अंग्रेज़ी
1Yudhishthira said How was Nahusha plunged into distress? How was he hurled down on the Earth? How, indeed, was he deprived of the sovereignty of the celestials? You should recite everything to me.
2Bhishma said Thus did those two Rishis, viz., Bhrigu and Agastya, talk with each other, I have already told you how Nahusha, when he first become the king of the celestials, acted in a proper way. Indeed, that great royal sage performed all human and celestial deeds.
3Nahusha who had become the king of the celestials, made gifts of light, and properly deserved all other rites of a similar nature, the due presentation of Balis, and all rites as are performed on especially sacred days. Pious acts are always done by wise men, in both the world of men and that of the celestials, Indeed, O foremost of kings, if such acts are observed, householders always succeed in acquiring prosperity and aggrandisement.
4Even such is the effect of the gift of lamps and of incense, as also of bows and prostrations, to the celestials.
5When food is cooked, the first portion thereof should be offered to a Brahmana. The particular offerings called Bali should also be presented to the household gods. The deities become pleased with such gifts.
6It is also well known that the measure of gratification which the celestials derive from such offerings is a hundred times as great as that which the householder himself gets from making them.
7Pious and wise persons make offering of incense and lights, accompanying them with bows and prostrations. Such acts always yield advancement and prosperity to those that do them.
8Those rites which the learned perform in course of their ablutions, and with the help of waters, accompanied with bows to the gods, always contribute to the satisfaction of the celestials.
9When adored with proper rites, the highlyblessed departed Manes, Rishis having asceticism for wealth, and the household deities, all become pleased.
10Filled with such ideas, Nahusha, that great king, when he obtained the sovereignty of the celestials, observed all these rites and duties fraught with great glory.
11Sometime after, the good fortune of Nahusha decreased, and as the outcome of it, he neglected all these observances and began to act in defiance of all control in the manner I have already described.
12The king of the celestials, on account of his abstention from observing the ordinances about the offers of incense and light, began to decline in power.
13His sacrificial rites and presents were obstructed by Rakshasas. It was at this time that Nahusha yoked that foremost of Rishis, viz., Agastya, to his car.
14Possessed of great strength Nahusha smiling all the while, set that great Rishi speedily to the task, commanding him to bear the vehicle from the banks of the Sarasvati. At this time, Bhrigu, possessed of great energy, addressed the son of Mitravaruna, saying:
15Do you shut your eyes till I enter into the matted locks on your head. Having said this, Bhrigu of unfading glory and great energy entered into the matted locks of Agastya who stood still like a wooden post, for hurling king Nahusha from the throne of Heaven. Soon after Nahusha saw Agastya approach him for bearing his car.
16Seeing the king of the celestials, Agastya addressed him, saying, Do you yoke me to your vehicle forthwith! To what region shall I bear you.
17O lord of the celestials, I shall bear you to the spot which you may be pleased to direct! Thus addressed by him. Nahusha caused the ascetic to be yoked to his car.
18Bhrigu, who was living within the matted locks of Agastya, became highly pleased at this act of Nahusha. He took care not to look at Nahusha.
19Fully acquainted with the power which the illustrious Nahusha had acquired on account of the boon which Brahman had granted him, Bhrigu acted thus. Agastya also though treated by Nahusha in this way, did not yield to anger.
20Then, O Bharata, king Nahusha urged Agastya on with his goad. The pious Rishi did not still yield to anger. The lord of the celestials, himself enraged, then struck Agastya on the head with his left foot. When the Rishi was thus struck on the head, Bhrigu, who was living within Agastya's matted locks became incensed and cursed the sinful Nahusha, saying, Since you have struck with your foot on the head of this great Rishi, do you, therefore, fall down on the Earth, changed into a snake, O wretch of wicked understanding! Thus, imprecated by Bhrigu who had not been seen Nahusha, forthwith became transformed into a snake and dropped down on the Earth, O chief of Bharata's race! If, O monarch, Nahusha had seçn Bhrigu, the latter would not then have succeeded, by his power, in hurling the forner down on the Earth. On account of the various gifts that Nahusha had made, as also his penances and religious observances, though hurled down on the Earth. O king, he succeeded in keeping his memory. He then began to propitiate Bhrigu with a view to get rid of the curse.
21Agastya also, filled with mercy joined Nahusha in pacifying Bhrigu for the termination of the curse. At last Bhrigu felt mercy for Nahusha and arranged for the working out of the curse.
22Bhrigu said There will appear a king (on Earth) of the name of Yudhishthira, the foremost of his race. He will rescue you from this curse! Having said this, the Rishi disappeared from the presence of Nahusha.
23Agastya also, of great energy, having thus performed the business of the true Indra, that arbitrator of a hundred sacrifices, returned to his hermitage, adored of all members of the regenerate order.
24You have, o king rescued Nahusha from Bhrigu's curse. Rescued by you, he ascended to the region of Brahman before your eyes.
25As regards, Bhrigu, having hurled Nahusha on the Earth, he went to the region of Brahman and informed the Grandfather of it.
26The Grandfather having called Indra back, addressed the celestials, saying, You celestials, through the boon I had granted him, Nahusha had obtained the sovereignty of Heaven.
27Deprived, however, of that sovereignty by the enraged Agastya, he has been hurled on the Earth, O celestials, you will not succeed in living without a king.
28Do you, therefore, once more install Indra as the king of Heaven. The celestials filled with joy, O son of Pritha, replied to the Grandsire, who said so to them, saying, So be it. Brahman then, O best of kings, installed Indra in the sovereignty of Heaven. Made once more the king of the celestials, Vasava began to shine in beauty and resplendence. This is what took place forinerly through the transgressions of Nahusha.
29On account, however, of the merits he had acquired through deeds of the kind I have mentioned, Nahusha succeeded in once more regaining his lost position. Hence, when evening comes, householders should give lights.
30The giver of lights is sure to win celestial vision after death. Givers of light become as resplendent as the full moon.
31The giver of lights becomes gifted with beauty of form and strength for years corresponding with the number of twinkles for which the lights given by him burn or blaze.
हिन्दी
1युधिष्ठिर ने कहा — नहुष विपत्ति में कैसे पड़ा? वह पृथ्वी पर कैसे गिराया गया? वस्तुतः वह देवताओं के आधिपत्य से कैसे वंचित हुआ? आप मुझे सब कुछ सुनाइए।
2भीष्म ने कहा — इस प्रकार उन दोनों ऋषियों, अर्थात् भृगु और अगस्त्य ने परस्पर बातचीत की। मैं तुम्हें पहले ही बता चुका हूँ कि जब नहुष पहले-पहल देवराज हुआ, तब उसने कैसा उचित आचरण किया। वस्तुतः उस महान् राजर्षि ने समस्त मानवीय और दिव्य कर्म किए।
3देवताओं का राजा बना नहुष दीपदान करता था और उसी प्रकार के अन्य समस्त कर्मों को, बलि के यथाविधि अर्पण को, तथा विशेष पवित्र दिनों में किए जाने वाले समस्त कर्मों को यथोचित सम्पन्न करता था। बुद्धिमान् जन मनुष्यलोक और देवलोक — दोनों में सदा पुण्यकर्म करते हैं। हे राजाओं में श्रेष्ठ, वस्तुतः यदि ऐसे कर्मों का पालन किया जाए तो गृहस्थ सदा समृद्धि और उन्नति प्राप्त करने में सफल होते हैं।
4देवताओं को दीप और धूप का दान, तथा प्रणाम और साष्टांग नमस्कार करने का फल ऐसा ही होता है।
5जब अन्न पक जाए तो उसका प्रथम भाग ब्राह्मण को अर्पित करना चाहिए। बलि नामक विशेष अर्पण गृहदेवताओं को भी अर्पित करने चाहिए। ऐसे दानों से देवता प्रसन्न होते हैं।
6यह भी सुविदित है कि ऐसे अर्पणों से देवताओं को जो तृप्ति मिलती है, वह उससे सौ गुनी होती है जो स्वयं गृहस्थ को उन्हें करने से मिलती है।
7पुण्यात्मा और बुद्धिमान् जन धूप और दीप का अर्पण करते हैं और उनके साथ प्रणाम तथा साष्टांग नमस्कार भी करते हैं। ऐसे कर्म उन्हें करने वालों को सदा उन्नति और समृद्धि देते हैं।
8विद्वान् जन स्नान के समय और जल की सहायता से जो कर्म करते हैं, तथा उनके साथ देवताओं को जो प्रणाम करते हैं, वे सदा देवताओं की तृप्ति में योगदान देते हैं।
9विधिपूर्वक पूजित होने पर परम सौभाग्यशाली दिवंगत पितर, तपोधन ऋषि और गृहदेवता — सब प्रसन्न होते हैं।
10ऐसे विचारों से भरकर उस महान् राजा नहुष ने, जब उसने देवताओं का आधिपत्य प्राप्त किया, महान् यश देने वाले इन समस्त कर्मों और कर्तव्यों का पालन किया।
11कुछ काल के पश्चात् नहुष का सौभाग्य घटने लगा, और उसके फलस्वरूप उसने इन समस्त आचारों की उपेक्षा कर दी और उस प्रकार समस्त मर्यादा की अवहेलना करते हुए आचरण करने लगा जैसा मैं पहले ही वर्णन कर चुका हूँ।
12धूप और दीप के अर्पण सम्बन्धी विधानों के पालन से विरत हो जाने के कारण देवराज की शक्ति क्षीण होने लगी।
13उसके यज्ञकर्मों और अर्पणों में राक्षस विघ्न डालने लगे। इसी समय नहुष ने ऋषिश्रेष्ठ अगस्त्य को अपने रथ में जोता।
14महाबली नहुष ने मुस्कराते हुए उन महर्षि को शीघ्रता से उस कार्य में लगा दिया और आदेश दिया कि वे सरस्वती के तट से उसका वाहन ढोएँ। इसी समय महातेजस्वी भृगु ने मित्रावरुण के पुत्र को सम्बोधित करते हुए कहा —
15'जब तक मैं आपके सिर की जटाओं में प्रवेश न कर लूँ, तब तक आप अपनी आँखें मूँदे रहिए।' यह कहकर अक्षय यश और महान् तेज वाले भृगु राजा नहुष को स्वर्ग के सिंहासन से गिराने के लिए अगस्त्य की जटाओं में प्रविष्ट हो गए, और अगस्त्य काष्ठ के खम्भे के समान निश्चल खड़े रहे। इसके शीघ्र पश्चात् नहुष ने अगस्त्य को अपना रथ ढोने के लिए अपनी ओर आते देखा।
16देवराज को देखकर अगस्त्य ने उसे सम्बोधित करते हुए कहा — मुझे तत्काल अपने वाहन में जोत लीजिए! मैं आपको किस प्रदेश तक ले चलूँ?
17हे देवेश्वर, आप जिस स्थान पर जाने का आदेश देंगे, मैं आपको वहीं ले चलूँगा! उनके इस प्रकार कहने पर नहुष ने उन तपस्वी को अपने रथ में जुतवा दिया।
18अगस्त्य की जटाओं के भीतर रहने वाले भृगु नहुष के इस कर्म से अत्यन्त प्रसन्न हुए। उन्होंने सावधानी रखी कि वे नहुष की ओर न देखें।
19ब्रह्मा के दिए वरदान के कारण यशस्वी नहुष ने जो शक्ति प्राप्त की थी, उससे पूर्णतः परिचित होने के कारण भृगु ने ऐसा किया। नहुष द्वारा इस प्रकार व्यवहृत होने पर भी अगस्त्य ने क्रोध नहीं किया।
20तब हे भरत, राजा नहुष ने अगस्त्य को अपने अंकुश से हाँका। तथापि उन धर्मात्मा ऋषि ने क्रोध नहीं किया। तब स्वयं क्रुद्ध होकर देवेश्वर ने अपने बाएँ पैर से अगस्त्य के सिर पर प्रहार किया। जब ऋषि के सिर पर इस प्रकार प्रहार हुआ, तब अगस्त्य की जटाओं के भीतर रहने वाले भृगु क्रोध से भर गए और उन्होंने पापी नहुष को शाप देते हुए कहा — 'चूँकि तूने इन महर्षि के सिर पर अपने पैर से प्रहार किया है, अतः हे दुर्बुद्धि अधम, तू सर्प बनकर पृथ्वी पर गिर जा!' हे भरतश्रेष्ठ, जिन भृगु को नहुष ने देखा नहीं था, उनके इस शाप से वह तत्काल सर्प में परिवर्तित होकर पृथ्वी पर गिर पड़ा! हे राजन्, यदि नहुष ने भृगु को देख लिया होता, तो भृगु अपनी शक्ति से उसे पृथ्वी पर गिराने में सफल न होते। हे राजन्, नहुष ने जो नाना दान किए थे, तथा उसके तप और धार्मिक आचरण के कारण, पृथ्वी पर गिरा दिए जाने पर भी वह अपनी स्मृति बनाए रखने में सफल हुआ। तब वह शाप से मुक्ति पाने के लिए भृगु को प्रसन्न करने में लगा।
21करुणा से भरकर अगस्त्य भी शाप की समाप्ति के लिए भृगु को शान्त करने में नहुष के साथ जुट गए। अन्ततः भृगु को नहुष पर दया आई और उन्होंने शाप के निवारण की व्यवस्था कर दी।
22भृगु ने कहा — (पृथ्वी पर) युधिष्ठिर नामक एक राजा प्रकट होगा, जो अपने वंश में श्रेष्ठ होगा। वही तुम्हें इस शाप से उद्धार दिलाएगा! यह कहकर वे ऋषि नहुष के सम्मुख से अन्तर्धान हो गए।
23महातेजस्वी अगस्त्य भी, सौ यज्ञों के अनुष्ठाता उन सच्चे इन्द्र का कार्य इस प्रकार सिद्ध करके, द्विजवर्ग के समस्त सदस्यों से पूजित होकर अपने आश्रम को लौट गए।
24हे राजन्, तुमने ही नहुष को भृगु के शाप से उद्धार दिलाया। तुम्हारे द्वारा उद्धार पाकर वह तुम्हारी आँखों के सामने ही ब्रह्मलोक को चढ़ गया।
25जहाँ तक भृगु का प्रश्न है, नहुष को पृथ्वी पर गिराकर वे ब्रह्मलोक गए और पितामह को इसकी सूचना दी।
26पितामह ने इन्द्र को वापस बुलाकर देवताओं को सम्बोधित करते हुए कहा — हे देवगण, मैंने जो वरदान दिया था, उसी के कारण नहुष ने स्वर्ग का आधिपत्य प्राप्त किया था।
27किन्तु क्रुद्ध अगस्त्य द्वारा उस आधिपत्य से वंचित होकर वह पृथ्वी पर गिरा दिया गया है। हे देवगण, तुम राजा के बिना जीवित नहीं रह सकोगे।
28अतः तुम इन्द्र को पुनः स्वर्ग के राजा के पद पर प्रतिष्ठित करो। हे पृथानन्दन, इस प्रकार कहने वाले पितामह को देवताओं ने आनन्द से भरकर उत्तर दिया — 'ऐसा ही हो।' हे राजाओं में श्रेष्ठ, तब ब्रह्मा ने इन्द्र को स्वर्ग के आधिपत्य पर प्रतिष्ठित कर दिया। पुनः देवराज बना वासव सौन्दर्य और दीप्ति से देदीप्यमान होने लगा। नहुष के अपराधों के कारण पूर्वकाल में यही हुआ था।
29किन्तु जिन कर्मों का मैंने वर्णन किया है, उनसे अर्जित पुण्य के कारण नहुष अपना खोया हुआ पद पुनः प्राप्त करने में सफल हुआ। अतः जब सन्ध्या आए तब गृहस्थों को दीप देने चाहिए।
30दीप देने वाला मृत्यु के पश्चात् निश्चय ही दिव्य दृष्टि प्राप्त करता है। दीप देने वाले पूर्ण चन्द्रमा के समान दीप्तिमान् हो जाते हैं।
31दीप देने वाला उसके द्वारा दिए गए दीप जितने निमेषों तक जलते अथवा प्रज्वलित रहते हैं, उतने ही वर्षों तक रूप की सुन्दरता और बल से सम्पन्न रहता है।
नेपाली
1युधिष्ठिरले भने — नहुष विपत्तिमा कसरी पर्यो? ऊ पृथ्वीमा कसरी खसालियो? वास्तवमा ऊ देवताहरूको आधिपत्यबाट कसरी वञ्चित भयो? तपाईंले मलाई सबै कुरा सुनाउनुहोस्।
2भीष्मले भने — यसरी ती दुई ऋषि, अर्थात् भृगु र अगस्त्यले आपसमा कुराकानी गरे। मैले तिमीलाई पहिले नै बताइसकेको छु कि जब नहुष सुरुमा देवराज भयो, तब उसले कस्तो उचित आचरण गर्यो। वास्तवमा त्यस महान् राजर्षिले सम्पूर्ण मानवीय र दिव्य कर्म गरे।
3देवताहरूको राजा बनेको नहुषले दीपदान गर्थ्यो र त्यसै प्रकारका अन्य सम्पूर्ण कर्म, बलिको यथाविधि अर्पण, तथा विशेष पवित्र दिनमा गरिने सम्पूर्ण कर्म यथोचित सम्पन्न गर्थ्यो। बुद्धिमान् मानिसहरूले मनुष्यलोक र देवलोक — दुवैमा सदा पुण्यकर्म गर्छन्। हे राजाहरूमा श्रेष्ठ, वास्तवमा यदि त्यस्ता कर्मको पालन गरियो भने गृहस्थहरू सदा समृद्धि र उन्नति प्राप्त गर्न सफल हुन्छन्।
4देवताहरूलाई दीप र धूपको दान, तथा प्रणाम र साष्टाङ्ग नमस्कार गर्नुको फल यस्तै हुन्छ।
5जब अन्न पाकोस् तब त्यसको पहिलो भाग ब्राह्मणलाई अर्पण गर्नुपर्छ। बलि नामक विशेष अर्पण गृहदेवताहरूलाई पनि अर्पण गर्नुपर्छ। त्यस्ता दानले देवताहरू प्रसन्न हुन्छन्।
6यो पनि सुविदित छ कि त्यस्ता अर्पणबाट देवताहरूलाई जुन तृप्ति मिल्छ, त्यो त्योभन्दा सय गुणा हुन्छ जो स्वयं गृहस्थलाई ती गर्दा मिल्छ।
7पुण्यात्मा र बुद्धिमान् मानिसहरूले धूप र दीपको अर्पण गर्छन् र तिनीसँगै प्रणाम तथा साष्टाङ्ग नमस्कार पनि गर्छन्। त्यस्ता कर्मले ती गर्नेहरूलाई सदा उन्नति र समृद्धि दिन्छन्।
8विद्वान् मानिसहरूले स्नानको समयमा र जलको सहायताले जुन कर्म गर्छन्, तथा तिनीसँगै देवताहरूलाई जुन प्रणाम गर्छन्, ती सदा देवताहरूको तृप्तिमा योगदान दिन्छन्।
9विधिपूर्वक पूजित हुँदा परम सौभाग्यशाली दिवङ्गत पितृ, तपोधन ऋषि र गृहदेवता — सबै प्रसन्न हुन्छन्।
10त्यस्ता विचारले भरिएर त्यस महान् राजा नहुषले, जब उसले देवताहरूको आधिपत्य प्राप्त गर्यो, महान् यश दिने यी सम्पूर्ण कर्म र कर्तव्यको पालन गर्यो।
11केही समयपछि नहुषको सौभाग्य घट्न थाल्यो, र त्यसको फलस्वरूप उसले यी सम्पूर्ण आचारको उपेक्षा गर्यो र त्यसै गरी सम्पूर्ण मर्यादाको अवहेलना गर्दै आचरण गर्न थाल्यो जस्तो मैले पहिले नै वर्णन गरिसकेको छु।
12धूप र दीपको अर्पणसम्बन्धी विधानको पालनबाट विरत भएकाले देवराजको शक्ति क्षीण हुन थाल्यो।
13उसका यज्ञकर्म र अर्पणमा राक्षसहरूले विघ्न हाल्न थाले। यसै बेला नहुषले ऋषिश्रेष्ठ अगस्त्यलाई आफ्नो रथमा नार्यो।
14महाबली नहुषले मुस्कुराउँदै ती महर्षिलाई हतारमा त्यस कार्यमा लगायो र आदेश दियो कि तिनले सरस्वतीको किनारबाट उसको वाहन बोकून्। यसै बेला महातेजस्वी भृगुले मित्रावरुणका पुत्रलाई सम्बोधन गर्दै भने —
15'जबसम्म म तपाईंको टाउकोका जटामा प्रवेश गर्दिनँ, तबसम्म तपाईं आफ्ना आँखा चिम्लिराख्नुहोस्।' यसो भनेर अक्षय यश र महान् तेज भएका भृगु राजा नहुषलाई स्वर्गको सिंहासनबाट खसाल्न अगस्त्यका जटाभित्र पसे, र अगस्त्य काठको खाँबोझैँ निश्चल उभिइरहे। यसको केही समयपछि नहुषले अगस्त्यलाई आफ्नो रथ बोक्न आफूतिर आइरहेको देख्यो।
16देवराजलाई देखेर अगस्त्यले उसलाई सम्बोधन गर्दै भने — मलाई तत्काल आफ्नो वाहनमा नार्नुहोस्! म तपाईंलाई कुन प्रदेशसम्म लगूँ?
17हे देवेश्वर, तपाईंले जुन स्थानमा जाने आदेश दिनुहुनेछ, म तपाईंलाई त्यहीँ लैजानेछु! तिनले यसरी भनेपछि नहुषले ती तपस्वीलाई आफ्नो रथमा नारायो।
18अगस्त्यका जटाभित्र बसेका भृगु नहुषको यस कर्मबाट अत्यन्त प्रसन्न भए। तिनले सावधानी राखे कि तिनी नहुषतिर नहेरून्।
19ब्रह्माले दिएको वरदानका कारण यशस्वी नहुषले जुन शक्ति प्राप्त गरेको थियो, त्यसबाट पूर्णतः परिचित भएकाले भृगुले त्यसो गरे। नहुषले यसरी व्यवहार गर्दा पनि अगस्त्यले क्रोध गरेनन्।
20तब हे भरत, राजा नहुषले अगस्त्यलाई आफ्नो अङ्कुशले हाँक्यो। तापनि ती धर्मात्मा ऋषिले क्रोध गरेनन्। तब स्वयं क्रुद्ध भई देवेश्वरले आफ्नो देब्रे खुट्टाले अगस्त्यको टाउकोमा प्रहार गर्यो। जब ऋषिको टाउकोमा यसरी प्रहार भयो, तब अगस्त्यका जटाभित्र बसेका भृगु क्रोधले भरिए र तिनले पापी नहुषलाई शाप दिँदै भने — 'किनभने तैँले यी महर्षिको टाउकोमा आफ्नो खुट्टाले प्रहार गरिस्, त्यसैले हे दुर्बुद्धि अधम, तँ सर्प भई पृथ्वीमा खसिजा!' हे भरतश्रेष्ठ, जुन भृगुलाई नहुषले देखेको थिएन, तिनको यस शापले ऊ तत्काल सर्पमा परिवर्तित भई पृथ्वीमा खस्यो! हे राजन्, यदि नहुषले भृगुलाई देखेको भए, भृगु आफ्नो शक्तिले उसलाई पृथ्वीमा खसाल्न सफल हुने थिएनन्। हे राजन्, नहुषले जुन नानाथरी दान गरेको थियो, तथा उसका तप र धार्मिक आचरणका कारण, पृथ्वीमा खसालिँदा पनि ऊ आफ्नो स्मृति बचाइराख्न सफल भयो। तब ऊ शापबाट मुक्ति पाउन भृगुलाई प्रसन्न पार्नमा लाग्यो।
21करुणाले भरिएर अगस्त्य पनि शापको अन्त्यका लागि भृगुलाई शान्त पार्नमा नहुषसँगै लागे। अन्ततः भृगुलाई नहुषमाथि दया लाग्यो र तिनले शापको निवारणको व्यवस्था गरिदिए।
22भृगुले भने — (पृथ्वीमा) युधिष्ठिर नामक एउटा राजा प्रकट हुनेछ, जो आफ्नो वंशमा श्रेष्ठ हुनेछ। तिनैले तिमीलाई यस शापबाट उद्धार दिनेछन्! यसो भनेर ती ऋषि नहुषको अगाडिबाट अन्तर्धान भए।
23महातेजस्वी अगस्त्य पनि, सय यज्ञका अनुष्ठाता ती साँचो इन्द्रको कार्य यसरी सिद्ध गरेर, द्विजवर्गका सम्पूर्ण सदस्यबाट पूजित भई आफ्नो आश्रममा फर्के।
24हे राजन्, तिमीले नै नहुषलाई भृगुको शापबाट उद्धार दियौ। तिमीबाट उद्धार पाएर ऊ तिम्रै आँखाअगाडि ब्रह्मलोकमा चढ्यो।
25जहाँसम्म भृगुको कुरा छ, नहुषलाई पृथ्वीमा खसालेर तिनी ब्रह्मलोक गए र पितामहलाई यसको सूचना दिए।
26पितामहले इन्द्रलाई फिर्ता बोलाएर देवताहरूलाई सम्बोधन गर्दै भने — हे देवगण, मैले जुन वरदान दिएको थिएँ, त्यसैका कारण नहुषले स्वर्गको आधिपत्य प्राप्त गरेको थियो।
27तर क्रुद्ध अगस्त्यद्वारा त्यस आधिपत्यबाट वञ्चित भई ऊ पृथ्वीमा खसालिएको छ। हे देवगण, तिमीहरू राजाविना बाँच्न सक्नेछैनौ।
28त्यसैले तिमीहरू इन्द्रलाई पुनः स्वर्गको राजाको पदमा प्रतिष्ठित गर। हे पृथानन्दन, यसरी भन्ने पितामहलाई देवताहरूले आनन्दले भरिएर उत्तर दिए — 'त्यसै होस्।' हे राजाहरूमा श्रेष्ठ, तब ब्रह्माले इन्द्रलाई स्वर्गको आधिपत्यमा प्रतिष्ठित गरिदिए। पुनः देवराज बनेको वासव सौन्दर्य र दीप्तिले देदीप्यमान हुन थाल्यो। नहुषका अपराधका कारण पूर्वकालमा यही भएको थियो।
29तर जुन कर्महरूको मैले वर्णन गरेँ, तीबाट आर्जित पुण्यका कारण नहुष आफ्नो गुमेको पद पुनः प्राप्त गर्न सफल भयो। त्यसैले जब साँझ परोस् तब गृहस्थहरूले दीप दिनुपर्छ।
30दीप दिनेले मृत्युपछि निश्चय नै दिव्य दृष्टि प्राप्त गर्छ। दीप दिनेहरू पूर्ण चन्द्रमासरह दीप्तिमान् हुन्छन्।
31दीप दिने मानिस उसले दिएका दीप जति निमेषसम्म बल्छन् अथवा प्रज्वलित रहन्छन्, त्यति नै वर्षसम्म रूपको सुन्दरता र बलले सम्पन्न रहन्छ।