अध्याय 112

शल्य पर्व — अर्जुन का कृपाचार्य और कृतवर्मा से युद्ध; शल्य अकेले समस्त पाण्डव-सेना से लड़ते हैं; शल्य और युधिष्ठिर का युद्ध

दिखाएँ:
दृश्य:
arjuna sanjaya shalya
श्लोक 1 सञ्जय उवाच · संजय सुनाते हैं
संस्कृत

संजय उवाच ततः सैन्यास्तव विभो मद्रराजपुरस्कृताः। पुनरभ्यद्रवन् पार्थान् वेगेन महता रणे॥

अंग्रेज़ी

Sanjaya said Then, O king, your soldiers, led by Shalya, once more rushed against the Parthas in that battle with great impetuosity.

हिन्दी

सञ्जय ने कहा — हे राजन्, तब शल्य के नेतृत्व में आपके सैनिक उस युद्ध में पुनः महान् वेग से पार्थों पर टूट पड़े।

नेपाली

सञ्जयले भने — हे राजन्, तब शल्यको नेतृत्वमा तपाईंका सैनिकहरू त्यस युद्धमा पुनः महान् वेगले पार्थहरूमाथि जाइलागे।

arjuna
श्लोक 2
संस्कृत

पीडितास्तावकाः सर्वे प्रधावन्तो रणोत्कटाः। क्षणेन चैव पार्थस्ते बहुत्वात् समलोडयन्॥

अंग्रेज़ी

Although assailed still those troops, who were fierce in battle, rushing against the Parthas, very soon agitated them on account of the superiority in numbers.

हिन्दी

यद्यपि वे आक्रान्त थे, तथापि युद्ध में उग्र वे सैनिक पार्थों पर टूटकर संख्याबल की श्रेष्ठता के कारण शीघ्र ही उन्हें विचलित करने लगे।

नेपाली

यद्यपि तिनीहरू आक्रान्त थिए, तथापि युद्धमा उग्र ती सैनिकहरू पार्थहरूमाथि जाइलागेर सङ्ख्याबलको श्रेष्ठताका कारण चाँडै नै तिनीहरूलाई विचलित पार्न थाले।

krishna arjuna kripa
श्लोक 3
संस्कृत

ते वध्यामानाः समरे पाण्डवा नावतस्थिरे। निवार्यमाणा भीमेन पश्यतोः कृष्णयोस्तदा॥ ततो धनंजयः क्रुद्धः कृपं सह पदानुगैः। अवाकिरच्छरौघेण कृतवर्माणमेव च॥

अंग्रेज़ी

Struck by the Kurus, the Pandava troops, in the very presence of the two Krishnas, could not stand in the field though checked by Bhimasena. Worked up with anger Dhananjaya covered Kripa and his followers, as also Kritavarman, with showers of arrows.

हिन्दी

कुरुओं द्वारा प्रहार किए जाने पर पाण्डव सेना दोनों कृष्णों के सम्मुख ही रणभूमि में टिक न सकी, यद्यपि भीमसेन ने उन्हें रोका। तब क्रोध से भरे धनञ्जय ने कृपाचार्य तथा उनके अनुयायियों को और कृतवर्मा को भी बाणों की वर्षा से ढँक दिया।

नेपाली

कुरुहरूद्वारा प्रहार गरिएपछि पाण्डव सेना दुवै कृष्णकै सामु रणभूमिमा टिक्न सकेन, यद्यपि भीमसेनले तिनीहरूलाई रोके। तब क्रोधले भरिएका धनञ्जयले कृपाचार्य तथा उनका अनुयायीहरूलाई र कृतवर्मालाई पनि बाणको वर्षाले ढाकिदिए।

shakuni nakula sahadeva
श्लोक 4
संस्कृत

शकुनि सहदेवस्तु सहसैन्यमवाकिरत्। नकुल: पार्श्वत: स्थित्वा मद्राराजमवैक्षत॥

अंग्रेज़ी

Sahadeva checked Shakuni and his detachment. Nakula looked at the king of the Madras from his flanks.

हिन्दी

सहदेव ने शकुनि और उसकी सेनाभाग को रोका। नकुल ने पार्श्व से मद्रराज पर दृष्टि रखी।

नेपाली

सहदेवले शकुनि र उसको सेनाभागलाई रोके। नकुलले पार्श्वबाट मद्रराजमाथि दृष्टि राखे।

draupadi drona shikhandi draupadeya
श्लोक 5
संस्कृत

द्रौपदेया नरेन्द्रांश्च भूयिष्ठान् समवारयन्। द्रोणपुत्रं च पाञ्चाल्य: शिखण्डी समवारयत्॥

अंग्रेज़ी

The (five) sons of Draupadi opposed numerous kings (of the Kuru army). The Panchala prince Shikhandin checked the son of Drona.

हिन्दी

द्रौपदी के (पाँचों) पुत्रों ने (कुरुसेना के) अनेक राजाओं का सामना किया। पांचालराजकुमार शिखण्डी ने द्रोणपुत्र को रोका।

नेपाली

द्रौपदीका (पाँचै) पुत्रले (कुरुसेनाका) अनेक राजाहरूको सामना गरे। पाञ्चालराजकुमार शिखण्डीले द्रोणपुत्रलाई रोके।

kunti shalya yudhishthira
श्लोक 6
संस्कृत

भीमसेनस्तु राजानं गदापाणिवारयत्। शल्यं तु सह सैन्येनं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः॥

अंग्रेज़ी

Arined with his mace, Bhimasena opposed the king. Kunti's son Yudhishthira resisted Shalya at the head of his army.

हिन्दी

गदा धारण किए भीमसेन ने राजा (दुर्योधन) का सामना किया। कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर ने अपनी सेना के अग्रभाग में रहकर शल्य को रोका।

नेपाली

गदा धारण गरेका भीमसेनले राजा (दुर्योधन)को सामना गरे। कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरले आफ्नो सेनाको अग्रभागमा रहेर शल्यलाई रोके।

श्लोक 7
संस्कृत

ततः समभवत् सैन्यं संसक्तं तत्र तत्र हा तावकानां परेषां च संग्रामेष्वनिविर्तनाम्॥

अंग्रेज़ी

Again an encounter took place between those pairs as they stood, among your warriors and those of the enemy, none of whom had ever retreated from fight.

हिन्दी

आपके योद्धाओं और शत्रु के योद्धाओं के बीच, जिनमें से कोई भी कभी युद्ध से पीछे नहीं हटा था, इन जोड़ियों के खड़े होते ही पुनः भिड़न्त हो गई।

नेपाली

तपाईंका योद्धाहरू र शत्रुका योद्धाहरूबीच, जसमध्ये कोही पनि कहिल्यै युद्धबाट पछि हटेको थिएन, यी जोडीहरू उभिनासाथ पुनः भिडन्त भयो।

shalya
श्लोक 8
संस्कृत

तत्र पश्याम्यहं कर्म शल्यस्याति महद्रणे। यदेकः सर्वसैन्यानि पाण्डवानामयोधयत्॥

अंग्रेज़ी

Shalya performed a wonderful feat because alone he fought with the whole Pandava ariny.

हिन्दी

शल्य ने एक अद्भुत कर्म कर दिखाया, क्योंकि उन्होंने अकेले ही सम्पूर्ण पाण्डव सेना से युद्ध किया।

नेपाली

शल्यले एउटा अद्भुत कर्म गरेर देखाए, किनभने उनले एक्लै सम्पूर्ण पाण्डव सेनासँग युद्ध गरे।

shalya yudhishthira
श्लोक 9
संस्कृत

व्यदृश्यत तदा शल्यो युधिष्ठिरसमीपतः। रणे चन्द्रमसोऽभ्याशे शनैश्चर इव ग्रहः॥

अंग्रेज़ी

Shalya, then, as he stood near Yudhishthira in that battle, looked like the planet Saturn near the Moon.

हिन्दी

तब उस युद्ध में युधिष्ठिर के समीप खड़े शल्य चन्द्रमा के समीप शनि ग्रह के समान प्रतीत हुए।

नेपाली

तब त्यस युद्धमा युधिष्ठिरको नजिक उभिएका शल्य चन्द्रमाको नजिक शनि ग्रहजस्तै देखिए।

shalya bhima
श्लोक 10
संस्कृत

पीडयित्वा तु राजानं शरैगशीविषोपमैः। अभ्यधावत् पुनर्भीमं शरवर्षैरवाकिरत्॥

अंग्रेज़ी

Afflicting the king with arrows that resembled Venomous serpents Shalya proceeded against Bhima, covering him with showers of arrows.

हिन्दी

विषधर सर्पों के समान बाणों से राजा को पीड़ित करके शल्य भीम की ओर बढ़े और उन्हें बाणों की वर्षा से ढँक दिया।

नेपाली

विषालु सर्पजस्ता बाणले राजालाई पीडित पारेर शल्य भीमतिर बढे र तिनलाई बाणको वर्षाले ढाकिदिए।

shalya
श्लोक 11
संस्कृत

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा तथैव च कृतास्त्रताम्। अपूजयन्ननीकानि परेषां तावकानि च॥

अंग्रेज़ी

Beholding the lightness of hand and mastery over weapons displayed by Shalya, both the armies spoke highly of him.

हिन्दी

शल्य द्वारा प्रदर्शित हाथों का लाघव और अस्त्रों पर अधिकार देखकर दोनों सेनाओं ने उनकी बड़ी प्रशंसा की।

नेपाली

शल्यले देखाएको हातको लाघव र अस्त्रमाथिको अधिकार देखेर दुवै सेनाले उनको ठूलो प्रशंसा गरे।

shalya yudhishthira
श्लोक 12
संस्कृत

पीड्यमानस्तु शल्येन पाण्डवा भृशविक्षताः। प्राद्रवन्त रणं हित्वा क्रोशमाने युधिष्टिरे॥

अंग्रेज़ी

Assailed by Shalya, the Pandavas, exceedingly wounded, fled away, from the battle, disregarding orders of Yudhishthira to stop them.

हिन्दी

शल्य द्वारा आक्रान्त होकर अत्यन्त घायल पाण्डव युधिष्ठिर के रोकने के आदेश की उपेक्षा करके युद्धभूमि से भाग खड़े हुए।

नेपाली

शल्यद्वारा आक्रान्त भई अत्यन्त घाइते पाण्डवहरू युधिष्ठिरको रोक्ने आदेशको उपेक्षा गरेर युद्धभूमिबाट भागे।

yudhishthira
श्लोक 13
संस्कृत

वध्यमानेष्वनीकेषु मद्रराजेन पाण्डवः। अमर्षवशमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः॥

अंग्रेज़ी

While soldiers were thus being killed by the king of the Madras, Pandu's son king Yudhishthira was worked up with rage.

हिन्दी

जब मद्रराज इस प्रकार सैनिकों का वध कर रहे थे, तब पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिर क्रोध से भर उठे।

नेपाली

जब मद्रराजले यसरी सैनिकहरूको वध गरिरहेका थिए, तब पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिर क्रोधले भरिए।

श्लोक 14
संस्कृत

ततः पौरुषामास्थाय मद्रराजमताडयत्। जयो वास्तु वधो वास्तु कृतबुद्धिर्महारथः॥

अंग्रेज़ी

Relying upon his strength that powerful carwarrior began to assail the king of the Madras being determined upon either gaining victory or meeting with death.

हिन्दी

अपने बल का आश्रय लेकर वे महारथी या तो विजय पाने अथवा मृत्यु का वरण करने का निश्चय करके मद्रराज पर आक्रमण करने लगे।

नेपाली

आफ्नो बलको आश्रय लिएर ती महारथी या त विजय पाउने अथवा मृत्युको वरण गर्ने निश्चय गरेर मद्रराजमाथि आक्रमण गर्न थाले।

krishna bhishma drona karna
श्लोक 15
संस्कृत

समाहूयाब्रवीत् सर्वान् भ्रातॄन् कृष्णं च माधवम्। भीष्मो द्रोणश्च कर्णश्च ये चान्ये पृथिवीक्षितः॥ कौरवार्थे पराक्रान्ताः संग्रामे निधनं गताः। यथाभागं यथोत्साहं भवन्तः कृतपौरुषाः॥

अंग्रेज़ी

Summoning all his others and also Krishna he said to them— Bhishma and Drona and Karna and other kings who fought for the Kauravas, have all died in battle. You all have shown valour and courage in the tasks allotted। to you.

हिन्दी

अपने समस्त भाइयों तथा कृष्ण को भी बुलाकर उन्होंने उनसे कहा — "भीष्म, द्रोण, कर्ण तथा कौरवों के पक्ष में लड़ने वाले अन्य राजा — सब युद्ध में मारे जा चुके हैं। तुम सबने अपने-अपने भागों में पराक्रम और साहस दिखाया है।

नेपाली

आफ्ना सम्पूर्ण भाइ तथा कृष्णलाई पनि बोलाएर उनले तिनीहरूलाई भने — "भीष्म, द्रोण, कर्ण तथा कौरवहरूको पक्षमा लड्ने अन्य राजाहरू — सबै युद्धमा मारिइसकेका छन्। तिमीहरू सबैले आ-आफ्ना भागमा पराक्रम र साहस देखाएका छौ।

shalya
श्लोक 16
संस्कृत

भागोऽविशिष्ट एकोऽयं मम शल्यो महारथः। सोऽहमद्य युधा जेतुमाशंसे मद्रकाधिपम्॥

अंग्रेज़ी

Only one portion about the great carwarrior Shalya remains, I desire to defeat that king of the Madras to-day in battle. I will now tell you my wishes about the accomplishment of that work.

हिन्दी

अब केवल महारथी शल्य का एक भाग शेष है। आज मैं युद्ध में उन मद्रराज को परास्त करना चाहता हूँ। उस कार्य की सिद्धि के विषय में अब मैं तुम्हें अपनी इच्छा बताता हूँ।

नेपाली

अब केवल महारथी शल्यको एउटा भाग बाँकी छ। आज म युद्धमा ती मद्रराजलाई परास्त गर्न चाहन्छु। त्यस कार्यको सिद्धिका विषयमा अब म तिमीहरूलाई आफ्नो इच्छा बताउँछु।

श्लोक 17
संस्कृत

तत्र यन्मानसं मह्यं तत् सर्वं निगदामि वः। चक्ररक्षाविमौ वीरौ मम माद्रवतीसुतौ॥ अजेयौ वासवेनापि समरे शूरसम्मतौ। साध्विमौ मातुलं युद्धे क्षत्रधर्मपुरस्कृतौ॥ मदर्थे प्रतियुद्ध्येतां मानाही सत्यसङ्गरौ!

अंग्रेज़ी

These two heroes, viz., the two sons of Madravati will protect my wheels. They are heroes whom even Vasava himself cannot defeat. Observing the duties of a Kshatriya these two, that deserve every honour and are firm in their vows, will fight with their maternal uncle.

हिन्दी

ये दोनों वीर, अर्थात् मद्रवती (माद्री) के दोनों पुत्र, मेरे रथचक्रों की रक्षा करेंगे। ये ऐसे वीर हैं जिन्हें स्वयं वासव भी परास्त नहीं कर सकते। क्षत्रिय धर्म का पालन करते हुए ये दोनों, जो सब प्रकार के सम्मान के योग्य और अपने व्रत में दृढ़ हैं, अपने मामा से युद्ध करेंगे।

नेपाली

यी दुई वीर, अर्थात् मद्रवती (माद्री)का दुवै पुत्र, मेरा रथचक्रको रक्षा गर्नेछन्। यी यस्ता वीर हुन् जसलाई स्वयं वासवले पनि परास्त गर्न सक्दैनन्। क्षत्रिय धर्मको पालन गर्दै यी दुवै, जो सबै प्रकारका सम्मानका योग्य र आफ्नो व्रतमा दृढ छन्, आफ्ना मामासँग युद्ध गर्नेछन्।

shalya
श्लोक 18
संस्कृत

मां वा शल्यो रणे हन्तां तं वाहं भद्रमस्तु वः॥ इति सत्यामिमां वाणी लोकवीरा निबोधत।

अंग्रेज़ी

Either Shalya will kill me in battle or I will kill him. Blessed be you. Listen to these true words, O foremost of heroes in the world.

हिन्दी

या तो शल्य मुझे युद्ध में मार डालेंगे, अथवा मैं उनका वध करूँगा। तुम्हारा कल्याण हो। हे संसार के वीरश्रेष्ठो, मेरे इन सत्य वचनों को सुनो।

नेपाली

या त शल्यले मलाई युद्धमा मारिदिनेछन्, अथवा म तिनको वध गर्नेछु। तिमीहरूको कल्याण होस्। हे संसारका वीरश्रेष्ठहरू, मेरा यी सत्य वचन सुन।

श्लोक 19
संस्कृत

योत्स्येऽहं मातुलेनाद्य क्षात्रधर्मेण पार्थिवाः॥ स्वमंशमभिसंधाय विजयायेतराय च।

अंग्रेज़ी

Observing Kshatriya duties I will fight with my maternal uncle, determined to either win victory or be slain.

हिन्दी

क्षत्रिय धर्म का पालन करते हुए मैं अपने मामा से युद्ध करूँगा, या तो विजय पाने अथवा मारे जाने का निश्चय करके।

नेपाली

क्षत्रिय धर्मको पालन गर्दै म आफ्ना मामासँग युद्ध गर्नेछु, या त विजय पाउने अथवा मारिने निश्चय गरेर।

shalya
श्लोक 20
संस्कृत

तस्य मेऽप्यधिकं शस्त्रं सर्वोपकरणानि च॥ संसज्जन्तु रथे क्षिप्रं शास्त्रवद् रथयोजकाः

अंग्रेज़ी

Let them that furnish car quickly supply my car according to the rules of science, with all kinds of weapons and implements more than what Shalya possesses.

हिन्दी

रथ सजाने वालों को चाहिए कि वे शास्त्रोक्त विधि के अनुसार मेरा रथ शीघ्र ही शल्य के रथ से अधिक अस्त्र-शस्त्रों और उपकरणों से सज्जित कर दें।

नेपाली

रथ सजाउनेहरूले शास्त्रोक्त विधिअनुसार मेरो रथ चाँडै नै शल्यको रथभन्दा बढी अस्त्रशस्त्र र उपकरणले सजाइदिनुपर्दछ।

arjuna
श्लोक 21
संस्कृत

शैनेयो दक्षिणं चक्रं धृष्टद्युम्नस्तथोत्तरम्॥ पृष्ठगोपो भवत्वद्य मम पार्थो धनंजयः।

अंग्रेज़ी

The grandson of Shini will protect my right wheel and Dhristadyumna my left. Let Pritha's son Dhananjaya guard my rear to-day.

हिन्दी

शिनि के पौत्र (सात्यकि) मेरे दाहिने पहिए की और धृष्टद्युम्न बाएँ पहिए की रक्षा करेंगे। आज पृथापुत्र धनञ्जय मेरे पिछले भाग की रक्षा करें।

नेपाली

शिनिका नाति (सात्यकि)ले मेरो दाहिने पाङ्ग्राको र धृष्टद्युम्नले बायाँ पाङ्ग्राको रक्षा गरून्। आज पृथापुत्र धनञ्जयले मेरो पछिल्लो भागको रक्षा गरून्।

shalya bhima
श्लोक 22
संस्कृत

पुरःसरो ममाधास्तु भीमः शस्त्रभृतां वरः॥ एवमभ्यधिकः शल्याद् भविष्यामि महामृधे।

अंग्रेज़ी

And let Bhima, the foremost of warriors, fight in my front. I shall thus be superior to Shalya in the great battle that will soon take place.”

हिन्दी

और योद्धाओं में श्रेष्ठ भीम मेरे आगे रहकर युद्ध करें। इस प्रकार शीघ्र ही होने वाले उस महासंग्राम में मैं शल्य से श्रेष्ठ रहूँगा।"

नेपाली

र योद्धाहरूमा श्रेष्ठ भीम मेरो अगाडि रहेर युद्ध गरून्। यसरी चाँडै नै हुने त्यस महासंग्राममा म शल्यभन्दा श्रेष्ठ रहनेछु।"

श्लोक 23
संस्कृत

एवमुक्तास्तथा चक्रुस्तदा राज्ञः प्रियैषिणः॥ ततः प्रहर्षः सैन्यानां पुनरासीत् तदा मृधे।

अंग्रेज़ी

Thus accosted by the king, all his wellwishers did what they were asked to do.

हिन्दी

राजा द्वारा इस प्रकार सम्बोधित किए जाने पर उनके समस्त हितैषियों ने वही किया जो उनसे करने को कहा गया था।

नेपाली

राजाद्वारा यसरी सम्बोधन गरिएपछि उनका सम्पूर्ण हितैषीहरूले त्यही गरे जो तिनीहरूलाई गर्न भनिएको थियो।

श्लोक 24
संस्कृत

पञ्चालानां सोमकानां मत्स्यानां च विशेषतः॥ प्रतिज्ञां तां तदा राजा कृत्वा मद्रेशमभ्ययात्।

अंग्रेज़ी

Then the Pandava troops were again filled up with joy, especially the Panchalas, the Somakas and the Matsyas.

हिन्दी

तब पाण्डव सेना पुनः हर्ष से भर उठी, विशेषकर पांचाल, सोमक और मत्स्य।

नेपाली

तब पाण्डव सेना पुनः हर्षले भरियो, विशेष गरी पाञ्चाल, सोमक र मत्स्यहरू।

श्लोक 25
संस्कृत

ततः शङ्खांश्च भेरीश्च शतशश्चैव पुष्कलान्।॥ अवादयन्त पञ्चालाः सिंहनादांश्च नेदिरे। तेऽभ्यधावन्त संरब्धा मद्रराजं तरस्विनम्॥

अंग्रेज़ी

Having made that vow, the king proceeded against the king of the Madras. The Panchalas then blew and beat numberless conchs and drums and sent up leonine roars.

हिन्दी

वह प्रतिज्ञा करके राजा मद्रराज की ओर बढ़े। तब पांचालों ने असंख्य शंख और नगाड़े बजाए तथा सिंहनाद किया।

नेपाली

त्यो प्रतिज्ञा गरेर राजा मद्रराजतिर बढे। तब पाञ्चालहरूले असङ्ख्य शङ्ख र नगरा बजाए तथा सिंहनाद गरे।

श्लोक 26
संस्कृत

महता हर्षजेनाथ नादेन कुरुपुङ्गवाः। ह्रादेन गजघण्टानां शङ्खानां निनदेन च॥ तूर्यशब्देन महता नादयन्तश्च मेदिनीम्।

अंग्रेज़ी

Endued with great activity and worked up with ire they rushed, with loud shouts of joy, against the king of the Madras, that foremost of the Kurus. And they made the earth resound with the noise of the elephant's bells and the loud sound of conchs and trumpets.

हिन्दी

महान् उत्साह से सम्पन्न और क्रोध से भरकर वे हर्षनाद करते हुए कुरुश्रेष्ठ मद्रराज पर टूट पड़े। और उन्होंने हाथियों की घंटियों के शब्द तथा शंखों और तुरहियों की उच्च ध्वनि से पृथ्वी को गुँजा दिया।

नेपाली

महान् उत्साहले सम्पन्न र क्रोधले भरिएर तिनीहरू हर्षनाद गर्दै कुरुश्रेष्ठ मद्रराजमाथि जाइलागे। र तिनीहरूले हात्तीका घण्टीको शब्द तथा शङ्ख र तुरहीको उच्च ध्वनिले पृथ्वी गुन्जाइदिए।

श्लोक 27
संस्कृत

तान् प्रत्यगृह्णात् पुत्रस्ते मद्रराजश्च वीर्यवान्॥ महामेघानिव बहूशैलावस्तोदयावुभौ।

अंग्रेज़ी

Then your son and the brave king of the Madras, like the rising the setting hills, received those assailants.

हिन्दी

तब आपके पुत्र और वीर मद्रराज ने उदयाचल और अस्ताचल के समान उन आक्रमणकारियों का सामना किया।

नेपाली

तब तपाईंका पुत्र र वीर मद्रराजले उदयाचल र अस्ताचलजस्तै ती आक्रमणकारीहरूको सामना गरे।

shalya yudhishthira indra
श्लोक 28
संस्कृत

शल्यस्तु समरश्लाघी धर्मराजमरिंदमम्॥ ववर्ष शरवर्षेण शम्बरं मघवा इव।

अंग्रेज़ी

Bragging Shalya poured a shower of arrows of that chastiser of foes, king Yudhishthira like Indra pouring rain.

हिन्दी

गर्व से भरे शल्य ने शत्रुओं का दमन करने वाले राजा युधिष्ठिर पर इन्द्र की वर्षा के समान बाणों की वर्षा की।

नेपाली

गर्वले भरिएका शल्यले शत्रुहरूको दमन गर्ने राजा युधिष्ठिरमाथि इन्द्रको वर्षाजस्तै बाणको वर्षा गरे।

drona
श्लोक 29
संस्कृत

तथैव कुरुराजोऽपि प्रगृह्य रुचिरं धनुः॥ द्रोणोपदेशान् विविधान् दर्शयानो महामनाः।

अंग्रेज़ी

Also, having taken up his beautiful bow, the great king of the Kurus displayed various lessons received by him from Drona.

हिन्दी

उधर कुरुओं के महान् राजा (युधिष्ठिर) ने भी अपना सुन्दर धनुष उठाकर द्रोण से प्राप्त नाना प्रकार की शिक्षा का प्रदर्शन किया।

नेपाली

उता कुरुहरूका महान् राजा (युधिष्ठिर)ले पनि आफ्नो सुन्दर धनुष उठाएर द्रोणबाट प्राप्त नाना प्रकारका शिक्षाको प्रदर्शन गरे।

श्लोक 30
संस्कृत

ववर्ष शरवर्षाणि चित्रं लघु च सुष्ठु च॥ न चास्य विवरं कश्चिद् ददर्श चरतो रणे।

अंग्रेज़ी

And beautifully, quickly and with great skill, he made successive downpours of arrows. As he moved about in battle, none could mark anything in him.

हिन्दी

और उन्होंने सुन्दरता, शीघ्रता तथा महान् कौशल के साथ एक के बाद एक बाणों की वर्षा की। जब वे युद्ध में विचरते थे, तब उनमें कोई भी छिद्र न देख सका।

नेपाली

र उनले सुन्दरता, शीघ्रता तथा महान् कौशलका साथ एकपछि अर्को बाणको वर्षा गरे। जब उनी युद्धमा विचरण गर्दथे, तब उनमा कसैले पनि कुनै छिद्र देख्न सकेन।

shalya yudhishthira
श्लोक 31
संस्कृत

तावुभौ विविधैर्वाणैस्ततक्षाते परस्परम्॥ शार्दूलावामिषप्रेप्सू पराक्रान्ताविवाहवे।

अंग्रेज़ी

The powerful Shalya and Yudhishthira wounded each other, like a couple of igers fighting for a piece of meat.

हिन्दी

बलवान् शल्य और युधिष्ठिर ने एक-दूसरे को वैसे ही घायल किया जैसे माँस के एक टुकड़े के लिए लड़ते दो व्याघ्र।

नेपाली

बलवान् शल्य र युधिष्ठिरले एकअर्कालाई त्यसै गरी घाइते पारे जसरी मासुको एक टुक्राका लागि लड्ने दुई बाघ।

shakuni bhima satyaki
श्लोक 32
संस्कृत

भीमस्तु तव पुत्रेण युद्धशौण्डेन संगतः॥ पाञ्चाल्यः सात्यकिश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ। शकुनिप्रमुखान् वीरान् प्रत्यगृह्णन् समन्ततः॥

अंग्रेज़ी

Bhima fought with your son, the delighter in batlle. Dhristadyumna, Satyaki and the two sons of Madri by Pandu received Shakuni and the other Kuru heroes around.

हिन्दी

युद्ध में आनन्द लेने वाले आपके पुत्र से भीम ने युद्ध किया। धृष्टद्युम्न, सात्यकि तथा पाण्डु से उत्पन्न माद्री के दोनों पुत्रों ने चारों ओर शकुनि तथा अन्य कुरुवीरों का सामना किया।

नेपाली

युद्धमा आनन्द लिने तपाईंका पुत्रसँग भीमले युद्ध गरे। धृष्टद्युम्न, सात्यकि तथा पाण्डुबाट उत्पन्न माद्रीका दुवै पुत्रले चारैतिर शकुनि तथा अन्य कुरुवीरहरूको सामना गरे।

श्लोक 33
संस्कृत

तदाऽऽसीत् तुमुलं युद्धं पुनरेव जयैषिणाम्। तावकानां परेषां च राजन् दुर्मन्त्रिते तव॥

अंग्रेज़ी

On account of your vile policy, O king, there again occurred a dreadful battle between your people and those of the foe, all of whom were actuated with the desire of victory.

हिन्दी

हे राजन्, आपकी नीच नीति के कारण आपके लोगों और शत्रु के लोगों के बीच, जो सब विजय की इच्छा से प्रेरित थे, पुनः एक भयंकर युद्ध हुआ।

नेपाली

हे राजन्, तपाईंको नीच नीतिका कारण तपाईंका मानिसहरू र शत्रुका मानिसहरूबीच, जो सबै विजयको इच्छाले प्रेरित थिए, पुनः एक भयंकर युद्ध भयो।

duryodhana bhima
श्लोक 34
संस्कृत

दुर्योधनस्तु भीमस्य शरेणानतपर्वणा। चिच्छेदादिश्य संग्रामे ध्वजं हेमपरिष्कृतम्॥

अंग्रेज़ी

Aiming at the gold-decked standard of Bhima, Duryodhana then, with a straight arrow, cut it off in that battle.

हिन्दी

भीम की स्वर्णमंडित ध्वजा का लक्ष्य साधकर दुर्योधन ने तब एक सीधे बाण से उस युद्ध में उसे काट डाला।

नेपाली

भीमको स्वर्णमण्डित ध्वजाको लक्ष्य साधेर दुर्योधनले तब एउटा सीधा बाणले त्यस युद्धमा त्यसलाई काटिदियो।

श्लोक 35
संस्कृत

स किङ्किणोकजालेन महता चारुदर्शन:। पपात रुचिरः संख्ये भीमसेनस्य पश्यतः॥

अंग्रेज़ी

The beautiful standard of Bhimasena, adorned with many bells, dropped down, O giver of honours.

हिन्दी

हे मानदाता, अनेक घंटियों से सजी भीमसेन की वह सुन्दर ध्वजा गिर पड़ी।

नेपाली

हे मानदाता, अनेक घण्टीले सजिएको भीमसेनको त्यो सुन्दर ध्वजा खस्यो।

bhima
श्लोक 36
संस्कृत

पुनश्चास्य धनुश्चित्रं गजराजकरोपमम्। क्षुरेण शितधारेण प्रचकर्त नराधिपः॥

अंग्रेज़ी

Again the king, with a sharp razor-faced arrow, cut off the beautiful bow of Bhima resembling the trunk of an elephant.

हिन्दी

फिर राजा ने एक तीक्ष्ण क्षुरप्र बाण से हाथी की सूँड़ के समान भीम का सुन्दर धनुष काट डाला।

नेपाली

अनि राजाले एउटा तीक्ष्ण क्षुरप्र बाणले हात्तीको सुँडजस्तै भीमको सुन्दर धनुष काटिदियो।

bhima
श्लोक 37
संस्कृत

स च्छिन्नधन्वा तेजस्वी रथशक्त्या सुतं तव। बिभेदोरसि विक्रम्य स रथोपस्थ आविशत्॥

अंग्रेज़ी

Gifted with great energy Bhima, who had been deprived of his bow, then displaying his prowess, struck on the chest of your son with a dart. Thereat your son sat down on the terrace of his car.

हिन्दी

धनुष से वंचित हो जाने पर महातेजस्वी भीम ने तब अपना पराक्रम दिखाते हुए आपके पुत्र के वक्षःस्थल पर एक भाले से प्रहार किया। इस पर आपका पुत्र अपने रथ के पिछले भाग पर बैठ गया।

नेपाली

धनुषबाट वञ्चित भएपछि महातेजस्वी भीमले तब आफ्नो पराक्रम देखाउँदै तपाईंका पुत्रको छातीमाथि एउटा भालाले प्रहार गरे। यसमा तपाईंको पुत्र आफ्नो रथको पछिल्लो भागमा बस्यो।

duryodhana
श्लोक 38
संस्कृत

तस्मिन् मोहमनुप्राप्ते पुनरेव वृकोदरः। यन्तुरेव शिरः कायात् क्षुरप्रेणाहरत् तदा॥

अंग्रेज़ी

When Duryodhana fainted Vrikodara, with a razor-faced arrow, cut off the head of his driver from his trunk.

हिन्दी

दुर्योधन के मूर्च्छित हो जाने पर वृकोदर ने क्षुरप्र बाण से उसके सारथि का सिर धड़ से काट डाला।

नेपाली

दुर्योधन मूर्छित भएपछि वृकोदरले क्षुरप्र बाणले उसका सारथिको शिर धडबाट काटिदिए।

duryodhana
श्लोक 39
संस्कृत

हतसूता हयास्तस्य रथमादाय भारत। व्यद्रवन्त दिशो राजन् हाहाकारस्तदाभवत्॥

अंग्रेज़ी

Deprived of their driver the horses, of Duryodhana's car, ran wildly on all sides, O Bharata, dragging the car after them at which the Kurus bewailed loudly.

हिन्दी

हे भरत, सारथि से वंचित होकर दुर्योधन के रथ के घोड़े रथ को घसीटते हुए चारों ओर उन्मत्त होकर दौड़ पड़े, जिस पर कौरव उच्च स्वर से विलाप करने लगे।

नेपाली

हे भरत, सारथिबाट वञ्चित भई दुर्योधनको रथका घोडाहरू रथलाई घिसार्दै चारैतिर उन्मत्त भई दौडे, जसमा कौरवहरू उच्च स्वरले विलाप गर्न थाले।

kripa
श्लोक 40
संस्कृत

तमभ्यधावत् त्राणार्थं द्रोणपुत्रो महारथः। कृपश्च कृतवर्मा च पुत्रं तेऽपि पीरप्सवः॥

अंग्रेज़ी

Then the great car-warrior Ashvatthaman and Kripa and Kritavarman, followed the car, with a view to save your son.

हिन्दी

तब महारथी अश्वत्थामा, कृपाचार्य और कृतवर्मा आपके पुत्र को बचाने की इच्छा से उस रथ के पीछे दौड़े।

नेपाली

तब महारथी अश्वत्थामा, कृपाचार्य र कृतवर्मा तपाईंका पुत्रलाई बचाउने इच्छाले त्यस रथको पछिपछि दौडे।

duryodhana
श्लोक 41
संस्कृत

तस्मिन् विलुलिते सैन्ये त्रस्तास्तस्य पदानुगाः। गाण्डीवधन्वा विस्फार्य धनुस्यानहनच्छरैः॥

अंग्रेज़ी

Thereat the troops troops were were exceedingly agitated. The followers of Duryodhana were terrified. At that time the wilder or Gandiva, drawing his bow, began to kill them with his arrows.

हिन्दी

इस पर सेना अत्यन्त क्षुब्ध हो उठी। दुर्योधन के अनुयायी भयभीत हो गए। उसी समय गाण्डीवधारी अपना धनुष खींचकर उनका बाणों से वध करने लगे।

नेपाली

यसमा सेना अत्यन्त क्षुब्ध भयो। दुर्योधनका अनुयायीहरू भयभीत भए। त्यही बेला गाण्डीवधारीले आफ्नो धनुष तानेर तिनीहरूको बाणले वध गर्न थाले।

kunti yudhishthira
श्लोक 42
संस्कृत

युधिष्ठिरस्तु मद्रेशमभ्यधावदमर्षितः। स्वयं संनोयदन्नश्वान् दन्तवर्णान् मनोजवान्॥ तत्राश्चर्यमपश्याम कुन्तीपुत्रे युधिष्ठिरे। पुरा भूत्वा मृदुर्दान्तो यत् तदा दारुणोऽभवत्॥

अंग्रेज़ी

Then filled with rage, Yudhishthira rushed against the king of the Madras, himself driving his horses white as ivory and fleet as mind. We then saw some thing wonderful in Yudhishthira, the son of Kunti, for though very mild by nature he then 'ecame highly terrific.

हिन्दी

तब क्रोध से भरे युधिष्ठिर हाथीदाँत के समान श्वेत और मन के समान वेगवान् अपने घोड़ों को स्वयं हाँकते हुए मद्रराज पर टूट पड़े। तब हमने कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर में कुछ अद्भुत देखा, क्योंकि स्वभाव से अत्यन्त मृदु होते हुए भी वे तब अत्यन्त भयंकर हो उठे।

नेपाली

तब क्रोधले भरिएका युधिष्ठिर हात्तीको दाँतजस्तै सेता र मनजस्तै वेगवान् आफ्ना घोडाहरू आफैँ हाँक्दै मद्रराजमाथि जाइलागे। तब हामीले कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरमा केही अद्भुत देख्यौँ, किनभने स्वभावले अत्यन्त मृदु भएर पनि उनी तब अत्यन्त भयंकर भए।

kunti
श्लोक 43
संस्कृत

विवृताक्षश्च कौन्तेयो वेपमानश्च मन्युना। चिच्छेद योधान् निशितैः शरैः शतसहस्रशः॥

अंग्रेज़ी

With eyes opened wide and body trembling in anger the son of Kunti killed hostile warriors in hundreds and thousands with sharp arrows.

हिन्दी

आँखें फाड़े और क्रोध से शरीर काँपते हुए कुन्तीपुत्र ने तीक्ष्ण बाणों से सैकड़ों-सहस्रों शत्रु योद्धाओं का वध किया।

नेपाली

आँखा फारेर र क्रोधले शरीर काँप्दै कुन्तीपुत्रले तीक्ष्ण बाणले सयौँ-हजारौँ शत्रु योद्धाको वध गरे।

श्लोक 44
संस्कृत

यां यां प्रत्युद्ययौ सेनां तां तां ज्येष्ठः स पाण्डवः। शरैरपातयद् राजन् गिरीन् वज्रेरिवौत्तमैः॥

अंग्रेज़ी

Many soldiers were overthrown by him, O king, like mountain summits broken with thunder.

हिन्दी

हे राजन्, उनके द्वारा अनेक सैनिक वैसे ही गिरा दिए गए जैसे वज्र से टूटे हुए पर्वतशिखर।

नेपाली

हे राजन्, उनीद्वारा अनेक सैनिक त्यसै गरी ढालिए जसरी वज्रले भाँचिएका पर्वतशिखर।

yudhishthira
श्लोक 45
संस्कृत

साश्वसूतध्वजरथान् रथिनः पातयन् बहून्। अक्रीडदेको बलवान् पवनस्तोयदानिव॥

अंग्रेज़ी

Striking down cars with steeds and drivers and standards and throwing down many carwarriors, Yudhishthira, without any help, began to sport there like a powerful wind dissipating masses of clouds.

हिन्दी

घोड़ों, सारथियों और ध्वजाओं सहित रथों को गिराते और अनेक महारथियों को धराशायी करते हुए युधिष्ठिर बिना किसी सहायता के वहाँ वैसे ही क्रीड़ा करने लगे जैसे मेघसमूहों को छिन्न-भिन्न करती हुई प्रबल वायु।

नेपाली

घोडा, सारथि र ध्वजासहित रथहरूलाई ढाल्दै र अनेक महारथीहरूलाई धराशायी पार्दै युधिष्ठिर कुनै सहायताविना त्यहाँ त्यसै गरी क्रीडा गर्न थाले जसरी मेघसमूहलाई छिन्नभिन्न पार्ने प्रबल वायु।

shiva
श्लोक 46
संस्कृत

साश्वारोहांश्च तुरगान् पत्तींश्चैव सहस्रधा। व्यपोथयत संग्रामे क्रुद्धो रुद्रः पशूनिव॥

अंग्रेज़ी

Filled with anger, he killed horses with riders and horses without riders and the infantry by thousands in that battle, like Rudra destroying living creatures at the time of the universal dissolution.

हिन्दी

क्रोध से भरकर उन्होंने उस युद्ध में आरोहियों सहित घोड़ों का, आरोहियों से रहित घोड़ों का तथा सहस्रों पैदल सैनिकों का वैसे ही वध किया जैसे प्रलयकाल में रुद्र प्राणियों का संहार करते हैं।

नेपाली

क्रोधले भरिएर उनले त्यस युद्धमा आरोहीसहितका घोडा, आरोहीविनाका घोडा तथा हजारौँ पैदल सैनिकको त्यसै गरी वध गरे जसरी प्रलयकालमा रुद्रले प्राणीहरूको संहार गर्दछन्।

yudhishthira
श्लोक 47
संस्कृत

शून्यमायोधनं कृत्वा शरवर्षेः समन्ततः। अभ्यद्रवत मद्रेशं तिष्ठ शल्येति चाब्रवीत्॥

अंग्रेज़ी

Having made the field empty by discharging his arrows on all sides, Yudhishthira proceeded against the king of the Madras and said-Wait, Wait.

हिन्दी

चारों ओर बाण छोड़कर रणभूमि को खाली कर देने के पश्चात् युधिष्ठिर मद्रराज की ओर बढ़े और बोले — "ठहरिए, ठहरिए!"

नेपाली

चारैतिर बाण छोडेर रणभूमि खाली पारिसकेपछि युधिष्ठिर मद्रराजतिर बढे र भने — "रोकिनुहोस्, रोकिनुहोस्!"

shalya
श्लोक 48
संस्कृत

तस्य तचरितं दृष्ट्वा संग्रामे भीमकर्मणः। वित्रेसुस्तावकाः सर्वे शल्यस्त्वेनं समभ्ययात्॥

अंग्रेज़ी

Beholding the feats of that hero of terrible deeds, all your warriors were filled with fear. Shalya, however, rushed again him.

हिन्दी

भयंकर कर्मों वाले उन वीर के पराक्रम देखकर आपके समस्त योद्धा भय से भर गए। किन्तु शल्य उन पर टूट पड़े।

नेपाली

भयंकर कर्म भएका ती वीरका पराक्रम देखेर तपाईंका सम्पूर्ण योद्धाहरू भयले भरिए। तर शल्य उनीमाथि जाइलागे।

श्लोक 49
संस्कृत

ततस्तौ भृशसंक्रुद्धौ प्रध्माय सलिलौद्भवौ। समाहूय तदान्योन्यं भर्त्सयन्तौ समीयतुः॥

अंग्रेज़ी

Both of them, in anger, blew their respective conchs. Returning and challenging each other, each then met the other.

हिन्दी

उन दोनों ने क्रोध में अपने-अपने शंख बजाए। लौटकर और एक-दूसरे को ललकारते हुए वे दोनों परस्पर भिड़ गए।

नेपाली

ती दुवैले क्रोधमा आ-आफ्ना शङ्ख फुके। फर्केर र एकअर्कालाई ललकार्दै ती दुवै परस्पर भिडे।

kunti shalya yudhishthira
श्लोक 50
संस्कृत

शल्यस्तु शरवर्षेण पीडयामास पाण्डवम्। मद्रराजं तु कौन्तेयः शरवर्षैरवाकिरत्॥

अंग्रेज़ी

Then Shalya enshrouded Yudhishthira with showers of arrows. Likewise the son of Kunti covered the king of the Madras with showers of arrows.

हिन्दी

तब शल्य ने युधिष्ठिर को बाणों की वर्षा से ढँक दिया। उसी प्रकार कुन्तीपुत्र ने भी मद्रराज को बाणों की वर्षा से ढँक दिया।

नेपाली

तब शल्यले युधिष्ठिरलाई बाणको वर्षाले ढाकिदिए। त्यसै गरी कुन्तीपुत्रले पनि मद्रराजलाई बाणको वर्षाले ढाकिदिए।

shalya yudhishthira
श्लोक 51
संस्कृत

अदृश्येता तदा राजन् कङ्कपत्रिभिराचितौ। उद्भिनरुधिरौ शूरौ मद्रराजयुधिष्ठिरौ॥ पुष्पतौ शुशुभाते वै वसन्ते किंशिकौ यथा। दीप्यमानौ महात्मानौ प्राणद्यूतेन दुर्मदौ॥

अंग्रेज़ी

Then those two horses, Shalya and Yudhishthira, wounded in that battle with each others' arrows and bathed in blood, looked. Like a blossoming Salmali and a Kinshuka, Resplendent and invincible in battle, those two illustrious warriors sent up loud war-cries.

हिन्दी

तब वे दोनों वीर, शल्य और युधिष्ठिर, उस युद्ध में एक-दूसरे के बाणों से घायल और रक्त में नहाए हुए, फूले हुए शाल्मली और किंशुक वृक्षों के समान दिखाई देते थे। युद्ध में देदीप्यमान और अजेय उन दोनों यशस्वी योद्धाओं ने ऊँचे रणघोष किए।

नेपाली

तब ती दुवै वीर, शल्य र युधिष्ठिर, त्यस युद्धमा एकअर्काका बाणले घाइते र रगतमा नुहाएका, फुलेका सिमल र किंशुक रूखजस्तै देखिन्थे। युद्धमा देदीप्यमान र अजेय ती दुवै यशस्वी योद्धाले उच्च रणघोष गरे।

shalya duryodhana
श्लोक 52
संस्कृत

दृष्ट्वा सर्वाणि सैन्यानि नाध्यवस्यंस्तयोर्जयम्। हत्वा मद्राधिपं पार्थो भोक्ष्यतेऽद्य वसुन्धराम्॥ शल्यो वा पाण्डवं हत्वा दद्याद् दुर्योधनाय गाम्। इतीव निश्चयो नाभूद् योधानां तत्र भारत॥

अंग्रेज़ी

Beholding them both, the soldiers could not decide which of them would win. Whether the son of Pritha would enjoy the Earth, having killed the king of the Madras or, Shalya, having slain the son of Pandu, would bestow the Earth on Duryodhana, could not be decided, O Bharata, by the warriors present there.

हिन्दी

हे भरत, उन दोनों को देखकर सैनिक यह निश्चय न कर सके कि इनमें से कौन जीतेगा। पृथापुत्र मद्रराज का वध करके पृथ्वी भोगेंगे, अथवा शल्य पाण्डुपुत्र का वध करके दुर्योधन को पृथ्वी सौंपेंगे — वहाँ उपस्थित योद्धा इसका निर्णय न कर सके।

नेपाली

हे भरत, ती दुवैलाई देखेर सैनिकहरूले यो निश्चय गर्न सकेनन् कि यीमध्ये कसले जित्नेछ। पृथापुत्रले मद्रराजको वध गरेर पृथ्वी भोग्नेछन्, अथवा शल्यले पाण्डुपुत्रको वध गरेर दुर्योधनलाई पृथ्वी सुम्पनेछन् — त्यहाँ उपस्थित योद्धाहरूले यसको निर्णय गर्न सकेनन्।

shalya yudhishthira
श्लोक 53
संस्कृत

प्रदिक्षिणमभूत् सर्वं धर्मराजस्य युध्यतः। ततः शरशतं शल्यो मुमोचाथ युधिष्ठिरे॥ धनुश्चास्य शिताग्रेण बाणेन निरकृन्तत।

अंग्रेज़ी

King Yudhishthira, in the course of that battle, placed his enemy to his right. Then Shalya shot a century of best arrows, at Yudhisthira. With another sharp arrow, he cut off the latter's bow.

हिन्दी

उस युद्ध के चलते राजा युधिष्ठिर ने अपने शत्रु को अपने दाहिनी ओर कर लिया। तब शल्य ने युधिष्ठिर पर सौ श्रेष्ठ बाण छोड़े। एक और तीक्ष्ण बाण से उन्होंने उनका धनुष काट डाला।

नेपाली

त्यस युद्ध चल्दै गर्दा राजा युधिष्ठिरले आफ्नो शत्रुलाई आफ्नो दाहिनेतिर पारे। तब शल्यले युधिष्ठिरमाथि सय श्रेष्ठ बाण हाने। अर्को तीक्ष्ण बाणले उनले तिनको धनुष काटिदिए।

shalya yudhishthira
श्लोक 54
संस्कृत

सोऽन्यत् कार्मुकमादाय शल्यं शरशतैस्त्रिभिः॥ अविध्यत् कार्मुकं चास्य क्षुरेण निरकृन्तत।

अंग्रेज़ी

Taking up another bow, Yudhishthira struck Shalya with three hundred arrows and cut off the latter's bow with a razor-faced arrow.

हिन्दी

दूसरा धनुष उठाकर युधिष्ठिर ने शल्य पर तीन सौ बाणों से प्रहार किया और क्षुरप्र बाण से उनका धनुष काट डाला।

नेपाली

अर्को धनुष उठाएर युधिष्ठिरले शल्यमाथि तीन सय बाणले प्रहार गरे र क्षुरप्र बाणले तिनको धनुष काटिदिए।

shalya
श्लोक 55
संस्कृत

अथास्य निजघानाश्वांश्चतुरो नतपर्वभिः॥ द्वाभ्यामतिसिताग्राभ्यामुभौ तत् पार्ष्णिसारथी।

अंग्रेज़ी

The son of Pandu then killed the four horses of his antagonist with some straight arrows. With two other very sharp arrows he then cut off the two Parshni drivers of Shalya.

हिन्दी

तब पाण्डुपुत्र ने कुछ सीधे बाणों से अपने प्रतिद्वन्द्वी के चारों घोड़ों का वध कर दिया। फिर दो और अत्यन्त तीक्ष्ण बाणों से उन्होंने शल्य के दोनों पार्ष्णिसारथियों को काट डाला।

नेपाली

तब पाण्डुपुत्रले केही सीधा बाणले आफ्नो प्रतिद्वन्द्वीका चारै घोडाको वध गरिदिए। अनि दुई अन्य अत्यन्त तीक्ष्ण बाणले उनले शल्यका दुवै पार्ष्णिसारथिलाई काटिदिए।

shalya duryodhana
श्लोक 56
संस्कृत

ततोऽस्य दीप्यमानेन पीतेन निशितेन च॥ प्रमुखे वर्तमानस्य भल्लेनापाहरद् ध्वजम्। ततः प्रभग्नं तत् सैन्यं दौर्योधनमरिंदम॥

अंग्रेज़ी

Then with another shining, well-tempered and sharp arrow, he cut off the standard of Shalya who stood before him. Then, O chastiser of foes, the army of Duryodhana were scattered.

हिन्दी

फिर एक और चमकीले, भलीभाँति पैने और तीक्ष्ण बाण से उन्होंने अपने सम्मुख खड़े शल्य की ध्वजा काट डाली। तब, हे शत्रुदमन, दुर्योधन की सेना तितर-बितर हो गई।

नेपाली

अनि अर्को चम्किलो, राम्ररी उध्याइएको र तीक्ष्ण बाणले उनले आफ्नो सामु उभिएका शल्यको ध्वजा काटिदिए। तब, हे शत्रुदमन, दुर्योधनको सेना तितरबितर भयो।

drona
श्लोक 57
संस्कृत

ततो मद्राधिपं द्रौणिरभ्यधावत् तथा कृतम्। आरोप्य चैनं स्वरथे त्वरमाणः प्रदुदुवे॥

अंग्रेज़ी

The son of Drona, at this time, speedily proceeded towards the king of the Madras who had been reduced to that strait and quickly taking him up on his own car, fled away.

हिन्दी

इस समय द्रोणपुत्र ऐसी दशा को पहुँचे मद्रराज की ओर शीघ्रता से बढ़े और उन्हें शीघ्र ही अपने रथ पर चढ़ाकर वहाँ से हट गए।

नेपाली

यस बेला द्रोणपुत्र त्यस्तो अवस्थामा पुगेका मद्रराजतिर हतारिँदै बढे र उनलाई तुरुन्तै आफ्नो रथमा चढाएर त्यहाँबाट हटे।

yudhishthira
श्लोक 58
संस्कृत

मुहूर्तमिव तौ गत्वा नर्दमाने युधिष्ठिरे। स्मित्वा ततो मद्रपतिरन्यं स्यन्दनमास्थितः॥

अंग्रेज़ी

After the two had gone for a moment, they heard Yudhishthira cry aloud. Stopping, the ruler of the Madras he then got upon another well equipi car.

हिन्दी

उन दोनों के क्षण भर चले जाने पर उन्होंने युधिष्ठिर की उच्च ललकार सुनी। तब मद्रराज रुक गए और दूसरे भलीभाँति सज्जित रथ पर आरूढ़ हुए।

नेपाली

ती दुवै क्षणभर गएपछि तिनीहरूले युधिष्ठिरको उच्च ललकार सुने। तब मद्रराज रोकिए र अर्को राम्ररी सजिएको रथमा आरूढ भए।

श्लोक 59
संस्कृत

विधिवत् कल्पितं शुभ्रं महाम्बुदनिनादिनम्। सज्जयत्रोपकरणं द्विषतां लोमहर्षणम्॥

अंग्रेज़ी

That best of cars had a rattle deep as the muttering of the clouds. Well furnished with weapons and instruments and all kinds of utensils, that vehicle made the hairs of foes stand erect.

हिन्दी

उस श्रेष्ठ रथ की घरघराहट मेघों की गड़गड़ाहट के समान गम्भीर थी। अस्त्र-शस्त्रों, उपकरणों तथा सब प्रकार की सामग्री से भलीभाँति सज्जित वह रथ शत्रुओं के रोंगटे खड़े कर देता था।

नेपाली

त्यस श्रेष्ठ रथको घरघराहट मेघको गडगडाहटजस्तै गम्भीर थियो। अस्त्रशस्त्र, उपकरण तथा सबै प्रकारका सामग्रीले राम्ररी सजिएको त्यो रथले शत्रुहरूको रौँ ठाडो पारिदिन्थ्यो।