलाम् । पुरींदारयतेबाणैर्दीयतामस्यमैथिली ।।6.9.17।।
18यावत्सुघोरामहतीदुर्धर्षाहरिवाहिनी । नावस्कन्दतिनोलङ्कांतावत्सीताप्रदीयताम् ।।6.9.18।।
19विनश्येद्धिपुरीलङ्काशूरास्सर्वेचराक्षसाः । रामस्यदयितापत्नीनस्वयंनयदिदीयते ।।6.9.19।।
20प्रसादयेत्वांबन्धुत्वात्कुरुष्यवचनंमम । हितंतथ्यमहंब्रूमिदीयतामस्यमैथिली ।।6.9.20।।
21पुराशरत्सूर्यमरीचिसन्निभान्नवाग्रपुङ्खान् सुदृढान्नृपात्मजः । सृजत्यमोघान्विशिखान्वधायतेप्रदीयतांदशरधायमैथिली ।।6.9.21।।
22त्वजस्वकोपंसुखधर्मनाशनंभजस्वधर्मंरतिकीर्तिवर्धनम् । प्रसीदजीवेमसपुत्रबान्धवाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।6.9.22।।
23विभीषणवच्शुत्वारावणोराक्षसेश्वराः । विसर्जयित्वातान्सर्वान्प्रविवेशस्वकंगृहम् ।।6.9.23।।
अंग्रेज़ी
1Then Nikumbha, Rshabha, mighty Suryasatru, Supthagna, Yagnaha raksha, Mahaparva, Mahodaro, Durdarsha, Agnikethu, Rasmikethu Rakshasas, Further Ravana's own son powerful Indrajith, Virupaksha and Prahasta, and mighty Rakshasas Vajradamshtra, Dumraaksha and also Durmukha of huge body holding iron bars, tridents, battle axes, bows and sharp arrows, very sharp swords, got up, highly enraged and all Rakshasas glowing like fire addressed Ravana.
2Then Nikumbha, Rshabha, mighty Suryasatru, Supthagna, Yagnaha raksha, Mahaparva, Mahodaro, Durdarsha, Agnikethu, Rasmikethu Rakshasas, Further Ravana's own son powerful Indrajith, Virupaksha and Prahasta, and mighty Rakshasas Vajradamshtra, Dumraaksha and also Durmukha of huge body holding iron bars, tridents, battle axes, bows and sharp arrows, very sharp swords, got up, highly enraged and all Rakshasas glowing like fire addressed Ravana.
3Then Nikumbha, Rshabha, mighty Suryasatru, Supthagna, Yagnaha raksha, Mahaparva, Mahodaro, Durdarsha, Agnikethu, Rasmikethu Rakshasas, Further Ravana's own son powerful Indrajith, Virupaksha and Prahasta, and mighty Rakshasas Vajradamshtra, Dumraaksha and also Durmukha of huge body holding iron bars, tridents, battle axes, bows and sharp arrows, very sharp swords, got up, highly enraged and all Rakshasas glowing like fire addressed Ravana.
4Then Nikumbha, Rshabha, mighty Suryasatru, Supthagna, Yagnaha raksha, Mahaparva, Mahodaro, Durdarsha, Agnikethu, Rasmikethu Rakshasas, Further Ravana's own son powerful Indrajith, Virupaksha and Prahasta, and mighty Rakshasas Vajradamshtra, Dumraaksha and also Durmukha of huge body holding iron bars, tridents, battle axes, bows and sharp arrows, very sharp swords, got up, highly enraged and all Rakshasas glowing like fire addressed Ravana.
5Then Nikumbha, Rshabha, mighty Suryasatru, Supthagna, Yagnaha raksha, Mahaparva, Mahodaro, Durdarsha, Agnikethu, Rasmikethu Rakshasas, Further Ravana's own son powerful Indrajith, Virupaksha and Prahasta, and mighty Rakshasas Vajradamshtra, Dumraaksha and also Durmukha of huge body holding iron bars, tridents, battle axes, bows and sharp arrows, very sharp swords, got up, highly enraged and all Rakshasas glowing like fire addressed Ravana.
6"Right now, we will kill Rama along with Lakshmana, Sugriva and vile Hanuman, on whose account Lanka was attacked."
7With folded hands, Vibheeshana made all the (Rakshasas) wielding arms to stop and sit and addressed these words to Ravana.
8"Dear father, intelligent people say that an act which cannot be accomplished by the three means (Sama Conciliation, Dana Gift, Bheda Sowing dissension), should only be accomplished diligently by one's heroic deed. Therefore, we should think of war only after the above three means are employed."
9"O Dear at those who are not alert, who are attacked by the enemy, and who are struck by fate, if you examine diligently according to prescribed method and perform deeds of heroic valour you will succeed."
10"How do you wish to overpower, him who is very attentive, bent on victory, mighty, steadfast, has subdued anger and unassailable?"
11"Hanuman has crossed over the ocean, a Lord of streams and rivers and arrived. Who can ever know or think of such a task in this world?"
12"Enemy's strength and valour is inestimable to relate. Do not disregard rashly, O Night ranger"
13"What offence did Rama do earlier to the Rakshasa king that he abducted the glorious wife of Rama from Janasthana?"
14"(It is true) Khara was killed by Rama in war as he acted beyond his limit. Certainly, living beings will have to protect their life with their own strength."
15"On account of this, we have a great fear of Vaidehi. She, who was brought here, is to be given away. What is the use of doing anything, which may be the cause of strife?"
16"To have enmity with a valorous one, a follower of dharma, is useless and not good for us. Give away Mythili to him (Rama)."
17"Before Rama comes with elephants and horses and tears with his arrows, this Lanka filled with abundance of gems, give away Mythili."
18"Lest the highly dreadful, formidable and huge Vanara troops surround all over Lanka. Give away Sita."
19"If Rama's dear wife is not given, this Lanka will be destroyed and also all Rakshasas."
20"I am requesting you because you are my relation (brother). Do as I said, as I am telling you for your welfare. Give away Sita."
21"You may restore Rama's Mythili, before the emperor Dasaratha's son sends forth solid unfailing arrows shining like autumnal Sun provided with fresh heads and shafts for killing you."
22"Give up that happiness and anger which destroys virtues. Seek pleasures that enhance fame. Be pacified. Live happily with sons and relatives restoring Mythili to Rama, the son of Dasaratha."
23Having heard everything that was told by Vibheeshana, the Lord of Rakshasas sent away all and entered his palace. ।। इत्यार्षेवाल्मीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेनवमस्सर्गः ।। This is the end of the ninth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.
हिन्दी
1तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावण का अपना बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष और प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष और विशाल शरीर वाला दुर्मुख — ये सब लौहदण्ड, त्रिशूल, परशु, धनुष और तीखे बाण तथा अत्यन्त तीखी तलवारें धारण किए अत्यन्त क्रुद्ध होकर उठ खड़े हुए, और अग्नि के समान देदीप्यमान उन सब राक्षसों ने रावण से कहा —
2तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावण का अपना बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष और प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष और विशाल शरीर वाला दुर्मुख — ये सब लौहदण्ड, त्रिशूल, परशु, धनुष और तीखे बाण तथा अत्यन्त तीखी तलवारें धारण किए अत्यन्त क्रुद्ध होकर उठ खड़े हुए, और अग्नि के समान देदीप्यमान उन सब राक्षसों ने रावण से कहा —
3तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावण का अपना बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष और प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष और विशाल शरीर वाला दुर्मुख — ये सब लौहदण्ड, त्रिशूल, परशु, धनुष और तीखे बाण तथा अत्यन्त तीखी तलवारें धारण किए अत्यन्त क्रुद्ध होकर उठ खड़े हुए, और अग्नि के समान देदीप्यमान उन सब राक्षसों ने रावण से कहा —
4तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावण का अपना बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष और प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष और विशाल शरीर वाला दुर्मुख — ये सब लौहदण्ड, त्रिशूल, परशु, धनुष और तीखे बाण तथा अत्यन्त तीखी तलवारें धारण किए अत्यन्त क्रुद्ध होकर उठ खड़े हुए, और अग्नि के समान देदीप्यमान उन सब राक्षसों ने रावण से कहा —
5तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावण का अपना बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष और प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष और विशाल शरीर वाला दुर्मुख — ये सब लौहदण्ड, त्रिशूल, परशु, धनुष और तीखे बाण तथा अत्यन्त तीखी तलवारें धारण किए अत्यन्त क्रुद्ध होकर उठ खड़े हुए, और अग्नि के समान देदीप्यमान उन सब राक्षसों ने रावण से कहा —
6'अभी इसी समय हम लक्ष्मण, सुग्रीव तथा उस नीच हनुमान् सहित राम का वध कर देंगे, जिसके कारण लङ्का पर आक्रमण हुआ।'
7विभीषण ने हाथ जोड़कर अस्त्र धारण किए उन सब (राक्षसों) को रोककर बैठाया और रावण से ये वचन कहे —
8'हे तात! बुद्धिमान् जन कहते हैं कि जो कार्य तीन उपायों (साम, दान, भेद) से सिद्ध न हो सके, उसे ही अपने वीर कर्म से यत्नपूर्वक सिद्ध करना चाहिए। इसलिए उपर्युक्त तीनों उपायों का प्रयोग करने के पश्चात् ही हमें युद्ध का विचार करना चाहिए।
9'हे तात! जो असावधान हैं, जिन पर शत्रु आक्रमण कर चुका है और जो भाग्य से आहत हैं — उन पर यदि आप विधिपूर्वक यत्नपूर्वक विचार कर वीरतापूर्ण कर्म करें, तो आपको सफलता मिलेगी।
10'जो अत्यन्त सावधान है, विजय के लिए दृढ़प्रतिज्ञ है, बलशाली, स्थिर, क्रोध पर विजयी और अजेय है — उसे आप कैसे परास्त करना चाहते हैं?
11'हनुमान् धाराओं और सरिताओं के स्वामी समुद्र को लाँघकर आया। इस संसार में ऐसे कार्य को कौन जान या सोच भी सकता है?
12'शत्रु के बल और पराक्रम का वर्णन करना असम्भव है। हे निशाचर! उतावली में उसका तिरस्कार न कीजिए।
13'राम ने पहले राक्षसराज का कौन-सा अपराध किया था जो उसने जनस्थान से राम की यशस्विनी पत्नी का अपहरण किया?
14'(यह सत्य है कि) खर ने मर्यादा का उल्लङ्घन किया, इसलिए राम ने युद्ध में उसका वध किया। निश्चय ही प्राणियों को अपने बल से अपने प्राणों की रक्षा करनी ही पड़ती है।
15'इसी कारण हमें वैदेही से महान् भय है। जो यहाँ लाई गई हैं, उन्हें लौटा देना चाहिए। ऐसा कुछ करने से क्या लाभ जो कलह का कारण बने?
16'पराक्रमी और धर्मपरायण से वैर करना व्यर्थ है और हमारे लिए हितकर नहीं। उन्हें (राम को) मैथिली लौटा दीजिए।
17'इससे पहले कि राम हाथियों और अश्वों सहित आएँ और अपने बाणों से रत्नों की प्रचुरता से भरी इस लङ्का को छिन्न-भिन्न कर दें, मैथिली लौटा दीजिए।
18'कहीं ऐसा न हो कि अत्यन्त भयङ्कर, दुर्जेय और विशाल वानरसेना समूची लङ्का को चारों ओर से घेर ले। सीता को लौटा दीजिए।
19'यदि राम की प्रिय पत्नी नहीं लौटाई गई, तो यह लङ्का नष्ट हो जाएगी और सब राक्षस भी।
20'मैं आपसे प्रार्थना कर रहा हूँ क्योंकि मैं आपका सम्बन्धी (भाई) हूँ। जैसा मैंने कहा वैसा कीजिए, क्योंकि मैं आपके कल्याण के लिए ही कह रहा हूँ। सीता को लौटा दीजिए।
21'इससे पहले कि सम्राट् दशरथ के पुत्र आपके वध के लिए नए फलों और शल्यों से युक्त, शरत्कालीन सूर्य के समान देदीप्यमान, अमोघ और दृढ़ बाण छोड़ें, आप राम की मैथिली लौटा दीजिए।
22'गुणों को नष्ट करने वाले उस सुख और क्रोध को त्याग दीजिए। यश बढ़ाने वाले सुखों को खोजिए। शान्त हो जाइए। दशरथनन्दन राम को मैथिली लौटाकर पुत्रों और सम्बन्धियों सहित सुखपूर्वक जीवन बिताइए।'
23विभीषण के कहे सब वचन सुनकर राक्षसराज ने सबको विदा कर दिया और अपने भवन में प्रविष्ट हो गया। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के युद्धकाण्ड का नवम सर्ग समाप्त हुआ।
नेपाली
1तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावणको आफ्नै बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष र प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष र विशाल शरीर भएको दुर्मुख — यी सबै फलामका डन्डा, त्रिशूल, बन्चरो, धनु र तीखा बाण तथा अत्यन्त तीखा तरबार धारण गरी अत्यन्त क्रुद्ध भई उठे, र आगोझैँ देदीप्यमान ती सबै राक्षसले रावणलाई भने —
2तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावणको आफ्नै बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष र प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष र विशाल शरीर भएको दुर्मुख — यी सबै फलामका डन्डा, त्रिशूल, बन्चरो, धनु र तीखा बाण तथा अत्यन्त तीखा तरबार धारण गरी अत्यन्त क्रुद्ध भई उठे, र आगोझैँ देदीप्यमान ती सबै राक्षसले रावणलाई भने —
3तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावणको आफ्नै बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष र प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष र विशाल शरीर भएको दुर्मुख — यी सबै फलामका डन्डा, त्रिशूल, बन्चरो, धनु र तीखा बाण तथा अत्यन्त तीखा तरबार धारण गरी अत्यन्त क्रुद्ध भई उठे, र आगोझैँ देदीप्यमान ती सबै राक्षसले रावणलाई भने —
4तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावणको आफ्नै बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष र प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष र विशाल शरीर भएको दुर्मुख — यी सबै फलामका डन्डा, त्रिशूल, बन्चरो, धनु र तीखा बाण तथा अत्यन्त तीखा तरबार धारण गरी अत्यन्त क्रुद्ध भई उठे, र आगोझैँ देदीप्यमान ती सबै राक्षसले रावणलाई भने —
5तब निकुम्भ, ऋषभ, बलशाली सूर्यशत्रु, सुप्तघ्न, यज्ञहा, राक्ष, महापार्श्व, महोदर, दुर्धर्ष, अग्निकेतु, रश्मिकेतु नामक राक्षस, तथा रावणको आफ्नै बलशाली पुत्र इन्द्रजित्, विरूपाक्ष र प्रहस्त, तथा बलशाली राक्षस वज्रदंष्ट्र, धूम्राक्ष र विशाल शरीर भएको दुर्मुख — यी सबै फलामका डन्डा, त्रिशूल, बन्चरो, धनु र तीखा बाण तथा अत्यन्त तीखा तरबार धारण गरी अत्यन्त क्रुद्ध भई उठे, र आगोझैँ देदीप्यमान ती सबै राक्षसले रावणलाई भने —
6'अहिले यसै बेला हामी लक्ष्मण, सुग्रीव तथा त्यो नीच हनुमान्सहित रामको वध गरिदिनेछौँ, जसका कारण लङ्कामाथि आक्रमण भयो।'
7विभीषणले हात जोडेर अस्त्र धारण गरेका ती सबै (राक्षस) लाई रोकेर बसाले र रावणलाई यी वचन भने —
8'हे तात! बुद्धिमान् जनहरू भन्छन् कि जुन कार्य तीन उपाय (साम, दान, भेद) ले सिद्ध हुन सक्दैन, त्यसैलाई आफ्नो वीर कर्मले यत्नपूर्वक सिद्ध गर्नुपर्छ। त्यसैले उपर्युक्त तीनै उपायको प्रयोग गरेपछि मात्र हामीले युद्धको विचार गर्नुपर्छ।
9'हे तात! जो असावधान छन्, जसमाथि शत्रुले आक्रमण गरिसकेको छ र जो भाग्यले आहत छन् — तिनीहरूमाथि यदि तपाईंले विधिपूर्वक यत्नपूर्वक विचार गरी वीरतापूर्ण कर्म गर्नुभयो भने तपाईंलाई सफलता मिल्नेछ।
10'जो अत्यन्त सावधान छ, विजयका लागि दृढप्रतिज्ञ छ, बलशाली, स्थिर, क्रोधमाथि विजयी र अजेय छ — उसलाई तपाईं कसरी परास्त पार्न चाहनुहुन्छ?
11'हनुमान् धारा र नदीहरूका स्वामी समुद्र नाघेर आयो। यस संसारमा यस्तो कार्यलाई कसले जान्न वा सोच्न पनि सक्छ?
12'शत्रुको बल र पराक्रमको वर्णन गर्नु असम्भव छ। हे निशाचर! हतारमा त्यसको तिरस्कार नगर्नुहोस्।
13'रामले पहिले राक्षसराजको कुन अपराध गरेको थियो जसले उसले जनस्थानबाट रामकी यशस्विनी पत्नीको अपहरण गर्यो?
14'(यो सत्य हो कि) खरले मर्यादाको उल्लङ्घन गर्यो, त्यसैले रामले युद्धमा त्यसको वध गरे। निश्चय नै प्राणीहरूले आफ्नो बलले आफ्नो प्राणको रक्षा गर्नै पर्छ।
15'यसैकारण हामीलाई वैदेहीबाट महान् भय छ। जो यहाँ ल्याइनुभएको छ, उहाँलाई फिर्ता गर्नुपर्छ। यस्तो केही गरेर के लाभ जुन कलहको कारण बनोस्?
16'पराक्रमी र धर्मपरायणसँग वैर गर्नु व्यर्थ छ र हाम्रा लागि हितकर छैन। उसलाई (रामलाई) मैथिली फिर्ता दिनुहोस्।
17'रामले हात्ती र घोडासहित आएर आफ्ना बाणले रत्नको प्रचुरताले भरिएको यो लङ्कालाई छिन्नभिन्न पार्नुअघि नै मैथिली फिर्ता दिनुहोस्।
18'कतै यस्तो नहोस् कि अत्यन्त भयङ्कर, दुर्जेय र विशाल वानरसेनाले सम्पूर्ण लङ्कालाई चारैतिरबाट घेरोस्। सीतालाई फिर्ता दिनुहोस्।
19'यदि रामकी प्रिय पत्नी फिर्ता गरिएन भने यो लङ्का नष्ट हुनेछ र सबै राक्षस पनि।
20'म तपाईंसँग प्रार्थना गर्दै छु किनभने म तपाईंको आफन्त (भाइ) हुँ। मैले भनेजस्तै गर्नुहोस्, किनभने म तपाईंको कल्याणकै लागि भन्दै छु। सीतालाई फिर्ता दिनुहोस्।
21'सम्राट् दशरथका पुत्रले तपाईंको वधका लागि नयाँ फलक र शल्यले युक्त, शरत्कालीन सूर्यझैँ देदीप्यमान, अमोघ र दृढ बाण छाड्नुअघि नै तपाईंले रामकी मैथिली फिर्ता दिनुहोस्।
22'गुणहरूलाई नष्ट पार्ने त्यो सुख र क्रोध त्याग्नुहोस्। यश बढाउने सुख खोज्नुहोस्। शान्त हुनुहोस्। दशरथनन्दन रामलाई मैथिली फिर्ता गरी पुत्र र आफन्तसहित सुखपूर्वक जीवन बिताउनुहोस्।'
23विभीषणले भनेका सबै वचन सुनेर राक्षसराजले सबैलाई बिदा गर्यो र आफ्नो भवनमा प्रवेश गर्यो। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको युद्धकाण्डको नवौँ सर्ग समाप्त भयो।