Chapter 276

Ramopakhyana Parva — The origin of monkeys

Show:
View:
markandeya brahma
Verse 1
Sanskrit

मार्कण्डेय उवाच ततो ब्रह्मर्षयः सर्वे सिद्धा देवर्षयस्तथा। हव्यवाहं पुरस्कृत्य ब्रह्माणं शरणं गताः॥

English

Markandeya said : Thereupon the Brahmarshis, the Siddhas, the celestials, saints, with Havyavaha as their spokesman, sought the protection of Brahma.

Hindi

मार्कण्डेय ने कहा — तत्पश्चात् ब्रह्मर्षि, सिद्ध, देवता तथा साधुजन हव्यवाह (अग्नि) को अपना प्रवक्ता बनाकर ब्रह्मा की शरण में गए।

Nepali

मार्कण्डेयले भने — त्यसपछि ब्रह्मर्षि, सिद्ध, देवता तथा साधुजनहरू हव्यवाह (अग्नि) लाई आफ्नो प्रवक्ता बनाएर ब्रह्माको शरणमा गए।

Verse 2
Sanskrit

अग्निरुवाच योऽसौ विश्रवसः पुत्रो दशग्रीवो महाबलः। अवध्यो वरदानेन कृतो भगवता पुरा॥

English

The highly powerful, ten-headed son of Vishrava cannot be slain for the boon, that was given him before by you.

Hindi

विश्रवा के महापराक्रमी दशमुख पुत्र का वध नहीं किया जा सकता, क्योंकि पहले आपने उसे वरदान दे रखा है।

Nepali

विश्रवाका महापराक्रमी दशमुख पुत्रको वध गर्न सकिँदैन, किनभने पहिले तपाईंले उसलाई वरदान दिइराख्नुभएको छ।

Verse 3
Sanskrit

स बाधते प्रजाः सर्वा विप्रकारैर्महाबलः। ततो नस्त्रातु भगवन् नान्यस्त्राता हि विद्यते॥

English

The mighty powerful one is oppressing the creatures in every possible way; therefore save us, O lord; there is none else except you to save us.

Hindi

वह महापराक्रमी प्राणियों को हर सम्भव प्रकार से पीड़ित कर रहा है; अतः हे भगवन्! हमारी रक्षा कीजिए; आपके अतिरिक्त हमारी रक्षा करने वाला और कोई नहीं है।

Nepali

ऊ महापराक्रमीले प्राणीहरूलाई हरसम्भव प्रकारले पीडित गरिरहेको छ; त्यसैले हे भगवन्! हाम्रो रक्षा गर्नुहोस्; तपाईंबाहेक हाम्रो रक्षा गर्ने अरू कोही छैन।

brahma
Verse 4
Sanskrit

ब्रह्मोवाच न स देवासुरैः शक्यो युद्धे जेतुं विभावसो। विहितं तत्र यत् कार्यमभितस्तस्य निग्रहः॥

English

Brahma said: O Vibhavasu, he cannot slain in battle either by the celestials or the Asuras I have already ordained what is necessary for this purpose. But his death is near.

Hindi

ब्रह्मा ने कहा — हे विभावसु! युद्ध में उसका वध न देवता कर सकते हैं, न असुर। मैंने इस प्रयोजन के लिए जो आवश्यक था, वह पहले ही नियत कर दिया है। किन्तु उसकी मृत्यु निकट है।

Nepali

ब्रह्माले भने — हे विभावसु! युद्धमा उसको वध न देवताहरूले गर्न सक्छन्, न असुरहरूले। मैले यस प्रयोजनका लागि जे आवश्यक थियो, त्यो पहिल्यै नियत गरिसकेको छु। तर उसको मृत्यु नजिक छ।

Verse 5
Sanskrit

तदर्थमवतीर्णोऽसौ मन्नियोगाच्चतुर्भुजः। विष्णुः प्रहरतां श्रेष्ठः स तत् कर्म करिष्यति।॥

English

For this purpose and at my command the four-headed god has already been incarnated; Vishnu, the foremost of repressors, shall accomplish this.

Hindi

इसी प्रयोजन से और मेरी आज्ञा से चतुर्मुख देव पहले ही अवतरित हो चुके हैं; शत्रुदमनों में श्रेष्ठ विष्णु इस कार्य को सिद्ध करेंगे।

Nepali

यसै प्रयोजनले र मेरो आज्ञाले चतुर्मुख देव पहिल्यै अवतरित भइसकेका छन्; शत्रुदमनहरूमा श्रेष्ठ विष्णुले यो कार्य सिद्ध गर्नेछन्।

Verse 6
Sanskrit

मार्कण्डेय उवाच पितामहस्ततस्तेषां संनिधौ शक्रमब्रवीत्। सर्वैर्दवगणैः सार्धं सम्भव त्वं महीतले॥

English

In their presence then the Grandfather said to Shakra, “You also take your birth on earth, with all these celestials.

Hindi

तब उनकी उपस्थिति में पितामह ने शक्र से कहा — "इन समस्त देवताओं सहित तुम भी पृथ्वी पर जन्म लो।

Nepali

तब तिनीहरूको उपस्थितिमा पितामहले शक्रलाई भने — "यी समस्त देवतासहित तिमी पनि पृथ्वीमा जन्म लेऊ।

Verse 7
Sanskrit

विष्णोः सहायानृक्षीषु वानरीषु च सर्वशः। जनयध्वं सुतान् वीरान् कामरूपबलान्वितान्॥

English

You all beget on monkeys and bears heroic and powerful sons capable of assuring forms at will to help Vishnu."

Hindi

तुम सब वानरियों और रीछनियों से ऐसे वीर और पराक्रमी पुत्र उत्पन्न करो, जो विष्णु की सहायता के लिए इच्छानुसार रूप धारण करने में समर्थ हों।"

Nepali

तिमीहरू सबैले बाँदर्नी र भालुनीहरूबाट यस्ता वीर र पराक्रमी पुत्र उत्पन्न गर, जो विष्णुको सहायताका लागि इच्छाअनुसार रूप धारण गर्न समर्थ होऊन्।"

Verse 8
Sanskrit

ततो भागानुभागेन देवगन्धर्वपन्नगाः। अवतर्तुं महीं सर्वे मन्त्रयामासुरञ्जसा॥

English

At this, the celestial, the Gandharvas and the Danavas quickly assembled to consult as to how they should he born on earth according to their respective parts.

Hindi

इस पर देवता, गन्धर्व और दानव शीघ्र ही यह परामर्श करने के लिए एकत्र हुए कि वे अपने-अपने अंशों के अनुसार पृथ्वी पर किस प्रकार जन्म लें।

Nepali

यसमा देवता, गन्धर्व र दानवहरू शीघ्र नै यो परामर्श गर्न एकत्र भए कि तिनीहरूले आफ्ना-आफ्ना अंशअनुसार पृथ्वीमा कसरी जन्म लिने।

Verse 9
Sanskrit

तेषां समक्षं गन्धर्वी दुन्दुभी नाम नामतः। शशास वरदो देवो गच्छ कार्यार्थसिद्धये॥

English

In their presence the Deity, conferring boons commanded a Gandharvi named Dundubhi saying, “Go there for accomplishing this object.”

Hindi

उनकी उपस्थिति में वरदान देते हुए उन देव ने दुन्दुभि नामक एक गन्धर्वी को आज्ञा दी — "इस कार्य को सिद्ध करने के लिए तुम वहाँ जाओ।"

Nepali

तिनीहरूको उपस्थितिमा वरदान दिँदै ती देवले दुन्दुभि नामक एउटी गन्धर्वीलाई आज्ञा दिए — "यो कार्य सिद्ध गर्नका लागि तिमी त्यहाँ जाऊ।"

Verse 10
Sanskrit

पितामहवचः श्रुत्वा गन्धर्वी दुन्दुभी ततः। मन्थरा मानुषे लोके कुब्जा समभवत् तदा॥

English

Hearing the words of Grandfather, Dundubhi became born on earth as the haunchbacked Manthara.

Hindi

पितामह के वचन सुनकर दुन्दुभि पृथ्वी पर कुबड़ी मन्थरा के रूप में जन्मी।

Nepali

पितामहका वचन सुनेर दुन्दुभि पृथ्वीमा कुप्री मन्थराका रूपमा जन्मी।

Verse 11
Sanskrit

शक्रप्रभृतयश्चैव सर्वे ते सुरसत्तमाः। वानरक्षवरस्त्रीषु जनयामासुरात्मजान्॥

English

And all the leading celestial, Shakra and others begot offspring on the wives of the foremost of monkeys and bears.

Hindi

और शक्र आदि समस्त प्रमुख देवताओं ने श्रेष्ठ वानरों और रीछों की पत्नियों से सन्तान उत्पन्न की।

Nepali

र शक्र आदि समस्त प्रमुख देवताहरूले श्रेष्ठ बाँदर र भालुका पत्नीहरूबाट सन्तान उत्पन्न गरे।

Verse 12
Sanskrit

तेऽन्ववर्तन् पितृन् सर्वे यशसा च बलेन च। भेत्तारो गिरिशृङ्गाणां शालतालशिलायुधाः॥

English

They all took after their fathers, in strength and fame; they were capable of breaking down mountain summits and their weapons were trees of Shala and Tala.

Hindi

वे सब बल और यश में अपने पिताओं के समान हुए; वे पर्वतशिखरों को तोड़ डालने में समर्थ थे और शाल तथा ताल के वृक्ष ही उनके अस्त्र थे।

Nepali

तिनीहरू सबै बल र यशमा आफ्ना पितासमान भए; तिनीहरू पर्वतशिखरहरू तोड्न समर्थ थिए र साल तथा तालका रूख नै तिनका अस्त्र थिए।

Verse 13
Sanskrit

वलासंहननाः सर्वे सर्वे चौघबलास्तथा। कामवीर्यबलाश्चैव सर्वे युद्धविशारदाः॥ वनौकसः॥

English

Their bodies were as hard as adamant and they were all endued with very great strength; they were all skilled in the art of warfare and could summon any amount of strength at their will.

Hindi

उनके शरीर वज्र के समान कठोर थे और वे सब अत्यन्त महान् बल से सम्पन्न थे; वे सब युद्धकला में निपुण थे और इच्छानुसार कितना भी बल धारण कर सकते थे।

Nepali

तिनका शरीर वज्रसमान कठोर थिए र तिनीहरू सबै अत्यन्त महान् बलले सम्पन्न थिए; तिनीहरू सबै युद्धकलामा निपुण थिए र इच्छाअनुसार जति पनि बल धारण गर्न सक्थे।

Verse 14
Sanskrit

नागायुतसमप्राणा वायुवेगसमा जवे। यत्रेच्छकनिवासाश्च केचिदत्र

English

They were gifted with the strength of an Ayuta elephants and were like the wind in speed; some of them lived wherever they liked; others lived in woods.

Hindi

वे एक अयुत हाथियों के बल से सम्पन्न थे और वेग में वायु के समान थे; उनमें से कुछ जहाँ चाहते वहीं रहते; अन्य वनों में निवास करते।

Nepali

तिनीहरू एक अयुत हात्तीको बलले सम्पन्न थिए र वेगमा वायुसमान थिए; तीमध्ये कोही जहाँ चाहन्थे त्यहीँ बस्थे; अरू वनहरूमा निवास गर्थे।

Verse 15
Sanskrit

एवं विधाय तत् सर्वं भगवाँल्लोकभावनः। मन्थरां बोधयामास यद् यत् कार्यं यथा यथा॥

English

Having ordained all this the worshipful creator instructed Manthara as to what she should do.

Hindi

यह सब नियत करके पूजनीय स्रष्टा ने मन्थरा को यह उपदेश दिया कि उसे क्या करना है।

Nepali

यो सबै नियत गरेर पूजनीय स्रष्टाले मन्थरालाई यो उपदेश दिए कि उनले के गर्नुपर्छ।

Verse 16
Sanskrit

सा तद्वचः समाज्ञाय तथा चक्रे मनोजवा। इतश्चेतश्च गच्छन्ती वैरसन्धुक्षणे रता॥

English

Understanding his words she, quick as thought, did accordingly. She moved about here and there fanning quarrels.

Hindi

उनके वचन समझकर उसने मन के समान वेग से वैसा ही किया। वह कलह की आग भड़काती हुई इधर-उधर घूमने लगी।

Nepali

उनका वचन बुझेर उनले मनसमान वेगले त्यसै गरिन्। उनी कलहको आगो भडकाउँदै यताउता घुम्न थालिन्।