अध्याय 62

सर्गः 62

दिखाएँ:
दृश्य:
rama
श्लोक 1
संस्कृत

शुनश्शेफं नरश्रेष्ठ गृहीत्वा तु महायशा:। व्यश्राम्यत् पुष्करे राजा मध्याह्ने रघुनन्दन।।1.62.1।।

अंग्रेज़ी

O Foremost of men, O Delight of the Raghus (Rama) the illustrious king (Ambarisha) took Sunassepha with him. (On the way) at Pushkara he took some rest at noon.

हिन्दी

हे नरश्रेष्ठ! हे रघुनन्दन (राम)! वे यशस्वी राजा (अम्बरीष) शुनःशेप को अपने साथ ले चले। (मार्ग में) पुष्कर में उन्होंने मध्याह्न के समय कुछ विश्राम किया।

नेपाली

हे नरश्रेष्ठ! हे रघुनन्दन (राम)! ती यशस्वी राजा (अम्बरीष) शुनःशेपलाई आफूसँगै लगे। (बाटोमा) पुष्करमा उनले मध्याह्नको समयमा केही विश्राम गरे।

vishvamitra
श्लोक 2
संस्कृत

तस्य विश्रममाणस्य शुनश्शेफो महायशा:। पुष्करक्षेत्रमागम्य विश्वामित्रं ददर्श ह।।1.62.2।। तप्यन्तमृषिभिस्सार्धं मातुलं परमातुर:।

अंग्रेज़ी

While the king was resting at Pushkara, the famous Sunassepha, very much distressed, happened to see his maternal uncle Viswamitra in the company of other sages performing austerities.

हिन्दी

जब राजा पुष्कर में विश्राम कर रहे थे, तब अत्यन्त व्यथित विख्यात शुनःशेप ने अपने मामा विश्वामित्र को अन्य मुनियों के साथ तपस्या करते देखा।

नेपाली

जब राजा पुष्करमा विश्राम गरिरहेका थिए, तब अत्यन्तै व्यथित विख्यात शुनःशेपले आफ्ना मामा विश्वामित्रलाई अन्य मुनिहरूसँग तपस्या गरिरहेको देखे।

श्लोक 3
संस्कृत

विवर्णवदनो दीनस्तृष्णया च श्रमेण च।।1.62.3।। पपाताङ्के मुनेराशु वाक्यं चेदमुवाच ह।

अंग्रेज़ी

With his face discoloured due to thirst and fatigue, he (Sunassepha) immediately fell into the sage's lap in a pitiable condition and said:

हिन्दी

प्यास और थकान से विवर्ण मुख लिए वे (शुनःशेप) तत्काल दयनीय दशा में मुनि की गोद में गिर पड़े और बोले:

नेपाली

तिर्खा र थकानले विवर्ण मुख लिएर उनी (शुनःशेप) तत्कालै दयनीय दशामा मुनिको काखमा खसे र भने:

श्लोक 4
संस्कृत

न मेऽस्ति माता न पिता ज्ञातयो बान्धवा: कुत:।।1.62.4।। त्रातुमर्हसि मां सौम्य धर्मेण मुनिपुङ्गव।

अंग्रेज़ी

"O Noble man O Preeminent among ascetics I have no mother nor father nor friends nor relatives. You should protect me according to dharma.

हिन्दी

"हे महात्मन्! हे तपस्वियों में अग्रगण्य! मेरे न माता है, न पिता, न मित्र, न बन्धु। आपको धर्म के अनुसार मेरी रक्षा करनी चाहिए।

नेपाली

"हे महात्मन्! हे तपस्वीहरूमध्ये अग्रगण्य! मेरो न माता छिन्, न पिता, न मित्र, न बन्धु। तपाईंले धर्मअनुसार मेरो रक्षा गर्नुपर्छ।

श्लोक 5
संस्कृत

त्राता त्वं हि मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावन:।।1.62.5।। राजा च कृतकार्यस्स्यादहं दीर्घायुरव्यय:। स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वाह्यनुत्तमम्।।1.62.6।।

अंग्रेज़ी

O Best among ascetics you are the protecor of everybody. You are promoter of others' welfare. May the king fulfil his purpose. May I live long and become immortal and attain heaven after performing great penance. May I enjoy heaven.

हिन्दी

हे तपस्वियों में श्रेष्ठ! आप सबके रक्षक हैं। आप दूसरों के कल्याण के प्रवर्तक हैं। राजा का प्रयोजन भी सिद्ध हो। मैं भी दीर्घ आयु पाऊँ, अमर होऊँ और घोर तपस्या करके स्वर्ग प्राप्त करूँ। मैं स्वर्ग का सुख भोगूँ।

नेपाली

हे तपस्वीहरूमध्ये श्रेष्ठ! तपाईं सबैका रक्षक हुनुहुन्छ। तपाईं अरूको कल्याणका प्रवर्तक हुनुहुन्छ। राजाको प्रयोजन पनि सिद्ध होस्। म पनि दीर्घ आयु पाऊँ, अमर होऊँ र घोर तपस्या गरेर स्वर्ग प्राप्त गरूँ। म स्वर्गको सुख भोगूँ।

श्लोक 6
संस्कृत

त्राता त्वं हि मुनिश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावन:।।1.62.5।। राजा च कृतकार्यस्स्यादहं दीर्घायुरव्यय:। स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वाह्यनुत्तमम्।।1.62.6।।

अंग्रेज़ी

O Best among ascetics you are the protecor of everybody. You are promoter of others' welfare. May the king fulfil his purpose. May I live long and become immortal and attain heaven after performing great penance. May I enjoy heaven.

हिन्दी

हे तपस्वियों में श्रेष्ठ! आप सबके रक्षक हैं। आप दूसरों के कल्याण के प्रवर्तक हैं। राजा का प्रयोजन भी सिद्ध हो। मैं भी दीर्घ आयु पाऊँ, अमर होऊँ और घोर तपस्या करके स्वर्ग प्राप्त करूँ। मैं स्वर्ग का सुख भोगूँ।

नेपाली

हे तपस्वीहरूमध्ये श्रेष्ठ! तपाईं सबैका रक्षक हुनुहुन्छ। तपाईं अरूको कल्याणका प्रवर्तक हुनुहुन्छ। राजाको प्रयोजन पनि सिद्ध होस्। म पनि दीर्घ आयु पाऊँ, अमर होऊँ र घोर तपस्या गरेर स्वर्ग प्राप्त गरूँ। म स्वर्गको सुख भोगूँ।

श्लोक 7
संस्कृत

त्वं मे नाथो ह्यनाथस्य भव भव्येन चेतसा। पितेव पुत्रं धर्मात्मं स्त्रातुमर्हसि किल्बिषात्।।1.62.7।।

अंग्रेज़ी

O Virtuous one with a kind heart protect this orphan. Like a father who protects his son, save me from this peril".

हिन्दी

हे धर्मात्मन्! करुण हृदय से इस अनाथ की रक्षा कीजिए। जैसे पिता अपने पुत्र की रक्षा करता है, वैसे ही मुझे इस संकट से बचाइए।"

नेपाली

हे धर्मात्मन्! करुण हृदयले यस अनाथको रक्षा गर्नुहोस्। जसरी पिताले आफ्नो पुत्रको रक्षा गर्छन्, त्यसरी नै मलाई यस सङ्कटबाट बचाउनुहोस्।"

vishvamitra
श्लोक 8
संस्कृत

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महातपा:। सान्त्वयित्वा बहुविधं पुत्रानिदमुवाच ह।।1.62.8।।

अंग्रेज़ी

Having heard Sunassepha, mighty ascetic Viswamitra consoled him in many ways and said to his sons:

हिन्दी

शुनःशेप के ये वचन सुनकर महातपस्वी विश्वामित्र ने उन्हें अनेक प्रकार से सान्त्वना दी और अपने पुत्रों से कहा:

नेपाली

शुनःशेपका ती वचन सुनेर महातपस्वी विश्वामित्रले उनलाई अनेक प्रकारले सान्त्वना दिए र आफ्ना पुत्रहरूलाई भने:

श्लोक 9
संस्कृत

यत्कृते पितर: पुत्रान् जनयन्ति शुभार्थिन:। परलोकहितार्थाय तस्य कालोऽयमागत:।।1.62.9।।

अंग्रेज़ी

The very time has now come for that purpose for which parents desiring auspiciousness beget sons—namely, for their welfare in the other world.

हिन्दी

"जिस प्रयोजन के लिए कल्याण चाहने वाले माता-पिता पुत्र उत्पन्न करते हैं — अर्थात् परलोक में अपने कल्याण के लिए — उसी का समय अब आ गया है।

नेपाली

"जुन प्रयोजनका लागि कल्याण चाहने आमाबुबाले पुत्र उत्पन्न गर्छन् — अर्थात् परलोकमा आफ्नो कल्याणका लागि — त्यसैको समय अब आएको छ।

श्लोक 10
संस्कृत

अयं मुनिसुतो बालो मत्तश्शरणमिच्छति। अस्य जीवितमात्रेण प्रियं कुरुत पुत्रका:।।1.62.10।।

अंग्रेज़ी

O sons of the sage this young boy has sought my protection. O Sons you may grant him his desire by merely offering your life.

हिन्दी

हे मुनिपुत्रो! इस बालक ने मेरी शरण ली है। हे पुत्रो! केवल अपने प्राण अर्पित करके तुम इसकी कामना पूर्ण कर सकते हो।

नेपाली

हे मुनिपुत्रहरू! यस बालकले मेरो शरण लिएको छ। हे पुत्रहरू! केवल आफ्ना प्राण अर्पण गरेर तिमीहरूले यसको कामना पूरा गर्न सक्छौ।

श्लोक 11
संस्कृत

सर्वे सुकृतकर्माणस्सर्वे धर्मपरायणा: । पशुभूता नरेन्द्रस्य तृप्तिमग्ने: प्रयच्छत ।।1.62.11।।

अंग्रेज़ी

Engaged in the observance of righteousness, all of you have done virtuous deeds. By becoming sacrificial animals for the king, you may satisfy Agni.

हिन्दी

धर्म के पालन में निरत रहकर तुम सबने पुण्यकर्म किए हैं। राजा के यज्ञीय पशु बनकर तुम अग्नि को तृप्त कर सकते हो।

नेपाली

धर्मको पालनमा निरत रहेर तिमीहरू सबैले पुण्यकर्म गरेका छौ। राजाका यज्ञीय पशु बनेर तिमीहरूले अग्निलाई तृप्त पार्न सक्छौ।

श्लोक 12
संस्कृत

नाथवांश्च शुनश्शेफो यज्ञश्चाविघ्नितो भवेत्। देवतास्तर्पिताश्चस्युर्मम चापि कृतं वच:।।1.62.12।।

अंग्रेज़ी

Then Sunassepha will be protected. The king's sacrifice will continue without hindrance. The gods will be gratified. My words also will come true".

हिन्दी

तब शुनःशेप की रक्षा हो जाएगी। राजा का यज्ञ निर्विघ्न चलता रहेगा। देवता संतुष्ट होंगे। मेरे वचन भी सत्य सिद्ध होंगे।"

नेपाली

तब शुनःशेपको रक्षा हुनेछ। राजाको यज्ञ निर्विघ्न चलिरहनेछ। देवताहरू सन्तुष्ट हुनेछन्। मेरा वचन पनि सत्य सिद्ध हुनेछन्।"

rama
श्लोक 13
संस्कृत

मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा मधुच्छन्दादय स्सुता:। साभिमानं नरश्रेष्ठ सलीलमिदमब्रुवन्।।1.62.13।।

अंग्रेज़ी

"O Best of men (Rama) in response to the words of the sage Madhuchanda and others said thus in a casual way with selfesteem.

हिन्दी

हे नरश्रेष्ठ (राम)! मुनि के इन वचनों के उत्तर में मधुच्छन्द आदि ने अभिमानपूर्वक और उपेक्षा से इस प्रकार कहा:

नेपाली

हे नरश्रेष्ठ (राम)! मुनिका यी वचनको उत्तरमा मधुच्छन्द आदिले अभिमानपूर्वक र उपेक्षाले यसरी भने:

श्लोक 14
संस्कृत

कथमात्मसुतान् हित्वा त्रायसेऽन्यसुतं विभो। अकार्यमिव पश्याम श्श्वमांस इव भोजने।।1.62.14।।

अंग्रेज़ी

O Lord protecting other's son by abandoning one' own is like partaking the flesh of a dog. We consider it a prohibited act".

हिन्दी

"हे प्रभो! अपने पुत्र को त्यागकर दूसरे के पुत्र की रक्षा करना कुत्ते का माँस खाने के समान है। हम इसे निषिद्ध कर्म मानते हैं।"

नेपाली

"हे प्रभो! आफ्नो पुत्रलाई त्यागेर अर्काको पुत्रको रक्षा गर्नु कुकुरको मासु खानुजस्तै हो। हामी यसलाई निषिद्ध कर्म ठान्छौँ।"

vishvamitra
श्लोक 15
संस्कृत

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां मुनिपुङ्गव:। क्रोधसंरक्तनयनो व्याहर्तुमुपचक्रमे।।1.62.15।।

अंग्रेज़ी

On hearing the words of his sons Viswamitra, the eminent ascetic, eyes reddened with anger began to speak:

हिन्दी

अपने पुत्रों के ये वचन सुनकर श्रेष्ठ तपस्वी विश्वामित्र ने क्रोध से लाल नेत्रों के साथ कहने लगे:

नेपाली

आफ्ना पुत्रहरूका ती वचन सुनेर श्रेष्ठ तपस्वी विश्वामित्रले क्रोधले राता आँखासहित भन्न थाले:

श्लोक 16
संस्कृत

निस्साध्वसमिदं प्रोक्तं धर्मादपि विगर्हितम्। अतिक्रम्य तु मद्वाक्यं दारुणं रोमहर्षणम्।।1.62.16।।

अंग्रेज़ी

"(You have) not only trangressed my words but also (you are) censurable according to dharma. You have uttered such audacious and dreadrul words causing the hair to stand on end.

हिन्दी

"तुमने न केवल मेरे वचनों का उल्लंघन किया है, अपितु धर्म की दृष्टि से भी तुम निन्दनीय हो। तुमने ऐसे धृष्ट और भयंकर वचन कहे हैं जिनसे रोंगटे खड़े हो जाते हैं।

नेपाली

"तिमीहरूले मेरा वचनको उल्लङ्घन मात्र गरेका छैनौ, धर्मको दृष्टिले पनि तिमीहरू निन्दनीय छौ। तिमीहरूले यस्ता धृष्ट र भयङ्कर वचन भनेका छौ जसबाट रौँ ठाडा हुन्छन्।

श्लोक 17
संस्कृत

श्वमांसभोजिनस्सर्वे वासिष्ठा इव जातिषु। पूर्णं वर्षसहस्रं तु पृथिव्यामनुवत्स्यथ।।1.62.17।।

अंग्रेज़ी

All of you shall live on earth for a thousand years, like the sons of Vasishta feeding on the flesh of dogs".

हिन्दी

तुम सब वसिष्ठ के पुत्रों के समान कुत्ते का माँस खाते हुए एक हजार वर्ष तक पृथ्वी पर रहोगे।"

नेपाली

तिमीहरू सबै वसिष्ठका पुत्रहरूझैँ कुकुरको मासु खाँदै एक हजार वर्षसम्म पृथ्वीमा बस्नेछौ।"

vishvamitra
श्लोक 18
संस्कृत

कृत्वा शापसमायुक्तान् पुत्रान् मुनिवरस्तथा। शुनश्शेफमुवाचार्तं कृत्वा रक्षां निरामयम्।।1.62.18।।

अंग्रेज़ी

Viswamitra the best of ascetics, thus cursed his sons. Sunassepha, (now) was filled with distress. To relieve him of his pain he said:

हिन्दी

तपस्वियों में श्रेष्ठ विश्वामित्र ने इस प्रकार अपने पुत्रों को शाप दिया। शुनःशेप (अब) व्यथा से भर गए। उनकी पीड़ा दूर करने के लिए उन्होंने कहा:

नेपाली

तपस्वीहरूमध्ये श्रेष्ठ विश्वामित्रले यसरी आफ्ना पुत्रहरूलाई श्राप दिए। शुनःशेप (अब) व्यथाले भरिए। उनको पीडा हटाउन उनले भने:

श्लोक 19
संस्कृत

पवित्रपाशैरासक्तो रक्तमाल्यानुलेपन:। वैष्णवं यूपमासाद्य वाग्भिरग्निमुदाहर ।।1.62.19।।

अंग्रेज़ी

"Bedaubing your person with red sandal paste and adorned with red garlands, you will be bound to a Vaishnava, sacrificial post with sacred ropes. There invoke Agni with these hymns.

हिन्दी

"अपने शरीर पर रक्तचन्दन लेपकर और लाल मालाओं से अलंकृत होकर तुम पवित्र रज्जुओं से वैष्णव यज्ञस्तम्भ से बाँधे जाओगे। वहाँ इन मन्त्रों से अग्नि का आह्वान करना।

नेपाली

"आफ्नो शरीरमा रक्तचन्दन लेपेर र रातो मालाले अलङ्कृत भई तिमी पवित्र डोरीले वैष्णव यज्ञस्तम्भमा बाँधिनेछौ। त्यहाँ यी मन्त्रले अग्निको आह्वान गर्नू।

श्लोक 20
संस्कृत

इमे तु गाथे द्वे दिव्ये गायेथा मुनिपुत्रक। अम्बरीषस्य यज्ञेऽस्मिंस्तत स्सिद्धिमवाप्स्यसि।।1.62.20।।

अंग्रेज़ी

O Son of sage chant thse two sacred mantras in the sacrifice of Ambarisha.There after you will achieve success (long life)".

हिन्दी

हे मुनिपुत्र! अम्बरीष के यज्ञ में इन दोनों पवित्र मन्त्रों का जप करना। तत्पश्चात् तुम्हें सिद्धि (दीर्घ आयु) प्राप्त होगी।"

नेपाली

हे मुनिपुत्र! अम्बरीषको यज्ञमा यी दुई पवित्र मन्त्रको जप गर्नू। त्यसपछि तिमीले सिद्धि (दीर्घ आयु) प्राप्त गर्नेछौ।"

श्लोक 21
संस्कृत

शुनश्शेफो गृहीत्वा ते द्वे गाथे सुसमाहित:। त्वरया राजसिंहं तमम्बरीषमुवाच ह।।1.62.21।।

अंग्रेज़ी

Sunassepha memorized the two verses with concentration of mind and hastened towards Amabarisha, a lion among kings. And said:

हिन्दी

शुनःशेप ने एकाग्र मन से उन दोनों मन्त्रों को कण्ठस्थ किया और राजाओं में सिंह अम्बरीष के पास शीघ्र जाकर कहा:

नेपाली

शुनःशेपले एकाग्र मनले ती दुई मन्त्र कण्ठस्थ गरे र राजाहरूमध्ये सिंह अम्बरीषकहाँ छिट्टै गएर भने:

श्लोक 22
संस्कृत

राजसिंह महासत्त्व शीघ्रं गच्छावहे सद:। निर्वर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुपाविश।।1.62.22।।

अंग्रेज़ी

"Endowed with great strength, you are a lion among kings. We shall go to the sacrificial assembly without delay. O Indra among monarchs, take up initiatory rites and perform the sacrifice".

हिन्दी

"महान बल से सम्पन्न आप राजाओं में सिंह हैं। हम विलम्ब किए बिना यज्ञसभा को चलें। हे राजाओं में इन्द्र! दीक्षा ग्रहण कीजिए और यज्ञ सम्पन्न कीजिए।"

नेपाली

"महान् बलले सम्पन्न तपाईं राजाहरूमध्ये सिंह हुनुहुन्छ। हामी ढिलाइ नगरी यज्ञसभातर्फ जाऔँ। हे राजाहरूमध्ये इन्द्र! दीक्षा ग्रहण गर्नुहोस् र यज्ञ सम्पन्न गर्नुहोस्।"

श्लोक 23
संस्कृत

तद्वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षसमुत्सुक: । जगाम नृपति श्शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रित:।।1.62.23।।

अंग्रेज़ी

At the words of the sage's son, the king, eager with delight hastened towards the sacrificial ground.

हिन्दी

मुनिपुत्र के इन वचनों पर राजा हर्ष से उत्सुक होकर शीघ्र यज्ञभूमि की ओर चल पड़े।

नेपाली

मुनिपुत्रका यी वचनमा राजा हर्षले उत्सुक भई छिट्टै यज्ञभूमितर्फ लागे।

श्लोक 24
संस्कृत

सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम्। पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत्।।1.62.24।।

अंग्रेज़ी

With the consent of the officiating priests the king invested Sunasepha with the sacred symbols with Kusa grass, dressed him in red apparel and tied him to the sacrificial post as a sacrificial animal.

हिन्दी

ऋत्विजों की सम्मति से राजा ने शुनःशेप को कुशा के पवित्र चिह्नों से युक्त किया, उन्हें लाल वस्त्र पहनाए और यज्ञीय पशु के रूप में यज्ञस्तम्भ से बाँध दिया।

नेपाली

ऋत्विजहरूको सम्मतिले राजाले शुनःशेपलाई कुशका पवित्र चिह्नले युक्त पारे, उनलाई रातो वस्त्र लगाइदिए र यज्ञीय पशुका रूपमा यज्ञस्तम्भमा बाँधे।

श्लोक 25
संस्कृत

सबद्धो वाग्भिरग्य्राभिरभितुष्टाव वै सुरौ। इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रक:।।1.62.25।।

अंग्रेज़ी

Thus bound, the son of the sage praised the two devatas, Indra and Upendra with moving words.

हिन्दी

इस प्रकार बँधे हुए उन मुनिपुत्र ने मार्मिक वचनों से इन्द्र और उपेन्द्र — इन दोनों देवताओं की स्तुति की।

नेपाली

यसरी बाँधिएका ती मुनिपुत्रले मार्मिक वचनले इन्द्र र उपेन्द्र — यी दुई देवताको स्तुति गरे।

rama
श्लोक 26
संस्कृत

तत: प्रीत स्सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितर्पित:। दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनश्शेफाय राघव ।।1.62.26।।

अंग्रेज़ी

"O Descendant of Raghu (Rama) Indra, gratified with the secret hymn granted Sunassepha long life.

हिन्दी

हे रघुवंशी (राम)! उस गुह्य स्तोत्र से प्रसन्न होकर इन्द्र ने शुनःशेप को दीर्घ आयु प्रदान की।

नेपाली

हे रघुवंशी (राम)! त्यस गुह्य स्तोत्रबाट प्रसन्न भई इन्द्रले शुनःशेपलाई दीर्घ आयु प्रदान गरे।

rama
श्लोक 27
संस्कृत

स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान्। फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम्।।1.62.27।।

अंग्रेज़ी

O Foremost of men O Rama the king also obtained from the sacrifics innumerable rewards by the grace of Indra several times greater than expected.

हिन्दी

हे नरश्रेष्ठ राम! राजा ने भी इन्द्र की कृपा से उस यज्ञ से अपेक्षा से कई गुना अधिक अगणित फल प्राप्त किए।

नेपाली

हे नरश्रेष्ठ राम! राजाले पनि इन्द्रको कृपाले त्यस यज्ञबाट अपेक्षाभन्दा कैयौँ गुणा बढी अगणित फल प्राप्त गरे।

vishvamitra valmiki
श्लोक 28
संस्कृत

विश्वामित्रो ऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपा:। पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च।।1.62.28।।

अंग्रेज़ी

O Best among men the righteous and mighty ascetic Viswamitra also continued his austerities at Pushkara for a thousand years". इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विषष्टितमस्सर्ग:।। Thus ends the sixtysecond sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

हिन्दी

हे नरश्रेष्ठ! धर्मात्मा और महातपस्वी विश्वामित्र ने भी पुष्कर में एक हजार वर्ष तक अपनी तपस्या जारी रखी। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के बालकाण्ड का द्विषष्टितम सर्ग समाप्त हुआ।

नेपाली

हे नरश्रेष्ठ! धर्मात्मा र महातपस्वी विश्वामित्रले पनि पुष्करमा एक हजार वर्षसम्म आफ्नो तपस्या जारी राखे। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको बालकाण्डको बैसठ्ठीऔँ सर्ग समाप्त भयो।