English
1Sanjaya said Beholding, king, Vasudeva and Dhananjaya penetrate into their ranks, having already pierced through many divisions, the kings of yours army fled in fear.
2After a while, however, those illustrious warriors, overwhelmed with wrath and shame and urged on by their prowess, gathered courage and rushed upon Dhananjaya.
3But, O king, those who proceeded to fight against the son of Pandu, being filled even as rivers falling into the sea, never return.
4Like atheists turning away from the Vedas, many ignoble warriors turned away from the fight and thus incurred sin and hell.
5Then those two foremost of men, passing beyond that cluster of cars, appeared like the two effulgent orbs (the sun and the moon) freed from the jaws of Rahu.
6They then with their fatigue completely dispelled and passing beyond that net-work of soldiers, looked like two fishes that had torn away from a strong net.
7Having passed through that impenetrable array of Drona impassable in consequence of showers of weapons, those two illustrious heroes looked like two suns risen at the period of Dissolution.
8Penetrating through those showers of weapons and freed from the imminent danger to their lives, those illustrious warriors, themselves obstructing the sky with their weapons.
9Appeared like two persons escaped from a raging fire or like two fish from the jaws of a Makara. They then agitated the Kuru ocean like two Makara agitated the mighty deep.
10While Arjuna and Krishna were within Drona's division, your warriors and your sons, had thought that the two heroes would never be able to pass through it.
11But beholding those two highly effulgent warriors now beyond the division of Drona, they became doubtful about the life of the ruler of the Sindhus.
12Up till then, they cherished strong hopes of Jayadratha's life, for they had thought, O monarch, that the two Krishnas would never be able to escape from Drona and Hridika's son.
13Falsifying that hope of theirs, those two scorchers of foes, succeeded in crossing over the uncrossable division of Drona and the Bhojas, O king.
14Beholding them beyond those divisions and look like two blazing fires, your troops became despondent and they gave up all hopes for the life of the ruler of the Sindhus.
15Then those two dauntless heroes, those enhancers of the fears of their foes, namely Krishna and Dhananjaya, thus began to talk among themselves, regarding the slaughter of Jayadratha.
16“This ruler of the Sindhus has been placed in their midst by six of the foremost carwarriors of Dhritarashtra's army. Still he shall not escape, if we can only have a look of him.
17Even if Indra himself with all the celestials, were to become his protector in battle, yet we shall slay him.” Sanjaya said-Thus did the two Krishna's talk to themselves.
18Even so, O mighty-armed one, did the two Krishna's speak amongst themselves while looking for the ruler of the Sindhus. (Hearing what they said) your sons set up a loud wail.
19Those two subduers of foes then appeared like a pair of elephants of great quickness, whose thirst had been slaked and who had been refreshed with the drinking water, after they had passed through a desert.
20Beyond death and above the reach of decay, they then appeared like two tradesmen that have passed over a hilly district infested with tigers, lions and elephants.
21Indeed then your troops considered the hue of their countenances to be incapable of being faded; and beholding them freed, they began to wail aloud.
22Escaping from Drona who resembled a snake of virulent poison or a blazing fire, as also from the other rulers of Earth, Partha and Krishna looked like two burning suns.
23Those two subduers of foes, escaping from Drona's division which resembled the very ocean, seemed to be filled with delight, like persons that have safely crossed the mighty main.
24Escaping from those thick down-pours of arrows, from those divisions protected by Drona and Hridika's son, Keshava and Arjuna appeared like Indra and Agni of burning radiance.
25Pierced with the whetted shafts of Bharadvaja's son and profusely shedding blood, the two Krishnas appeared beautiful, like two mountains adorned with flowering Karnikara trees.
26Having passed through that expensive lake, of which Drona formed the shark, darts the fierce snakes, shafts the Makaras and Kshatriyas the fathomless waters.
27Having emerged out of that cloud formed by Drona's weapons, of which the thunders were the twang of bows and the sound of palmstrokes and the lightning the flashing maces and swords-Partha and Krishna appeared like the sun and the moon emerging out of darkness.
28In consequence of their crossing the regions obstructed with the weapons of Drona, all creatures regarded those fierce and renowned bowmen viz., Keshava and Dhananjaya to be like two persons who have the strength of their arms, the five rivers having the ocean for their sixth when full of waters during the rainy season and abounding in numerous sharks and alligators.
29All human beings began to assume Sri Krishna and Arjuna, great archer, meritorious and renowned world-wide as they had effaced the destructive power of the weapon shot by Dronacarya.
30From a desire for slaughtering Jayadratha stationed very near to them, looking at him, the two warriors appear like two tigers waiting to fall upon a Ruru deer.
31The colour of their faces was such that your warriors, o mighty monarch, considered Jayadratha already to be one among the slain.
32O mighty-armed one, with red eyes and staying together, the son of Pandu and Krishna then beholding the ruler of the Sindhus, became filled with delight and incessantly uttered loud war-cries.
33The radiance of Shauri holding the reins and Partha wielding the bow, O king, was like that of the fire and the sun.
34Escaping from the division of Drona and beholding the ruler of the Sindhus within reach, they were filled with delight, even as a hawk is filled with delight at the sight of a piece of meat.
35Beholding the ruler of the Sindhus stay near them and burning with rage, they pounced down upon him, like a pair of hawks pouncing down upon a piece of meat.
36Then beholding Hrishikesha and Dhananjaya penetrate through the division of Drona, your highly powerful, son, king Duryodhana, having his armour donned by Drona and knowing how to guide and groom horses, proceeded on a single car against those two warriors, in order to rescue the ruler of the Sindhus.
37Leaving behind him the two mighty carwarriors Krishna and Partha, your son proceeded ahead and then turned back, p king, facing Keshava of lotus-like eyes.
38Then when your son had outrun Dhananjaya, numerous musical instruments were joyfully sounded by all your troops.
39Then beholding Duryodhana stay, facing the two Krishna's, your troops uttered warcries resembling leonine roars that became mingled with the blare of conchs.
40Beholding your son rush to fight, they also of blazing effulgence who were engaged in protecting Jayadratha, became filled with joy.
41Then seeing Duryodhana and his followers outrun Dhananjaya, Krishna, O king addressing Arjuna, said these words suited to the occasion.
Hindi
1सञ्जय ने कहा — हे राजन्, वासुदेव और धनञ्जय को अनेक सेनाओं को पहले ही भेदकर अपनी पंक्तियों में घुसते देखकर आपकी सेना के राजा भय से भाग खड़े हुए।
2किन्तु कुछ देर बाद क्रोध और लज्जा से अभिभूत तथा अपने पराक्रम से प्रेरित होकर वे यशस्वी योद्धा साहस बटोरकर धनञ्जय पर टूट पड़े।
3किन्तु हे राजन्, जो पाण्डुपुत्र से युद्ध करने आगे बढ़े, वे समुद्र में गिरनेवाली नदियों के समान उसी में समाकर फिर कभी नहीं लौटे।
4जैसे नास्तिक वेदों से मुख मोड़ लेते हैं, वैसे ही अनेक नीच योद्धा युद्ध से मुख मोड़कर भाग गए और इस प्रकार पाप तथा नरक के भागी बने।
5तब उन दोनों पुरुषश्रेष्ठों ने रथों के उस समूह को लाँघकर राहु के जबड़ों से मुक्त हुए दो देदीप्यमान गोलों (सूर्य और चन्द्रमा) के समान प्रतीत होने लगे।
6तब अपनी थकान पूर्णतया दूर करके तथा सैनिकों के उस जाल को पार करके वे दो ऐसी मछलियों के समान लगे जो किसी मजबूत जाल को फाड़कर निकल गई हों।
7अस्त्रों की वर्षा के कारण अगम्य द्रोण के उस अभेद्य व्यूह को पार करके वे दोनों यशस्वी वीर प्रलय के समय उदित हुए दो सूर्यों के समान लगने लगे।
8अस्त्रों की उन वर्षाओं को भेदकर तथा अपने प्राणों पर आए आसन्न सङ्कट से मुक्त होकर वे यशस्वी योद्धा, स्वयं अपने अस्त्रों से आकाश को रोकते हुए —
9प्रचण्ड अग्नि से बच निकले दो पुरुषों के समान अथवा मकर के जबड़ों से छूटी दो मछलियों के समान प्रतीत हुए। तब उन्होंने कुरुरूपी समुद्र को उसी प्रकार विक्षुब्ध किया जैसे दो मकर महासागर को विक्षुब्ध कर देते हैं।
10जब तक अर्जुन और कृष्ण द्रोण की सेना के भीतर थे, तब तक आपके योद्धाओं और आपके पुत्रों ने यही सोचा था कि वे दोनों वीर उसे कभी पार नहीं कर सकेंगे।
11किन्तु उन दोनों परम तेजस्वी योद्धाओं को अब द्रोण की सेना के पार देखकर वे सिन्धुराज के प्राणों के विषय में सन्देह करने लगे।
12उस समय तक वे जयद्रथ के जीवन की प्रबल आशा रखते थे, क्योंकि हे राजन्, उन्होंने सोचा था कि दोनों कृष्ण द्रोण तथा हृदिक के पुत्र से कभी बचकर नहीं निकल सकेंगे।
13हे राजन्, उनकी उस आशा को झूठा सिद्ध करते हुए वे दोनों शत्रुतापन द्रोण और भोजों की अलङ्घ्य सेना को पार करने में सफल हो गए।
14उन्हें उन सेनाओं के पार तथा दो प्रज्वलित अग्नियों के समान दिखते देखकर आपकी सेनाएँ हतोत्साह हो गईं और उन्होंने सिन्धुराज के प्राणों की समस्त आशा छोड़ दी।
15तब अपने शत्रुओं के भय को बढ़ानेवाले वे दोनों निर्भय वीर, अर्थात् कृष्ण और धनञ्जय, जयद्रथ के वध के विषय में आपस में इस प्रकार बातें करने लगे —
16"इस सिन्धुराज को धृतराष्ट्र की सेना के छह श्रेष्ठ रथियों ने अपने बीच में रखा है। फिर भी यदि हम केवल एक बार उसे देख भर लें, तो वह बच नहीं सकेगा।
17यदि समस्त देवताओं सहित स्वयं इन्द्र भी युद्ध में उसके रक्षक बन जाएँ, तो भी हम उसका वध करेंगे।" सञ्जय ने कहा — इस प्रकार दोनों कृष्ण आपस में बातें करते रहे।
18हे महाबाहु, सिन्धुराज को खोजते हुए दोनों कृष्णों ने आपस में ऐसा ही कहा। (उनके ये वचन सुनकर) आपके पुत्रों ने ऊँचा विलाप किया।
19तब वे दोनों शत्रुदमन महान् वेगवाले उन दो हाथियों के समान प्रतीत हुए, जिनकी प्यास बुझ चुकी हो और जो किसी मरुभूमि पार करने के पश्चात् जल पीकर तरोताजा हो गए हों।
20मृत्यु से परे और क्षय की पहुँच से ऊपर वे तब उन दो व्यापारियों के समान प्रतीत हुए जो बाघों, सिंहों और हाथियों से भरे किसी पर्वतीय प्रदेश को पार कर आए हों।
21सचमुच तब आपकी सेनाओं ने उनके मुख की कान्ति को कभी फीका न पड़नेवाला माना; और उन्हें मुक्त हुआ देखकर वे ऊँचे स्वर में विलाप करने लगीं।
22तीव्र विषवाले सर्प अथवा प्रज्वलित अग्नि के समान द्रोण से तथा पृथ्वी के अन्य शासकों से भी बचकर निकले पार्थ और कृष्ण दो जलते हुए सूर्यों के समान लगने लगे।
23साक्षात् समुद्र के समान द्रोण की सेना से बचकर निकले वे दोनों शत्रुदमन उन पुरुषों के समान हर्ष से भरे प्रतीत हुए जिन्होंने महासागर सकुशल पार कर लिया हो।
24बाणों की उन सघन वर्षाओं से तथा द्रोण और हृदिक के पुत्र द्वारा रक्षित उन सेनाओं से बचकर निकले केशव और अर्जुन जलते हुए तेजवाले इन्द्र और अग्नि के समान प्रतीत हुए।
25भरद्वाज के पुत्र के तीक्ष्ण बाणों से बिंधे तथा अत्यधिक रक्त बहाते हुए दोनों कृष्ण फूले हुए कर्णिकार वृक्षों से सजे दो पर्वतों के समान सुन्दर प्रतीत हुए।
26उस विशाल सरोवर को पार करके, जिसमें द्रोण मगर थे, भाले प्रचण्ड सर्प थे, बाण मकर थे और क्षत्रिय अथाह जल थे —
27द्रोण के अस्त्रों से बने उस मेघ से बाहर निकलकर, जिसमें धनुष की टङ्कार तथा तालियों की ध्वनि वज्रध्वनि थी और चमकती गदाएँ तथा तलवारें बिजली थीं — पार्थ और कृष्ण अन्धकार से बाहर निकलते सूर्य और चन्द्रमा के समान प्रतीत हुए।
28द्रोण के अस्त्रों से अवरुद्ध उन प्रदेशों को पार कर लेने के कारण समस्त प्राणियों ने उन प्रचण्ड और प्रसिद्ध धनुर्धरों — अर्थात् केशव और धनञ्जय — को उन दो पुरुषों के समान माना जिन्होंने वर्षा ऋतु में जल से भरी तथा असंख्य मगरों और घड़ियालों से भरी उन पाँच नदियों को, जिनका छठा समुद्र है, केवल अपनी भुजाओं के बल से पार कर लिया हो।
29समस्त मनुष्य श्रीकृष्ण और महाधनुर्धर अर्जुन को पुण्यवान् तथा संसार भर में विख्यात मानने लगे, क्योंकि उन्होंने द्रोणाचार्य द्वारा छोड़े गए अस्त्र की संहारक शक्ति को निष्फल कर दिया था।
30अपने अत्यन्त निकट स्थित जयद्रथ के वध की इच्छा से उसकी ओर देखते हुए वे दोनों योद्धा किसी रुरु मृग पर टूट पड़ने की प्रतीक्षा करते दो बाघों के समान प्रतीत हुए।
31हे महाराज, उनके मुखों का रङ ऐसा था कि आपके योद्धाओं ने जयद्रथ को पहले ही मरे हुओं में गिन लिया।
32हे महाबाहु, लाल आँखोंवाले तथा एक साथ खड़े पाण्डुपुत्र और कृष्ण तब सिन्धुराज को देखकर हर्ष से भर उठे और निरन्तर ऊँचे रणघोष करने लगे।
33हे राजन्, बागडोर थामे शौरि तथा धनुष धारण किए पार्थ का तेज अग्नि और सूर्य के तेज के समान था।
34द्रोण की सेना से बचकर निकलने तथा सिन्धुराज को अपनी पहुँच के भीतर देखने पर वे हर्ष से उसी प्रकार भर उठे जैसे कोई बाज माँस का टुकड़ा देखकर हर्ष से भर उठता है।
35सिन्धुराज को अपने निकट खड़ा देखकर तथा क्रोध से जलते हुए वे उस पर उसी प्रकार झपटे जैसे दो बाज माँस के टुकड़े पर झपटते हैं।
36तब हृषीकेश और धनञ्जय को द्रोण की सेना भेदते देखकर आपके परम बलवान् पुत्र राजा दुर्योधन ने, जिन्हें द्रोण ने कवच पहनाया था और जो अश्वों को हाँकना तथा उनकी परिचर्या करना जानते थे, सिन्धुराज की रक्षा के लिए एक ही रथ पर सवार होकर उन दोनों योद्धाओं की ओर प्रस्थान किया।
37हे राजन्, दोनों महारथी कृष्ण और पार्थ को अपने पीछे छोड़कर आपका पुत्र आगे बढ़ गया और फिर मुड़कर कमल जैसे नेत्रोंवाले केशव के सम्मुख आ खड़ा हुआ।
38तब जब आपका पुत्र धनञ्जय से आगे निकल गया, तब आपकी समस्त सेनाओं ने हर्षपूर्वक असंख्य वाद्ययन्त्र बजाए।
39तब दुर्योधन को दोनों कृष्णों के सम्मुख खड़ा देखकर आपकी सेनाओं ने सिंहगर्जना जैसे रणघोष किए, जो शङ्खों के नाद में मिल गए।
40आपके पुत्र को युद्ध के लिए दौड़ते देखकर जयद्रथ की रक्षा में लगे वे प्रज्वलित तेजवाले योद्धा भी हर्ष से भर उठे।
41हे राजन्, तब दुर्योधन और उनके अनुगामियों को धनञ्जय से आगे निकलते देखकर कृष्ण ने अर्जुन को सम्बोधित करके अवसर के अनुरूप ये वचन कहे।
Nepali
1सञ्जयले भने — हे राजन्, वासुदेव र धनञ्जयलाई अनेक सेनालाई पहिले नै भेदेर आफ्ना पङ्क्तिमा पसिरहेको देखेर तपाईंको सेनाका राजाहरू डरले भागे।
2तर केही बेरपछि क्रोध र लाजले अभिभूत तथा आफ्नो पराक्रमले प्रेरित भई ती यशस्वी योद्धाहरू साहस बटुलेर धनञ्जयमाथि जाइलागे।
3तर हे राजन्, जो पाण्डुपुत्रसँग युद्ध गर्न अगाडि बढे, तिनीहरू समुद्रमा खस्ने नदीझैँ त्यसैमा समाहित भई फेरि कहिल्यै फर्केनन्।
4जसरी नास्तिकहरूले वेदबाट मुख मोड्दछन्, त्यसरी नै अनेक नीच योद्धा युद्धबाट मुख मोडेर भागे र यसरी पाप तथा नरकका भागी बने।
5तब ती दुवै पुरुषश्रेष्ठले रथहरूको त्यो समूह नाघेर राहुको बङ्गाराबाट मुक्त भएका दुई देदीप्यमान गोला (सूर्य र चन्द्रमा)झैँ प्रतीत हुन थाले।
6तब आफ्नो थकान पूर्ण रूपमा हटाएर तथा सैनिकहरूको त्यो जाल पार गरेर तिनीहरू यस्ता दुई माछाझैँ देखिए जो कुनै बलियो जाल च्यातेर निस्केका होऊन्।
7अस्त्रको वर्षाका कारण अगम्य द्रोणको त्यस अभेद्य व्यूह पार गरेर ती दुवै यशस्वी वीर प्रलयका बेला उदाएका दुई सूर्यझैँ देखिन थाले।
8अस्त्रका ती वर्षा भेदेर तथा आफ्ना प्राणमाथि आइपरेको आसन्न सङ्कटबाट मुक्त भई ती यशस्वी योद्धा, स्वयं आफ्ना अस्त्रले आकाश छेक्दै —
9प्रचण्ड आगोबाट बाँचेका दुई पुरुषझैँ अथवा मकरको बङ्गाराबाट छुटेका दुई माछाझैँ प्रतीत भए। तब तिनीहरूले कुरुरूपी समुद्रलाई त्यसै गरी विक्षुब्ध पारे जसरी दुई मकरले महासागरलाई विक्षुब्ध पार्दछन्।
10जबसम्म अर्जुन र कृष्ण द्रोणको सेनाभित्र थिए, तबसम्म तपाईंका योद्धा र तपाईंका पुत्रहरूले यही सोचेका थिए कि ती दुवै वीरले त्यसलाई कहिल्यै पार गर्न सक्नेछैनन्।
11तर ती दुवै परम तेजस्वी योद्धालाई अब द्रोणको सेनाभन्दा पारि देखेर तिनीहरू सिन्धुराजका प्राणका विषयमा शङ्का गर्न थाले।
12त्यस बेलासम्म तिनीहरूले जयद्रथको जीवनको प्रबल आशा राखेका थिए, किनभने हे राजन्, तिनीहरूले सोचेका थिए कि दुवै कृष्ण द्रोण तथा हृदिकका पुत्रबाट कहिल्यै बचेर निस्कन सक्नेछैनन्।
13हे राजन्, तिनीहरूको त्यस आशालाई झूटो सिद्ध पार्दै ती दुवै शत्रुतापन द्रोण र भोजहरूको अलङ्घ्य सेना पार गर्न सफल भए।
14तिनीहरूलाई ती सेनाभन्दा पारि तथा दुई प्रज्वलित आगोझैँ देखिएको देखेर तपाईंका सेनाहरू हतोत्साहित भए र तिनीहरूले सिन्धुराजका प्राणको सम्पूर्ण आशा छाडिदिए।
15तब आफ्ना शत्रुहरूको डर बढाउने ती दुवै निर्भय वीर, अर्थात् कृष्ण र धनञ्जय, जयद्रथको वधका विषयमा आपसमा यसरी कुरा गर्न थाले —
16"यी सिन्धुराजलाई धृतराष्ट्रको सेनाका छ श्रेष्ठ रथीले आफ्नो बीचमा राखेका छन्। तैपनि यदि हामीले केवल एक पटक उसलाई देख्न मात्र पायौँ भने, ऊ बाँच्न सक्नेछैन।
17यदि सम्पूर्ण देवतासहित स्वयं इन्द्र पनि युद्धमा उसका रक्षक बनून्, तैपनि हामी उसको वध गर्नेछौँ।" सञ्जयले भने — यसरी दुवै कृष्ण आपसमा कुरा गरिरहे।
18हे महाबाहु, सिन्धुराजलाई खोज्दै दुवै कृष्णले आपसमा यस्तै भने। (तिनका यी वचन सुनेर) तपाईंका पुत्रहरूले उच्च विलाप गरे।
19तब ती दुवै शत्रुदमन महान् वेग भएका ती दुई हात्तीझैँ प्रतीत भए, जसको तिर्खा मेटिसकेको होस् र जो कुनै मरुभूमि पार गरेपछि पानी पिएर ताजा भएका होऊन्।
20मृत्युभन्दा पर र क्षयको पहुँचभन्दा माथि तिनीहरू तब ती दुई व्यापारीझैँ प्रतीत भए जो बाघ, सिंह र हात्तीले भरिएको कुनै पर्वतीय प्रदेश पार गरेर आएका होऊन्।
21साँच्चै तब तपाईंका सेनाहरूले तिनका मुखको कान्तिलाई कहिल्यै नफिका पर्ने ठाने; अनि तिनीहरूलाई मुक्त भएको देखेर तिनीहरू उच्च स्वरमा विलाप गर्न थाले।
22तीव्र विष भएको सर्प अथवा प्रज्वलित आगोझैँ द्रोणबाट तथा पृथ्वीका अरू शासकहरूबाट पनि बचेर निस्केका पार्थ र कृष्ण दुई जलिरहेका सूर्यझैँ देखिन थाले।
23साक्षात् समुद्रझैँ द्रोणको सेनाबाट बचेर निस्केका ती दुवै शत्रुदमन ती पुरुषझैँ हर्षले भरिएका प्रतीत भए जसले महासागर सकुशल पार गरेका होऊन्।
24बाणका ती घना वर्षाबाट तथा द्रोण र हृदिकका पुत्रद्वारा रक्षित ती सेनाबाट बचेर निस्केका केशव र अर्जुन जलिरहेको तेज भएका इन्द्र र अग्निझैँ प्रतीत भए।
25भरद्वाजका पुत्रका तीखा बाणले बिँधिएका तथा अत्यधिक रगत बगाइरहेका दुवै कृष्ण फुलेका कर्णिकार रूखले सजिएका दुई पर्वतझैँ सुन्दर प्रतीत भए।
26त्यस विशाल पोखरी पार गरेर, जसमा द्रोण गोही थिए, भाला प्रचण्ड सर्प थिए, बाण मकर थिए र क्षत्रियहरू अथाह जल थिए —
27द्रोणका अस्त्रबाट बनेको त्यस मेघबाट बाहिर निस्केर, जसमा धनुको टङ्कार तथा तालीको ध्वनि वज्रध्वनि थियो र चम्किने गदा तथा तरवार बिजुली थिए — पार्थ र कृष्ण अन्धकारबाट बाहिर निस्कँदै गरेका सूर्य र चन्द्रमाझैँ प्रतीत भए।
28द्रोणका अस्त्रले अवरुद्ध ती प्रदेश पार गरेकाले सम्पूर्ण प्राणीहरूले ती प्रचण्ड र प्रसिद्ध धनुर्धर — अर्थात् केशव र धनञ्जय — लाई ती दुई पुरुषझैँ ठाने जसले वर्षा ऋतुमा जलले भरिएका तथा असङ्ख्य गोही र घडियालले भरिएका ती पाँच नदी, जसको छैटौँ समुद्र हो, केवल आफ्ना पाखुराको बलले पार गरेका होऊन्।
29सम्पूर्ण मानिसहरू श्रीकृष्ण र महाधनुर्धर अर्जुनलाई पुण्यवान् तथा संसारभरि विख्यात मान्न थाले, किनभने उनीहरूले द्रोणाचार्यद्वारा छाडिएको अस्त्रको संहारक शक्तिलाई निष्फल पारेका थिए।
30आफ्नो अत्यन्त नजिक रहेका जयद्रथको वधको इच्छाले उसतिर हेर्दै ती दुवै योद्धा कुनै रुरु मृगमाथि जाइलाग्न पर्खिरहेका दुई बाघझैँ प्रतीत भए।
31हे महाराज, तिनका मुखको रङ यस्तो थियो कि तपाईंका योद्धाहरूले जयद्रथलाई पहिले नै मरेकाहरूमा गनिसके।
32हे महाबाहु, राता आँखा भएका तथा सँगै उभिएका पाण्डुपुत्र र कृष्ण तब सिन्धुराजलाई देखेर हर्षले भरिए र निरन्तर उच्च रणघोष गर्न थाले।
33हे राजन्, लगाम समातेका शौरि तथा धनु धारण गरेका पार्थको तेज आगो र सूर्यको तेजझैँ थियो।
34द्रोणको सेनाबाट बचेर निस्केपछि तथा सिन्धुराजलाई आफ्नो पहुँचभित्र देखेपछि तिनीहरू हर्षले त्यसै गरी भरिए जसरी कुनै बाज मासुको टुक्रा देखेर हर्षले भरिन्छ।
35सिन्धुराजलाई आफ्नो नजिक उभिएको देखेर तथा क्रोधले जल्दै तिनीहरू उसमाथि त्यसै गरी झम्टिए जसरी दुई बाज मासुको टुक्रामाथि झम्टिन्छन्।
36तब हृषीकेश र धनञ्जयलाई द्रोणको सेना भेदिरहेको देखेर तपाईंका परम बलवान् पुत्र राजा दुर्योधनले, जसलाई द्रोणले कवच लगाइदिएका थिए र जो अश्व हाँक्न तथा तिनको परिचर्या गर्न जान्दथे, सिन्धुराजको रक्षाका लागि एउटै रथमा सवार भई ती दुवै योद्धातिर प्रस्थान गरे।
37हे राजन्, दुवै महारथी कृष्ण र पार्थलाई आफ्नो पछाडि छाडेर तपाईंका पुत्र अगाडि बढे र फेरि फर्केर कमलजस्ता आँखा भएका केशवको सामु आएर उभिए।
38तब जब तपाईंका पुत्र धनञ्जयभन्दा अगाडि निस्किए, तब तपाईंका सम्पूर्ण सेनाले हर्षपूर्वक असङ्ख्य वाद्ययन्त्र बजाए।
39तब दुर्योधनलाई दुवै कृष्णको सामु उभिएको देखेर तपाईंका सेनाहरूले सिंहगर्जनजस्ता रणघोष गरे, जो शङ्खको नादमा मिसिए।
40तपाईंका पुत्रलाई युद्धका लागि दौडिरहेको देखेर जयद्रथको रक्षामा लागेका ती प्रज्वलित तेज भएका योद्धाहरू पनि हर्षले भरिए।
41हे राजन्, तब दुर्योधन र उनका अनुगामीहरूलाई धनञ्जयभन्दा अगाडि निस्किरहेको देखेर कृष्णले अर्जुनलाई सम्बोधन गरेर अवसरअनुसारका यी वचन भने।