अंग्रेज़ी
1Sanjaya said Seeing Somadatta angrily shake his great bow, Satyaki said to his charioteer “Bear me towards Somadatta.
2O charioteer, I will not return from battle today without killing my enemy-the vilest of the Kurus, the son of Valhika. These my words are true.
3Thereupon, (his) charioteer drove to the battle those horses oi' Sindhu breed endowed with great fleetness, having the colour of the conch and capable of bearing all the weapons.
4Those (steeds), fleet as the mind or the wind, carried Yuyudhana (to the field of battle) as the horses of Indra, O king, had, in days of yore, born him who was preparing to slay the Asuras.
5Beholding Sattyata quickly proceed against him to battle, Somadatta, O mighty monarch, confronted him undauntedly.
6Discharging a shower of arrows as the clouds (pour down) torrents of rain, he (i.e., Somadatta) covered the grandson of Sini like the clouds (covering the sun)
70 best of the Bharatas, the dauntless Satyaki also completely covered that most exalted the Kurus with arrowy showers in that battle.
8Somadatta also pierced the descendant of Madhu in the chest with sixty arrows. Satyaki, too, O king, pierced him with keen darts.
9Pierced by each other with each other's arrows, they looked like two blossoming Kinsuka trees in the following season.
10With their bodies covered all over with blood, those two renowned descendants of Kuru and Vrishni eyed at each other as it (desirous of) consuming each other with their glances.
11Those two dreadful-looking grinder of foes ranging on their cars coursing in circles, looked like two clouds pouring (torrents of) rain.
12With their bodies pierced, mangled and wounded with shafts, they looked, O king of kings, like two hedge hogs.
13Pierced with shafts endued with golden wings, those two (heroes), O monarch, looked as (beautiful) two lords of the forest covered with glow-worms during the rainy season.
14Their bodies looking resplendent with arrows (they were pierced with) those two great car-warriors appeared in that battle, like two furious elephants with their bodies covered all over with (blazing) meteors.
15Then, O great monarch, in that encounter, the mighty car-warrior Somadatta cut-off with cresent-shaped arrows the great bow of the descendant of Madhu.
16(He) then pierced him with twenty five darts and at that time when speed was (urgently) necessary, he again speedily pierced him with ten (more) arrows.
17Thereupon Satyaki, taking up a very strong bow, speedily pierced Somadatta with five arrows.
18Then again, Oking, Satyaki, as if with a smile in that battle, cut down with another broad-headed shafts the golden standard of the son of Balhika.
19Seeing his standard cut down Somadatta fearlessly pierced the grandson of Sini with twenty-five arrows.
20Filled with wrath, Satyaki also, in that engagement, cut-off with a keen and razorfaced shaft, the bow of the (great) bowman Somadatta.
21He then, O great king, pierced him (i.e. Somadatta), who then looked like a snake with its fangs broken, with one hundred straightcoursing arrows furnished with golden wings.
22Thereupon the greatly puissant Somadatta, the great car-warrior, taking up another bow, covered Satyaki with downpours of shafts.
23Satyaki also, getting greatly excited with wrath, pierced Somadatta in that battle. Somadatta, on his part, afflicted Satyaki with showers of arrows.
24Bhima also, for the sake of Sattvata, struck the son of Valhika with ten arrows. And the dauntless Somadatta also pierced Bhima with sharpened arrows.
25Thereupon Satyaki, excited with wrath, discharged at the chest of Somadaita. a new, strong and formidable Parigha furnished with a golden handle.
26(But the descendant of Kuru), as if with a smile, cut-off into two parts, in that engagement, that dreadful-looking Parigha so it was advancing against him.
27Thus severed into two parts, that great Parigha of iron, fell down (on the ground) like the great peak of a mountain riven by thunder.
28Then, in the engagement, o king, Satyaki cut-off the bow of Somadatta with one broadheaded arrows and with another five the leathern case that sheathed his fingers.
29Then with four darts he speedily sent before the lord of the departed spirit the four excellent horses (of Somadatta).
30And, O Bharata, that foremost of carwarriors, as if with a smile, cut-off, with a broad-headed and straight-coursing arrow, the head of his charioteer from the trunk.
31He then discharged (at Somadatta himself) a highly dreadful arrow, blazing like the fire, furnished with golden wings, bathed in oil and sharpened on stone.
32Shot with great force by the grandson of Sini that excellent and formidable shaft, darted like a falcon, at the chest of Somadatta.
33The great car-warrior Somadatta, deeply pierced by the puissant Satvata, fell down (from his car) and died, O great king.
34Seeing Somadatta slain there, your soldiers proceeded against Yuyudhana with a large number of cars. arrowS
35The Pandavas also, O mighty monarch, accompanied by all the Prabhadrakas and by a large army, made a rush upon Drona's division.
36Then, Yudhishthira, filled with rage, began to crush the troops of the son of Bharadvaja with in the the very presence of Bharadvaja's son.
37Seeing his troops troops put to rout by Yudhishthira, Drona, with eyes, blood-shot in wrath, furiously rushed against him.
38Then, (Drona) pierced the son of Pritha with seven sharpened darts. Yudhishthira also, inflamed with rage, pierced him in return with five (arrows).
39That mighty bowman, being (thus) deeply pierced, for a moment licked the corners of his mouth and (then) cut-off the standard and also the bow of Yudhishthira.
40Deprived of his bows, that excellent king took up another tough and strong bow, with great speed when speed was highly necessary.
41Then with a thousand shafts, the son of Pandu pierced Drona together with his horses, charioteer, standard and car and this (feat on the part of Yudhishthira) seemed marvellous.
42In consequence of the strokes of those darts, Drona, the foremost of the Brahmanas, being (greatly) pained, sank unconsciously for a moment on the terrace of his car.
43Then regaining his consciousness, heaving sighs like a snake and excited with a terrible wrath, he brought into existence the weapon presided over by Vayu.
44But the dauntless and puissant son of Pritha, in that fight taking up his bow, checked the career of that weapon with one of his own.
45And the son of Pandu also cut-off the large bow of that Brahamana. Drona, the grinder of the Kshatriyas then, having taken up another bow.
46The best of the Kurus cut-off that also with keen and broad-headed shaft, Then Vasudeva, addressed Yudhishthira, the son of
47"O mighty armed Yudhishthira, hear wihat I tell you. O foremost of the Bharatas, do not fight with Drona.
48Drona has been all along trying to capture you in battle. I do not think it proper for you to fight with him.
49a
50He, that has been created created for his destruction, will slay him. Leaving your preceptor go (to the spot) were king Suyodhana is (fighting).
51Kings ought to fight with kings (only); and they should not desire to fight with those that are not kings. O son of Kunti, surrounded by elephants, horses and cars, go to that spot.
52Where Dhananjaya and that most valiant of men, Bhima, with myself only to help them are fighting with (all) the Kauravas.
53Hearing these words of Vasudeva, the virtuous king Yudhishthira reflected for a moment and then proceeded towards the spot where the battle was raging hot and furious and where, Bhima, the slayer of his foes, taking up his station, was destroying your warriors like the (grim) Destroyer with gaping mouth.
54Ringing the surface of the earth with the thundering rattle of his car like the roar of the clouds at the end of summer, that king of kings, Yudhishthira.
55The son of Pandu, took up his station at the flank of Bhima who was destroying the foes. Drona also began, at that nigiit, to destroy his enemies, the Panchalas.
हिन्दी
1सञ्जय ने कहा — सोमदत्त को क्रोध में अपना विशाल धनुष हिलाते देखकर सात्यकि ने अपने सारथि से कहा — "मुझे सोमदत्त की ओर ले चलो।
2हे सारथि, आज मैं अपने शत्रु — कुरुओं में अधम बाह्लीक के पुत्र — का वध किए बिना युद्ध से नहीं लौटूँगा। मेरे ये वचन सत्य हैं।"
3तब (उसके) सारथि ने सिन्धु देश में उत्पन्न, महान् वेग वाले, शंख के समान वर्ण वाले और समस्त अस्त्रों का भार सहने में समर्थ उन घोड़ों को युद्ध की ओर हाँका।
4हे राजन्, मन अथवा वायु के समान वेगवान् उन (अश्वों) ने युयुधान को (रणभूमि में) वैसे ही पहुँचाया जैसे पूर्वकाल में इन्द्र के घोड़ों ने असुरों का वध करने को उद्यत उन्हें (इन्द्र को) पहुँचाया था।
5हे महाराज, सात्वत को शीघ्रता से अपनी ओर युद्ध के लिए आते देखकर सोमदत्त ने निर्भय होकर उसका सामना किया।
6जैसे मेघ जल की धाराएँ बरसाते हैं, वैसे ही बाणों की वर्षा करते हुए उसने (सोमदत्त ने) शिनि के पौत्र को वैसे ही ढँक दिया जैसे मेघ सूर्य को।
7हे भरतश्रेष्ठ, निर्भीक सात्यकि ने भी उस युद्ध में उस कुरुश्रेष्ठ को बाणों की वर्षा से पूर्णतः ढँक दिया।
8सोमदत्त ने भी मधुवंशी (सात्यकि) की छाती में साठ बाण मारे। हे राजन्, सात्यकि ने भी उसे तीक्ष्ण बाणों से बींध दिया।
9एक-दूसरे के बाणों से बिंधे हुए वे दोनों ऋतु में फूले हुए दो किंशुक वृक्षों के समान दिखाई देते थे।
10रक्त से सर्वांग भीगे हुए वे दोनों विख्यात कुरुवंशी और वृष्णिवंशी एक-दूसरे को ऐसे देख रहे थे मानो अपनी दृष्टि से ही एक-दूसरे को भस्म कर देना चाहते हों।
11मण्डलाकार घूमते हुए अपने रथों पर विचरते वे दोनों भयंकर दिखाई देने वाले शत्रुमर्दक जल बरसाते दो मेघों के समान जान पड़ते थे।
12हे राजाधिराज, बाणों से बिंधे, क्षत-विक्षत और घायल शरीर वाले वे दोनों दो साही के समान दिखाई देते थे।
13हे नरेश, सुवर्ण-पंख वाले बाणों से बिंधे हुए वे दोनों (वीर) वर्षा ऋतु में जुगनुओं से ढँके दो विशाल वनस्पतियों के समान (सुन्दर) दिखाई देते थे।
14उन बाणों से, जिनसे वे बिंधे थे, चमकते हुए शरीर वाले वे दोनों महारथी उस युद्ध में ऐसे दिखाई देते थे मानो (धधकती) उल्काओं से सर्वांग ढँके हुए दो मत्त हाथी हों।
15तब हे महाराज, उस भिड़न्त में महारथी सोमदत्त ने अर्धचन्द्राकार बाणों से मधुवंशी (सात्यकि) का विशाल धनुष काट डाला।
16फिर उसने उसे पच्चीस बाणों से बींधा और जिस समय शीघ्रता (अत्यन्त) आवश्यक थी, उस समय पुनः शीघ्रता से दस (और) बाण मारे।
17तब सात्यकि ने एक अत्यन्त दृढ़ धनुष उठाकर शीघ्र ही सोमदत्त को पाँच बाणों से बींध दिया।
18फिर हे राजन्, सात्यकि ने उस युद्ध में मानो मुसकराते हुए एक अन्य भल्ल बाण से बाह्लीकपुत्र की सुवर्णमयी ध्वजा काट गिराई।
19अपनी ध्वजा कटी देखकर सोमदत्त ने निर्भय होकर शिनि के पौत्र को पच्चीस बाणों से बींध दिया।
20क्रोध से भरे सात्यकि ने भी उस भिड़न्त में एक तीक्ष्ण क्षुरप्र बाण से (महान्) धनुर्धर सोमदत्त का धनुष काट डाला।
21तब हे महाराज, उसने उसे (सोमदत्त को), जो उस समय दाँत टूटे सर्प-जैसा दिखाई देता था, सुवर्ण-पंख वाले सौ सीधे बाणों से बींध दिया।
22तब अत्यन्त पराक्रमी महारथी सोमदत्त ने दूसरा धनुष उठाकर सात्यकि को बाणों की झड़ी से ढँक दिया।
23सात्यकि ने भी अत्यन्त क्रोध से उत्तेजित होकर उस युद्ध में सोमदत्त को बींधा। सोमदत्त ने भी अपनी ओर से बाणों की वर्षा से सात्यकि को पीड़ित किया।
24भीम ने भी सात्वत के लिए बाह्लीकपुत्र को दस बाणों से मारा। और निर्भीक सोमदत्त ने भी भीम को तीक्ष्ण बाणों से बींध दिया।
25तब क्रोध से उत्तेजित सात्यकि ने सोमदत्त की छाती पर सुवर्णमय मूठ वाला एक नवीन, दृढ़ और भयंकर परिघ चलाया।
26किन्तु (उस कुरुवंशी ने) मानो मुसकराते हुए उस भिड़न्त में अपनी ओर आते हुए उस भयंकर दिखाई देने वाले परिघ के दो टुकड़े कर डाले।
27इस प्रकार दो टुकड़ों में कटा हुआ लोहे का वह विशाल परिघ वज्र से विदीर्ण पर्वत के महान् शिखर के समान (भूमि पर) गिर पड़ा।
28तब हे राजन्, उस भिड़न्त में सात्यकि ने एक भल्ल बाण से सोमदत्त का धनुष काट डाला और पाँच अन्य बाणों से उसकी उँगलियों का चमड़े का आवरण (गोधा) काट दिया।
29फिर चार बाणों से उसने (सोमदत्त के) चारों उत्तम घोड़ों को शीघ्र ही प्रेतराज के पास भेज दिया।
30और हे भरतश्रेष्ठ, उस रथिश्रेष्ठ ने मानो मुसकराते हुए एक भल्ल तथा सीधे जाने वाले बाण से उसके सारथि का सिर धड़ से काट डाला।
31तत्पश्चात् उसने (स्वयं सोमदत्त पर) अग्नि के समान धधकता, सुवर्ण-पंख वाला, तेल में डुबोया हुआ और पत्थर पर तेज किया हुआ एक अत्यन्त भयंकर बाण छोड़ा।
32शिनि के पौत्र द्वारा बड़े वेग से छोड़ा गया वह उत्तम और भयंकर बाण बाज पक्षी के समान झपटकर सोमदत्त की छाती में जा लगा।
33हे महाराज, पराक्रमी सात्वत द्वारा गहरे बिंधे हुए महारथी सोमदत्त (अपने रथ से) गिर पड़े और प्राण त्याग दिए।
34वहाँ सोमदत्त को मारा गया देखकर आपके सैनिक बहुत-से रथ लेकर युयुधान की ओर बढ़े।
35हे महाराज, पाण्डवों ने भी समस्त प्रभद्रकों तथा एक विशाल सेना के साथ द्रोण की सेना पर धावा बोल दिया।
36तब क्रोध से भरे युधिष्ठिर साक्षात् भरद्वाजपुत्र के सामने ही उसकी सेना को कुचलने लगे।
37युधिष्ठिर द्वारा अपनी सेना को भगाया जाता देखकर द्रोण क्रोध से रक्तवर्ण नेत्र किए उन पर वेग से टूट पड़े।
38तब (द्रोण ने) पृथापुत्र को सात तीक्ष्ण बाणों से बींधा। युधिष्ठिर ने भी क्रोध से भरकर बदले में उन्हें पाँच (बाणों) से बींध दिया।
39(इस प्रकार) गहरे बिंधे हुए उस महाधनुर्धर ने क्षण भर अपने मुख के कोने चाटे और (फिर) युधिष्ठिर की ध्वजा तथा धनुष भी काट डाला।
40धनुष से रहित हो जाने पर उस श्रेष्ठ राजा ने, जिस समय शीघ्रता अत्यन्त आवश्यक थी, बड़े वेग से एक अन्य दृढ़ और मजबूत धनुष उठा लिया।
41फिर पाण्डुपुत्र ने सहस्र बाणों से द्रोण को उनके घोड़ों, सारथि, ध्वजा और रथ सहित बींध डाला, और युधिष्ठिर का यह (पराक्रम) अद्भुत जान पड़ा।
42उन बाणों के प्रहार से ब्राह्मणश्रेष्ठ द्रोण (अत्यन्त) व्यथित होकर क्षण भर के लिए अपने रथ के पिछले भाग पर मूर्च्छित होकर बैठ गए।
43फिर होश में आकर, सर्प के समान लम्बी साँसें भरते हुए और भयंकर क्रोध से उत्तेजित होकर उन्होंने वायुदेवता से अधिष्ठित अस्त्र प्रकट किया।
44किन्तु निर्भीक और पराक्रमी पृथापुत्र ने उस युद्ध में अपना धनुष उठाकर अपने ही एक अस्त्र से उस अस्त्र की गति रोक दी।
45और पाण्डुपुत्र ने उस ब्राह्मण का विशाल धनुष भी काट डाला। तब क्षत्रियों के संहारक द्रोण ने दूसरा धनुष उठाया,
46किन्तु कुरुश्रेष्ठ ने एक तीक्ष्ण भल्ल बाण से उसे भी काट डाला। तब वासुदेव ने पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर से कहा —
47"हे महाबाहु युधिष्ठिर, मैं जो कहता हूँ सुनिए। हे भरतश्रेष्ठ, आप द्रोण से युद्ध न कीजिए।
48द्रोण आरम्भ से ही युद्ध में आपको बन्दी बनाने का प्रयत्न कर रहे हैं। मैं आपका उनसे युद्ध करना उचित नहीं समझता।
49[यह श्लोक उपलब्ध नहीं है]
50जो उनके विनाश के लिए ही उत्पन्न हुआ है, वही उनका वध करेगा। अपने आचार्य को छोड़कर आप वहाँ जाइए जहाँ राजा सुयोधन (युद्ध कर रहा) है।
51राजाओं को (केवल) राजाओं से ही युद्ध करना चाहिए; जो राजा नहीं हैं उनसे युद्ध की इच्छा नहीं करनी चाहिए। हे कुन्तीपुत्र, हाथियों, घोड़ों और रथों से घिरकर आप उस स्थान पर जाइए,
52जहाँ धनञ्जय और पुरुषों में परम पराक्रमी भीम केवल मेरी सहायता लेकर (समस्त) कौरवों से युद्ध कर रहे हैं।"
53वासुदेव के ये वचन सुनकर धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर क्षण भर विचार करके उस स्थान की ओर चल पड़े जहाँ युद्ध अत्यन्त प्रचण्ड और भयंकर रूप से चल रहा था और जहाँ शत्रुओं के संहारक भीम अपना स्थान जमाकर आपके योद्धाओं का वैसे ही संहार कर रहे थे जैसे मुख फैलाए (भयंकर) संहारकर्ता (काल)।
54ग्रीष्म के अन्त के मेघों की गर्जना-सी अपने रथ की घड़घड़ाहट से पृथ्वी को गुँजाते हुए वे राजाधिराज युधिष्ठिर,
55पाण्डुपुत्र, शत्रुओं का संहार करते हुए भीम के पार्श्व में जा खड़े हुए। उधर द्रोण भी उस रात्रि में अपने शत्रु पाञ्चालों का संहार करने लगे।
नेपाली
1सञ्जयले भने — सोमदत्तलाई क्रोधमा आफ्नो विशाल धनुष हल्लाएको देखेर सात्यकिले आफ्ना सारथिलाई भने — "मलाई सोमदत्ततिर लैजाऊ।
2हे सारथि, आज म आफ्नो शत्रु — कुरुहरूमा अधम बाह्लीकका पुत्र — को वध नगरी युद्धबाट फर्कने छैनँ। मेरा यी वचन सत्य हुन्।"
3तब (उनका) सारथिले सिन्धु देशमा जन्मेका, महान् वेग भएका, शङ्खजस्तै वर्ण भएका र सम्पूर्ण अस्त्रको भार सहन सक्ने ती घोडालाई युद्धतिर हाँके।
4हे राजन्, मन अथवा वायुजस्तै वेगवान् ती (अश्व)ले युयुधानलाई (रणभूमिमा) त्यसरी नै पुर्याए जसरी पूर्वकालमा इन्द्रका घोडाहरूले असुरहरूको वध गर्न उद्यत उनी (इन्द्र)लाई पुर्याएका थिए।
5हे महाराज, सात्वतलाई हतारिँदै आफूतिर युद्धका लागि आएको देखेर सोमदत्तले निर्भय भई उनको सामना गरे।
6जसरी मेघले पानीका धारा बर्साउँछन्, त्यसरी नै बाणको वर्षा गर्दै उनले (सोमदत्तले) शिनिका नातिलाई त्यसरी नै ढाकिदिए जसरी मेघले सूर्यलाई।
7हे भरतश्रेष्ठ, निर्भीक सात्यकिले पनि त्यस युद्धमा ती कुरुश्रेष्ठलाई बाणको वर्षाले पूर्णतः ढाकिदिए।
8सोमदत्तले पनि मधुवंशी (सात्यकि)को छातीमा साठी बाण हाने। हे राजन्, सात्यकिले पनि उनलाई तीखा बाणले घोचिदिए।
9एकअर्काका बाणले घोचिएका ती दुवै ऋतुमा फुलेका दुई किंशुक रूखजस्तै देखिन्थे।
10रगतले सर्वाङ्ग भिजेका ती दुवै विख्यात कुरुवंशी र वृष्णिवंशी एकअर्कालाई यसरी हेरिरहेका थिए मानौँ आफ्नो दृष्टिले नै एकअर्कालाई भस्म पारिदिन चाहन्थे।
11मण्डलाकार घुम्दै आफ्ना रथमा विचरण गर्दै गरेका ती दुवै भयङ्कर देखिने शत्रुमर्दक पानी बर्साउने दुई मेघजस्तै लाग्थे।
12हे राजाधिराज, बाणले घोचिएका, क्षतविक्षत र घाइते शरीर भएका ती दुवै दुई दुम्सीजस्तै देखिन्थे।
13हे नरेश, सुनौला पखेटा भएका बाणले घोचिएका ती दुवै (वीर) वर्षा ऋतुमा जूनकिरीले ढाकिएका दुई विशाल वनस्पतिजस्तै (सुन्दर) देखिन्थे।
14ती बाणले, जसले तिनीहरू घोचिएका थिए, चम्किएका शरीर भएका ती दुवै महारथी त्यस युद्धमा यस्ता देखिन्थे मानौँ (दन्किएका) उल्काले सर्वाङ्ग ढाकिएका दुई मात्त हात्ती हुन्।
15तब हे महाराज, त्यस भिडन्तमा महारथी सोमदत्तले अर्धचन्द्राकार बाणले मधुवंशी (सात्यकि)को विशाल धनुष काटिदिए।
16अनि उनले उनलाई पच्चीस बाणले घोचे र जुन बेला हतार (अत्यन्त) आवश्यक थियो, त्यस बेला पुनः हतारिँदै दस (थप) बाण हाने।
17तब सात्यकिले एउटा अत्यन्त दह्रो धनुष उठाएर चाँडै नै सोमदत्तलाई पाँच बाणले घोचिदिए।
18अनि हे राजन्, सात्यकिले त्यस युद्धमा मानौँ मुसुक्क हाँस्दै अर्को भल्ल बाणले बाह्लीकपुत्रको सुनौलो ध्वजा काटेर ढालिदिए।
19आफ्नो ध्वजा काटिएको देखेर सोमदत्तले निर्भय भई शिनिका नातिलाई पच्चीस बाणले घोचिदिए।
20क्रोधले भरिएका सात्यकिले पनि त्यस भिडन्तमा एउटा तीखो क्षुरप्र बाणले (महान्) धनुर्धर सोमदत्तको धनुष काटिदिए।
21तब हे महाराज, उनले उनलाई (सोमदत्तलाई), जो त्यस बेला दाँत भाँचिएको सर्पजस्तै देखिन्थे, सुनौला पखेटा भएका सय सीधा बाणले घोचिदिए।
22तब अत्यन्त पराक्रमी महारथी सोमदत्तले अर्को धनुष उठाएर सात्यकिलाई बाणको झरीले ढाकिदिए।
23सात्यकिले पनि अत्यन्त क्रोधले उत्तेजित भई त्यस युद्धमा सोमदत्तलाई घोचे। सोमदत्तले पनि आफ्नो तर्फबाट बाणको वर्षाले सात्यकिलाई पीडित पारे।
24भीमले पनि सात्वतका लागि बाह्लीकपुत्रलाई दस बाणले हाने। र निर्भीक सोमदत्तले पनि भीमलाई तीखा बाणले घोचिदिए।
25तब क्रोधले उत्तेजित सात्यकिले सोमदत्तको छातीमा सुनौलो मुठ भएको एउटा नयाँ, दह्रो र भयङ्कर परिघ चलाए।
26तर (ती कुरुवंशीले) मानौँ मुसुक्क हाँस्दै त्यस भिडन्तमा आफूतिर आइरहेको त्यो भयङ्कर देखिने परिघका दुई टुक्रा पारिदिए।
27यसरी दुई टुक्रामा काटिएको फलामको त्यो विशाल परिघ वज्रले चिरिएको पर्वतको महान् शिखरझैँ (भुइँमा) खस्यो।
28तब हे राजन्, त्यस भिडन्तमा सात्यकिले एउटा भल्ल बाणले सोमदत्तको धनुष काटिदिए र अरू पाँच बाणले उनका औँलाको छालाको आवरण (गोधा) काटिदिए।
29अनि चार बाणले उनले (सोमदत्तका) चारै उत्तम घोडालाई चाँडै नै प्रेतराजकहाँ पठाइदिए।
30र हे भरतश्रेष्ठ, ती रथिश्रेष्ठले मानौँ मुसुक्क हाँस्दै एउटा भल्ल तथा सीधा जाने बाणले उनका सारथिको शिर धडबाट काटिदिए।
31त्यसपछि उनले (स्वयं सोमदत्तमाथि) अग्निझैँ दन्किएको, सुनौला पखेटा भएको, तेलमा चोपिएको र ढुङ्गामा उधिनिएको एउटा अत्यन्त भयङ्कर बाण छोडे।
32शिनिका नातिले ठूलो वेगले छोडेको त्यो उत्तम र भयङ्कर बाण बाज चराझैँ झम्टिएर सोमदत्तको छातीमा गएर लाग्यो।
33हे महाराज, पराक्रमी सात्वतद्वारा गहिरो गरी घोचिएका महारथी सोमदत्त (आफ्नो रथबाट) खसे र प्राण त्यागे।
34त्यहाँ सोमदत्त मारिएको देखेर तपाईंका सैनिकहरू धेरै रथ लिएर युयुधानतिर बढे।
35हे महाराज, पाण्डवहरूले पनि सम्पूर्ण प्रभद्रक तथा एउटा विशाल सेनासहित द्रोणको सेनामाथि धावा बोले।
36तब क्रोधले भरिएका युधिष्ठिर साक्षात् भरद्वाजपुत्रकै सामु उनको सेनालाई कुल्चन थाले।
37युधिष्ठिरद्वारा आफ्नो सेना भगाइएको देखेर द्रोण क्रोधले रातो भएका आँखा लिएर उनीमाथि वेगले जाइलागे।
38तब (द्रोणले) पृथापुत्रलाई सात तीखा बाणले घोचे। युधिष्ठिरले पनि क्रोधले भरिएर बदलामा उनलाई पाँच (बाण)ले घोचिदिए।
39(यसरी) गहिरो गरी घोचिएका ती महाधनुर्धरले क्षणभर आफ्नो मुखका कुना चाटे र (अनि) युधिष्ठिरको ध्वजा तथा धनुष पनि काटिदिए।
40धनुषविहीन भएपछि ती श्रेष्ठ राजाले, जुन बेला हतार अत्यन्त आवश्यक थियो, ठूलो वेगले अर्को दह्रो र बलियो धनुष उठाए।
41अनि पाण्डुपुत्रले हजार बाणले द्रोणलाई उनका घोडा, सारथि, ध्वजा र रथसहित घोचिदिए, र युधिष्ठिरको यो (पराक्रम) अद्भुत लाग्यो।
42ती बाणका प्रहारले ब्राह्मणश्रेष्ठ द्रोण (अत्यन्त) व्यथित भई क्षणभरका लागि आफ्नो रथको पछिल्लो भागमा मूर्च्छित भई बसे।
43अनि होसमा आएर, सर्पझैँ लामो सास फेर्दै र भयङ्कर क्रोधले उत्तेजित भई उनले वायुदेवताद्वारा अधिष्ठित अस्त्र प्रकट गरे।
44तर निर्भीक र पराक्रमी पृथापुत्रले त्यस युद्धमा आफ्नो धनुष उठाएर आफ्नै एउटा अस्त्रले त्यस अस्त्रको गति रोकिदिए।
45र पाण्डुपुत्रले ती ब्राह्मणको विशाल धनुष पनि काटिदिए। तब क्षत्रियहरूका संहारक द्रोणले अर्को धनुष उठाए,
46तर कुरुश्रेष्ठले एउटा तीखो भल्ल बाणले त्यो पनि काटिदिए। तब वासुदेवले पाण्डुपुत्र युधिष्ठिरलाई भने —
47"हे महाबाहु युधिष्ठिर, म जे भन्दछु सुन्नुहोस्। हे भरतश्रेष्ठ, तपाईं द्रोणसँग युद्ध नगर्नुहोस्।
48द्रोणले सुरुदेखि नै युद्धमा तपाईंलाई बन्दी बनाउने प्रयत्न गरिरहेका छन्। म तपाईंले उनीसँग युद्ध गर्नु उचित ठान्दिनँ।
49[यो श्लोक उपलब्ध छैन]
50जो उनको विनाशका लागि नै उत्पन्न भएको छ, त्यसैले उनको वध गर्नेछ। आफ्ना आचार्यलाई छाडेर तपाईं त्यहाँ जानुहोस् जहाँ राजा सुयोधन (युद्ध गरिरहेको) छ।
51राजाहरूले (केवल) राजाहरूसँग नै युद्ध गर्नुपर्छ; जो राजा होइनन् तिनीहरूसँग युद्धको इच्छा गर्नुहुँदैन। हे कुन्तीपुत्र, हात्ती, घोडा र रथले घेरिएर तपाईं त्यस ठाउँमा जानुहोस्,
52जहाँ धनञ्जय र पुरुषहरूमा परम पराक्रमी भीम केवल मेरो सहायता लिएर (सम्पूर्ण) कौरवहरूसँग युद्ध गरिरहेका छन्।"
53वासुदेवका यी वचन सुनेर धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरले क्षणभर विचार गरेर त्यस ठाउँतिर हिँडे जहाँ युद्ध अत्यन्त प्रचण्ड र भयङ्कर रूपमा चलिरहेको थियो र जहाँ शत्रुहरूका संहारक भीमले आफ्नो स्थान जमाएर तपाईंका योद्धाहरूको त्यसरी नै संहार गरिरहेका थिए जसरी मुख बाएको (भयङ्कर) संहारकर्ता (काल)ले।
54ग्रीष्मको अन्त्यका मेघको गर्जनजस्तै आफ्नो रथको घडघडाहटले पृथ्वी गुन्जाउँदै ती राजाधिराज युधिष्ठिर,
55पाण्डुपुत्र, शत्रुहरूको संहार गर्दै गरेका भीमको पार्श्वमा गएर उभिए। उता द्रोणले पनि त्यस रातमा आफ्ना शत्रु पाञ्चालहरूको संहार गर्न थाले।