Sarga 80
Ayodhya Kanda · Chapter 80
Sanskrit
1अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः। स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।। कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः। तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।। कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा। समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।
2अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः। स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।। कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः। तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।। कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा। समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।
3अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः। स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।। कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः। तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।। कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा। समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।
4स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान्। अशोभत महावेगस्समुद्र इव पर्वणि।।2.80.4।।
5ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः। करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे।।2.80.5।।
6लतावल्ली श्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च। जनायांचक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान्।।2.80.6।।
7अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन्। केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्चिन्दन्क्वचित्क्वचित्।।2.80.7।।
8अपरे वीरणस्तम्भान्बलिनो बलवत्तराः। विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः।।2.80.8।।
9अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभि श्श्वभ्रमायतम्। निम्नभागान्स्ततः केचित्समान्श्चक्रु स्समन्ततः।।2.80.9।।
10बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्सञ्चुक्षुदुस्तदा। बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरा स्तदा।।2.80.10।।
11अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान्। चक्रुर्बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून्।।2.80.11।।
12निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान्। उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान्।।2.80.12।।
13ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः। मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः।।2.80.13।। चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः। बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः।।2.80.14।।
14ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः। मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः।।2.80.13।। चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः। बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः।।2.80.14।।
15आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः। रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।।2.80.15।। यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः। भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्।।2.80.16।।
16आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः। रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।।2.80.15।। यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः। भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्।।2.80.16।।
17नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः। निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः।।2.80.17।।
18बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः। तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।। प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः। पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।। विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः। समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।
19बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः। तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।। प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः। पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।। विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः। समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।
20बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः। तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।। प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः। पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।। विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः। समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।
21जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम्। शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम्।।2.80.21।।
22सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभः क्षपायाममलं विराजते। नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः।।2.80.22।।
English
1Then surveyors, experts in measurment, energetic and zealous labourers, excavators, engineers, skilled workers, architects, craftsmen, carpenters, roadlevellers, woodcutters, welldiggers, whitewashers, basketmakers, competent supervisors were sent in advance.
2Then surveyors, experts in measurment, energetic and zealous labourers, excavators, engineers, skilled workers, architects, craftsmen, carpenters, roadlevellers, woodcutters, welldiggers, whitewashers, basketmakers, competent supervisors were sent in advance.
3Then surveyors, experts in measurment, energetic and zealous labourers, excavators, engineers, skilled workers, architects, craftsmen, carpenters, roadlevellers, woodcutters, welldiggers, whitewashers, basketmakers, competent supervisors were sent in advance.
4Like a swollen ocean on a fullmoon day the multitude of people proceeded joyfully with great speed to the appointed place.
5Those groups who were skilled in the construction of roads took up their places with every kind of tool and departed ahead of others.
6Clearing and cutting branches of various trees and creepers, shrubs, plants branchless trees and hewing boulders, the road was paved by the king's men.
7Some of them, planted saplings in places where there were none, while some others severed trees here and there with axes, hatchets and sickles.
8Some other stronger men, plucked the strongrooted tufts of fragrant grass. Here and there they made impassable terrains even.
9Some filled wells and chasms with loose soil, while others made low level grounds plain and wide on all sides.
10People threw bridges at places that needed to be bridged. They pulverised stones that obstructed the path and split open big stones to drain out water.
11In a short time they constructed many water reservoirs of different shapes capable of holding large volumes of water like the sea.
12In arid places, various good drinkingwaterwells surrounded by dykes were dug.
13The highway for the army was paved smooth, with its surface decorated with mosaic. It was lined with blossoming trees with flocks of birds intoxicated with singing. It was decked with banners and sprinkled with sandal water and a strewn with flowers of every kind. Like the path of gods, the highway shone with brilliance.
14The highway for the army was paved smooth, with its surface decorated with mosaic. It was lined with blossoming trees with flocks of birds intoxicated with singing. It was decked with banners and sprinkled with sandal water and a strewn with flowers of every kind. Like the path of gods, the highway shone with brilliance.
15Those authorised ordered the artisans to perform their respective tasks. Thereafter, they selected lovely tracts of land filled with trees bearing varieties of sweet fruits as restingplace for great Bharata and decorated them so splendidly, that they looked like ornaments themseleves.
16Those authorised ordered the artisans to perform their respective tasks. Thereafter, they selected lovely tracts of land filled with trees bearing varieties of sweet fruits as restingplace for great Bharata and decorated them so splendidly, that they looked like ornaments themseleves.
17Men wellversed in the study of planetary positions relating to auspicious constellations and auspicious times arranged different restingplaces at different times during the sojourn of great Bharata.
18They heaped sand and dug moats around the restingplace. It was adorned with wellbuilt highways and broad thoroughfares, lined with mansions surrounded by walls as high as mount Indrakeela. The peaks of those tall residences decorated with flags which looked as if spreading into the sky. (Thus the restingplace) shone like the abode of Indra.
19They heaped sand and dug moats around the restingplace. It was adorned with wellbuilt highways and broad thoroughfares, lined with mansions surrounded by walls as high as mount Indrakeela. The peaks of those tall residences decorated with flags which looked as if spreading into the sky. (Thus the restingplace) shone like the abode of Indra.
20They heaped sand and dug moats around the restingplace. It was adorned with wellbuilt highways and broad thoroughfares, lined with mansions surrounded by walls as high as mount Indrakeela. The peaks of those tall residences decorated with flags which looked as if spreading into the sky. (Thus the restingplace) shone like the abode of Indra.
21The reached Ganga with its cool and limpid waters abounding in large fishes, its bank lined with groves of various trees.
22The lovely royal road constructed in an orderly fashion by eminent craftsmen looked splendid like the clear sky decorated with by the Moon and clusters of stars. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अशीतितमस्सर्गः।। Thus ends the eightieth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.
Hindi
1तब भूमि नापने वाले, माप में निपुण विशेषज्ञ, ऊर्जावान् और उत्साही श्रमिक, खोदने वाले, यन्त्रज्ञ, कुशल कारीगर, स्थपति, शिल्पी, बढ़ई, मार्ग समतल करने वाले, लकड़हारे, कुआँ खोदने वाले, चूना पोतने वाले, टोकरी बनाने वाले और समर्थ पर्यवेक्षक आगे भेजे गए।
2तब भूमि नापने वाले, माप में निपुण विशेषज्ञ, ऊर्जावान् और उत्साही श्रमिक, खोदने वाले, यन्त्रज्ञ, कुशल कारीगर, स्थपति, शिल्पी, बढ़ई, मार्ग समतल करने वाले, लकड़हारे, कुआँ खोदने वाले, चूना पोतने वाले, टोकरी बनाने वाले और समर्थ पर्यवेक्षक आगे भेजे गए।
3तब भूमि नापने वाले, माप में निपुण विशेषज्ञ, ऊर्जावान् और उत्साही श्रमिक, खोदने वाले, यन्त्रज्ञ, कुशल कारीगर, स्थपति, शिल्पी, बढ़ई, मार्ग समतल करने वाले, लकड़हारे, कुआँ खोदने वाले, चूना पोतने वाले, टोकरी बनाने वाले और समर्थ पर्यवेक्षक आगे भेजे गए।
4पूर्णिमा के दिन उमड़ते समुद्र के समान वह जनसमूह महान् वेग से हर्षपूर्वक नियत स्थान की ओर बढ़ा।
5जो समूह मार्गनिर्माण में निपुण थे, वे सब प्रकार के उपकरणों सहित अपने स्थान ग्रहण कर औरों से आगे चल पड़े।
6नाना वृक्षों और लताओं, झाड़ियों, पौधों तथा शाखाहीन वृक्षों की शाखाएँ काटते-छाँटते और चट्टानें तोड़ते हुए राजपुरुषों ने मार्ग बनाया।
7उनमें से कुछ ने उन स्थानों पर पौधे रोपे जहाँ कोई नहीं थे, जबकि कुछ अन्य ने यहाँ-वहाँ कुल्हाड़ियों, फरसों और हँसियों से वृक्ष काटे।
8कुछ अन्य अधिक बलशाली पुरुषों ने सुगन्धित घास के दृढ़मूल गुच्छे उखाड़े। उन्होंने यहाँ-वहाँ दुर्गम भूभागों को समतल किया।
9कुछ ने कुओं और खाइयों को ढीली मिट्टी से भरा, जबकि अन्य ने नीची भूमि को समतल और चारों ओर से चौड़ा किया।
10लोगों ने उन स्थानों पर पुल बनाए जहाँ पुल की आवश्यकता थी। उन्होंने मार्ग रोकने वाले पत्थर चूर्ण किए और जल निकालने के लिए बड़ी शिलाएँ चीर दीं।
11थोड़े ही समय में उन्होंने समुद्र के समान बड़ी मात्रा में जल धारण करने में समर्थ नाना आकार के अनेक जलाशय बना दिए।
12शुष्क स्थानों पर बाँधों से घिरे नाना उत्तम पेयजल के कुएँ खोदे गए।
13सेना के लिए वह राजमार्ग चिकना बनाया गया, जिसकी सतह मणिजड़ाई से अलंकृत थी। वह पुष्पित वृक्षों से पंक्तिबद्ध था जिन पर गाने में मत्त पक्षियों के झुण्ड थे। वह पताकाओं से सजाया गया, चन्दनजल से छिड़का गया और सब प्रकार के पुष्पों से बिखेरा गया। देवमार्ग के समान वह राजमार्ग तेज से देदीप्यमान हुआ।
14सेना के लिए वह राजमार्ग चिकना बनाया गया, जिसकी सतह मणिजड़ाई से अलंकृत थी। वह पुष्पित वृक्षों से पंक्तिबद्ध था जिन पर गाने में मत्त पक्षियों के झुण्ड थे। वह पताकाओं से सजाया गया, चन्दनजल से छिड़का गया और सब प्रकार के पुष्पों से बिखेरा गया। देवमार्ग के समान वह राजमार्ग तेज से देदीप्यमान हुआ।
15अधिकारप्राप्त पुरुषों ने शिल्पियों को अपने-अपने कार्य करने की आज्ञा दी। तत्पश्चात् उन्होंने महान् भरत के विश्रामस्थल के रूप में नाना प्रकार के मधुर फल देने वाले वृक्षों से भरे मनोहर भूखण्ड चुने और उन्हें इतनी भव्यता से सजाया कि वे स्वयं आभूषण के समान लगने लगे।
16अधिकारप्राप्त पुरुषों ने शिल्पियों को अपने-अपने कार्य करने की आज्ञा दी। तत्पश्चात् उन्होंने महान् भरत के विश्रामस्थल के रूप में नाना प्रकार के मधुर फल देने वाले वृक्षों से भरे मनोहर भूखण्ड चुने और उन्हें इतनी भव्यता से सजाया कि वे स्वयं आभूषण के समान लगने लगे।
17शुभ नक्षत्रों और शुभ मुहूर्तों से सम्बन्धित ग्रहस्थितियों के अध्ययन में निपुण पुरुषों ने महान् भरत के प्रवास के दौरान भिन्न-भिन्न समयों पर भिन्न-भिन्न विश्रामस्थल व्यवस्थित किए।
18उन्होंने विश्रामस्थल के चारों ओर बालू का ढेर लगाया और खाइयाँ खोदीं। वह सुनिर्मित राजमार्गों और चौड़ी सड़कों से अलंकृत था, इन्द्रकील पर्वत के समान ऊँची दीवारों से घिरे भवनों से पंक्तिबद्ध था। उन ऊँचे आवासों के शिखर पताकाओं से सजाए गए थे जो मानो आकाश में फैल रहे थे। (इस प्रकार वह विश्रामस्थल) इन्द्रलोक के समान शोभित हुआ।
19उन्होंने विश्रामस्थल के चारों ओर बालू का ढेर लगाया और खाइयाँ खोदीं। वह सुनिर्मित राजमार्गों और चौड़ी सड़कों से अलंकृत था, इन्द्रकील पर्वत के समान ऊँची दीवारों से घिरे भवनों से पंक्तिबद्ध था। उन ऊँचे आवासों के शिखर पताकाओं से सजाए गए थे जो मानो आकाश में फैल रहे थे। (इस प्रकार वह विश्रामस्थल) इन्द्रलोक के समान शोभित हुआ।
20उन्होंने विश्रामस्थल के चारों ओर बालू का ढेर लगाया और खाइयाँ खोदीं। वह सुनिर्मित राजमार्गों और चौड़ी सड़कों से अलंकृत था, इन्द्रकील पर्वत के समान ऊँची दीवारों से घिरे भवनों से पंक्तिबद्ध था। उन ऊँचे आवासों के शिखर पताकाओं से सजाए गए थे जो मानो आकाश में फैल रहे थे। (इस प्रकार वह विश्रामस्थल) इन्द्रलोक के समान शोभित हुआ।
21वे शीतल और निर्मल जल वाली गंगा तक पहुँचे, जो बड़ी मछलियों से भरी थी और जिसका तट नाना वृक्षों के उपवनों से पंक्तिबद्ध था।
22श्रेष्ठ शिल्पियों द्वारा व्यवस्थित रीति से बनाया गया वह मनोहर राजमार्ग चन्द्रमा और नक्षत्रसमूहों से अलंकृत निर्मल आकाश के समान शोभित हुआ। इस प्रकार महर्षि वाल्मीकि रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायण के अयोध्याकाण्ड का अशीतितम सर्ग समाप्त हुआ।
Nepali
1तब भूमि नाप्ने, नापमा निपुण विशेषज्ञ, ऊर्जावान् र उत्साही श्रमिक, खन्ने, यन्त्रज्ञ, कुशल कारीगर, स्थपति, शिल्पी, सिकर्मी, बाटो समतल पार्ने, दाउरे, इनार खन्ने, चुन पोत्ने, टोकरी बुन्ने र समर्थ पर्यवेक्षकहरू अगाडि पठाइए।
2तब भूमि नाप्ने, नापमा निपुण विशेषज्ञ, ऊर्जावान् र उत्साही श्रमिक, खन्ने, यन्त्रज्ञ, कुशल कारीगर, स्थपति, शिल्पी, सिकर्मी, बाटो समतल पार्ने, दाउरे, इनार खन्ने, चुन पोत्ने, टोकरी बुन्ने र समर्थ पर्यवेक्षकहरू अगाडि पठाइए।
3तब भूमि नाप्ने, नापमा निपुण विशेषज्ञ, ऊर्जावान् र उत्साही श्रमिक, खन्ने, यन्त्रज्ञ, कुशल कारीगर, स्थपति, शिल्पी, सिकर्मी, बाटो समतल पार्ने, दाउरे, इनार खन्ने, चुन पोत्ने, टोकरी बुन्ने र समर्थ पर्यवेक्षकहरू अगाडि पठाइए।
4पूर्णिमाको दिन उर्लंदो समुद्रसमान त्यो जनसमूह महान् वेगले हर्षपूर्वक नियत ठाउँतर्फ बढ्यो।
5जुन समूह बाटो निर्माणमा निपुण थिए, तिनी सबै प्रकारका औजारसहित आफ्ना ठाउँ लिएर अरूभन्दा अगाडि हिँडे।
6नाना रूख र लता, झाडी, बिरुवा तथा हाँगाविहीन रूखका हाँगा काट्दै-छाँट्दै र चट्टान फोर्दै राजपुरुषहरूले बाटो बनाए।
7तीमध्ये कतिपयले ती ठाउँमा बिरुवा रोपे जहाँ कुनै थिएनन्, जबकि कतिपय अरूले यताउता बन्चरो, फर्सा र हँसियाले रूख काटे।
8केही अरू बढी बलशाली पुरुषहरूले सुगन्धित घाँसका दृढमूल झुप्पा उखेले। तिनीहरूले यताउता दुर्गम भूभाग समतल पारे।
9कतिपयले इनार र खाडल ढिलो माटोले भरे, जबकि अरूले होचो भूमि समतल र चारैतिरबाट चौडा पारे।
10मानिसहरूले ती ठाउँमा पुल बनाए जहाँ पुलको आवश्यकता थियो। तिनीहरूले बाटो छेक्ने ढुङ्गा चूर्ण पारे र पानी निकाल्न ठूला शिला चिरिदिए।
11छोटो समयमै तिनीहरूले समुद्रसमान ठूलो मात्रामा पानी धारण गर्न सक्ने नाना आकारका अनेक जलाशय बनाइदिए।
12सुक्खा ठाउँमा बाँधले घेरिएका नाना उत्तम पिउने पानीका इनार खनिए।
13सेनाका लागि त्यो राजमार्ग चिल्लो बनाइयो, जसको सतह मणिजडानले अलङ्कृत थियो। त्यो फुलेका रूखले पङ्क्तिबद्ध थियो जसमा गाउनमा मत्त पक्षीका बथान थिए। त्यो पताकाले सजाइयो, चन्दनजल छर्कियो र सबै प्रकारका फूल छरियो। देवमार्गसमान त्यो राजमार्ग तेजले देदीप्यमान भयो।
14सेनाका लागि त्यो राजमार्ग चिल्लो बनाइयो, जसको सतह मणिजडानले अलङ्कृत थियो। त्यो फुलेका रूखले पङ्क्तिबद्ध थियो जसमा गाउनमा मत्त पक्षीका बथान थिए। त्यो पताकाले सजाइयो, चन्दनजल छर्कियो र सबै प्रकारका फूल छरियो। देवमार्गसमान त्यो राजमार्ग तेजले देदीप्यमान भयो।
15अधिकारप्राप्त पुरुषहरूले शिल्पीहरूलाई आ-आफ्नो कार्य गर्ने आज्ञा दिए। त्यसपछि तिनीहरूले महान् भरतको विश्रामस्थलका रूपमा नाना प्रकारका मीठा फल दिने रूखले भरिएका मनोहर भूखण्ड छाने र तिनलाई यति भव्यताले सजाए कि तिनी आफैँ गहनासमान देखिन थाले।
16अधिकारप्राप्त पुरुषहरूले शिल्पीहरूलाई आ-आफ्नो कार्य गर्ने आज्ञा दिए। त्यसपछि तिनीहरूले महान् भरतको विश्रामस्थलका रूपमा नाना प्रकारका मीठा फल दिने रूखले भरिएका मनोहर भूखण्ड छाने र तिनलाई यति भव्यताले सजाए कि तिनी आफैँ गहनासमान देखिन थाले।
17शुभ नक्षत्र र शुभ मुहूर्तसम्बन्धी ग्रहस्थितिको अध्ययनमा निपुण पुरुषहरूले महान् भरतको प्रवासका बेला भिन्नभिन्न समयमा भिन्नभिन्न विश्रामस्थल व्यवस्थित गरे।
18तिनीहरूले विश्रामस्थलको वरिपरि बालुवाको थुप्रो लगाए र खाडल खने। त्यो सुनिर्मित राजमार्ग र चौडा सडकले अलङ्कृत थियो, इन्द्रकील पर्वतसमान अग्ला पर्खालले घेरिएका भवनले पङ्क्तिबद्ध थियो। ती अग्ला आवासका शिखर पताकाले सजाइएका थिए जो मानौँ आकाशमा फैलिँदै थिए। (यसरी त्यो विश्रामस्थल) इन्द्रलोकसमान शोभित भयो।
19तिनीहरूले विश्रामस्थलको वरिपरि बालुवाको थुप्रो लगाए र खाडल खने। त्यो सुनिर्मित राजमार्ग र चौडा सडकले अलङ्कृत थियो, इन्द्रकील पर्वतसमान अग्ला पर्खालले घेरिएका भवनले पङ्क्तिबद्ध थियो। ती अग्ला आवासका शिखर पताकाले सजाइएका थिए जो मानौँ आकाशमा फैलिँदै थिए। (यसरी त्यो विश्रामस्थल) इन्द्रलोकसमान शोभित भयो।
20तिनीहरूले विश्रामस्थलको वरिपरि बालुवाको थुप्रो लगाए र खाडल खने। त्यो सुनिर्मित राजमार्ग र चौडा सडकले अलङ्कृत थियो, इन्द्रकील पर्वतसमान अग्ला पर्खालले घेरिएका भवनले पङ्क्तिबद्ध थियो। ती अग्ला आवासका शिखर पताकाले सजाइएका थिए जो मानौँ आकाशमा फैलिँदै थिए। (यसरी त्यो विश्रामस्थल) इन्द्रलोकसमान शोभित भयो।
21तिनीहरू शीतल र निर्मल पानी भएकी गङ्गासम्म पुगे, जो ठूला माछाले भरिएकी थिई र जसको तट नाना रूखका उपवनले पङ्क्तिबद्ध थियो।
22श्रेष्ठ शिल्पीहरूद्वारा व्यवस्थित रीतिले बनाइएको त्यो मनोहर राजमार्ग चन्द्रमा र नक्षत्रसमूहले अलङ्कृत निर्मल आकाशसमान शोभित भयो। यसरी महर्षि वाल्मीकिद्वारा रचित आदिकाव्य श्रीमद्रामायणको अयोध्याकाण्डको असीऔँ सर्ग समाप्त भयो।