अध्याय 119

सर्गः 119

दिखाएँ:
दृश्य:
rama sita
श्लोक 1
संस्कृत

एवमुक्तातुवैदेहिपरुषंरोमहर्षणम् । राघवेणसरोषेणश्रुत्वाप्रव्यथिताऽभवत् ।।6.119.1।।

अंग्रेज़ी

Vaidehi heard the harsh horripilating words spoken by Rama in anger and was very much afflicted.

हिन्दी

राम द्वारा क्रोध में कहे गए वे कठोर और रोमाञ्चकारी वचन सुनकर वैदेही अत्यन्त पीड़ित हुईं।

नेपाली

रामले क्रोधमा भनेका ती कठोर र रोमाञ्चकारी वचन सुनेर वैदेही अत्यन्त पीडित भइन्।

श्लोक 2
संस्कृत

सातदश्रुतपूर्वंहिजनेमहतिमैथिली । श्रुत्वाभर्तृर्वचोरूक्षंलज्जयावनताभवत् ।।6.119.2।।

अंग्रेज़ी

Then Mythili hearing her husband 's harsh words, in the presence of a large number of people, stayed bent with shyness.

हिन्दी

तब अपने पति के कठोर वचन जनसमूह के समक्ष सुनकर मैथिली लज्जा से झुककर खड़ी रहीं।

नेपाली

तब आफ्ना पतिका कठोर वचन जनसमूहको अगाडि सुनेर मैथिली लाजले निहुरिएर उभिइरहिन्।

janaka
श्लोक 3
संस्कृत

प्रविशन्तीवगात्राणिस्वानिसाजनकात्मजा । वाक्षरैस्स्सैःसशल्येवभृशमाश्रूण्यवर्तयत् ।।6.119.3।।

अंग्रेज़ी

As if pierced by those arrowlike words, Janaka's daughter shed tears excessively, shrinking into her own limbs.

हिन्दी

बाणों के समान उन वचनों से बिंधकर जनकपुत्री अपने अङ्गों को सिकोड़ती हुईं प्रचुर अश्रु बहाने लगीं।

नेपाली

बाणझैँ ती वचनले बेधिएर जनकपुत्री आफ्ना अङ्ग खुम्च्याउँदै प्रचुर आँसु बगाउन थालिन्।

श्लोक 4
संस्कृत

ततोबाष्पपरिक्लिन्नंप्रमार्जन्तीस्वमाननम् । शनैर्गद्गदयावाचाभर्तारमिदमब्रवीत् ।।6.119.4।।

अंग्रेज़ी

Thereafter, wiping her face clean from flowing tears she spoke slowly in a choked voice in broken words to her husband.

हिन्दी

तत्पश्चात् बहते अश्रुओं से अपना मुख पोंछकर उन्होंने अवरुद्ध कण्ठ से टूटे शब्दों में धीरे-धीरे अपने पति से कहा।

नेपाली

त्यसपछि बग्दै गरेका आँसुले आफ्नो अनुहार पुछेर उनले अवरुद्ध कण्ठले टुटेका शब्दमा बिस्तारै आफ्ना पतिसँग भनिन्।

श्लोक 5
संस्कृत

किंमामसदृशंवाक्यमीदृशंश्रोत्रदारुणम् । रूक्षंश्रावयसेवीर प्राकृतःप्राकृतमिव ।।6.119.5।।

अंग्रेज़ी

"Hero! Why are you addressing me in such harsh unkind words in a rude manner, in a harsh tone like a common man?"

हिन्दी

'हे वीर! आप मुझसे ऐसे कठोर और निर्दय वचन रूखे ढंग से, साधारण पुरुष के समान कठोर स्वर में क्यों कह रहे हैं?'

नेपाली

'हे वीर! तपाईं मसँग यस्ता कठोर र निर्दय वचन रूखो ढङ्गले, साधारण पुरुषझैँ कठोर स्वरमा किन भन्दै हुनुहुन्छ?'

श्लोक 6
संस्कृत

न तथास्मिमहाबाहो यथामामवगच्छसि । प्रत्ययंगच्छमेस्वेनचारित्रेणैवतेशपे ।।6.119.6।।

अंग्रेज़ी

"O Mighty armed! I am not as you think of me, so also show me a proof of it in my past. I swear on my past."

हिन्दी

'हे महाबाहु! मैं वैसी नहीं हूँ जैसा आप मुझे समझते हैं; इसका प्रमाण मेरे भूतकाल में देख लीजिए। मैं अपने आचरण की शपथ लेती हूँ।'

नेपाली

'हे महाबाहु! म तपाईंले सोच्नुभएजस्ती छैनँ; यसको प्रमाण मेरो विगतमा हेर्नुहोस्। म आफ्नो आचरणको शपथ खान्छु।'

श्लोक 7
संस्कृत

पृथकस्त्रीणांप्रचारेणजातिंत्वंपरिशङ्कसे । परित्यजैनांशङ्कांतुयदितेऽहंपरीक्षिता ।।6.119.7।।

अंग्रेज़ी

"You give up judging all womankind by the path followed by vulgar women. You give up these doubts if you have examined."

हिन्दी

'समस्त नारीजाति को उन साधारण स्त्रियों के मार्ग से मत आँकिए। यदि आपने परीक्षा कर ली है तो ये सन्देह त्याग दीजिए।'

नेपाली

'समस्त नारीजातिलाई ती साधारण स्त्रीहरूको मार्गबाट नआँक्नुहोस्। यदि तपाईंले परीक्षा गरिसक्नुभएको छ भने यी सन्देह त्याग्नुहोस्।'

ravana
श्लोक 8
संस्कृत

यदहंगात्रसम्पर्शंगतास्मिविशवाप्रभो । कामकारो न मेतत्रदैवंतत्रापराध्यति ।।6.119.8।।

अंग्रेज़ी

"O Lord! I was helpless when Ravana contacted my limbs in the past. I was not acting according to my will. My fate is to be blamed and not me."

हिन्दी

'हे स्वामी! जब रावण ने भूतकाल में मेरे अङ्गों का स्पर्श किया, तब मैं असहाय थी। मैं अपनी इच्छा से आचरण नहीं कर रही थी। मेरा भाग्य दोषी है, मैं नहीं।'

नेपाली

'हे स्वामी! जब रावणले विगतमा मेरा अङ्ग स्पर्श गर्‍यो, तब म असहाय थिएँ। म आफ्नो इच्छाले आचरण गरिरहेकी थिइनँ। मेरो भाग्य दोषी छ, म होइनँ।'

श्लोक 9
संस्कृत

मदधीनंतुयत्तन्मेहृदयंत्वयिवर्तते । पराधीनेषुगात्रेषुकिंकरिष्याम्यनीश्वरी ।।6.119.9।।

अंग्रेज़ी

"That mind which is under my control is my heart and it abides in you. What can I do about my limbs when I am at others' mercy?"

हिन्दी

'जो मन मेरे वश में है वह मेरा हृदय है और वह आप ही में स्थित है। जब मैं दूसरों के अधीन थी, तब अपने अङ्गों का मैं क्या कर सकती थी?'

नेपाली

'जुन मन मेरो वशमा छ त्यो मेरो हृदय हो र त्यो तपाईंमै रहेको छ। जब म अरूको अधीनमा थिएँ, तब आफ्ना अङ्गको म के गर्न सक्थेँ?'

rama
श्लोक 10
संस्कृत

सहसम्वृद्धभावेनसंसर्गेण च मानद । यदितेऽहं न विज्ञाताहतातेनास्मिशाश्वतम् ।।6.119.10।।

अंग्रेज़ी

"Honourable Rama! If I am not understood by you despite our growing up together with love and in spite of our intimate relationship, I am done forever."

हिन्दी

'हे माननीय राम! यदि साथ-साथ प्रेमपूर्वक बढ़ने और हमारे घनिष्ठ सम्बन्ध के पश्चात् भी आप मुझे नहीं समझ सके, तो मेरा सदा के लिए अन्त हो गया।'

नेपाली

'हे माननीय राम! यदि सँगसँगै प्रेमपूर्वक हुर्केर र हाम्रो घनिष्ठ सम्बन्धपछि पनि तपाईंले मलाई बुझ्न सक्नुभएन भने, मेरो सदाका लागि अन्त्य भयो।'

hanuman
श्लोक 11
संस्कृत

प्रेषितस्तेमहावीरोहनुमानवलोककः । लङ्कास्थाहंत्वयाराजन्किंतदा न विसर्जिता ।।6.119.11।।

अंग्रेज़ी

"King! When the great hero Hanuman was sent by you to find me in Lanka, why did you not leave me then."

हिन्दी

'हे राजन्! जब महान् वीर हनुमान् आपके द्वारा लङ्का में मुझे खोजने भेजे गए थे, तब आपने मुझे क्यों नहीं त्याग दिया?'

नेपाली

'हे राजन्! जब महान् वीर हनुमान् तपाईंद्वारा लङ्कामा मलाई खोज्न पठाइएका थिए, तब तपाईंले मलाई किन त्याग्नुभएन?'

hanuman
श्लोक 12
संस्कृत

प्रत्यक्षंवानरस्यास्यतद्वाक्यसमनन्तरम् । त्वयासन्त्यक्तयावीरत्यक्तंस्याजजीवितंमया ।।6.119.12।।

अंग्रेज़ी

"O hero! Had you given me up immediately on receiving your message from Vanara I would have given up my life in the presence of Hanuman there itself."

हिन्दी

'हे वीर! यदि वानर से अपना सन्देश पाते ही आपने मुझे त्याग दिया होता, तो मैं वहीं हनुमान् के समक्ष अपने प्राण त्याग देती।'

नेपाली

'हे वीर! यदि वानरबाट आफ्नो सन्देश पाउनासाथ तपाईंले मलाई त्याग्नुभएको भए, म त्यहीँ हनुमान्को अगाडि आफ्नो प्राण त्याग्थेँ।'

श्लोक 13
संस्कृत

न वृथातेश्रमोऽयंस्यात्संशयेन्यस्यजीवितम् । सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायंविपुलस्तव ।।6.119.13।।

अंग्रेज़ी

"O Life! If you had a doubt this exertion to you is wasteful. This fruitless hard work was perhaps not required on your part nor your friends."

हिन्दी

'हे प्राणनाथ! यदि आपको सन्देह था, तो आपका यह परिश्रम व्यर्थ था। यह निष्फल कठिन श्रम न आपके लिए आवश्यक था, न आपके मित्रों के लिए।'

नेपाली

'हे प्राणनाथ! यदि तपाईंलाई सन्देह थियो भने, तपाईंको यो परिश्रम व्यर्थ थियो। यो निष्फल कठिन श्रम न तपाईंका लागि आवश्यक थियो, न तपाईंका मित्रहरूका लागि।'

श्लोक 14
संस्कृत

त्वयातुनृपशार्दूलदोषमेवानुवर्तता । लघुनेवमनुष्येणस्त्रीत्वमेवपुरस्कृतम् ।।6.119.14।।

अंग्रेज़ी

"O tiger among kings! You also gave up yourself to anger like a weak man and adopted womanliness"

हिन्दी

'हे राजाओं में व्याघ्र! आपने भी दुर्बल पुरुष के समान अपने को क्रोध के वश में कर दिया और स्त्रीस्वभाव अपना लिया।'

नेपाली

'हे राजाहरूमा व्याघ्र! तपाईंले पनि दुर्बल पुरुषझैँ आफूलाई क्रोधको वशमा पार्नुभयो र स्त्रीस्वभाव अपनाउनुभयो।'

janaka
श्लोक 15
संस्कृत

अपदेशेनजनकादुत्पततिर्वसुथातलात् । ममवृत्तं च वृत्तज्ञबहुते न पुरस्कृतम् ।।6.119.15।।

अंग्रेज़ी

She who arose from the surface of the earth by way of Janaka, and my own conduct—O knower of conduct, much of this you have not held in honour.

हिन्दी

'जो जनक के माध्यम से पृथ्वी के तल से उत्पन्न हुईं, तथा मेरा अपना आचरण — हे आचरण के ज्ञाता! इसमें से बहुत कुछ आपने आदर के योग्य नहीं माना।'

नेपाली

'जो जनकको माध्यमबाट पृथ्वीको तलबाट उत्पन्न भइन्, तथा मेरो आफ्नै आचरण — हे आचरणका ज्ञाता! यीमध्ये धेरै कुरा तपाईंले आदरयोग्य ठान्नुभएन।'

श्लोक 16
संस्कृत

न प्रमाणीकृतंपाणिर्भाल्येममनिपीडितः । ममभक्तिश्चशीलं च सर्वंतेपृष्ठतःकृतम् ।।6.119.16।।

अंग्रेज़ी

"When in my young age you held my hand as a mark of acceptance (in our marriage), has it not been considered by you? Has my devotion, character and chastity not been taken into account?"

हिन्दी

'जब मेरी युवावस्था में आपने (विवाह में स्वीकृति के चिह्न के रूप में) मेरा हाथ ग्रहण किया, क्या वह आपने विचार में नहीं लिया? क्या मेरी भक्ति, मेरा चरित्र और मेरा पातिव्रत्य आपने ध्यान में नहीं लिया?'

नेपाली

'जब मेरो युवावस्थामा तपाईंले (विवाहमा स्वीकृतिको चिह्नका रूपमा) मेरो हात ग्रहण गर्नुभयो, के त्यो तपाईंले विचारमा लिनुभएन? के मेरो भक्ति, मेरो चरित्र र मेरो पातिव्रत्य तपाईंले ध्यानमा लिनुभएन?'

sita lakshmana
श्लोक 17
संस्कृत

इतिब्रुवन्तीरुदतीबाष्पगद्गगभाषिणी । उवाचलक्ष्मणंसीतादीनंध्यानपरायणम् ।।6.119.17।।

अंग्रेज़ी

Thus speaking, and weeping with tears, with choked throat, Sita was absorbed in her mind and piteous. She spoke to Lakshmana.

हिन्दी

इस प्रकार कहती और अश्रु बहाती, अवरुद्ध कण्ठ से, मन में डूबी और दयनीय सीता ने लक्ष्मण से कहा।

नेपाली

यसरी भन्दै र आँसु बगाउँदै, अवरुद्ध कण्ठले, मनमा डुबेकी र दयनीय सीताले लक्ष्मणसँग भनिन्।

श्लोक 18
संस्कृत

चितांमेकुरुसौमित्रेव्यवनस्यास्यभेषजम् । मिध्यापवादोपहतानाहंजीवितुमुत्सहे ।।6.119.18।।

अंग्रेज़ी

"Saumithri! Cure for this sorrow is only pyre. Arrange for pyre as I do not desire to live with false reproaches."

हिन्दी

'हे सौमित्रि! इस शोक की औषधि केवल चिता है। मेरे लिए चिता की व्यवस्था करो, क्योंकि मैं मिथ्या अपवाद के साथ जीवित रहना नहीं चाहती।'

नेपाली

'हे सौमित्रि! यस शोकको औषधि केवल चिता हो। मेरा लागि चिताको व्यवस्था गर, किनकि म मिथ्या अपवादसहित जीवित रहन चाहन्नँ।'

श्लोक 19
संस्कृत

अप्रीतेनगुणैर्भर्त्रात्यक्तायाजनसंसदि । याक्षमामेगतिर्गन्तुंप्रवेक्ष्येहव्यवाहनम् ।।6.119.19।।

अंग्रेज़ी

"When my husband is not pleased with my virtues, renounces me in the gathering of people, I have only that path for me, that is, entering fire and offering myself as oblation."

हिन्दी

'जब मेरे पति मेरे गुणों से प्रसन्न नहीं हैं और जनसमूह में मेरा परित्याग करते हैं, तब मेरे लिए केवल यही मार्ग है — अग्नि में प्रवेश कर अपने को आहुति के रूप में अर्पित करना।'

नेपाली

'जब मेरा पति मेरा गुणले प्रसन्न हुनुहुन्न र जनसमूहमा मेरो परित्याग गर्नुहुन्छ, तब मेरा लागि केवल यही मार्ग छ — आगोमा प्रवेश गरी आफूलाई आहुतिका रूपमा अर्पण गर्नु।'

rama sita lakshmana
श्लोक 20
संस्कृत

एवमुक्तस्तुवैदेह्यालक्ष्मणःपरवीरहा । अमर्षवशमापन्नोराघवंसमुदैक्षत ।।6.119.20।।

अंग्रेज़ी

Spoken in that manner by Vaidehi, Lakshmana, the destroyer of enemies, overcome with indignation looked at Raghava.

हिन्दी

वैदेही के इस प्रकार कहने पर शत्रुसंहारक लक्ष्मण क्षोभ से अभिभूत होकर राघव की ओर देखने लगे।

नेपाली

वैदेहीले यसरी भनेपछि शत्रुसंहारक लक्ष्मण क्षोभले अभिभूत भई राघवतिर हेर्न थाले।

rama
श्लोक 21
संस्कृत

स विज्ञायततश्छन्दंरामस्याकारसूचितम् । चितांचकारसौमित्रिर्मतेरामस्यवीर्यवान् ।।6.119.21।।

अंग्रेज़ी

Understanding Rama's indication from his looks, Saumithri started to prepare the earth for pyre.

हिन्दी

राम की दृष्टि से उनका संकेत समझकर सौमित्रि ने चिता के लिए भूमि तैयार करनी आरम्भ की।

नेपाली

रामको दृष्टिबाट उनको सङ्केत बुझेर सौमित्रिले चिताका लागि भूमि तयार पार्न थाले।

rama
श्लोक 22
संस्कृत

नहिरामंतदाकश्चित्कालान्तकयमोपमम् । अनुनेतुमथोवक्तुंद्रष्टुंवाप्यशकत्सुहृत् ।।6.119.22।।

अंग्रेज़ी

Indeed, no friend or dear could see or speak or make a request or pacify Rama. at that time.

हिन्दी

सचमुच उस समय कोई मित्र अथवा प्रियजन राम की ओर देख न सका, न कुछ कह सका, न निवेदन कर सका और न उन्हें शान्त कर सका।

नेपाली

साँच्चै त्यस समय कुनै मित्र अथवा प्रियजनले रामतिर हेर्न सकेनन्, न केही भन्न सके, न निवेदन गर्न सके र न उनलाई शान्त पार्न सके।

rama sita
श्लोक 23
संस्कृत

अधोमुखंस्थितंरामंततःकृत्वाप्रदक्षिणम् । उपावर्ततवैदेहीदीप्यमानंहुताशनम् ।।6.119.23।।

अंग्रेज़ी

Thereafter, Vaidehi, walking clockwise near Rama went round him in accordance with tradition and approached the pyre.

हिन्दी

तत्पश्चात् वैदेही ने राम के समीप जाकर परम्परा के अनुसार उनकी दक्षिणावर्त प्रदक्षिणा की और चिता के समीप पहुँचीं।

नेपाली

त्यसपछि वैदेहीले रामको नजिक गएर परम्पराअनुसार उनको दक्षिणावर्त परिक्रमा गरिन् र चिताको नजिक पुगिन्।

श्लोक 24
संस्कृत

प्रणम्यदैवतेभ्यश्चब्राह्मणेभ्यश्चमैथिली । बद्धाञ्जलिपुटाचेदमुवाचानगिसमीपतः ।।6.119.24।।

अंग्रेज़ी

Mythili greeted the gods and brahmanas with joined palms and went near fire and again joined her palms in greeting and spoke as follows.

हिन्दी

मैथिली ने हाथ जोड़कर देवताओं और ब्राह्मणों का अभिवादन किया और अग्नि के समीप जाकर पुनः हाथ जोड़कर अभिवादन करते हुए इस प्रकार कहा।

नेपाली

मैथिलीले हात जोडेर देवता र ब्राह्मणहरूको अभिवादन गरिन् र आगोको नजिक गएर फेरि हात जोडेर अभिवादन गर्दै यसरी भनिन्।

rama
श्लोक 25
संस्कृत

यथामेहृदयंनित्यंनापसर्पतिराघवात् । तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ।।6.119.25।।

अंग्रेज़ी

"If it is true that my heart has never slid from Raghava at all, may the fire god protect me always and so also the world witness."

हिन्दी

'यदि यह सत्य है कि मेरा हृदय कभी राघव से तनिक भी विचलित नहीं हुआ, तो अग्निदेव सदा मेरी रक्षा करें और संसार भी इसका साक्षी हो।'

नेपाली

'यदि यो सत्य हो कि मेरो हृदय कहिल्यै राघवबाट तनिक पनि विचलित भएन, तब अग्निदेवले सधैँ मेरो रक्षा गरून् र संसार पनि यसको साक्षी होस्।'

rama
श्लोक 26
संस्कृत

यथामांशुद्धचरितांदुष्टांजानातिराघवः । तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ।।6.119.26।।

अंग्रेज़ी

"If in Rama's view, I am of impeccable conduct and so also if what he is seeing is not known to be true, let the world witness and fire god protect me."

हिन्दी

'यदि राम की दृष्टि में मैं निर्दोष आचरण वाली हूँ और यदि जो वे देख रहे हैं वह सत्य नहीं है, तो संसार साक्षी हो और अग्निदेव मेरी रक्षा करें।'

नेपाली

'यदि रामको दृष्टिमा म निर्दोष आचरण भएकी छु र यदि जे उहाँले देख्दै हुनुहुन्छ त्यो सत्य होइन भने, संसार साक्षी होस् र अग्निदेवले मेरो रक्षा गरून्।'

rama
श्लोक 27
संस्कृत

कर्मणामनसावाचायथानातिचराम्यहम् । राघवंसर्वधर्मज्ञंतथामांपातुपावकः ।।6.119.27।।

अंग्रेज़ी

'If I have ever acted or been unfaithful at heart or in speech and did not follow a righteous path with Rama, who is a knower of all virtues, let the fire god protect me."

हिन्दी

'यदि मैंने कभी कर्म से अथवा हृदय से अथवा वाणी से अनाचार किया हो और सब गुणों के ज्ञाता राम के प्रति धर्म का मार्ग न अपनाया हो, तो अग्निदेव मेरी रक्षा करें।'

नेपाली

'यदि मैले कहिल्यै कर्मले अथवा हृदयले अथवा वाणीले अनाचार गरेकी छु र सबै गुणका ज्ञाता रामप्रति धर्मको मार्ग नअपनाएकी छु भने, अग्निदेवले मेरो रक्षा गरून्।'

श्लोक 28
संस्कृत

आदित्योभगवान्वायुर्धिशश्चन्द्रस्तथैव च । अहश्चापितथासन्ध्येरात्रिश्चपृथिवीतथआ ।।6.119.28।। यथान्येऽपिविजानन्तितथाचारित्रसंयुताम् ।

अंग्रेज़ी

"O gods! Supreme Aditya, wind god, god of the four quarters, and also by moon, and gods presiding during day, night, twilight and so also earth, know me as a woman of good character, let the fire god protect me that way."

हिन्दी

'हे देवगण! परम आदित्य, वायुदेव, चारों दिशाओं के देवता, तथा चन्द्रमा और दिन, रात्रि तथा सन्ध्या के अधिष्ठाता देव तथा पृथ्वी — ये सब मुझे सदाचारिणी स्त्री जानें और उसी प्रकार अग्निदेव मेरी रक्षा करें।'

नेपाली

'हे देवगण! परम आदित्य, वायुदेव, चारै दिशाका देवता, तथा चन्द्रमा र दिन, रात तथा साँझका अधिष्ठाता देव तथा पृथ्वी — यी सबैले मलाई सदाचारिणी स्त्री जानून् र त्यसै गरी अग्निदेवले मेरो रक्षा गरून्।'

sita
श्लोक 29
संस्कृत

एवमुक्त्वातुवैदेहीपरिक्रम्यहुताशनम् । विवेशज्वलनंदीप्तंनिःशङ्केनान्तरात्मना ।।6.119.29।।

अंग्रेज़ी

Having spoken in that way, Vaidehi went round fire fearlessly, absorbed with in herself and entered the flaming and burning fire.

हिन्दी

इस प्रकार कहकर वैदेही ने निर्भय होकर, अपने में लीन होकर अग्नि की प्रदक्षिणा की और प्रज्वलित तथा जलती अग्नि में प्रवेश किया।

नेपाली

यसरी भनेर वैदेहीले निर्भय भई, आफूमा लीन भई आगोको परिक्रमा गरिन् र प्रज्वलित तथा बल्दो आगोमा प्रवेश गरिन्।

श्लोक 30
संस्कृत

नश्चसुमहांस्तत्रबालवृद्धसमाकुलः ।।6.119.30।। ददर्शमैथिलींदीप्तांप्रविशन्तींहुताशनम् ।

अंग्रेज़ी

Young and old assembled there, and the gathering of people witnessed Mythili entering the flaming and burning fire.

हिन्दी

वहाँ एकत्र बालक और वृद्ध तथा समूचे जनसमूह ने मैथिली को प्रज्वलित और जलती अग्नि में प्रवेश करते देखा।

नेपाली

त्यहाँ जम्मा भएका बालक र वृद्ध तथा समूचो जनसमूहले मैथिलीलाई प्रज्वलित र बल्दो आगोमा प्रवेश गरेको देखे।

श्लोक 31
संस्कृत

सातप्तनवहेमाभातप्तकाञ्चनभूषणा ।।6.119.31।। पपातज्वलनंदीप्तंसर्वलोकस्यसन्निधौ ।

अंग्रेज़ी

Like freshly polished gold, like shining gold ornament, in the presence of the whole world she fell into flaming and glowing fire.

हिन्दी

नवीन माँजे स्वर्ण के समान, देदीप्यमान स्वर्णाभूषण के समान वे समूचे संसार के समक्ष प्रज्वलित और देदीप्यमान अग्नि में जा गिरीं।

नेपाली

नयाँ माझिएको सुनझैँ, देदीप्यमान सुनको आभूषणझैँ उनी समूचो संसारको अगाडि प्रज्वलित र देदीप्यमान आगोमा खसिन्।

sita
श्लोक 32
संस्कृत

ददृशुस्तांविशालाक्षींपतन्तींहव्यवाहनम् ।।6.119.32।। सीतांसर्वाणिरूपाणिरुक्मवेदिनिभांतदा ।

अंग्रेज़ी

All created beings and forms witnessed large eyed Sita descending on the golden altar, into the fire like goddess of fortune descending on her vehicle.

हिन्दी

सब उत्पन्न प्राणियों और रूपों ने विशाल नेत्रों वाली सीता को स्वर्णमय वेदी पर अग्नि में उतरते वैसे ही देखा जैसे लक्ष्मी अपने वाहन पर उतरती हों।

नेपाली

सबै उत्पन्न प्राणी र रूपहरूले विशाल आँखा भएकी सीतालाई सुनौलो वेदीमा आगोमा ओर्लँदै गरेको त्यसै गरी देखे जसरी लक्ष्मी आफ्नो वाहनमा ओर्लन्छिन्।

sita
श्लोक 33
संस्कृत

ददृशुस्तांमहाभागांप्रविशन्तींहुताशनम् ।।6.119.33।। सीतांकृत्स्नास्त्रयोलोकाःपुण्यामाज्याहुतीमिव ।

अंग्रेज़ी

All the three worlds witnessed noble dark Sita entering the fire, like ghee offered to fire.

हिन्दी

तीनों लोकों ने श्यामवर्णा श्रेष्ठ सीता को अग्नि में प्रवेश करते वैसे ही देखा जैसे अग्नि में घृत की आहुति दी जाती है।

नेपाली

तीनै लोकले श्यामवर्णा श्रेष्ठ सीतालाई आगोमा प्रवेश गर्दै गरेको त्यसै गरी देखे जसरी आगोमा घिउको आहुति दिइन्छ।

sita
श्लोक 34
संस्कृत

प्रचुक्रुशुःस्त्रियःसर्वास्तांदृष्टवाहव्यवाहवे ।।6.119.34।। पतन्तींसंस्कृतांमन्रन्स्सैर्वसोर्दारामिवाध्वरे ।

अंग्रेज़ी

All the women who stood there fled, screaming on seeing Sita falling into fire, like the flow of ghee poured continuously into sacrificial fire reciting sacred verses by priests.

हिन्दी

वहाँ खड़ी सब स्त्रियाँ सीता को अग्नि में गिरते देखकर चीखती हुईं भाग खड़ी हुईं, मानो पुरोहितों द्वारा मन्त्रोच्चारण सहित यज्ञाग्नि में निरन्तर घृत की धारा डाली जा रही हो।

नेपाली

त्यहाँ उभिएका सबै स्त्री सीतालाई आगोमा खस्दै गरेको देखेर चिच्याउँदै भागे, मानौँ पुरोहितहरूले मन्त्रोच्चारणसहित यज्ञाग्निमा निरन्तर घिउको धारा हालिरहेका छन्।

श्लोक 35
संस्कृत

ददृशुस्तांत्रयोलोकादेवगन्धर्वदानवाः ।।6.119.35।। शस्तांपतन्तींनिरयेत्रिविवाद्धेवतामिव ।

अंग्रेज़ी

All the Devas, Gandharvas and Danavas of the three worlds who witnessed her falling, extolled her as if goddess was falling from heaven into hell.

हिन्दी

तीनों लोकों के सब देव, गन्धर्व और दानव, जिन्होंने उन्हें गिरते देखा, उनकी वैसे ही स्तुति करने लगे मानो कोई देवी स्वर्ग से पाताल में गिर रही हो।

नेपाली

तीनै लोकका सबै देव, गन्धर्व र दानव, जसले उनलाई खस्दै गरेको देखे, उनको त्यसै गरी स्तुति गर्न थाले मानौँ कुनै देवी स्वर्गबाट पातालमा खस्दै छिन्।