अध्याय 100

सर्गः 100

दिखाएँ:
दृश्य:
ravana
श्लोक 1
संस्कृत

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष । तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।।6.100.1।। आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे । सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।।6.100.2।।

अंग्रेज़ी

On seeing Mahodara and Mahaparsva killed in the great war, Virupaksha of extraordinary might also killed, Ravana was highly infuriated and addressed the charioteer in the following words.

हिन्दी

उस महान् युद्ध में महोदर और महापार्श्व को मारा गया तथा असाधारण बल वाले विरूपाक्ष को भी मारा गया देखकर रावण अत्यन्त क्रुद्ध हुआ और उसने सारथि से ये वचन कहे।

नेपाली

त्यस महान् युद्धमा महोदर र महापार्श्व मारिएको तथा असाधारण बल भएको विरूपाक्ष पनि मारिएको देखेर रावण अत्यन्त क्रुद्ध भयो र उसले सारथिसँग यी वचन भन्यो।

ravana
श्लोक 2
संस्कृत

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष । तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।।6.100.1।। आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे । सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।।6.100.2।।

अंग्रेज़ी

On seeing Mahodara and Mahaparsva killed in the great war, Virupaksha of extraordinary might also killed, Ravana was highly infuriated and addressed the charioteer in the following words.

हिन्दी

उस महान् युद्ध में महोदर और महापार्श्व को मारा गया तथा असाधारण बल वाले विरूपाक्ष को भी मारा गया देखकर रावण अत्यन्त क्रुद्ध हुआ और उसने सारथि से ये वचन कहे।

नेपाली

त्यस महान् युद्धमा महोदर र महापार्श्व मारिएको तथा असाधारण बल भएको विरूपाक्ष पनि मारिएको देखेर रावण अत्यन्त क्रुद्ध भयो र उसले सारथिसँग यी वचन भन्यो।

rama lakshmana
श्लोक 3
संस्कृत

निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च । दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ।।6.100.3।।

अंग्रेज़ी

"On killing both Rama and Lakshmana, I will relieve the sorrow of ministers killed and of Lanka from suffering.

हिन्दी

'राम और लक्ष्मण दोनों का वध कर मैं मारे गए मन्त्रियों का शोक और लङ्का का कष्ट दूर करूँगा।'

नेपाली

'राम र लक्ष्मण दुवैको वध गरी म मारिएका मन्त्रीहरूको शोक र लङ्काको कष्ट हटाउनेछु।'

rama sita hanuman sugriva angada jambavan
श्लोक 4
संस्कृत

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् । प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।।6.100.4।। दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः । हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ।।6.100.5।।

अंग्रेज़ी

That tree in the shape of Rama for which Sugriva, Jambavan, Kumuda, Dwivida, Mainda, Angada, Gandhamadana and Hanuman are the principal branches, that tree which will yield flowers and fruit in the shape of Sita will be cut down in the battle.

हिन्दी

'राम के रूप में वह वृक्ष, जिसकी प्रमुख शाखाएँ सुग्रीव, जाम्बवान्, कुमुद, द्विविद, मैन्द, अङ्गद, गन्धमादन और हनुमान् हैं, वह वृक्ष जो सीता के रूप में पुष्प और फल देगा, युद्ध में काट गिराया जाएगा।'

नेपाली

'रामको रूपमा त्यो रूख, जसका प्रमुख हाँगा सुग्रीव, जाम्बवान्, कुमुद, द्विविद, मैन्द, अङ्गद, गन्धमादन र हनुमान् हुन्, त्यो रूख जसले सीताको रूपमा फूल र फल दिनेछ, युद्धमा काटेर ढालिनेछ।'

rama sita hanuman sugriva angada jambavan
श्लोक 5
संस्कृत

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् । प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।।6.100.4।। दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः । हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ।।6.100.5।।

अंग्रेज़ी

That tree in the shape of Rama for which Sugriva, Jambavan, Kumuda, Dwivida, Mainda, Angada, Gandhamadana and Hanuman are the principal branches, that tree which will yield flowers and fruit in the shape of Sita will be cut down in the battle.

हिन्दी

'राम के रूप में वह वृक्ष, जिसकी प्रमुख शाखाएँ सुग्रीव, जाम्बवान्, कुमुद, द्विविद, मैन्द, अङ्गद, गन्धमादन और हनुमान् हैं, वह वृक्ष जो सीता के रूप में पुष्प और फल देगा, युद्ध में काट गिराया जाएगा।'

नेपाली

'रामको रूपमा त्यो रूख, जसका प्रमुख हाँगा सुग्रीव, जाम्बवान्, कुमुद, द्विविद, मैन्द, अङ्गद, गन्धमादन र हनुमान् हुन्, त्यो रूख जसले सीताको रूपमा फूल र फल दिनेछ, युद्धमा काटेर ढालिनेछ।'

rama ravana
श्लोक 6
संस्कृत

स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् । नादयन् प्रययौतूर्णंराघवंचाभ्यधावत ।।6.100.6।।

अंग्रेज़ी

Ravana, the great charioteer, who could surpass many rushed quickly towards Raghava, by the chariot making great noise reverberating in all directions.

हिन्दी

अनेकों को परास्त करने में समर्थ महारथी रावण अपने रथ द्वारा, जो सब दिशाओं में गूँजता महान् शब्द कर रहा था, शीघ्रता से राघव की ओर दौड़ा।

नेपाली

अनेकलाई परास्त गर्न समर्थ महारथी रावण आफ्नो रथद्वारा, जुन सबै दिशामा गुन्जिने महान् शब्द गरिरहेको थियो, शीघ्रतापूर्वक राघवतिर दौड्यो।

श्लोक 7
संस्कृत

पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना । सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ।।6.100.7।।

अंग्रेज़ी

By that sound, the rivers, mountains, and forests including the earth, filled with the boars, lions and other beasts were shaken.

हिन्दी

उस शब्द से नदियाँ, पर्वत और वन तथा वराहों, सिंहों और अन्य पशुओं से भरी पृथ्वी काँप उठी।

नेपाली

त्यस शब्दले नदी, पर्वत र वन तथा बँदेल, सिंह र अन्य पशुले भरिएको पृथ्वी काँपे।

श्लोक 8
संस्कृत

तामसंसुमहाघोरंचकारास्त्रंसुदारुणम् । निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ।।6.100.8।।

अंग्रेज़ी

He released an exceedingly formidable weapon called Taamasa which consumed all the monkeys all over and had fallen.

हिन्दी

उसने तामस नामक एक अत्यन्त भयङ्कर अस्त्र छोड़ा, जिसने चारों ओर सब वानरों को भस्म कर दिया और वे गिर पड़े।

नेपाली

उसले तामस नामक एउटा अत्यन्त भयङ्कर अस्त्र छाड्यो, जसले चारैतिर सबै वानरलाई भस्म पारिदियो र तिनीहरू ढले।

श्लोक 9
संस्कृत

उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः । न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ।।6.100.9।।

अंग्रेज़ी

As the Taamasa missile had been built and bestowed by Brahma, the monkeys were unable to bear and by their running dust had risen.

हिन्दी

क्योंकि तामस अस्त्र ब्रह्मा द्वारा रचा और प्रदान किया गया था, वानर उसे सहन न कर सके और उनके भागने से धूल उठ खड़ी हुई।

नेपाली

किनकि तामस अस्त्र ब्रह्माले रचेर प्रदान गरेका थिए, वानरहरूले त्यो सहन सकेनन् र तिनीहरूको भाग्ने क्रममा धूलो उठ्यो।

rama ravana
श्लोक 10
संस्कृत

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः । दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ।।6.100.10।।

अंग्रेज़ी

Ravana's shafts had burnt many hundreds of Vanaras in war and seeing that Rama took a firm stand.

हिन्दी

युद्ध में रावण के बाणों ने सैकड़ों वानरों को जला दिया; यह देखकर राम दृढ़ता से खड़े हो गए।

नेपाली

युद्धमा रावणका बाणले सयौँ वानरलाई जलाइदिए; यो देखेर राम दृढतापूर्वक उभिए।

rama lakshmana
श्लोक 11
संस्कृत

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् । स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।। लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा । अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।। पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

अंग्रेज़ी

Thereafter, the tiger among Rakshasas having routed the Vanaras from there, saw the lotus petaleyed Rama, endowed with long arms, an unconquered one, the tamer of enemies, standing with his brother Lakshmana like Lord Vishnu with Indra, holding a huge bow that was scraping the sky.

हिन्दी

तत्पश्चात् राक्षसों में व्याघ्र वहाँ से वानरों को खदेड़कर कमलदल के समान नेत्रों वाले, विशाल भुजाओं से सम्पन्न, अजेय, शत्रुदमन राम को देखा, जो अपने भ्राता लक्ष्मण सहित इन्द्र के साथ भगवान् विष्णु के समान आकाश को छूता विशाल धनुष धारण किए खड़े थे।

नेपाली

त्यसपछि राक्षसहरूमा व्याघ्रले त्यहाँबाट वानरहरूलाई खेदेर कमलदलझैँ आँखा भएका, विशाल पाखुराले सम्पन्न, अजेय, शत्रुदमन रामलाई देख्यो, जो आफ्ना भाइ लक्ष्मणसहित इन्द्रसँग भगवान् विष्णुझैँ आकाश छुने विशाल धनु धारण गरी उभिएका थिए।

rama lakshmana
श्लोक 12
संस्कृत

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् । स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।। लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा । अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।। पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

अंग्रेज़ी

Thereafter, the tiger among Rakshasas having routed the Vanaras from there, saw the lotus petaleyed Rama, endowed with long arms, an unconquered one, the tamer of enemies, standing with his brother Lakshmana like Lord Vishnu with Indra, holding a huge bow that was scraping the sky.

हिन्दी

तत्पश्चात् राक्षसों में व्याघ्र वहाँ से वानरों को खदेड़कर कमलदल के समान नेत्रों वाले, विशाल भुजाओं से सम्पन्न, अजेय, शत्रुदमन राम को देखा, जो अपने भ्राता लक्ष्मण सहित इन्द्र के साथ भगवान् विष्णु के समान आकाश को छूता विशाल धनुष धारण किए खड़े थे।

नेपाली

त्यसपछि राक्षसहरूमा व्याघ्रले त्यहाँबाट वानरहरूलाई खेदेर कमलदलझैँ आँखा भएका, विशाल पाखुराले सम्पन्न, अजेय, शत्रुदमन रामलाई देख्यो, जो आफ्ना भाइ लक्ष्मणसहित इन्द्रसँग भगवान् विष्णुझैँ आकाश छुने विशाल धनु धारण गरी उभिएका थिए।

rama ravana
श्लोक 13
संस्कृत

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।।6.100.13।। वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् । समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ।।6.100.14।।

अंग्रेज़ी

Then the highly brilliant, mighty Raghava along with Saumithri, witnessing the Vanaras routed in war and Ravana coming towards him. joyful Rama took hold of his bow and held in the midst.

हिन्दी

तब अत्यन्त देदीप्यमान महाबली राघव ने सौमित्रि सहित युद्ध में वानरों को खदेड़ा गया और रावण को अपनी ओर आते देखकर हर्षित होकर अपना धनुष थामा और मध्य में स्थित हुए।

नेपाली

तब अत्यन्त देदीप्यमान महाबली राघवले सौमित्रिसहित युद्धमा वानरहरू खेदिएको र रावण आफूतिर आउँदै गरेको देखेर हर्षित भई आफ्नो धनु समाते र बीचमा रहे।

rama ravana
श्लोक 14
संस्कृत

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।।6.100.13।। वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् । समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ।।6.100.14।।

अंग्रेज़ी

Then the highly brilliant, mighty Raghava along with Saumithri, witnessing the Vanaras routed in war and Ravana coming towards him. joyful Rama took hold of his bow and held in the midst.

हिन्दी

तब अत्यन्त देदीप्यमान महाबली राघव ने सौमित्रि सहित युद्ध में वानरों को खदेड़ा गया और रावण को अपनी ओर आते देखकर हर्षित होकर अपना धनुष थामा और मध्य में स्थित हुए।

नेपाली

तब अत्यन्त देदीप्यमान महाबली राघवले सौमित्रिसहित युद्धमा वानरहरू खेदिएको र रावण आफूतिर आउँदै गरेको देखेर हर्षित भई आफ्नो धनु समाते र बीचमा रहे।

श्लोक 15
संस्कृत

विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् । महावेगंमहानादंनिर्भन्दन्निवमेदिनीम् ।।6.100.15।।

अंग्रेज़ी

Then he began to stretch his best bow endowed with an impelling force, sounding as if breaking the earth.

हिन्दी

तब उन्होंने अपना श्रेष्ठ धनुष खींचना आरम्भ किया, जो प्रचण्ड शक्ति से सम्पन्न था और ऐसा शब्द करता था मानो पृथ्वी विदीर्ण कर रहा हो।

नेपाली

तब उनले आफ्नो श्रेष्ठ धनु तान्न थाले, जुन प्रचण्ड शक्तिले सम्पन्न थियो र यस्तो शब्द गर्थ्यो मानौँ पृथ्वी चिरिरहेको छ।

rama ravana
श्लोक 16
संस्कृत

रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च । शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ।।6.100.16।।

अंग्रेज़ी

Then by Ravana's shafts and Sri Rama's stretching of the bow and sound of twang, Rakshasas fell in hundreds.

हिन्दी

तब रावण के बाणों से तथा श्रीराम के धनुष खींचने और टङ्कार के शब्द से राक्षस सैकड़ों की संख्या में गिर पड़े।

नेपाली

तब रावणका बाणले तथा श्रीरामको धनु तान्ने र टङ्कारको शब्दले राक्षसहरू सयौँको सङ्ख्यामा ढले।

ravana
श्लोक 17
संस्कृत

तयोःशरपथंप्राप्यरावणोराजपुत्रयोः । स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ।।6.100.17।।

अंग्रेज़ी

That way when the two princes came near the range of Ravana's arrows, it was like the Sun and the moon near planet Rahu.

हिन्दी

इस प्रकार जब दोनों राजकुमार रावण के बाणों की सीमा में आए, तब वे राहु ग्रह के समीप सूर्य और चन्द्रमा के समान लगे।

नेपाली

यसरी जब दुवै राजकुमार रावणका बाणको सीमामा आए, तब तिनीहरू राहु ग्रहको नजिक सूर्य र चन्द्रमाझैँ लागे।

lakshmana
श्लोक 18
संस्कृत

तमिच्छन् प्रधमम् योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः । मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ।।6.100.18।।

अंग्रेज़ी

Lakshmana desiring to fight first stretched his bow and took out his sharp arrows which were like peaks of fire and released.

हिन्दी

पहले युद्ध करने की इच्छा से लक्ष्मण ने अपना धनुष खींचा और अग्निशिखाओं के समान अपने तीक्ष्ण बाण निकालकर छोड़े।

नेपाली

पहिले युद्ध गर्ने इच्छाले लक्ष्मणले आफ्नो धनु ताने र आगोका शिखाझैँ आफ्ना तीखा बाण निकालेर छाडे।

lakshmana ravana
श्लोक 19
संस्कृत

तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता । बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ।।6.100.19।।

अंग्रेज़ी

As soon as the excellent archer, Lakshmana released his arrows, effulgent Ravana intercepted the arrows in the sky.

हिन्दी

ज्यों ही उस श्रेष्ठ धनुर्धर लक्ष्मण ने अपने बाण छोड़े, त्यों ही देदीप्यमान रावण ने आकाश में ही उन बाणों को रोक लिया।

नेपाली

जसै त्यस श्रेष्ठ धनुर्धर लक्ष्मणले आफ्ना बाण छाडे, त्यसै देदीप्यमान रावणले आकाशमै ती बाण रोकिदियो।

lakshmana
श्लोक 20
संस्कृत

एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश । लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ।।6.100.20।।

अंग्रेज़ी

Exhibiting his skill by hand, he split the arrows of Lakshmana with only one arrow, three with three and ten with ten.

हिन्दी

अपने हाथ का कौशल दिखाते हुए उसने लक्ष्मण के एक बाण को एक ही बाण से, तीन को तीन से और दस को दस बाणों से विदीर्ण कर दिया।

नेपाली

आफ्नो हातको कौशल देखाउँदै उसले लक्ष्मणको एउटा बाणलाई एउटै बाणले, तीनलाई तीनले र दसलाई दस बाणले चिरिदियो।

rama lakshmana ravana
श्लोक 21
संस्कृत

अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः । आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ।।6.100.21।।

अंग्रेज़ी

Ravana, who won many battles, overlooking Lakshmana went towards Rama standing like a rock in the battle.

हिन्दी

अनेक युद्ध जीतने वाला रावण लक्ष्मण की अवहेलना कर युद्ध में शिला के समान खड़े राम की ओर बढ़ा।

नेपाली

अनेक युद्ध जितेको रावण लक्ष्मणको अवहेलना गरी युद्धमा शिलाझैँ उभिएका रामतिर बढ्यो।

rama ravana
श्लोक 22
संस्कृत

स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः । व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ।।6.100.22।।

अंग्रेज़ी

Ravana the king of Rakshasas coming near Raghava with angry looks in his eyes, showered rain of arrows at Rama.

हिन्दी

राघव के समीप आकर राक्षसराज रावण ने क्रुद्ध दृष्टि से राम पर बाणों की वर्षा की।

नेपाली

राघवको नजिक आएर राक्षसराज रावणले क्रुद्ध दृष्टिले राममाथि बाणको वर्षा गर्‍यो।

rama ravana
श्लोक 23
संस्कृत

शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः । दृष्टवैवापतिताःशीघ्रंभल्लान् जग्राहसत्वरम् ।।6.100.23।।

अंग्रेज़ी

Then Rama immediately seized hold of bhallas and released swiftly seeing Ravana's volley of arrows flowing.

हिन्दी

तब राम ने रावण की बाणों की धारा बहती देखकर तत्काल भल्ल थामे और शीघ्रता से छोड़े।

नेपाली

तब रामले रावणको बाणको धारा बग्दै गरेको देखेर तत्कालै भल्ल समाते र शीघ्रतापूर्वक छाडे।

rama
श्लोक 24
संस्कृत

तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः । दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ।।6.100.24।।

अंग्रेज़ी

Thereafter, Raghava with glowing terrific arrows, which were like poisonous serpents split the sharp streams of arrows.

हिन्दी

तत्पश्चात् राघव ने विषधर सर्पों के समान अपने देदीप्यमान भयङ्कर बाणों से उन तीक्ष्ण बाणधाराओं को विदीर्ण कर दिया।

नेपाली

त्यसपछि राघवले विषालु सर्पझैँ आफ्ना देदीप्यमान भयङ्कर बाणले ती तीखा बाणधारा चिरिदिए।

rama ravana
श्लोक 25
संस्कृत

राघवोरावणंतूर्णंरावणोराघवंतथा । अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ।।6.100.25।।

अंग्रेज़ी

Thus, Raghava on Ravana and Ravana on Raghava, in that manner sharp arrows showered on one another.

हिन्दी

इस प्रकार राघव ने रावण पर और रावण ने राघव पर एक-दूसरे पर तीक्ष्ण बाणों की वर्षा की।

नेपाली

यसरी राघवले रावणमाथि र रावणले राघवमाथि एकअर्कामाथि तीखा बाणको वर्षा गरे।

श्लोक 26
संस्कृत

चेरतुश्चचिरंचित्रंमण्डलंसव्यदक्षिणम् । बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ।।6.100.26।।

अंग्रेज़ी

Each of them pushing one another by the speed of the arrows, went round in circles and created wonderful rounds.

हिन्दी

बाणों के वेग से एक-दूसरे को धकेलते हुए वे दोनों चक्राकार घूमे और अद्भुत मण्डल बनाए।

नेपाली

बाणको वेगले एकअर्कालाई धकेल्दै ती दुवै चक्राकार घुमे र अद्भुत मण्डल बनाए।

श्लोक 27
संस्कृत

तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः । रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ।।6.100.27।।

अंग्रेज़ी

Just as created beings fight at the end of the dissolution of the universe, like God of death and God of retribution, both were fighting discharging arrows which was frightening to all beings.

हिन्दी

जैसे प्रलयकाल के अन्त में उत्पन्न प्राणी लड़ते हैं, वैसे ही मृत्युदेव और कालदेव के समान वे दोनों ऐसे बाण छोड़ते हुए लड़ रहे थे जो सब प्राणियों के लिए भयङ्कर थे।

नेपाली

जसरी प्रलयकालको अन्त्यमा उत्पन्न प्राणीहरू लड्छन्, त्यसै गरी मृत्युदेव र कालदेवझैँ ती दुवै यस्ता बाण छाड्दै लडिरहेका थिए जुन सबै प्राणीका लागि भयङ्कर थिए।

श्लोक 28
संस्कृत

सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनंतदा । घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ।।6.100.28।।

अंग्रेज़ी

Then the sky overcast with arrows of different kinds seemed like clouds with flashes of lightning.

हिन्दी

तब भाँति-भाँति के बाणों से आच्छादित आकाश विद्युत् की चमक वाले मेघों के समान लगा।

नेपाली

तब भाँतिभाँतिका बाणले ढाकिएको आकाश विद्युत्को चमक भएका मेघझैँ लाग्यो।

श्लोक 29
संस्कृत

गवाक्षितमिवाकाशंबभूवशरवृष्टिभिः । महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ।।6.100.29।।

अंग्रेज़ी

By the speed of the arrows with sharp heads, with plumes of eagles, the shower of extremely pointed arrows covering the sky made it dark and seemed like windows in the sky.

हिन्दी

तीक्ष्ण अग्रभागों और गरुड के पंखों वाले बाणों के वेग से अत्यन्त नुकीले बाणों की वह वर्षा आकाश को ढककर अन्धकारमय बनाती हुई आकाश में गवाक्षों के समान लगी।

नेपाली

तीखा अग्रभाग र गरुडका पङ्ख भएका बाणको वेगले अत्यन्त चुच्चा बाणको त्यो वर्षाले आकाश ढाकेर अन्धकारमय बनाउँदै आकाशमा झ्यालझैँ लाग्यो।

श्लोक 30
संस्कृत

शरान्धकारमाकाशंचक्रतुःप्रथमंतदा । गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ।।6.100.30।।

अंग्रेज़ी

Then the sky covered with darkness of arrows was like two huge clouds rising even though the Sun had set.

हिन्दी

तब बाणों के अन्धकार से आच्छादित आकाश ऐसा लगा मानो सूर्य के अस्त होने पर भी दो विशाल मेघ उठ खड़े हुए हों।

नेपाली

तब बाणको अन्धकारले ढाकिएको आकाश यस्तो लाग्यो मानौँ सूर्य अस्ताएपछि पनि दुई विशाल मेघ उठेका छन्।

श्लोक 31
संस्कृत

तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः । अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ।।6.100.31।।

अंग्रेज़ी

Each of them desiring to end the other, fought a terrific battle like Vrtra and Indra earlier, a great fight unimaginable for others.

हिन्दी

दोनों एक-दूसरे का अन्त करने की इच्छा से भयङ्कर युद्ध करते रहे, जैसे पूर्वकाल में वृत्र और इन्द्र ने किया था; वह महान् युद्ध दूसरों के लिए अकल्पनीय था।

नेपाली

दुवै एकअर्काको अन्त्य गर्ने इच्छाले भयङ्कर युद्ध गरिरहे, जसरी पूर्वकालमा वृत्र र इन्द्रले गरेका थिए; त्यो महान् युद्ध अरूका लागि अकल्पनीय थियो।

rama ravana
श्लोक 32
संस्कृत

उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ । उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ।।6.100.32।।

अंग्रेज़ी

Both Rama and Ravana were armed with excellent bows, both highly skilled in war, both adept in the use of missiles, both were foremost in fighting and were unmoved.

हिन्दी

राम और रावण दोनों उत्तम धनुषों से सुसज्जित थे, दोनों युद्ध में अत्यन्त निपुण थे, दोनों अस्त्रों के प्रयोग में निष्णात थे, दोनों युद्ध में श्रेष्ठ थे और अविचलित थे।

नेपाली

राम र रावण दुवै उत्तम धनुले सजिएका थिए, दुवै युद्धमा अत्यन्त निपुण थिए, दुवै अस्त्रको प्रयोगमा निष्णात थिए, दुवै युद्धमा श्रेष्ठ थिए र अविचलित थिए।

श्लोक 33
संस्कृत

उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः । ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ।।6.100.33।।

अंग्रेज़ी

Whichever course they took, by those streams of arrows were seen like waves in two oceans stirred up by the wind.

हिन्दी

वे जिस-जिस मार्ग से गए, वहाँ बाणों की वे धाराएँ वायु से क्षुब्ध दो समुद्रों की तरङ्गों के समान दिखाई दीं।

नेपाली

तिनीहरू जुनजुन मार्गबाट गए, त्यहाँ बाणका ती धारा वायुले क्षुब्ध दुई समुद्रका छालझैँ देखिए।

rama ravana
श्लोक 34
संस्कृत

ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः । नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ।।6.100.34।।

अंग्रेज़ी

Then Ravana, who made the people cry, whose hands were engaged in the fight, discharged a row of steel arrows into Rama's forehead.

हिन्दी

तब लोगों को रुलाने वाले रावण ने, जिसके हाथ युद्ध में लगे थे, लौहबाणों की एक पंक्ति राम के ललाट में बेध दी।

नेपाली

तब मानिसहरूलाई रुवाउने रावणले, जसका हात युद्धमा लागेका थिए, लौहबाणको एउटा पङ्क्ति रामको निधारमा बेधिदियो।

rama ravana
श्लोक 35
संस्कृत

रौद्रचापप्रयुक्तांतांनीलोत्पलदलप्रभाम् । शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ।।6.100.35।।

अंग्रेज़ी

Rama, into whose forehead Ravana had stuck arrows, felt them like blue lotuses released from his bow, and did not experience any pain.

हिन्दी

जिनके ललाट में रावण ने बाण गड़ाए, उन राम ने उन्हें अपने धनुष से छूटे नीलकमलों के समान अनुभव किया और कोई पीड़ा नहीं अनुभव की।

नेपाली

जसका निधारमा रावणले बाण गाडे, ती रामले तिनलाई आफ्नो धनुबाट छुटेका नीलकमलझैँ अनुभव गरे र कुनै पीडा अनुभव गरेनन्।

rama
श्लोक 36
संस्कृत

अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् । शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ।।6.100.36।। मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ।

अंग्रेज़ी

Then valiant and bright Rama, enraged, chanting the mantras of missiles presided over by Rudra (God of destruction) taking many more arrows, stretching the bow, and fixing discharged arrows.

हिन्दी

तब पराक्रमी और देदीप्यमान राम ने क्रुद्ध होकर रुद्र (संहारदेव) से अधिष्ठित अस्त्रों के मन्त्र पढ़ते हुए और भी अनेक बाण लेकर, धनुष खींचकर, चढ़ाकर बाण छोड़े।

नेपाली

तब पराक्रमी र देदीप्यमान रामले क्रुद्ध भई रुद्र (संहारदेव) बाट अधिष्ठित अस्त्रका मन्त्र पढ्दै अझ अनेक बाण लिएर, धनु तानेर, चढाएर बाण छाडे।

ravana
श्लोक 37
संस्कृत

तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ।।6.100.37।। अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथांजनयंस्तदा ।

अंग्रेज़ी

Fallen on the impenetrable shield of Ravana, those arrows did not inflict any pain.

हिन्दी

रावण के अभेद्य कवच पर गिरकर वे बाण कोई पीड़ा न पहुँचा सके।

नेपाली

रावणको अभेद्य कवचमा खसेर ती बाणले कुनै पीडा पुर्‍याउन सकेनन्।

rama
श्लोक 38
संस्कृत

पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ।।6.100.38।। ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ।

अंग्रेज़ी

Again Rama, who was skilled in the use of all weapons, pierced that king of Rakshasas seated in the chariot with an excellent missile on the forehead.

हिन्दी

पुनः सब अस्त्रों के प्रयोग में निपुण राम ने रथ में बैठे उस राक्षसराज को एक उत्तम अस्त्र से ललाट पर बेध दिया।

नेपाली

फेरि सबै अस्त्रको प्रयोगमा निपुण रामले रथमा बसेको त्यस राक्षसराजलाई एउटा उत्तम अस्त्रले निधारमा बेधिदिए।

rama ravana
श्लोक 39
संस्कृत

तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ।।6.100.39।। श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ।

अंग्रेज़ी

The five headed serpent like arrows released by Rama penetrated and having been repelled by Ravana they entered the earth hissing.

हिन्दी

राम द्वारा छोड़े गए पञ्चशीर्ष सर्प के समान वे बाण भीतर प्रविष्ट हुए और रावण द्वारा विफल किए जाने पर फुफकारते हुए पृथ्वी में समा गए।

नेपाली

रामले छाडेका पञ्चशीर्ष सर्पझैँ ती बाण भित्र प्रवेश गरे र रावणद्वारा विफल पारिँदा फुत्कार्दै पृथ्वीमा समाए।

rama ravana
श्लोक 40
संस्कृत

निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ।।6.100.40।। असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ।

अंग्रेज़ी

Making Rama's missile void, Ravana manifested another missile presided over by demon and released.

हिन्दी

राम के अस्त्र को निष्फल कर रावण ने असुरों से अधिष्ठित एक अन्य अस्त्र प्रकट किया और छोड़ा।

नेपाली

रामको अस्त्र निष्फल पारेर रावणले असुरहरूबाट अधिष्ठित अर्को अस्त्र प्रकट गर्‍यो र छाड्यो।

ravana
श्लोक 41
संस्कृत

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।।6.100.41।। गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा । ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।।6.100.42।। पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

अंग्रेज़ी

Arrows having lion and tiger face, buzzards and red geese face, eagles and falcons faced, in the same way arrows with jackals' face, wolves' face, terrible with mouth wide open five headed serpent like fearful sharp arrows were released by Ravana.

हिन्दी

सिंह और व्याघ्र के मुख वाले, श्येन और चक्रवाक के मुख वाले, गरुड और बाज के मुख वाले, इसी प्रकार शृगाल के मुख वाले, वृक के मुख वाले, विस्तार से खुले मुख वाले भयङ्कर पञ्चशीर्ष सर्प के समान भयावह तीक्ष्ण बाण रावण द्वारा छोड़े गए।

नेपाली

सिंह र बाघको अनुहार भएका, श्येन र चखेवाको अनुहार भएका, गरुड र बाजको अनुहार भएका, त्यसै गरी स्यालको अनुहार भएका, ब्वाँसोको अनुहार भएका, विस्तारपूर्वक खुला मुख भएका भयङ्कर पञ्चशीर्ष सर्पझैँ भयावह तीखा बाण रावणद्वारा छाडिए।

ravana
श्लोक 42
संस्कृत

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।।6.100.41।। गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा । ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।।6.100.42।। पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

अंग्रेज़ी

Arrows having lion and tiger face, buzzards and red geese face, eagles and falcons faced, in the same way arrows with jackals' face, wolves' face, terrible with mouth wide open five headed serpent like fearful sharp arrows were released by Ravana.

हिन्दी

सिंह और व्याघ्र के मुख वाले, श्येन और चक्रवाक के मुख वाले, गरुड और बाज के मुख वाले, इसी प्रकार शृगाल के मुख वाले, वृक के मुख वाले, विस्तार से खुले मुख वाले भयङ्कर पञ्चशीर्ष सर्प के समान भयावह तीक्ष्ण बाण रावण द्वारा छोड़े गए।

नेपाली

सिंह र बाघको अनुहार भएका, श्येन र चखेवाको अनुहार भएका, गरुड र बाजको अनुहार भएका, त्यसै गरी स्यालको अनुहार भएका, ब्वाँसोको अनुहार भएका, विस्तारपूर्वक खुला मुख भएका भयङ्कर पञ्चशीर्ष सर्पझैँ भयावह तीखा बाण रावणद्वारा छाडिए।

rama ravana
श्लोक 43
संस्कृत

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।।6.100.43।। श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् । एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।।6.100.44।। रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ।

अंग्रेज़ी

Deceitful and energetic Ravana provoked by anger, let loose more arrows of boar faced, dog faced, cocks faced, and alligators and serpents faced hissing like serpents and other such arrows against Rama.

हिन्दी

क्रोध से उकसाए मायावी और तेजस्वी रावण ने राम के विरुद्ध वराहमुख, श्वानमुख, कुक्कुटमुख तथा नक्र और सर्प के मुख वाले सर्पों के समान फुफकारते और अन्य ऐसे ही बाण छोड़े।

नेपाली

क्रोधले उक्साइएको मायावी र तेजस्वी रावणले राम विरुद्ध बँदेलको मुख, कुकुरको मुख, कुखुराको मुख तथा गोही र सर्पको मुख भएका, सर्पझैँ फुत्कार्ने र अन्य त्यस्तै बाण छाड्यो।

rama ravana
श्लोक 44
संस्कृत

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।।6.100.43।। श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् । एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।।6.100.44।। रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ।

अंग्रेज़ी

Deceitful and energetic Ravana provoked by anger, let loose more arrows of boar faced, dog faced, cocks faced, and alligators and serpents faced hissing like serpents and other such arrows against Rama.

हिन्दी

क्रोध से उकसाए मायावी और तेजस्वी रावण ने राम के विरुद्ध वराहमुख, श्वानमुख, कुक्कुटमुख तथा नक्र और सर्प के मुख वाले सर्पों के समान फुफकारते और अन्य ऐसे ही बाण छोड़े।

नेपाली

क्रोधले उक्साइएको मायावी र तेजस्वी रावणले राम विरुद्ध बँदेलको मुख, कुकुरको मुख, कुखुराको मुख तथा गोही र सर्पको मुख भएका, सर्पझैँ फुत्कार्ने र अन्य त्यस्तै बाण छाड्यो।

श्लोक 45
संस्कृत

असुरेणसमाविष्टंसोऽस्त्रणरघुपुङ्गवः ।।6.100.45।। ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।

अंग्रेज़ी

In that way facing the demonic missiles, the leader of Raghus, overwhelmed, very enthusiastic, released missiles presided over by God of fire.

हिन्दी

इस प्रकार आसुर अस्त्रों का सामना करते हुए रघुनायक अभिभूत होकर, अत्यन्त उत्साह से अग्निदेव से अधिष्ठित अस्त्र छोड़ने लगे।

नेपाली

यसरी आसुर अस्त्रहरूको सामना गर्दै रघुनायक अभिभूत भई, अत्यन्त उत्साहले अग्निदेवबाट अधिष्ठित अस्त्र छाड्न थाले।

rama
श्लोक 46
संस्कृत

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।।6.100.46।। चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि । ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।।6.100.47।। विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

अंग्रेज़ी

There Rama produced missiles glowing like fire, like Sun 's face, like moon's face, crescent moon face, face like Dhumakethu, missiles like planets, and star faced, with fire sticks like face resembling flashes and lightning and several others and let loose.

हिन्दी

वहाँ राम ने अग्नि के समान देदीप्यमान अस्त्र प्रकट किए — सूर्य के मुख वाले, चन्द्रमा के मुख वाले, अर्धचन्द्र के मुख वाले, धूमकेतु के समान मुख वाले, ग्रहों के समान अस्त्र, नक्षत्रमुख वाले, अग्निशलाकाओं के समान मुख वाले, चमक और विद्युत् के समान तथा अन्य अनेक — और उन्हें छोड़ा।

नेपाली

त्यहाँ रामले आगोझैँ देदीप्यमान अस्त्र प्रकट गरे — सूर्यको मुख भएका, चन्द्रमाको मुख भएका, अर्धचन्द्रको मुख भएका, धूमकेतुझैँ मुख भएका, ग्रहझैँ अस्त्र, नक्षत्रमुख भएका, अग्निशलाकाझैँ मुख भएका, चमक र विद्युत्झैँ तथा अन्य अनेक — र तिनलाई छाडे।

rama
श्लोक 47
संस्कृत

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।।6.100.46।। चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि । ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।।6.100.47।। विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

अंग्रेज़ी

There Rama produced missiles glowing like fire, like Sun 's face, like moon's face, crescent moon face, face like Dhumakethu, missiles like planets, and star faced, with fire sticks like face resembling flashes and lightning and several others and let loose.

हिन्दी

वहाँ राम ने अग्नि के समान देदीप्यमान अस्त्र प्रकट किए — सूर्य के मुख वाले, चन्द्रमा के मुख वाले, अर्धचन्द्र के मुख वाले, धूमकेतु के समान मुख वाले, ग्रहों के समान अस्त्र, नक्षत्रमुख वाले, अग्निशलाकाओं के समान मुख वाले, चमक और विद्युत् के समान तथा अन्य अनेक — और उन्हें छोड़ा।

नेपाली

त्यहाँ रामले आगोझैँ देदीप्यमान अस्त्र प्रकट गरे — सूर्यको मुख भएका, चन्द्रमाको मुख भएका, अर्धचन्द्रको मुख भएका, धूमकेतुझैँ मुख भएका, ग्रहझैँ अस्त्र, नक्षत्रमुख भएका, अग्निशलाकाझैँ मुख भएका, चमक र विद्युत्झैँ तथा अन्य अनेक — र तिनलाई छाडे।

rama ravana
श्लोक 48
संस्कृत

तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ।।6.100.48।। विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।

अंग्रेज़ी

Struck by Raghava's missiles, the terrific missiles of Ravana melted in the air and split into thousands of pieces.

हिन्दी

राघव के अस्त्रों से आहत होकर रावण के वे भयङ्कर अस्त्र आकाश में ही गल गए और सहस्रों टुकड़ों में बिखर गए।

नेपाली

राघवका अस्त्रले आहत भई रावणका ती भयङ्कर अस्त्र आकाशमै पग्लिए र हजारौँ टुक्रामा छरिए।

sugriva
श्लोक 49
संस्कृत

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।। हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः । सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

अंग्रेज़ी

Sugriva and other leaders, heroes who can change form at their will and all monkeys rejoiced.

हिन्दी

सुग्रीव तथा अन्य नायक, इच्छानुसार रूप बदलने वाले वीर और सब वानर हर्षित हुए।

नेपाली

सुग्रीव तथा अन्य नायक, इच्छाअनुसार रूप बदल्ने वीर र सबै वानर हर्षित भए।

sugriva
श्लोक 50
संस्कृत

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।। हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः । सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

अंग्रेज़ी

Sugriva and other leaders, heroes who can change form at their will and all monkeys rejoiced.

हिन्दी

सुग्रीव तथा अन्य नायक, इच्छानुसार रूप बदलने वाले वीर और सब वानर हर्षित हुए।

नेपाली

सुग्रीव तथा अन्य नायक, इच्छाअनुसार रूप बदल्ने वीर र सबै वानर हर्षित भए।